S.W.E. Rutten Erven naar Marokkaans recht Aspecten van Nederlands internationaal privaatrecht bij de toepasselijkheid van Marokkaans erfrecht INTERSENTIA METRO
Voorwoord Inhoudsopgave Afkortingen v ix xv Inleiding 1 Hoofdstuk 1 Islamitisch recht 13 Hoofdstuk 2 Marokkaans erfrecht 19 1. Inleiding 19 2. Inleidende opmerkingen over het islamitische erfrecht 21 A. ONTSTAAN VAN HET ISLAMITISCHE ERFRECHT 21 B. GRONDSLAGEN VAN HET ISLAMITISCHE ERFRECHT 23 C. RECENTE ONTWIKKELINGEN 25 D. DE WAQF OF HUBUS 25 1. De hubus in Marokko 30 3. Het Marokkaanse erfrecht... 33 A. HET TESTAMENT 34 1. Materiele voorwaarden 35 2. Vormvereisten 40 3. Gevolgen van het testament 41 4. De testamentaire hubus 42 5. De aanwijzing van erfgenamen (tanzil) 42 ix
B. DE ERFOPVOLGING 43 1. Voorwaarden voor erfopvolging 43 2. Beletselen voor erfopvolging 47 3. Het verkrijgen van de hoedanigheid van erfgenaam 48 a. Huwelijk 48 b. Bloedverwantschap 52 4. De erfgenamen 57 5. Rangorde waarin de erfgenamen worden geroepen 59 6. De erfdelen 61 a. Erfdelen van de koranische erfgenamen 62 b. Erfdelen van de 'asafoz-erfgenamen 72 c. Bijzondere gevallen 78 d. Het verplicht testament 85 C. DE AFWIKKELING VAN DE NALATENSCHAP 90 D. SUCCESSIERECHTEN 92 Hoofdstuk 3 Bevoegdheden van diplomatieke vertegenwoordigers en consulaire ambtenaren 93 Hoofdstuk 4 Nederlands internationaal erfrecht 97 1. Inleiding 97 2. Bevoegdheid van de Nederlandse rechter 97 A. HUIDIG RECHT 98 B. VOORSTEL VAN WET 101 3. Verwijzingscategorieen 102 4. Erfopvolging: de toepasselijke erfwet 105 A. OUDE CONFLICTENRECHT INZAKE DE ERFOPVOLGING 105 B. ERFRECHTVERDRAG EN WET CONFLICTENRECHT ERFOPVOLGING.... 108 1. Toepassingsbereik 108 2. De verwijzingsregel 114 a. Rechtskeuze 114 b. De objectieve verwijzingsregel 116 c. Overige bepalingen 121 5. Vorm van de uiterste wil 125 A. TOEPASSINGSBEREIK 126 B. DE VERWIJZINGSREGEL 127
6. Bekwaamheid om bij uiterste wil te beschikken 128 7. Afwikkeling van de nalatenschap 129 A. WET CONFLICTENRECHT ERFOPVOLGING 129 1. Vereffening van de nalatenschap 129 2. Verdeling van de nalatenschap 136 8. Erkenning van consulaire werkzaamheden 136 A. ERKENNING VAN EEN CONSULAIRE AFWIKKELING VAN DE NALATENSCHAP 138 9. Het Haags Trustverdrag en de Marokkaanse hubus 140 A. HET HAAGS TRUSTVERDRAG 141 1. Toepassingsbereik 141 2. Toepasselijk recht 142 3. Erkenning 143 B. Is DE MAROKKAANSE HUBUS EEN TRUST? 145 C. ERKENNING VAN DE MAROKKAANSE HUBUS 147 Hoofdstuk 5 Voorvragen 151 1. De voorvraag 151 2. Marokkaans IPR betreffende het personeel statuut 156 3. Huwelijk 159 A. HUWELIJK ALS VOORVRAAG 159 B. NEDERLANDS INTERNATIONAAL HUWELUKSRECHT 161 C. MAROKKAANS INTERNATIONAAL HUWELUKSRECHT 163 D. VOORBEELDEN 167 4. Huwelijksontbinding 170 A. HUWELIJKSONTBINDING ALS VOORVRAAG 170 B. NEDERLANDS INTERNATIONAAL HUWELUKSONTBINDINGSRECHT 170 C. MAROKKAANS INTERNATIONAAL HUWELUKSONTBINDINGSRECHT... 172 D. VOORBEELDEN 173 5. Afstamming 176 A. AFSTAMMING ALS VOORVRAAG 176 B. NEDERLANDS INTERNATIONAAL AFSTAMMINGSRECHT 177 C. MAROKKAANS INTERNATIONAAL AFSTAMMINGSRECHT 178 D. VOORBEELDEN 179 XI
6. Adoptie 182 A. ADOPTIE ALS VOORVRAAG 182 B. NEDERLANDS INTERNATIONAAL ADOPTIERECHT 182 C. MAROKKAANS INTERNATIONAAL ADOPTIERECHT 184 D. VOORBEELDEN 185 7. Huwelijksvermogensregime 186 A. HUWELIJKSVERMOGENSREGIME ALS VOORAFGAANDE VRAAG 186 B. NEDERLANDS INTERNATIONAAL HUWELJJKSVERMOGENSRECHT 186 C. MAROKKAANS INTERNATIONAAL HUWELUKSVERMOGENSRECHT 190 D. VOORBEELDEN 191 Hoofdstuk 6 De openbare orde 193 1. Inleiding 193 2. De openbare orde 194 A. BEGRIPSOMSCHRUVING 194 B. DE EXCEPTIE VAN DE OPENBARE ORDE 194 C. GEVOLGEN VAN EEN BEROEP OP DE EXCEPTIE VAN DE OPENBARE ORDE 198 3. Marokkaans erfrecht en de openbare orde 200 A. INLEIDING 200 1. Onderscheid naar geslacht 202 a. Gelijkheidsbeginsel: verbod van discriminatie naar geslacht 202 b. Is het Marokkaanse erfrecht in strijd met het verbod van discriminatie naar geslacht? 204 c. Conclusie 212 2. Onderscheid naar geboorte 214 a. Gelijkheidsbeginsel: verbod van discriminatie naar geboorte 214 b. Is het Marokkaanse erfrecht in strijd met het verbod van discriminatie naar geboorte? 217 c. Conclusie 218 3. Onderscheid naar godsdienst 219 a. Gelijkheidsbeginsel: verbod van discriminatie naar godsdienst 219 b. Is het Marokkaanse erfrecht in strijd met het verbod van discriminatie naar godsdienst? 220 xn
c. Conclusie 221 4. Afwijkingen van grondslagen van het Nederlandse erfrecht 221 a. Testeervrijheid; dwingend recht en regelend recht 223 b. Het verkrijgen van de hoedanigheid van erfgenaam 228 c. Kring der erfgenamen 229 d. Onderscheid tussen koranische en 'asaba-etfgenamen 231 e. Omvang van de erfdelen 232 f. Overige afwijkingen 233 5. Voorvragen en openbare orde 233 6. Betekenis van het religieuze karakter van het Marokkaanse erfrecht en van de islamitische godsdienst van de erflater 242 7. Betekenis van de rechtskeuze voor de openbare orde-exceptie... 243 B. GEVOLGEN VAN EEN BEROEP OP DE OPENBARE ORDE 245 4. Toetsing aan Verdragen 249 A. BETEKENIS VAN MENSENRECHTEN IN HET IPR 249 B. VERDRAGSBEPALINGEN DIE VOOR DE ERFOPVOLGING VAN BELANG KUNNEN ZUN 255 1. Rechten van erfopvolging 257 a. Art. 8 EVRM 257 b. Art. 16 lid 1 aanhef en sub h Vrouwenverdrag 269 2. Beschikkingsvrijheid 272 a. Art. 1 Eerste Protocol EVRM 272 b. Art. 8 EVRM 274 C. TOETSING AAN VERDRAGSBEPALINGEN OF AAN DE OPENBARE ORDE?. 275 Hoofdstuk 7 Erkenning en tenuitvoerlegging in Marokko 279 1. Verwijzingsregels inzake de erfopvolging 279 2. Erkenning en tenuitvoerlegging van rechterlijke beslissingen 280 3. Erkenning en tenuitvoerlegging van authentieke akten 285 Hoofdstuk 8 Conclusies 289 Samenvatting 299 Summary 307 xiu
Resume Trefwoordenregister Literatuur Curriculum 313 319 325 345 xiv