Altus Focusgroepen Aleidis Devillé 11 maart 2010 - KHKempen Dataverzamelingsmethode! Open interviews diepte-interviews Onderzoekscyclus Rapportering Theorie & concepten Paradigmatische opties: Experiment, Keuze Onderzoeksdesign sociaalconstructivisme, comparatief, Semi-gestructureerde diepte-interviews Focusgroep interviews Data analyse Probleemstelling Onderzoeksobjectieven Keuze Onderzoeksmethode Gesloten/gestructureerde interviews E.a.: participerende observatie, artikels, enz. Dataverzameling Keuze Steekproeftrekking Wat zijn focusgroepen? Wat zijn focusgroepinterviews? Focus: doelgericht gesprek, geleid door onderzoeker. Group: in groep (4-12 personen), niet individueel Interview: diepgaande gedachtenwissel met groepsdynamiek dat info genereert dat individueel niet haalbaar is The hallmark of focus groups is the explicit use of the group interaction to produce data and insights that would be less accessible without the interaction found in a group (Morgan, 1988: 12) geen simultaan interview van verschillende individuen groepsinteractie = geheel is meer dan de som van de delen aandacht voor betekenisconstructie en argumentatie in interactie weerspiegelt processen van opinie-vorming STEEKPROEFTHEORIE 1
Traditioneel gebruikt in marketing en advertising Vandaag (ook) aangewend in onderzoek Kennis uit kwantitatieve studies aanvullen Attitudes en meningen nagaan Motieven en beslissingen uitvissen Exploratief (construeren vragenlijst) Wanneer niet gebruiken? Verbaal zwakke groepen 2. gebruik van focusgroepen? Mensen in een verschillende hiërarchische verhouding (maak er dan verschillende focusgroepen van) Te gevoelige onderwerpen (die men niet graag in groep bespreekt) Stap 1: onderzoeksteam selecteren Stap 2: participanten selecteren Stap 3: timing + locatie bepalen Stap 4: discussiegids voorbereiden Stap 5: focusgroep interview Stap 6: gesprek opnemen Stap 7: resultaten analyseren Stap 1: onderzoeksteam selectie Training en pre-testing (Pilootstudie) 1 moderator = facilitator grijpt inhoudelijk zo weinig mogeijk in houdt groep bij de les dominante figuren intomen op discrete wijze is goed voorbereid m.b.t. (ir)relevante inhouden/ m.a.w. is inhoudelijk thuis in het onderwerp 1 waarnemer technische hulp (cassete bedienen, etc.) praktische zaken (licht, drankjes, etc.) neemt notities (non-verbaal gedrag, volgorde sprekers) STEEKPROEFTHEORIE 2
Stap 2: participanten selectie 4 à 12 personen Homogene groepen (naar bijv. sociale status, leeftijd, kennis mbt onderwerp, ) geeft info over verschillende soorten groepen die je achteraf kan vergelijken min of meer zelfde socio-economisch milieu per groep Deelnemers kennen elkaar best niet vooraf (= vermijden kliekjes, inside-jokes, etc.) De gesprekleider kent de leden niet vooraf Je kan mensen afschrikken met deelname aan een focusgroep, formuleer eventueel laagdrempeliger de accidentele steekproef: FOUT!... Accidentele steekproef = ruwe selectiemethode gebaseerd op gemakkelijke identificatie van de respondenten Selectie participanten Steekproef = weloverwogen doelgericht! Homogene groepen in functie van onderwerp Speciale gevallen kunnen interessant zijn Bewuste selectie en geen ongecontroleerde selectie Steekproef: zo weloverwogen mogelijk & systematisch ZO WELOVERWOGEN MOGELIJK Bewust geselecteerde cases Op basis van criteria i.f.v. de onderzoeksvraag Hoe meer criteria, hoe meer cases Soorten steekproeven A. Toevalssteekproeven (statistisch verantwoord) B. Theoretische steekproeven (theoretisch verantwoord) SNEEUWBALSTEEKPROEF - keten van informanten - voor moeilijk toegankelijke groepen - tot theoretische saturatie bereikt werd Doelgerichte steekproef = selectie op specifieke elementen van de populatie A d ht t k l k t d k Aandachtspunt: kwal-kwant denken verlaten! DOELGERICHTE STEEKPROEF - selectie i.f.v. de onderzoeksvraag - diepgang (niet representativiteit) nagestreefd - verschillende types mogelijk STEEKPROEFTHEORIE 3
Steekproef: zo weloverwogen mogelijk & systematisch niet selecteren op afhankelijke variabele! 1. beperkte spreiding op onafhankelijke variabele - Zeer duidelijke OV ifv zeer duidelijke AV - Dominante OV - Invloed van secundaire OV n? 2. Confounding van onafhankelijke variabele Steekproef: zo weloverwogen mogelijk & systematisch ZO SYSTEMATISCH MOGELIJK Goed geplande selectie; geen ongeplande selectie! - Opletten voor elite-vertekening - Hoe meer variabelen je interesseren, hoe meer onderzoekseenheden je nodig hebt Non-respons vermelden en analyseren Intermezzo: theoretische saturatie algemene stelling: doorgaan tot de theoretische saturatie bereikt wordt mijn stelling: beter doelgericht en systematisch trekken dan doorgaan tot de theoretische saturatie Zelfde fouten bij nieuwe trekking Wie zegt wanneer theoretische saturatie bereikt is? Non-respons Belang v/h registreren v/d non-respons Ook in kwalitatief onderzoek! Niet zozeer: hoeveel weigeringen Maar wel: welke karakteristieken hebben de weigeraars gemeenschappelijk (elitevertekening?) Eventueel informatie uit de respons Vb. jonge hooggeschoolden & gentrification Stap 3: timing + locatie bepalen Aandacht voor: Geschikte locatie niet te groot en niet te klein niet bedreigende (liefst vertrouwde) omgeving goede akoestiek in de ruimte; rustig zonder storing Positionering van de zitplaatsen alle deelnemers moeten elkaar kunnen zien dominante deelnemers: naast moderator verlegen deelnemers: tegenover moderator Timing: check goed concurrerende activiteiten Goed tijdstip (files en reisduur) Duur: 1 à 2 uur Stap 4: Discussiegids voorbereiden Op voorhand Te behandelen topics en issues Enkele items uitdiepen Enkele items uitdiepen Ruimte voor onvoorbereide relevante issues STEEKPROEFTHEORIE 4
aankomst van de deelnemers Bij aankomst: small talk! Heb tijd bij aankomst Opname apparatuur op voorhand uitgetest Kom goed op tijd Begin van het interview Verwelkom de deelnemers nu officieel in groep Stel moderator (jezelf) en observator voor Verduidelijk doel en onderzoek Uitleggen spelregels Opname van gesprek Anonieme verwerking Geen goede of foute antwoorden Niet door elkaar spreken Praktische afspraken Gsm afzetten Rokers Rondje: kennismaking deelnemers Stelt mensen op hun gemak Link naam stem op tape is duidelijk Opbouw vragen Openingsvraag Eerste vraag = ice-breaker Stel een niet-bedreigende vraag Introductievraag Overgangsvragen Sleutelvragen Afrondingsvragen Niet vergeten: zijn er nog elementen?... Samenvatting (vraag om bevestiging) aandachtspunten moderator Stel open vragen (wat? waar? welk? hoe?) Vermijd ja of neen vragen Herhaal de vragen Vraag naar details Herhaal de antwoorden (check goed begrip) Gebruik neutrale commentaren Controleer de discussie Gebruik non-verbale gedragingen Onderbreek en re-focus de discussie Controleer (eventueel minimaliseer) de groepsdruk Maak gebruik van pauzes Bedank voor de deelname op het einde van het gesprek aandachtspunten moderator Let op volgende opmerkingen en gedragingen van deelnemers: Inconsistente opmerkingen vraag dan naar preciese bedoeling Vage of cryptische opmerkingen peil naar preciese bedoeling Vraag eventueel per deelnemer naar reactie of voorkeur Waarom: mensen cijferen zichzelf makkelijk weg in groep Stap 6: Gesprek opnemen Rapporteur Audiocassettes (videotapes) Goede apparatuur Goede apparatuur Goede positionering van de participanten Aanvullen met geschreven notities Non-verbale gedragingen noteren STEEKPROEFTHEORIE 5
Stap 7: Resultaten analyseren Analyseer, vergelijk en contrasteer de resultaten per categorie van focusgroep Kwalitatieve analyse zelfde als open interviews Gepersonaliseerde uitnodiging bel participanten vlak voordien nog eens op Anticiperen op last minute afzegging Zorg voor goede bewegwijzering Naamkaartjes Organisatie (voorzien van contactinfo, cassettes, batterijen, ) Nuttiging van voedsel geeft pos. effect Zorg voor een goede sfeer tijdens het gesprek Flexibel t.o.v. groep Niet over tijd gaan Afronding: dankwoord Afronding: kleine beloning voorzien 5. Voordelen focusgroep Diepte en waarde van informatie Meerdere personen tegelijkertijd Lage kostprijs Snelle resultaten Flexibele format Groepsdynamieken bestuderen 5. Nadelen focusgroep Geen kwantitatieve data Niet generaliseerbaar Niet representatief Niet representatief Soms moeilijk analyseerbaar Dominante deelnemers Bias! STEEKPROEFTHEORIE 6
6. Nieuwe variant: on-line focusgroep mensen ontmoeten elkaar niet in levende lijve, maar discussiëren in chatroom moderator is operator 5 tot 8 participanten (vooraf gerecruteerd volgens bepaald profiel) meerdere chatsessies met verschillende groepen Opgelet! Uitval van bepaalde groepen in de samenleving!! Laaggeschoolden/bejaarden/ Aanbevolen literatuur Babbie, E. (2001) The Practice of Social Research. 9th Edition. Belmont: Wadsworth/Thomson Learning. Bloor, M., Frankland, J., Robson, K. & Thomas, M. (2000) Focus groups in social research. London: Sage. Bryman, A. (2001) Social Research Methods. Oxford: OUP. Fern, E.F. (2001) Advanced Focus Group Research. Thousand Oaks, London & New Delhi: Sage Publications. Hansen, A. et. al. (1998) Mass Communication Research Methods. London: MacMillan Press. Aanbevolen literatuur Morgan, D. & Krueger, R. (1997) Focus Group Kit. (volumes 1-6) London: Sage. Morrison, D.E. (1998) The Search for a Method. Focus Groups and the Development of Mass Communication Research. Luton: Luton Press. Morse, S.M. (1994) Critical Issues in Qualitative Research Methods. Thousand Oaks: Sage Publications. Swanborn, P. (2002) Basisboek sociaal onderzoek. Amsterdam: Boom. Vaughn, S., Shay Shumm, J. & Sinagub, J. (1996) Focus group interviews in education and psychology. London: Sage. oefening: onderzoek naar biculturele relaties Drie focusgroepen: gehuwde of samenwonende vrouwen zonder kinderen gehuwde of samenwonende vrouwen met kinderen gescheiden vrouwen met of zonder kinderen STEEKPROEFTHEORIE 7