Wie durft? leidinggeven aan taal- en rekenbeleid. Janneke Oasterman en Ria Brandt

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Wie durft? leidinggeven aan taal- en rekenbeleid. Janneke Oasterman en Ria Brandt"

Transcriptie

1 Janneke Dosterman is als rnanaging consultant verbonden aan CPS Onderwijsontwikkeling en advies. Ria Brandt is als senior consultant verbonden aan CPS Onderwijsontwikkeling en advies. Janneke Oasterman en Ria Brandt Wie durft? leidinggeven aan taal- en rekenbeleid Met de referentieniveaus Nederlandse taal en rekenen introduceert het kabinet ondubbelzinnige prestatieverplichtingen in het onderwijs. Om daaraan te voldoen is effectief taal- en rekenbeleid een kernvoorwaarde. Maar wat houdt dat precies in en wat zijn de kansen en knelpunten? In opdracht van het ministerie van OCW heeft CPS samen met een groot aantal scholen projecten uitgevoerd om ervaringen, successen en knelpunten in kaart te brengen. Janneke Dosterman en Ria Brandt geven op basis daarvan de stand van zaken weer en schetsen wat in de praktijk goed blijkt te werken. Op 1 augustus 2010 is de Wet referentieniveaus Nederlandse taal en rekenen in werking getreden. De wet moet zorgen voor goede zichtbaarheid van het niveau waarop leraren en leerlingen taal en rekenen beheersen, voor eenduidigheid in taal- en rekenonderwijs in de hele onderwijskolom en voor doelgerichter taal- en rekenonderwijs. Essen-;J tieel in de referentieniveaus is de plicht voor scholen om voor taal en rekenen doorlopende leerlijnen te realiseren. Het doel van de wet zal iedereen onderschrijven: de opbrengst van het onderwijs in haar totaliteit verhogen en de drempels tussen de. verschillende onderwijssectoren slechten. Maar instemming met het doel is nog iets anders dan realisatie ervan. Daarmee zal haast gemaakt moeten worden. Diverse ijkpunten zorgen voor urgentie. Zo gelden in het voortgezet onderwijs vanaf2012 verzwaarde exameneisen voor de vakken Nederlands, Engels en wiskunde. Vanaf 2013/2014 moeten de examens Nederlands zijn afgestemd op de referentieniveaus en wordt de centraal ontwikkelde rekentoets toegevoegd aan het eindexamen. In het middelbaar beroepsonderwijs wordt centrale examinering van de referentie- niveaus taal en rekenen gefaseerd ingevoerd. Voor mbo-4 gebeurt dit vanaf2013/2014 en voor mbo- 2 en mbo-3 vanaf2014/2015. Uiteindelijk moeten scholen verantwoording afleggen over de initiatieven die zijn ondernomen om de resultaten van leerlingen meetbaar te verbeteren. Het voortgezet onderwijs staat voor een lastige taak De bekendheid met de referentieniveaus onder leraren in het voortgezet onderwijs is gering. Scholen hebben (nog) geen invloed op het niveau van instromende leerlingen, terwijl in 2014 wel moet worden voldaan aan de eisen van de referentieniveaus. Neem het vak rekenen. Docenten ervaren het rekenexamen en de onzekerheid daarover als zeer verwarrend. Ze beseffen dat een nieuwe methode of extra lesuren niet volstaan. Maar wat dan wel? De realistische rekendidactiek uit het basisonderwijs is vaak nog onvoldoende bekend. Veel docenten werken vanuit de manier waarop zij zelf hebben leren rekenen. Aan goede wil, passie en inzet ontbreekt het niet, maar er worden vaak verkeerde keuzes gemaakt, onder meer door gebrekkig inzicht in de eisen die op de fundamentele niveaus aan de rekenvaardig?eden worden gesteld. Zo kiezen havo- en vwo-scholen er bijvoorbeeld voor om leerlingen alle ins en outs van (kale) breuken te leren, terwijl de referentieniveaus veel meer het belang van kennis van een samenhangend netwerk van getalsrelaties ten doel hebben.vmbo- en mbo-scholen die hun instroom toetsen, merken dat zij veelleerlingen binnenkrijgen die niet voldoen aan het niveau 1 F, het minimumniveau dat beheerst moet worden bij het verlaten van de basisschool. Dit betekent dat docenten een grote mate van creativiteit moeten aanwenden om bij te dragen aan een oplossing voor dit te- kort aan rekenvaardigheden. Voor taal is de situatie vergelijkbaar. Taal- en zaakvakdocenten lopen tegen de matige taalvaardigheid van leerlingen aan. Een biologiedocent: 'Mijn leerlingen moeten eerst lappen tekst kunnen lezen voor ze aan een opdracht kunnen beginnen. Die teksten bevatten veel informatie en weinig zinnen, dus ze haken halverwege af. Met als gevolg dat ik alles mondeling moet gaan uitleggen.'weliswaar zijn de meeste vakdocenten zich bewust van de taalproblemen van hun leerlingen, maar zij voelen zichzelf niet verantwoordelijk voor de aanpak. Meestal wordt naar de sectie Nederlands gewezen, Docenten werken vanuit de manier waarop zij zelf hebben leren rekenen 9

2 ,~-----~~$ - ~~,~~ ~ ~--'"""-""'''~''"'~ ,~-~-~' concrete knelpunten voor. Vaak is de personele bezetting een enorme puzzel. Waar het voortgezet onderwijs beschikt over docenten Nederlands, wiskunde en overige exacte vakken, heeft het mbo vooral docenten en instructeurs met beroepsgerichte competenties. Zij ontdekken al snel dat de onderlinge niveauverschillen op het gebied van reken- en taalvaardigheden van deelnemers groot zijn. Zij hebben onvoldoende kennis en ervaring om te differentiëren en zijn nog niet goed inge.~oerd in de eisen die op niveau 2F en 3F aan reken- en taalvaardigheden gesteld worden. Bovendien is er, net als in het voortgezet onderwijs, onvoldoende bekendheid met didactische methoden die effectief zijn om niveauverschillen tussen leerlingen te overbruggen en de vaardigheden van leerlingen te vergroten. maar alleen uit die hoek kan de oplossing van het probleem niet worden verwacht. Het gat tussen wat leerlingen zouden moeten beheersen en wat ze daadwerkelijk beheersen, is vaak te groot om binnen het bestaande curriculum op te lossen. Extra investeren en faciliteren, bijvoorbeeld in de vorm van onderhoudsuren, is hier essentieelvervolgens is het een zaak van de hele school om voort te bouwen op de vaardigheden, want taal maakt onderdeel uit van elk vak. Het middelbaar beroepsonderwijs: een verhaal op zich De situatie in het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) is iets anders, omdat er wordt gewerkt met de raamwerken Nederlands en rekenen/wiskunde. Hierin worden de taal- en wiskundevaardigheden in beeld gebracht in relatie tot het toekomstige beroep, de schoolloopbaan en het functioneren in de maatschappij. Uit de profielen voor Nederlands en rekenen/wiskunde valt af te leiden wat gewenst is voor de diverse opleidingen. De raamwerken Nederlands en rekenen/wiskunde hebben hun opvolging gekregen in de referentieniveaus. Taal- en rekenonderwijs zijn vaak onderdeel van het competentiegerichte beroepsonderwijs. Dat leidt in de praktijk tot een verminderde aandacht voor taal en rekenen. Het scheppen van taal- en rekenrijke leeromgevingen, waarin elke docent bewust aandacht schenkt aan taal- en rekenontwikkeling van leerlingen, blijkt in de praktijk voor veel opleidingen ingewikkeld te zijn. Ook bij de realisatie van afzonderlijke leerlijnen taal en rekenen in aparte taal- en rekenlessen, doen zich Duidelijk is dat de vormgeving van effectief taalen rekenbeleid nog veel vragen oproept. Bovenstaand beeld lijkt weinig hoopvol, maar er zijn wel degelijk scholen die al verder zijn in het ontwikkelproces. Op deze scholen zijn schoolleiders en docenten zich bewust van het belang van de referentieniveaus voor opbrengstgericht taal- en rekenonderwijs. Ter voorbereiding op wat komen gaat, zijn zij begonnen met het in kaart brengen van de leerlingresultaten, bijvoorbeeld door leerlingen aan het begin van de brugklas te toetsen. Ook zijn er scholen die reken- en taalcoördinatoren (coaches) hebben aangesteld of 'kopgroepen' voor rekenen en taal in het leven hebben geroepen. Hieronder volgt een overzicht van maatregelen die in die praktijk succesvol blijken te zijn, waarbij de nadruk ligt op durven veranderen in een omgeving waarin iedereen zijn verantwoordelijkheid neemt. Doorlopende leerlijnen en netwerken Voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs hebben met veel toeleverende scholen te maken en met veel, onderling vaak sterk verschillende vervolgopleidingen. Mbo-opleidingen bijvoorbeeld moeten in 2014 aan de basiseisen voor taal en rekenen voldoen, maar zij leggen verschillende accenten. Een automonteur moet nu eenmaal aan andere eisen voldoen dan een medewerker bedrijfsadministratie. Leerlingen moeten aan het eind van het vmbo de taalvaardigheden op niveau 2F beheersen, maar voor sommige mboopleidingen is een hoger niveau vereist. Leerlingen die bijvoorbeeld management, eèonomie en recht gaan doen (mbo-niveau 3 en 4), moeten op MESO magazine 31 e jaargang nummer 179 augustus

3 1. ' 3F-niveau kunnen lezen om de mbo-handboeken te kunnen volgen. Hetzelfde geldt voor de huidige generatie rekenboeken. Een mbo-docent niveau-2: 'Leerlingen moeten op niveau 3F kunnen lezen om sommen op niveau 2F te kunnen maken.' Overleg en afstemming tussen vmbo en mbo is derhalve van groot belang voor een goede aansluiting, temeer omdat de onderwijssectoren sterk van elkaar verschillen voor wat betreft pedagogisch-didactische werkwijzen. Meer algemeen is de vraag hoe je in deze complexe overgangsgebieden van primair naar voortgezet onderwijs, van vmbo naar mbo en van voortgezet onderwijs naar hoger onderwijs arrangementen creëert die leiden tot betere taal- en rekenprestaties. Steeds meer scholen participeren hiertoe in netwerken. Deze netwerken zijn verschillend van aard en omvang, maar kennen vrijwel altijd een aantal vaste succesfactoren. Zo is een goed netwerk doelgericht. De leden voelen de noodzaak en meerwaarde van het netwerk, delen een visie op de functie ervan, weten wat nodig is om hun doelen te bereiken en ook hoe ze moeten krijgen wat ze nodig hebben. De leden voelen zich voorts verantwoordelijk voor elkaar. Deelname aan dit soort netwerken is nooit vrijblijvend. De schoolleiding of het bestuur erkent het belang van het netwerk en zorgt voor tijd, ruimte, middelen en coördinatie. Docenten die de doorlopende leerlijnen in de praktijk vormgeven, moeten in het netwerk een centrale rol spelen. Een goed netwerk communiceert bovendien op verschillende manieren. Goede digitale ondersteuning door middel van een website of een mailgroep zorgt voor continuïteit en snelle signalering van ideeën en leerbehoeften van netwerkleden, maar fysieke, inhoudelijke bijeenkomsten blijven de kern vormen (Puper 2009). Het organiseren van dergelijke bijeenkomsten is overigens niet gemakkelijk, zo blijkt uit de praktijk. Hierbij kunnen de referentieniveaus echter houvast geven voor de gewenste onderlinge afstemming. Taal- of rekencoördinator/coach als projectleider Urgentiebesef op directie- en bestuursniveau is een belangrijke voorwaarde om ontwikkelingen te stimuleren. De invoering van de referentieniveaus is een goede aanleiding om het reken- en taalbeleid in de organisatie (opnieuw) te doordenken. Op veel scholen bestaat niet of nauwelijks taal- en rekenbeleid. Er wordt niet cyclisch gewerkt aan verbetering van de taal- en rekenvaardigheden. Nu de referentieniveaus bij wet zijn vastgelegd en ingevoerd, worden schoolleiders en bestuurders zich bewust van het krappe tijdpad. Zij geven reken- en taalontwikkeling in het kader van de referentieniveaus vaak in handen van een projectleider (c.q. een reken- of taalcoördinator I coach), die als spin in het web de operationele veranderprocessen stuurt en begeleidt. Een' taalcoach over zijn rol in zijn school: 'Ik beantwoord vragen van mijn collega's, ik onderhoud contacten met de secties en lever hun input voor in hun lessen. Ook doe ik concrete voorstellen aan de directie voor talige activiteiten voor de hele school.' Projectleiders krijgen echter niet altijd een resultaatgerichte opdracht mee. Wanneer kaders ontbreken, raken zij gemakkelijk vleugellam. Zij willen stappen zetten, maar worden gehinderd door gebrek aan richting. Soms krijgt het projectleiderschap geen beleidsmatige, maar een operationele invulling: de projectleider gaat zelf met leerlingen en leerproblemen aan de slag, in plaats van ervoor te zorgen dat leraren dit doen. Een rekencoach hierover: 'Mijn collega's zijn hartstikke blij met mij, want ik zorg ervoor dat leerlingen die moeite hebben met re- kenen, bij mij terechtkunnen. Eigenlijk moeten zij dit zelf doen in hun les en moet ik zorgen dat alle processen eromheen geregeld zijn. Als ik stop, is alle know-how weg en kan de school opnieuw beginnen.' De keuze voor een projectleider is effectief als de directie of het bestuur hem ook werkelijk positioneert in deze rol met een heldere opdracht binnen duidelijke kaders. Dit geeft de projectleider handvatten om keuzes te maken bij de ontwikkeling van reken- en taalbeleid op schoolvanuit zijn rol kan hij enerzijds beleidsadviezen geven aan de directie, anderzijds een grote steun zijn voor zijn collega's bij de didactische aanpak en differentiatie vraagstukken. De meest verregaande vorm van projectleiderschap is die van de reken- of taalcoach in wie zowel de inhoudelijke, coördinerende als coachende vaardigheden verenigd zijn. Kopgroep Sommige scholen roepen kopgroepen in het leven om een advies aan de directie uit te brengen.voor docenten in een dergelijke kopgroep is dit een interessante opdracht, omdat zij tijdelijk bezig gaan Leerlingen moeten op niveau 3F kunnen lezen om sommen op niveau 2 F te kunnen maken MESO magazine 31 e jaargang nummer 179 augustus 2011

4 met schoolanalyse en beleidsvoorbereiding, om daarna weer terug te keren naar de inhoud. Kopgroepleden zijn belangrijke sleutelfiguren bij de invoering van taal- en rekenbeleid. Zij trekken de kar in het veranderingsproces, hebben het urgentiebesefbeleefd en eventueel de schrik gevoeld van slechte leerlingresultaten, zij voelen de onmacht van het gebrek aan sturing op opbrengsten en zijn als eersten didactisch geschoold. Daarmee fungeren kopgroepleden als voorbeeld. Zij kunnen collega's ondersteunen en adviseren en laten zien hoe het anders kan. Zowel de aanpak met projectleiders als met kopgroepen is tijdsintensief, maar kan welleiden tot duurzame implementatie van reken- en taalbeleid. Bij bestuurders en directies zelf is eigenaarschap voor het gezamenlijke project een noodzakelijke voorwaarde. Zij creëren immers tijd voor scholing van docenten en voor onderhoudsuren. Zij erkennen dat docenten inhoudelijk deskundig zijn en faciliteren hen. Wederzijds respect voor elkaars bijdrage heeft een belangrijk stimulerend effect. Een bestuurder: 'De directies en schoolteams hebben hun verantwoordelijkheid voor het verkrijgen van goede resultaten, maar mijn taak is het om hen daarin aan te moedigen en te ondersteunen.' Resultaatgericht samenwerken Resultaatgerichtheid is een belangrijke voorwaarde om leerresultaten daadwerkelijk te verbeteren. Goed inzicht in leerproblemen van leerlingen is essentieel om Er is een continu proces van te bepalen welke interventies en toetsen, interveniëren en aanpassingen binnen het onderwijsprogramma nodig zijn. evalueren nodig Teamverantwoordelijkheid voor het leerrendement kan docenten stimuleren effectieve en efficiënte oplossingen te vinden. Doelgericht overleggen dus om tot afstemming te komen over de aanpak van taal en rekenen binnen een vak of over de vakken heen, in combinatie met afspraken over een gedifferentieerde aanpak van groepen zwakke en sterke leerlingen. Resultaatgericht samenwerken is meer dan leerlingen laten slagen voor hun examens; het houdt in dat de school zich ten doel stelt taal- en rekenvaardigheden van leerlingen daadwerkelijk te vergroten, waarbij iedereen zijn verantwoordelijkheid neemt en schoolleiders keuzes durven te maken op het gebied van curriculum, professionalisering, gebruik van (nieuwe) didactische aanpakken en gedifferentieerd werken. Monitoring Om de instroom zo goed mogelijk te laten verlopen, brengen veel mbo-instellingen in kaart welke reken- en taalvaardigheden nodig zijn. Veel scholen voor voortgezet onderwijs toetsen de leerlingen aan het begin van de brugklas om het instapniveau voor rekenen en taal te kunnen bepalen. Als basis hiervoor worden taal- en rekenvaardigheden van leerlingen geanalyseerd en gevolgd aan de hand van toetsen als Diataal, waarbij bijvoorbeeld gebruik wordt gemaakt van Cito VAS. Ervaringen bij deze scholen geven aan dat taal- en rekenvaardigheden sterk verbeteren als doelen worden afgestemd op de toetsresultaten. Een volgende stap is de ontwikkeling van een onderwijsprogramma op maat op basis van de toetsresultaten. Dit heeft wel consequenties voor de kwaliteitszorg van scholen. De eerste stap is het systematischer evalueren van leeropbrengsten en onderwijsleerprocessen, gevolgd door expliciet sturen op de kwaliteit van het onderwijs. Daarvoor is een continu proces van toetsen, interveniëren en evalueren nodig. Niet alleen wordt zo de vooruitgang van de leerlingen gemeten, men krijgt tevens inzicht in de kwaliteit van het onderwijs. De vraag die elke instelling zich zou moeten stellen, is: 'Hebben de interventies ter verbetering van de taal- en rekenvaardigheid het gewenste effect gehad?' Om op deze manier naar de effectiviteit van het onderwijs te kunnen kijken, is veelal een cultuuromslag nodig. De resultaten van het onderwijsaanbod worden hiermee immers inzichtelijk gemaakt en dat kan voor sommige betrokkenen confronterend zijn. Deze omslag is echter wel geboden om effectief naar de gewenste eindniveaus toe te werken. Kennis en competenties Najaar 2010 heeft het Steunpunt taal en rekenen docenten taal en rekenen en leidinggevenden in vmbo, havo en vwo gevraagd om hun mening te geven over de referentieniveaus. Uit deze enquêtes blijkt dat het overgrote deel van de ondervraagden zich verantwoordelijk en toegerust voelt voor het vergroten van de taal- en rekenvaardigheden van de leerlingen. Wel geeft 30 tot 40 procent van de ondervraagden aan het eigen didactisch repertoire te willen verbeteren. De quick scan onder onderwijsondersteuners voor de tussenrapportage van april2011, geeft echter een ander beeld. Hieruit komt naar voren dat taal- en rekendocenten in het voortgezet onderwijs zich op veel aspecten moeten scholen: inschatten van het beheersingsniveau, gedifferentieerd werken, 12

5 achterhalen hoe leerlingen in het basisonderwijs vaardigheden hebben aangeleerd, verzorgen van functioneel taalonderwijs. Taal en rekenen worden vooral geleerd door instructie, oefenen en herhalen, door automatisering, interactiefles geven, samenwerkend leren en een goede reflectie. Dit vraagt op veel scholen om professionalisering. In de ideale situatie geven docenten hun scholingsbehoefte en bijbehorende leervragen aan. Dit kan echter pas als docenten weten welke competenties van hen worden verwacht. Het is belangrijk dat bestaande competenties van docenten worden gedeeld en vergroot. Iedere rekendocent moet professioneel gecijferd zijn en kennis hebben van de huidige rekendidactiek en die kunnen toepassen. Elke taaldocent dient bijvoorbeeld hetzelfde beperkte aantal leesstrategieën in te oefenen met de leerlingen en elke vakdocent zou deze strategieën weer moeten gebruiken bij het lezen van de teksten in zijn les. Professionalisering wordt effectiever als lesobservaties en collegiale consultatie er deel van uitmaken. Dit geeft docenten de gelegenheid om te reflecteren op hun eigen handelen. Ook leren ze benoemen wat veranderd kan worden. Scholen vullen professionalisering verschillend in. Scholen die werken met een intern professionaliseringssysteem, waarin kennis en vaardigheden systematisch worden overgedragen aan bijvoorbeeld nieuwe collega's om veranderingen te verankeren, zijn het meest effectief Op deze manier blijft professionalisering niet beperkt tot het niveau van de individuele docent. Met een goede afstemming tussen de vakken, waarbij bijvoorbeeld de docent Nederlands voor de taalvaardigheden de leiding heeft, kan een team voor haar leerlingen van grotere toegevoegde waarde zijn dan de individuele docent. Bij veel vakken wordt een beroep gedaan op de taal- en rekenvaardigheid van leerlingen. Afstemming over de vakken heen biedt een enorme kans om het team verder te ontwikkelen via de onderwijsinhoud. De aanwezige teamstructuur en -vergaderingen worden idealiter ook gebruikt voor deze afstemming. Door het hele team verantwoordelijk te maken voor de verbetering van deze vaardigheden vindt er kruisbestuiving plaats. Er zijn scholen die bij elke teamvergadering tien minuten inplannen voor een 'good practice' -ronde. Tijdens deze ronde krijgt elk teamlid de gelegenheid zijn bijdrage aan de reken- en/ of taalvaardigheden vanuit zijn vak te presenteren. Ervaringen hiermee zijn erg positief. Docenten stellen het op prijs dat er naast organisatorische zaken, ook vakinhoudelijke kwesties aan de orde komen. Literatuur Brandt, R.,J. Oasterman e.a. (2010). De refermtieniveaus taal en rekerwn in de praktijk. Het vormgeven van doorlopende leedijtjen: waarom, wat en hoe? CPS, Amersfoort. Expertgroep Doorlopende Leerlijnen Taal en Rekenen (commissie-meijerink) (2008). Over de drempels met taal en rekenen. Enschede, SLO. Expertgroep Doorlopende Leerlijnen Taal en Rekenen (commissie-meijerink) (2008). Over de drempels met rekenen. Consolideren, onderhouden,,~eb ruiken en Ferdiepen. Enschede, SLO. Puper, H. (2009). 'Netwerken: leerkrachten maken het verschil.' In: Oosterman,J., H. Puper H. e.a. (2009). Taal en rekenen op de grens Va/1 voortgezet ondcrw(is en mbo, hbo en wo. CPS,Amersfoort. 13

Hoe doen jullie het? Rekenen in vmbo/mbo. Rekenen vmbo-mbo Jonneke Adolfsen

Hoe doen jullie het? Rekenen in vmbo/mbo. Rekenen vmbo-mbo Jonneke Adolfsen Hoe doen jullie het? Rekenen in vmbo/mbo Rekenen in de zorg Rekenen is een zorg Wat is het probleem? Wat is de gedeelde zorg van vmbo en mbo? Intensiveringstraject rekenen vo Eerste tranche: 300 scholen

Nadere informatie

Voorstel taal- en rekenbeleid [school]

Voorstel taal- en rekenbeleid [school] Inleiding Landelijk Op 27 april 2010 heeft de Eerste Kamer het wetsvoorstel 'Referentieniveaus Nederlandse taal en rekenen' aangenomen. Het wetsvoorstel treedt op 1 augustus 2010 in werking. De kern van

Nadere informatie

filmpje bewindslieden (http://www.taalenrekenen.nl/)

filmpje bewindslieden (http://www.taalenrekenen.nl/) SLO oktober 2009 filmpje bewindslieden (http://www.taalenrekenen.nl/) Achtergrond Nederland heeft een goed onderwijssysteem. Maar, er is maatschappelijke zorg over de kwaliteit van het reken- en taalonderwijs.

Nadere informatie

Etalage conferentie 7 februari 2013. Op weg naar succes! Lydia van Deelen Meeng, managing consultant CPS

Etalage conferentie 7 februari 2013. Op weg naar succes! Lydia van Deelen Meeng, managing consultant CPS Etalage conferentie 7 februari 2013 Op weg naar succes! Lydia van Deelen Meeng, managing consultant CPS Op weg naar succes! Van de theorie naar de praktijk. Opbrengstgericht werken en de referentieniveaus.

Nadere informatie

Referentieniveaus en VVE: wat moet je ermee?

Referentieniveaus en VVE: wat moet je ermee? Referentieniveaus en VVE: wat moet je ermee? 20 november 2012 Els Loman en Aafke Bouwman 2 Inhoud workshop 1. Waarom Referentieniveaus? 2. Wat zijn Referentieniveaus? 3. Wat zijn de actuele ontwikkelingen?

Nadere informatie

Rekenen in het MBO

Rekenen in het MBO Rekenen in het MBO 1 2 Wat komt aan de orde? Actuele ontwikkelingen Rekenen in het MBO waarom eigenlijk? Rekenen in het MBO belangrijke aandachtspunten Rekenen in het MBO actuele ontwikkelingen waarom

Nadere informatie

De Referentieniveaus Taal. BAVO Eemlanden 14 maart 2012

De Referentieniveaus Taal. BAVO Eemlanden 14 maart 2012 De Referentieniveaus Taal BAVO Eemlanden 14 maart 2012 2 Wat komt aan de orde? Aanleiding tot de referentieniveaus Wat zijn referentieniveaus? Status en ontwikkelingen rond de referentieniveaus Referentieniveaus

Nadere informatie

Rotterdam, februari 2013 Betreft: Verandering invoering nieuwe eisen m.b.t. Nederlands en rekenen. Geachte ouders/verzorgers en leerlingen,

Rotterdam, februari 2013 Betreft: Verandering invoering nieuwe eisen m.b.t. Nederlands en rekenen. Geachte ouders/verzorgers en leerlingen, Postbus 57613 3008 BP Rotterdam Aan de ouders/verzorgers en leerlingen van CSG Calvijn Rotterdam, februari 2013 Betreft: Verandering invoering nieuwe eisen m.b.t. Nederlands en rekenen Bezoekadres Centrale

Nadere informatie

Taalbeleidsplan College Den Hulster Venlo

Taalbeleidsplan College Den Hulster Venlo College Den Hulster, Venlo Taalbeleidsplan College Den Hulster Venlo 2013-2015 Elke docent is taaldocent! Martens, Julia Schroijen, Ronald Inhoud 1.1 De school als organisatie... 2 1.1a Leerlingenpopulatie...

Nadere informatie

Doorlopende leerlijnen taal: ervaringen met 3 scholen

Doorlopende leerlijnen taal: ervaringen met 3 scholen Ronde 5 Bert de Vos APS, Utrecht Contact: b.devos@aps.nl Doorlopende leerlijnen taal: ervaringen met 3 scholen 1. Over de drempels met taal Het rapport Over de drempels met taal is al ruim een jaar oud.

Nadere informatie

najaar 2010 Bijeenkomst steunpunt taalenrekenenvo Freudenthal Instituut

najaar 2010 Bijeenkomst steunpunt taalenrekenenvo Freudenthal Instituut najaar 2010 Bijeenkomst steunpunt taalenrekenenvo Freudenthal Instituut Waarom? de aanleiding Wie gaat wat doen? wiskunde of schoolbreed Rol van de docent Wat ga je inzetten? materialen, ook ict Doelgroepen,

Nadere informatie

Inleiding. Visie Beleid. Omgeving. Resultaat. Personeel. Beleid. Onderwijs. Leerlingen. Begeleiding. Communicatie. Cultuur.

Inleiding. Visie Beleid. Omgeving. Resultaat. Personeel. Beleid. Onderwijs. Leerlingen. Begeleiding. Communicatie. Cultuur. Inleiding Deze quickscan helpt u inzicht te krijgen in de taalsituatie op uw school. Met de scan licht u uw school door op vier categorieën en elf wezenlijke aspecten van het taalbeleid en de taalsituatie

Nadere informatie

Taal en Rekenen - Wat gebeurt er allemaal? Btg MEI 23 april 2010. Rianne Reichardt

Taal en Rekenen - Wat gebeurt er allemaal? Btg MEI 23 april 2010. Rianne Reichardt Taal en Rekenen - Wat gebeurt er allemaal? Btg MEI 23 april 2010 Rianne Reichardt Wet- en regelgeving Taal- en rekenniveau omhoog Invoering referentiekader Meijerink Invoering centrale examinering taal

Nadere informatie

14 Vragen en antwoorden

14 Vragen en antwoorden - Kennismaken met de Referentieniveaus voor Taal en Rekenen in het primair onderwijs 14 Vragen en antwoorden In 2008 zijn in opdracht van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap referentieniveaus

Nadere informatie

Taal-en rekenbeleid in de schoolpraktijk. 25 april 2013

Taal-en rekenbeleid in de schoolpraktijk. 25 april 2013 Taal-en rekenbeleid in de schoolpraktijk 25 april 2013 Taal en rekenen Elke achtstegroeper die de basisschool verlaadt krijgt een klassenfoto van 20 bij 25 cm. Welke is het? Op havo en vwo Klachten van

Nadere informatie

REKENEN IN HET MBO. Rekenles lastige opgave. Ingrid Christoffels & Annemarie Groot, Expertisecentrum Beroepsonderwijs.

REKENEN IN HET MBO. Rekenles lastige opgave. Ingrid Christoffels & Annemarie Groot, Expertisecentrum Beroepsonderwijs. REKENEN IN HET MBO Rekenles lastige opgave Auteurs Ingrid Christoffels & Annemarie Groot, Expertisecentrum Beroepsonderwijs november 2014 Voor welk beroep je ook leert, rekenen hoort erbij. Om het diploma

Nadere informatie

Zeven vestigingen. Lombardijen. Juliana. Maarten Luther. Meerpaal. Focus Beroepsacademie. Groene Hart. Eén school. Vreewijk

Zeven vestigingen. Lombardijen. Juliana. Maarten Luther. Meerpaal. Focus Beroepsacademie. Groene Hart. Eén school. Vreewijk Zeven vestigingen Juliana Lombardijen Maarten Luther Meerpaal Groene Hart Focus Beroepsacademie Vreewijk Eén school Algemeen beleid taal, rekenen Taalbeleid al vanaf 2004 ingezet (TTO). I.v.m. referentieniveaus

Nadere informatie

Rekenbeleid in school. studiemiddag Nederlands en rekenen 27 januari 2011 Monica Wijers

Rekenbeleid in school. studiemiddag Nederlands en rekenen 27 januari 2011 Monica Wijers Rekenbeleid in school studiemiddag Nederlands en rekenen 27 januari 2011 Monica Wijers Waarom? de aanleiding Wie gaat wat doen? wiskunde of schoolbreed Rol van de docent Wat ga je inzetten? materialen,

Nadere informatie

Zwakke rekenaars in het vo

Zwakke rekenaars in het vo m.scholvinck@cps.nl Zwakke rekenaars in het vo Machteld Schölvinck, CPS. 9 December 2014. Verdiepingsconferentie Masterplan Dyscalculie Utrecht. BB-toets en ER-toets 2 CPS Onderwijsontwikkeling en advies

Nadere informatie

Competentiemeter docent beroepsonderwijs

Competentiemeter docent beroepsonderwijs Competentiemeter docent beroepsonderwijs De beschrijving van de competenties in deze competentiemeter is gebaseerd op: - de bekwaamheidseisen uit de Algemene Maatregel van Bestuur als uitwerking van de

Nadere informatie

Referentieniveaus Nederlandse taal

Referentieniveaus Nederlandse taal Referentieniveaus Nederlandse taal Congres ThiemeMeulenhoff Ede 2 februari 2012 Zorg over taal en rekenen Pabo-studenten: onvoldoende taal- en rekenvaardig Internationale onderzoeken: voorzichtige neerwaartse

Nadere informatie

KENMERKEN VAN EN KEUZES VOOR REKENBELEID. Martin van Reeuwijk 25 april 2013

KENMERKEN VAN EN KEUZES VOOR REKENBELEID. Martin van Reeuwijk 25 april 2013 KENMERKEN VAN EN KEUZES VOOR REKENBELEID Martin van Reeuwijk 25 april 2013 REKEN- (EN TAAL) BELEID IN PRAKTIJK Onderzoek rekenen in VO, 303 scholen Niveaus en rollen binnen de school Visie en kenmerken

Nadere informatie

Leren in het platte vlak: taalonderwijs van punten langs lijnen naar ruimte

Leren in het platte vlak: taalonderwijs van punten langs lijnen naar ruimte 10/5/10 1 Leren in het platte vlak: taalonderwijs van punten langs lijnen naar ruimte NDN-lenteconferentie 2010: Kwaliteitszorg voor taal door leerlijnen, Antwerpen, 7 mei 2010 Kees de Glopper Expertisecentrum

Nadere informatie

Met de referentieniveaus naar schoolsucces

Met de referentieniveaus naar schoolsucces Met de referentieniveaus naar schoolsucces Zo stuurt u op taal- en rekenresultaten Corine Ballering René van Drunen 31 Bijlage 4 Rol van de interne begeleider in effectief rekenonderwijs (basisonderwijs)

Nadere informatie

Cursus Rekencoach. Voorjaar 2011

Cursus Rekencoach. Voorjaar 2011 Cursus Rekencoach Voorjaar 2011 Albert Melskens, ROC van Nijmegen Margriet Philipsen, Interstudie NDO Monica Wijers, Vincent Jonker, Freudenthal Instituut Contact Vakinhoud Vincent Jonker, v.jonker@uu.nl

Nadere informatie

Uitkomsten rekengesprekken

Uitkomsten rekengesprekken Uitkomsten rekengesprekken 5 e Rekenconferentie 11 maart 2014 Jacqueline de Schutter, projectleider intensiveringstraject rekenen mbo Steunpunt taal en rekenen mbo Inhoud Aanleiding en aanpak gesprekken

Nadere informatie

4 Checklist rekenen 4

4 Checklist rekenen 4 4 Checklist rekenen Protocol ERWD mbo 4.1 Rekenbeleid De mbo-instelling heeft in haar instellingsbeleid een visie vastgelegd op rekenonderwijs en de wijze waarop het rekenen wordt ingevuld, georganiseerd

Nadere informatie

opbrengstgericht werken in en door de sectie Scan voor de sectie

opbrengstgericht werken in en door de sectie Scan voor de sectie opbrengstgericht werken in en door de sectie Scan voor de sectie APS en KPC-groep Colofon Deze uitgave maakt onderdeel uit van de publicatie Opbrengstgericht werkin in en door de sectie. Deze publicatie

Nadere informatie

Opbrengstgericht werken (OGW)

Opbrengstgericht werken (OGW) ALITEITSKAART werken (OGW) werken (OGW) OPBRENGSTGERICHT LEIDERSCHAP PO werken (OGW) is het systematisch en doelgericht werken aan het maximaliseren van prestaties. De uitkomsten van onderzoek van de resultaten

Nadere informatie

Van beleidsplan naar docentgedrag in de klas. Etalageconferentie 7 februari 2013 Geppie Bootsma

Van beleidsplan naar docentgedrag in de klas. Etalageconferentie 7 februari 2013 Geppie Bootsma Van beleidsplan naar docentgedrag in de klas Etalageconferentie 7 februari 2013 Geppie Bootsma g.bootsma@aps.nl Opzet lezing Taalbeleidsplan in de school Taalbewust gedrag in de les Onderzoek naar taal

Nadere informatie

Doorgaande leerlijn voor begaafde en excellerende leerlingen van po naar vo

Doorgaande leerlijn voor begaafde en excellerende leerlingen van po naar vo Doorgaande leerlijn voor begaafde en excellerende leerlingen van po naar vo Met deze screeningslijst krijgt u r inzicht in de visie van uw school op een warme overdracht van begaafde en excellerende leerlingen

Nadere informatie

Rekenen van groep 8 naar de brugklas. Herfst, 2012 Bert Claessens (HAN)

Rekenen van groep 8 naar de brugklas. Herfst, 2012 Bert Claessens (HAN) Rekenen van groep 8 naar de brugklas Herfst, 2012 Bert Claessens (HAN) Inhoud Wat vertellen leerkrachten en leraren ons? Wat vertellen de resultaten van leerlingen ons? Wat vertellen de leerlingen ons?

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum Centrale examinering taal en rekenen mbo

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum Centrale examinering taal en rekenen mbo a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.minocw.nl

Nadere informatie

Taal-en rekenbeleid in de schoolpraktijk. Els Zaalberg conrector onderwijs

Taal-en rekenbeleid in de schoolpraktijk. Els Zaalberg conrector onderwijs Taal-en rekenbeleid in de schoolpraktijk Els Zaalberg conrector onderwijs Jaren 90: Beleid 1 Brugklas: taal- en rekentoetsen, hulplessen lezen, spellen, rekenen Rond 2000: Vakoverstijgende aanpak van taal

Nadere informatie

Protocol Ernstige RekenWiskunde- problemen en Dyscalculie Elde College (in het VO wordt meestal alleen gesproken over rekenen). Esumrt.

Protocol Ernstige RekenWiskunde- problemen en Dyscalculie Elde College (in het VO wordt meestal alleen gesproken over rekenen). Esumrt. Protocol Ernstige RekenWiskunde- problemen en Dyscalculie Elde College (in het VO wordt meestal alleen gesproken over rekenen). Esumrt.2014 Inleiding Rekenen moet, ook in het VO, een aparte plek krijgen.

Nadere informatie

De drieslag rekenen in de doorgaande leerlijn vmbo-mbo

De drieslag rekenen in de doorgaande leerlijn vmbo-mbo De drieslag rekenen in de doorgaande leerlijn vmbo-mbo Caroline van Eijk Conferentie doorlopende leerlijnen taal en rekenen, De referentieniveaus in de praktijk Zwolle, 10 november 2010 Project Rekenpiloot

Nadere informatie

ARTIKEL. Anneke Notenboom

ARTIKEL. Anneke Notenboom KENNISMAKEN MET DE REFERENTIENIVEAUS voor Rekenen ARTIKEL Rekenbeleid Anneke Notenboom Kennismaken met de Referentieniveaus voor Rekenen In 2008 zijn in opdracht van OCW referentieniveaus voor taal en

Nadere informatie

Er zijn verschillende oorzaken aanwijsbaar voor. Hoe leren we leerlingen SCHOOLBREDE AANPAK VAN REKENONDERWIJS

Er zijn verschillende oorzaken aanwijsbaar voor. Hoe leren we leerlingen SCHOOLBREDE AANPAK VAN REKENONDERWIJS Ria Brandt-Bosman en Jaap Vedder Ria Brandt-Bosman studeerde wis- en natuurkunde. Zij werkt in het voortgezet onderwijs, vanaf 2009 als managing consultant bij CPS, met specialisatie referentieniveaus

Nadere informatie

Cyclisch in deze context houdt naar ons idee in dat de schoolleider (of locatieleider) degene is die

Cyclisch in deze context houdt naar ons idee in dat de schoolleider (of locatieleider) degene is die AAN DE SLAG MET TAAL EN REKENEN In deze brochure geven we een toelichting op de werkwijze zoals we die voorgesteld hebben op de conferentie Aan de slag met Taal en Rekenen van 5 november 2009 in Groningen.

Nadere informatie

Opbrengstgericht werken moet je doen! 3 e jaarcongres VMBO: Praktisch VMBO De Reehorst Ede, 24 januari 2012

Opbrengstgericht werken moet je doen! 3 e jaarcongres VMBO: Praktisch VMBO De Reehorst Ede, 24 januari 2012 Opbrengstgericht werken moet je doen! 3 e jaarcongres VMBO: Praktisch VMBO De Reehorst Ede, 24 januari 2012 Hoe zo: opbrengstgericht werken? data driven teaching Minister van OCW stuurt het Aktieplan Beter

Nadere informatie

Elke rekencoach een VIP bij de implementatie het van het ERWD Protocol. 11 december Henk Logtenberg

Elke rekencoach een VIP bij de implementatie het van het ERWD Protocol. 11 december Henk Logtenberg Elke rekencoach een VIP bij de implementatie het van het ERWD Protocol 11 december Henk Logtenberg Opbrengst 1. Kennis van de rollen en taken van een rekencoach bij het werken met het ERWD- Protocol 2.

Nadere informatie

Rekenbeleid. Procesbeschrijving. Versie: 1

Rekenbeleid. Procesbeschrijving. Versie: 1 Rekenbeleid Procesbeschrijving Versie: 1 Taakhouder: H. Cox Gemaakt: April 2016 Geldig tot: Januari 2018 Rekenbeleid HSL Hoe presteert HSL op de basisvaardigheden rekenen en hoe kunnen die prestaties worden

Nadere informatie

Het gebruik van het Utrechts Taalcurriculum

Het gebruik van het Utrechts Taalcurriculum Het gebruik van het Utrechts Taalcurriculum In dit stuk vindt u informatie en instrumenten voor leraren/docenten, Ib-ers, taalcoördinatoren, directeuren en managers om het curriculum in te zetten voor

Nadere informatie

Protocol ERWD voor VO en MBO - Mieke van Groenestijn en Jaap Vedder MBO-bijeenkomsten Rotterdam, Assen, Eindhoven (oktober 2011)

Protocol ERWD voor VO en MBO - Mieke van Groenestijn en Jaap Vedder MBO-bijeenkomsten Rotterdam, Assen, Eindhoven (oktober 2011) Protocol ERWD voor VO en MBO - Mieke van Groenestijn en Jaap Vedder MBO-bijeenkomsten Rotterdam, Assen, Eindhoven (oktober 2011) Bijgestelde inhoudsopgave protocol ERWD n.a.v. MBO-bijeenkomst 8 sept 2011

Nadere informatie

Taal- en rekenbeleid op het Valuascollege

Taal- en rekenbeleid op het Valuascollege Taal- en rekenbeleid op het Valuascollege 1 Meer aandacht voor taal en rekenen 2 Invoering referentieniveaus 2.1 Referentiekader 2.2 Voordelen van het werken met referentieniveaus 2.3 Overzicht eindniveaus

Nadere informatie

De Taalbrug: 2F van vmbo naar mbo. De doorlopende leerlijn Nederlands

De Taalbrug: 2F van vmbo naar mbo. De doorlopende leerlijn Nederlands Hoe motiveer je docenten om mee te doen? Hoe beoordeel je de vaardigheden? Hoe maak je de beschrijvingen van het rapport Over de drempels met taal werkbaar? Hoe zorg je ervoor dat leerlingen betrokken

Nadere informatie

Rekenen en gecijferdheid in het VMBO en MBO

Rekenen en gecijferdheid in het VMBO en MBO Rekenen en gecijferdheid in het VMBO en MBO Waarom, wat en hoe? 10 november 2011, Utrecht Beelden van rekenen Meer informatie: Kees Hoogland K.Hoogland@aps.nl Wat wil u uw deelnemers meegeven op het gebied

Nadere informatie

Opbrengstgericht werken (OGW)

Opbrengstgericht werken (OGW) Opbrengstgericht werken (OGW) ROL VAN DE INTERNE BEGELEIDER EN DE TAAL/REKENCOÖRDINATOR BIJ OPBRENGSTGERICHT WERKEN Praktische handvatten voor het taallees- en rekenonderwijs zoals deze Kwaliteits Opbrengstgericht

Nadere informatie

Rekenen op het vo. Tussenrapportage Intensiveringstraject rekenen vo

Rekenen op het vo. Tussenrapportage Intensiveringstraject rekenen vo Rekenen op het vo Tussenrapportage Intensiveringstraject rekenen vo TUSSENRAPPORTAGE INTENSIVERINGSTRAJECT REKENONDERWIJS VO Compacte impressie van de betekenis van het traject, opgetekend na het bezoeken

Nadere informatie

Mbo, toets je taal! Taalvaardigheid Nederlands beoordelen in competentiegericht onderwijs

Mbo, toets je taal! Taalvaardigheid Nederlands beoordelen in competentiegericht onderwijs . Competentieleren Hajer, M. & T. Meestringa (2004). Handboek taalgericht vakonderwijs. Bussum: Coutinho. Ministerie van OC&W (2004). Van A tot Z betrokken. Aanvalsplan Laaggeletterdheid 2006-2010 (http://taalinmbo.kennisnet.nl/bronnen/aanvalsplan).

Nadere informatie

CONCLUSIE Aantal niveaus te laag

CONCLUSIE Aantal niveaus te laag Bijlage 1. Opening door Gelbrich Feenstra. Zij werkt als onderwijsadviseur bij APS in Utrecht en sinds ruim een jaar is zij projectleider Engels bij het VLC. Wat was de aanleiding voor deze conferentie?

Nadere informatie

toetsresultaten vmbo en mbo in de regio Den Haag oktober 2011

toetsresultaten vmbo en mbo in de regio Den Haag oktober 2011 TAAL EN REKENEN VAN BELANG toetsresultaten vmbo en mbo in de regio Den Haag oktober 2011 INHOUD Inleiding... 5 Hoofdstuk 1 Resultaten VMBO in de regio Den Haag... 7 1.1 Totaal overzicht van de afgenomen

Nadere informatie

vormgeven van rekenen in het VO

vormgeven van rekenen in het VO vormgeven van rekenen in het VO Martin van Reeuwijk,, Susanne Spiele, Madeleine Vliegenthart, Peter van Wijk Allen werkzaam bij APS, versie 21 Februari 2013 vooraf Dit is een voorpublicatie, en zal als

Nadere informatie

Dr. Mieke van Groenestijn 1

Dr. Mieke van Groenestijn 1 ; Conferentie Steunpunt Protocol vo Protocol - VO Mieke van Groenestijn emeritus Lector Gecijferdheid, Hogeschool Utrecht projectleider Conferentie Steunpunt T&R,9 december 2013 Rekenen in vo Probleemoplossend

Nadere informatie

Opbrengsten maak er werk van!

Opbrengsten maak er werk van! Opbrengsten maak er werk van! Inspectie van het Onderwijs Opbrengsten maak er werk van! Woord vooraf 1 2 2.1 2.2 3 3.1 3.2 3.3 4 5 Opbrengstgericht onderwijs leidt tot hogere prestaties Opbrengstgericht

Nadere informatie

Kennismaken met de Referentieniveaus voor Taal en Rekenen in het primair onderwijs Suggesties voor bespreking in het team

Kennismaken met de Referentieniveaus voor Taal en Rekenen in het primair onderwijs Suggesties voor bespreking in het team Kennismaken met de Referentieniveaus voor Taal en Rekenen in het primair onderwijs Suggesties voor bespreking in het team In 2008 zijn in opdracht van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

Nadere informatie

Met de referentieniveaus naar schoolsucces

Met de referentieniveaus naar schoolsucces Met de referentieniveaus naar schoolsucces Zo stuurt u op taal- en rekenresultaten Corine Ballering René van Drunen 15 Bijlage 2 Format rekenbeleidsplan In dit format komen achtereenvolgens de volgende

Nadere informatie

Bijeenkomst Taalweb Referentieniveaus

Bijeenkomst Taalweb Referentieniveaus Referentiekader Bijeenkomst Taalweb 14-11-11 Referentieniveaus Steunpunt PO steunpuntpo@poraad.nl 030-3100940 Referentieniveaus Domeinen taalvaardigheid Mondelinge taalvaardigheid gesprekken luisteren

Nadere informatie

spoorzoeken en wegwijzen

spoorzoeken en wegwijzen spoorzoeken en wegwijzen OVERZICHT OPLEIDINGEN OPBRENGSTGERICHT LEIDERSCHAP Opbrengstgericht leiderschap Opbrengstgericht werken en opbrengstgericht leiderschap zijn termen die de afgelopen jaren veelvuldig

Nadere informatie

STRATEGISCH PLAN BASISSCHOOL DE VORDERING 2015-2019

STRATEGISCH PLAN BASISSCHOOL DE VORDERING 2015-2019 STRATEGISCH PLAN BASISSCHOOL DE VORDERING 2015-2019 MISSIE DE VORDERING Vanuit een traditie van katholieke waarden en voor iedereen toegankelijk, verzorgen wij kwalitatief hoogstaand eigentijds basisonderwijs,

Nadere informatie

Onderzoek Ouderbetrokkenheid in het basisonderwijs, het voortgezet onderwijs en het mbo

Onderzoek Ouderbetrokkenheid in het basisonderwijs, het voortgezet onderwijs en het mbo factsheet Onderzoek Ouderbetrokkenheid in het, het en het mbo Het Sociaal en Cultureel Planbureau heeft in 2012 een enquête over ouderbetrokkenheid gehouden onder ouders in het, het en het middelbaar beroepsonderwijs.

Nadere informatie

Quickscan reken- en wiskundeonderwijs

Quickscan reken- en wiskundeonderwijs Quickscan reken- en wiskundeonderwijs Gegevens school Naam school Adres school Plaats Telefoon e-mail Datum invulling Ingevuld door Functie invuller directie IB-er RT-er taal/leescoördinator leerkracht

Nadere informatie

1. Masterclass Opbrengstgericht werken en leerlingvolgsysteem. 2. Masterclass Fundamenten van het rekenen

1. Masterclass Opbrengstgericht werken en leerlingvolgsysteem. 2. Masterclass Fundamenten van het rekenen MASTERCLASSES 2011 Voor adviseurs/ondersteuners gericht op Basisvaardigheden en Opbrengstgericht werken 2 Masterclassthema / workshopleiders / datum Voorwoord & doelgroep Overzicht masterclasses 1. Masterclass

Nadere informatie

19-9-2011. Het geheim van opbrengstgericht werken ontrafeld

19-9-2011. Het geheim van opbrengstgericht werken ontrafeld Het geheim van opbrengstgericht werken ontrafeld 1 Stroomstoot helpt bij rekenen LONDEN - Een stroomstoot door de hersenen kan ervoor zorgen dat het maken van sommen tot zes maanden lang een stuk beter

Nadere informatie

Presentatie ernstige rekenproblemen & Dyscalculie 22 oktober 2014; Johanna Jager & Annelie van Harten

Presentatie ernstige rekenproblemen & Dyscalculie 22 oktober 2014; Johanna Jager & Annelie van Harten Presentatie ernstige rekenproblemen & Dyscalculie 22 oktober 2014; Johanna Jager & Annelie van Harten Programma Invoering van referentieniveaus en rekentoetsen in het onderwijs. Wat zijn ernstige rekenproblemen

Nadere informatie

Informatiebijeenkomsten Referentieniveaus Steunpunt PO

Informatiebijeenkomsten Referentieniveaus Steunpunt PO Referentiekader Informatiebijeenkomsten Referentieniveaus Steunpunt PO steunpuntpo@poraad.nl 030-3100940 Inhoud Aanleiding tot de referentieniveaus Wat zijn referentieniveaus? Voordelen referentieniveaus

Nadere informatie

PRAKTIJKGERICHT ONDERZOEK DOORLOPENDE LEERLIJNEN LEZEN

PRAKTIJKGERICHT ONDERZOEK DOORLOPENDE LEERLIJNEN LEZEN AANSLUITING PO-VO ONTWIKKELING/ DIFFERENTIATIE PRAKTIJKGERICHT ONDERZOEK DOORLOPENDE LEERLIJNEN LEZEN Dit document bevat uitwerkingen van onderzoeksplannen die de leergemeenschap taal uit de ketenverbinding

Nadere informatie

Rekenen in het MBO. 11 maart 2014

Rekenen in het MBO. 11 maart 2014 Rekenen in het MBO 11 maart 2014 Eén boek, vijf delen: Visie en organisatie (h 1 t/m 4) Rekenen (h 5 t/m 9) Afstemmen (h 10 t/m 13) Begeleiding (h 14 t/m 17) Onderzoek (h 18 en h 19) Kern: Goed rekenonderwijs

Nadere informatie

ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP O.B.S. DE BONGERD

ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP O.B.S. DE BONGERD DEFINITIEF RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP O.B.S. DE BONGERD Plaats : Hijken BRIN-nummer : 18TJ Onderzoeksnummer : 118979 Conceptrapport verzonden op : 26 april Datum schoolbezoek

Nadere informatie

TUSSENRAPPORTAGE INTENSIVERINGSTRAJECT REKENONDERWIJS VO. mei 2015

TUSSENRAPPORTAGE INTENSIVERINGSTRAJECT REKENONDERWIJS VO. mei 2015 TUSSENRAPPORTAGE INTENSIVERINGSTRAJECT REKENONDERWIJS VO mei 2015 2 STAND VAN ZAKEN Deze tussenrapportage is een vervolg op de startrapportage van mei 2014 en de tussenrapportage van november 2014. De

Nadere informatie

Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO

Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO Kees Dijkstra (Windesheim), Els de Jong (Hogeschool Utrecht) en Elle van Meurs (Fontys OSO). 31 mei 2012 Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO Doel

Nadere informatie

Reken uit en Leg uit Twee vaardigheden hand in hand

Reken uit en Leg uit Twee vaardigheden hand in hand Reken uit en Leg uit Twee vaardigheden hand in hand Presentatie Alledaags Rekenen Nieuwegein woensdag 21 november 2012 Giel Hanraets en Vincent Jonker deel 0 PROGRAMMA Programma 1. Korte schets van de

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. VMBOGT Thorbecke VO VMBO-T HAVO VWO

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. VMBOGT Thorbecke VO VMBO-T HAVO VWO RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK VMBOGT Thorbecke VO VMBO-T HAVO VWO Plaats : Nieuwerkerk ad IJssel BRIN nummer : 15HX 03 VMBOGT BRIN nummer : 15HX C3 Onderzoeksnummer : 275135 Datum onderzoek

Nadere informatie

Netwerkschool concretisering IJkpunten. Criteria en meetvoorbeelden V1.0

Netwerkschool concretisering IJkpunten. Criteria en meetvoorbeelden V1.0 Netwerkschool concretisering IJkpunten Criteria en meetvoorbeelden V1.0 Positief exploitatie saldo Beter onderwijs voor hetzelfde budget Wettelijke kaders - Onderwijstijd - Personeel voldoet aan bekwaamheidseisen

Nadere informatie

PO-VO EN HET WAT EN HOE VAN TAAL EN REKENEN

PO-VO EN HET WAT EN HOE VAN TAAL EN REKENEN PROCESBESCHRIJVING AANSLUITING PO-VO PO-VO EN HET WAT EN HOE VAN TAAL EN REKENEN SAMEN LEREN OVER REFERENTIENIVEAUS EN DIDACTIEK OM DE INHOUDELIJKE AANSLUITING TUSSEN PO EN VO IN GORINCHEM EN OMSTREKEN

Nadere informatie

Onderwijs van de 21ste eeuw:

Onderwijs van de 21ste eeuw: Onderwijs van de 21ste eeuw: didactiek, wetenschap en technologie 2015-2016 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS saxion.nl/apo Onderwijs van de 21 ste eeuw: didactiek, wetenschap en technologie Professionaliseringsaanbod

Nadere informatie

Diataal en de referentieniveaus taal... toetsing en Onderwijsadvies

Diataal en de referentieniveaus taal... toetsing en Onderwijsadvies Diataal en de referentieniveaus taal... dia.taal toetsing en Onderwijsadvies Diataal en de referentieniveaus taal Met het Referentiekader Taal heeft de overheid vastgelegd wat het gewenste taalvaardigheidsniveau

Nadere informatie

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Stimuleringsproject LOB in het mbo Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Samenwerken aan LOB Jongeren beter toerusten voor het maken van passende keuzes in de eigen loopbaan door bewust

Nadere informatie

Opbrengsten maak er werk van! Inspectie van het Onderwijs

Opbrengsten maak er werk van! Inspectie van het Onderwijs Opbrengsten maak er werk van! Inspectie van het Onderwijs Opbrengsten maak er werk van! Woord vooraf 1 Opbrengstgericht onderwijs leidt tot hogere prestaties 3 2 Opbrengstgericht werken op vier niveaus

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 31 332 Doorlopende Leerlijnen Taal en Rekenen Nr. 19 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS EN MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP Aan de Voorzitter

Nadere informatie

Onderwijs2032. Uw feedback op het advies!

Onderwijs2032. Uw feedback op het advies! Onderwijs2032 Uw feedback op het advies! Doel van deze bijeenkomst Ophalen van feedback vanuit schoolbestuurders en schoolleiders op het hoofdlijn advies van het platform Onderwijs2032 tbv de reactie van

Nadere informatie

"Daarbij moet het koppie gewoon zijn werk doen"

Daarbij moet het koppie gewoon zijn werk doen "Daarbij moet het koppie gewoon zijn werk doen" Jan van de Craats BON-symposium, Rotterdam, 31 maart 2012 Kwaliteit van opleidingen en docenten Kwaliteit van opleidingen en docenten Kwaliteit van de PABO

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 31 332 Doorlopende Leerlijnen Taal en Rekenen Nr. 74 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS EN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP Aan de Voorzitter

Nadere informatie

Datum 19 december 2012 Betreft Voortgangsrapportage implementatie referentiekader taal en rekenen

Datum 19 december 2012 Betreft Voortgangsrapportage implementatie referentiekader taal en rekenen a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Handreiking voor het opstellen van het implementatieplan taal en rekenen. Korte versie

Handreiking voor het opstellen van het implementatieplan taal en rekenen. Korte versie Handreiking voor het opstellen van het implementatieplan taal en rekenen Korte versie Colofon Titel Handreiking voor het opstellen van het implementatieplan taal en rekenen Auteur Christel Kuijpers en

Nadere informatie

Werken aan onderwijskwaliteit. Referentieniveaus Taal. Mienke Droop, Heleen Strating, EN Gert Gelderblom, PO-Raad

Werken aan onderwijskwaliteit. Referentieniveaus Taal. Mienke Droop, Heleen Strating, EN Gert Gelderblom, PO-Raad Werken aan onderwijskwaliteit met de Referentieniveaus Taal Mienke Droop, Heleen Strating, EN Gert Gelderblom, PO-Raad Taal Invoeren van referentieniveaus leidt tot verlaging van het niveau, omdat men

Nadere informatie

Inhoud: Schoolplan 2015-2019. Verantwoording. Motto, missie, visie, overtuigingen. Doelen. Samenvatting strategisch beleid van de vereniging

Inhoud: Schoolplan 2015-2019. Verantwoording. Motto, missie, visie, overtuigingen. Doelen. Samenvatting strategisch beleid van de vereniging Schoolplan 2015-2019 Inhoud: Verantwoording Motto, missie, visie, overtuigingen Doelen Samenvatting strategisch beleid van de vereniging 21 e eeuwse vaardigheden Schematische weergave van de vier komende

Nadere informatie

Achtergrond onderzoeksvraag 1

Achtergrond onderzoeksvraag 1 Achtergrond onderzoeksvraag 1 1. Kerncurriculum en keuzedelen voor school en leerling Wij pleiten voor een vaste basis van kennis en vaardigheden die zich beperkt tot datgene wat alle leerlingen ten minste

Nadere informatie

Taalbeleid Sint-Janslyceum

Taalbeleid Sint-Janslyceum Taalbeleid Sint-Janslyceum Inhoud 1 Voorwoord... 1 2 Visie / doelen... 2 3 Evaluatie van de huidige situatie... 3 4 Beleidsvoornemens voor 2016... 3 4.1 Referentieniveaus... 3 4.2 Boek in je tas... 4 4.3

Nadere informatie

Taalbeleid voor het praktijkonderwijs: waarom en hoe? 22 januari 2013 Hedwig de Krosse

Taalbeleid voor het praktijkonderwijs: waarom en hoe? 22 januari 2013 Hedwig de Krosse Taalbeleid voor het praktijkonderwijs: waarom en hoe? 22 januari 2013 Hedwig de Krosse h.de.krosse@expertisecentrumnederlands.nl Waarom? Omdat je leerlingen in het PrO functioneel geletterd wilt maken

Nadere informatie

Enkele rekenexperts, docenten en andere betrokkenen. Rekentoetswijzercommissie voortgezet onderwijs. Expertmeeting rekentoetsen vo

Enkele rekenexperts, docenten en andere betrokkenen. Rekentoetswijzercommissie voortgezet onderwijs. Expertmeeting rekentoetsen vo Uitnodiging Aan Enkele rekenexperts, docenten en andere betrokkenen Van Rekentoetswijzercommissie voortgezet onderwijs Datum 16 maart 2011 Agenda Expertmeeting rekentoetsen vo Datum overleg 12 april 2011

Nadere informatie

Strategische kernen Passend Onderwijs. Sander, groep 8. Belangrijke overgangsmomenten in de ontwikkeling van kinderen

Strategische kernen Passend Onderwijs. Sander, groep 8. Belangrijke overgangsmomenten in de ontwikkeling van kinderen Leerlingen met een opvallende ontwikkeling Hoe ga je om met leerlingen met speciale onderwijsbehoeften? Cruciaal in de zorgstructuur is de kwaliteit van instructie. Maar inspelen op onderwijsbehoeften

Nadere informatie

Succesvolle leerlingen in een kleurrijke omgeving februari 2015

Succesvolle leerlingen in een kleurrijke omgeving februari 2015 - Missie/Visie - Succesvolle leerlingen in een kleurrijke omgeving februari 2015 Op AMS staat de leerling centraal. Dat betekent dat alles wat we doen er op gericht is om iedere leerling zo goed mogelijk

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN. Tussentijds kwaliteitsonderzoek bij. basisschool De Hoorn

RAPPORT VAN BEVINDINGEN. Tussentijds kwaliteitsonderzoek bij. basisschool De Hoorn RAPPORT VAN BEVINDINGEN Tussentijds kwaliteitsonderzoek bij basisschool De Hoorn Plaats : Oudenhoorn BRIN-nummer : 13ZO Onderzoeksnummer : 121812 Datum schoolbezoek : 14 april 2011 Rapport vastgesteld

Nadere informatie

Cursus rekendidactiek. Bijeenkomst 6 26 februari 2013 monica wijers, vincent jonker Freudenthal Instituut

Cursus rekendidactiek. Bijeenkomst 6 26 februari 2013 monica wijers, vincent jonker Freudenthal Instituut Cursus rekendidactiek Bijeenkomst 6 26 februari 2013 monica wijers, vincent jonker Freudenthal Instituut Rekenen uit de krant Huiswerk Zwakke rekenaars Bekijk samenvatting van het protocol ERWD voor

Nadere informatie

Verder op een goed fundament

Verder op een goed fundament Emmausschool Rotterdam Verder op een goed fundament Naam Anke Langmuur - directeur - directeur Naam Pim Geurts - coördinator - adjunct-directeur Michel van der Linden Leerlijn - taalcoördinator Taal/MT

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2007 2008 31 293 Primair Onderwijs 31 289 Voortgezet Onderwijs Nr. 5 BRIEF VAN DE MINISTER EN STAATSSECRETARISSEN VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP Aan

Nadere informatie

Excellente Leerkracht SBO, SO/VSO. Stichting Meerkring LC 11 Onderwijsproces -> Leraren 44343 43334 43 43 Marieke Kalisvaart

Excellente Leerkracht SBO, SO/VSO. Stichting Meerkring LC 11 Onderwijsproces -> Leraren 44343 43334 43 43 Marieke Kalisvaart Functie-informatie Functienaam Organisatie Letterschaal CAO Salarisschaal Werkterrein Kenmerkscores SPO-gecertificeerde Stichting Meerkring LC 11 Onderwijsproces -> Leraren 44343 43334 43 43 Marieke Kalisvaart

Nadere informatie

Opbrengstgericht taalonderwijs

Opbrengstgericht taalonderwijs Opbrengstgericht taalonderwijs De leergang Opbrengstgericht taalonderwijs heeft tot doel leraren en intern begeleiders toe te rusten met kennis, inzichten en vaardigheden op het gebied van lees-/taalonderwijs

Nadere informatie

projectplan professionaliseringstraject Technisch College Velsen Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016

projectplan professionaliseringstraject Technisch College Velsen Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016 projectplan professionaliseringstraject Technisch College Velsen Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016 Doelstellingen professionaliseringstraject Het SWV heeft als doelstellingen voor het

Nadere informatie