Economische ontwikkelingen Agrarisch ondernemen in Oost Nederland 20 januari 2015 Pierre Berntsen Directeur Agrarische Bedrijven
Agrarische markt van groot belang voor ABN AMRO Leeuwarden 11 Agriteams Grootbedrijf Internationaal Commodities Alkmaar Zwolle Assen Hoofddorp Apeldoorn Naaldwijk Amersfoort s-hertogenbosch Goes Helmond
Agenda Economie en rente Melkveehouderij Varkenshouderij Kredietverlening 3
ECONOMIE EN RENTE
Eurozone: vraag naar bankkrediet neemt toe Survey van banken, netto verandering tov vorig kwartaal 100 50 0-50 -100-150 sterkere vraag zwakkere vraag 03 04 05 06 07 08 09 10 11 12 13 14 Woninghypotheken (l.a.) Bedrijven (l.a.) Consumentenkrediet (l.a.) BBP (r.a., % j-o-j) 4 2 0-2 -4-6 Bron: Thomson Reuters Datastream, ECB Bank Lending Survey 5
Eurozone: waardedaling euro gunstig voor export US dollar per euro 1,40 1,35 1,30 1,25 1,20 12 13 14 6 Bron: Thomson Reuters Datastream
Eurozone: broos maar tegenwind is gaan liggen % k-o-k PMI >50 - groei; <50 - krimp 2,50 1,25 0,00-1,25-2,50 00 02 04 06 08 10 12 14 65 60 55 50 45 40 35 BBP (% k-o-k; l.a.) Samengestelde Inkoopmanagersindex (r.a.) 7 Bron: Thomson Reuters Datastream
NL: Indicator exportorders wijst op exportgroei % j-o-j PMI >50 - groei; <50 - krimp 16 12 8 4 0-4 -8-12 -16 00 02 04 06 08 10 12 14 Uitvoer binnenslands geproduceerde goederen (% j-o-j; l.a.) PMI exportorders (r.a.) 70 60 50 40 30 8 Bron: Thomson Reuters Datastream, CBS
Vertrouwen in huizenmarkt groeit Index (100 = neutraal) 120 100 80 60 40 20 0 04 05 06 07 08 09 10 11 12 13 14 Marktindicator Vereniging Eigen Huis Bron: Vereniging Eigen Huis 9
Vertrouwen consument en producent gestegen Index: 0 is evenwicht 15 10 5 0-5 -10-15 -20-25 00 02 04 06 08 10 12 14 30 20 10 0-10 -20-30 -40-50 Producenten industrie (l.a.) Consumenten (r.a.) Bron: Thomson Reuters Datastream 10
Herstel wat breder gedragen - nu ook consumptie EUR mld 135 125 115 105 95 06 07 08 09 10 11 12 13 14 73 72 71 70 69 68 67 Uitvoer (l.a.) Consumptie (r.a.) Bron: Thomson Reuters Datastream 11
Nederland: Barometer staat op bestendige groei % j-o-j Index 6 3 0-3 -6 91 93 95 97 99 01 03 05 07 09 11 13 133 123 113 103 93 83 73 63 BBP (% j-o-j; l.a.) Economisch-sentimentindicator (r.a.) 12 Bron: Thomson Reuters Datastream
Renteverwachtingen Bron: Economisch Bureau ABN AMRO, cijfers per 01-01-2015
MELKVEEHOUDERIJ Zuivelmarkt tijdelijk in mineur
Rusland september 2014
Importbehoefte opkomende landen blijft stijgen Bron: Produktschap Zuivel, 2014
Productiegroei opkomende landen volstaat niet Bron: OECD-FAO, 2014
Tijd van structurele overschotten ligt achter ons Bron: AMI 2014
BEDRIJFSONTWIKKELING IN DE MELKVEEHOUDERIJ
Hoe beteugelt Dijksma 17.000 enthousiaste melkveehouders? Westvoorstel verantwoorde groei melkveehouderij Melkveefosfaatproductie: dieraantallen 2013 en forfaitaire excretienormen 2015 Plaatsingsruimte: grond in gebruik en de fosfaatgebruiksnormen Het verschil: fosfaatreferentie 2013 Indien plaatsingsruimte > mestproductie dan fosfaatreferentie = 0 Anders fosfaatreferentie = overschot. Fosfaatreferentie is alleen overdraagbaar in 1 e graad Groei kan tot plaatsingsruimte, daarboven is groei op basis van 100% mestverwerking niet mogelijk..hoe verder? Mestverwerking kan ook via RMO als 75% op eigen grond past
Doelen van NZO en LTO in de Duurzame Zuivelketen Productie binnen milieurandvoorwaarden van fosfaat, ammoniak en broeikasgas Behoud van weidegang op het niveau 2012 Grondgebonden melkveehouderij en open stallen Klimaat neutrale groei, behoud biodiversiteit Verlenging levensduur, verbetering dierwelzijn, verantwoord antibioticagebruik Gebruik kringloopwijzer voor bedrijven met fosfaatoverschot Kwaliteit en imago van belang voor internationale positionering
Kostprijs (ct) per kg melk Rendement van intensieve groei valt tegen Voorbeeld: Kostprijs bestaande melkproductie: 33 cent per kg melk (liquiditeitskostprijs) 39 37 35 Melkprijs 35 cent incl. toeslagen en weidepremie 33 31 29 27 25 0 0,1 0,2 0,3 0,4 0,5 0,6 0,7 0,8 0,9 1 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Productie (mln. kg)
Marginale kostprijs van extra intensieve liters is hoog Betreft lange termijn prijzen (*) als de stal al is gebouwd verschuiven deze kosten naar bestaande productie (**) quotumkosten gaan, mestkosten komen
Kostprijs (ct) per kg melk Bestaande en nieuwe productie Kostprijs bestaande melkproductie: 33 cent per kg melk Kostprijs extra melkproductie: 37 cent per kg melk 39 37 35 Melkprijs 35 cent incl. toeslagen en weidepremie 33 31 29 27 25 0 0,1 0,2 0,3 0,4 0,5 0,6 0,7 0,8 0,9 1 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Productie (mln. kg)
Kostprijs (ct) per kg melk Intensieve groei gaat ten koste van rendement Marge daalt van 2 naar 1 cent per kilo melk. Bedrijfsmarge daalt van EUR 20/m naar EUR 13/m 39 37 35 33 na groeistap Melkprijs 35 cent incl. toeslagen en weidepremie 31 29 27 25 0 0,1 0,2 0,3 0,4 0,5 0,6 0,7 0,8 0,9 1 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Productie (mln. kg)
ABN AMRO faciliteert gezonde groei Grote verschillen tussen bedrijven Vertrouwen in ondernemer en kasstroom / reserveringscapaciteit Intensieve bedrijfsvoering vraagt om extra buffer voor schommelingen op de mest- en ruwvoermarkt
Financiëel succesvolle melkveehouders zijn effectiever Persoonskenmerken Meer economische kennis en cijfermatig inzicht en sturen hier effectief op Meer vakinhoudelijke kennis en passen deze effectief toe Eigen visie en laten zich beperkt beïnvloeden door adviseurs Geen pioniers op gebied van innovaties
VARKENSHOUDERIJ
Reserveringscapaciteit zeugenbedrijven te laag Bron: Agrovision, ABN AMRO, ABAB Verwachting 32
.ook reserveringscapaciteit vleesvarkensbedrijven onder druk Bron: Agrovision, ABN AMRO, ABAB Verwachting 33
Nederland heeft inmiddels niet meer de laagste kostprijs in de EU, ondanks goede prestaties zeugenhouderij. 34
Structurele marktverandering bij consument en supermarkt creëert kans op breder draagvlak maatschappij Consument vraagt meer: Informatie over vlees : herkomst, houderij, smaak en gezondheid Vertrouwen in vlees: verifiëerbaar door derden Maar: slechts 20% is bereid extra te betalen, +/- 30% is misschien te verleiden (bron: LEI 2011) Supermarkt vraagt meer: Vertrouwen in de toelevering Onderscheidingsvermogen vleesschap Maar: voor dubbeltje op de eerste rij 35
Concepten met laag risico voor de boer zijn gunstig als volumineus instapconcept Consument waardebeleving Livar De Groene Weg Heyde Hoeve Friberne Scharrel Krull Good Farming Star KDV/Milieukeur Bollengrafiek Varken van morgen Good Farming Welfare Initiative zum Tierwohl Productierisico 36
Toekomstige sector met reguliere productie EN concepten Markt Con cept 1 Con cept 2 Con cept 3 Con cept 4 Varken van Morgen Initiative zum Tierwohl Con cept 5 Reguliere productie
Differentiatie als strategie kan zeer goede optie zijn En En Regulier en concepten versterken elkaar Goede strategie om draagvlak in maatschappij te versterken 38
KREDIETVERLENING
Financiering Hoog Mogelijkheden Uitdaging Laag Geen probleem Mogelijkheden Goed Matig/slecht Exploitatie
Hoe kijken we als bank naar een bedrijfsplan? Rentabiliteit Vermogen Zekerheden
Analyse financieringsaanvraag Bedrijfsanalyse Financiële analyse Onderneming Rentabiliteit Vermogen Juridische structuur Kredietnemer Bedrijfsactiviteiten Interne organisatie (incl. management) Marktanalyse Leveranciers Afnemers Concurrentie Substituten Toetreders Gesteldheid onderneming Regelgeving Geconsolideerd/enkelvoudig Historisch Omzet Bruto winst marge (%) EBIT(D)A(L) (%) Prognose vs. realisatie Toekomstig Prognose Financiële doelstellingen/risico s Branchevergelijking Solvabiliteitsratio Garantievermogen Samenstelling Ontwikkeling GV Off Balance Branche Ondernemer Visie/strategie Track record / executie Relevante ervaring Relevante kennis en opleiding Netwerken/samenwerking Overige sterkten/zwakten Historisch Drivers EBIT(D)A(L) Belastingen Mutaties werkkapitaal Investeringen Mutaties voorzieningen Buitengewone items Kasstromen naar vermogensverschaffers Ratio s Liquiditeit Toekomstig Gevoeligheid / stress test
Analyse bepaalt de rating Hoe presteert het bedrijf t.o.v. branchegenoten? Totaalbedrag rentedragende schulden / EBITDA Operationeel resultaat / Omzet Eigen vermogen t.o.v. totaal activa Current ratio (korte vorderingen / korte schulden) Ingehouden winsten / Totaal activa Handelscrediteuren / Inkoopwaarde van de omzet, betaaltermijn Drie jaarrekeningen Analyse op basis van sector 43
De rating zegt wat over de kans dat een bedrijf niet aan zijn betalingsverplichtingen kan voldoen
Rating belangrijk voor tarief Verwacht verlies = rating x kredietgebruik x verlies bij default Onderneming rating Kredietgebruik Zekerheden Verwacht verlies Kapitaalsbeslag Kosten / Rendement inkoop Tarief
Prijsopbouw van kredieten Marge Kapitaalkosten (eigen kapitaal) Verwachte verliezen (sterk bepaald door rating) Belasting Operationele kosten (kantoren, personeel, automatisering, etc) Liquiditeitskosten Inkoopkosten van geld
Publicaties ABN AMRO Digitale versie van de rapporten via de ABN AMRO Insights app. of via: www.abnamro.nl/insights www.abnamro.nl/sectoren
Hartelijk dank voor uw aandacht