Het succes van stadslandbouw? Overzicht Jan Willem van der Schans Jan-willem.vanderschans@wur.nl Groen Links bijeenkomst Deventer, 12-01-2011 Introductie Wat is stadslandbouw? Welke trends? Food & City Reclaiming the Commons Conclusies Introductie Expertisegroep stadslandbouw EETBAAR ROTTERDAM Onderzoeker LEI-WUR Keten onderzoek Onderzoeker RSO-WUR Regionale voedsel systemen Mede-oprichter Eetbaar Rotterdam Aanleiding Eetbaar Rotterdam, de stadslandbouw expertise groep Lid denktank Stadslandbouw Gemeente Rotterdam Opdracht Innovatienetwerk voor het Portaal Het enige groen wat ik me kan Expertmeeting bedenken voor Stadslandbouw, een stad als 16 juli 2007 Rotterdam is een pot groene verf om het beton te kleuren. Aanleiding LANCERING VERENIGING EETBAAR ROTTERDAM Presentatie Will Allen en Paula Sobie Stadslandbouwblog ER Diners 2012 architecten Will Allen / Paula Sobie Demonstratie Oogstfestival 2009 Aanvraag en uitvoering KIGO Talrijke presentaties Meedenken Marconistrip (en andere lokaties) Bijdrage aan verkiezingsprogrammas (Manifest) Aanwezig zijn in de pers en in beleidsdocumenten Our next generation of farmers will be city dwellers, Will Allen 2009 Wat hebben we tot nu toe gedaan? Wat hebben we tot nu toe gedaan? 1
Definitie Definitie Urban agriculture is:..een industrie die voedsel en brandstof produceert, verwerkt en verkoopt, voornamelijk als antwoord op de dagelijkse vraag van consumenten in een stad of stedelijke agglomeratie, op land en water verspreid door het stedelijke en stadsnabije gebied, waarbij intensieve productie methoden worden toegepast, met gebruikmaking van natuurlijke hulpbronnen en stedelijk afval, om een diversiteit aan gewassen en veehouderijen te kunnen realiseren. (UNDP 1996) Stadslandbouw is: In en om de stad Het gaat ook over sluiten van kringlopen Het is gericht op de lokale markt Het voedsellandschap van de Zuidvleugel Stadslandbouw is: In en om de stad Professioneel Het gaat over sluiten van kringlopen Het is gericht op de lokale markt Paul Bos of Buytenhof Stadsgerichte landbouw Bedrijfsmodel Buytenhof 1/3 voedsel, 1/3 zorg, Landgoed status Fruit, huisverkoop, moestuin, vlees 18 ha -> 18 plus 1/3 opstal Volgens de FAO kunnen kleinschalige stadstuinen 700 miljoen mensen voeden Buytenland als moestuin van Rotterdam Gediversificeerde landbouw direct verbonden met de stad Volgens de FAO kunnen kleinschalige stadstuinen 700 miljoen mensen voeden 2
Dante tuin, tuindorp Vreewijk Schooltuin De Enk, Vreewijk Partners for Healthy Cities Herstructurering oude stadswijken TT Rotterdam Couwenburg Tijdelijke moestuin Crooswijk, Woningcorporatie PWS Buitenplaats Spangen, Rini Biemans Creatief Beheer Tuin Nico Adriaans Stichting Nomadische stadslandbouw: Marconistrip, Rotterdam 3
Sluiten van kringlopen Stad en land verbonden Grootschalige agro-industriele koppeling Gericht op lokale markt Xplorelab, 2009 Growing Communities, Springfield Park, Hackney, Greater London 4
The Urban Choice Voedselprijzen crisis 2008 Eli s Vinegar Factory, Banse, Nowicki, van Meijl (2008) Problemen huidig voedsel systeem Neerwaartse druk op boeren inkomens Milieuproblemen en uitputting grondstoffen (peak oil) Gebrek aan kwaliteit en diversiteit Groeiend consumenten wantrouwen Gezondheidsproblemen: overgewicht of ondergewicht Volgens de FAO kunnen kleinschalige Wiskerke ((2009) stadstuinen 700 miljoen mensen voeden Cities with a food strategy Smart Growth Aggressive reservation of all viable farmland, Larry Beasley 2009 5
Sociale bewegingen Opkomst locavorisme good, clean, and fair grow your own Planten, groenten en fruit cases Alternatieven voor exoten Uit: Blonk et. al 2009: Berekening van broeikasgasemissie door de productie van tuinbouwproducten Verkenning en oplossingen van methodiekvragen ten behoeve van de ontwikkeling van het Nederlandse carbon foorpint protocol voor tuinbouwproducten, Blonk Milieu Advies, Gouda 2009 Differentiatie naar oorsprong is trend Differentiatie naar oorsprong is trend Duo branding (Petersfarm/AH) Producenten merk (Gijs/Plus) Schellingwoude Producent georiënteerde retailer (Whole foods market, Marqt, Landmarkt) 6
Financiele crisis Beleidsvisie Gemeente Rotterdam Informatienetwerk voedselproductie in en rond de stad Inkoop regionaal product door overheid Verbeteren logistiek Duurzaam boeren in de regio Realisatie eetbare daktuin Rotterdam Centrum Volgens de FAO kunnen kleinschalige stadstuinen 700 miljoen mensen voeden Stedelijke beleidsdoelen stadslandbouw Economie Meer banen in voedselsector Behoud werkgelegenheid Gevarieerder agrarische sector Beperken verkeersemissie en CO2 aanbod vers uitstoot door efficiency voedsel voedseltransportbeweging Mismatch arbeidsmarkt oplossen Verlagen beheerkosten groen Meer scholen op bezoek bij boeren Meer hoog opgeleide mensen naar stad trekken Aantrekkelijke wijken door groene invulling braakliggende terreinen Sociale cohesie door samenwerken in moestuinen Meer biodiversiteit Stressreductie door groene buurten Beter voedsel voor lage inkomens Meer bewegen Afvalscheiding en hergebruik Jeugd meer in contact brengen met groen Sociaal Ecologie Wat gebeurt er al in Rotterdam Economie Toename oogst/regiomarkten Grote markten met goedkoop vers voedsel Toename eco-winkels en restaurants met streekproducten Groeiende vraag streekvoedsel Voedselbank Toename braakliggende grond door Zorgplaatsen op boerderijen slechte economie Moestuinen bij kinderopvang (Nutricia) Boeren beheren op beperkte schaal natuur Gemeenschapstuinen Volkstuinieren is hip Programma Lekker Fit Schooltuinieren en NME-centra onder druk Netwerken stadslandbouw Kinderboerderijen Pilot mestvergisting Blijdorp (Eetbaar Rotterdam, Rotterdamse Oogst) Groei Creatief Beheer oude wijken Onderzoek gebruik biomassa Toename buurtmoestuinen (bewonersinitiatieven) Programma groene daken Sociaal Ecologie Versnelling stadslandbouw in en om Rotterdam - Nieuw beleid of projecten - Uitbreiden bestaande projecten Stadsboerderij Marconistrip faciliteren Zorgplaatsen op boerderijen uitbreiden Meer leerlingen naar groene stages Gemeenschapstuinen uitbouwen Meer educatief bezoek aan boerderijen Sociaal Economie Meer benutten etnisch ondernemerschap Norm catering gemeente voor streekproducten ontwikkelen Behoud diversiteit markten en winkels Markt voor streekproducten uitbreiden Schoolmoestuinieren, volkstuinieren stimuleren Uitbouwen Creatief Beheer Stimuleren reductie vervoersbewegingen voedsel distributie In landschap boeren meer inzetten voor beheer natuur Verspilling voedsel tegengaan en recycling stimuleren Bevorderen gebruik biomassa Voedseldaktuinen stimuleren Meer tijdelijk/ braakliggende terreinen voor Meer voorlichting over gezonde stadslandbouw voeding en promotie Buurtmoestuinen bevorderen streekproducten Meer eetbaar groen in wijken Ecologie Reclaiming the Commons At the same time there are oppositional threads, taking form in many different campaigns and movements. The spirit they share is a radical reclaiming of the commons. As our communal spaces town squares, streets, schools, farms, plants are displaced by the ballooning marketplace, a spirit of resistance is taking hold around the world. People are reclaiming bits of nature and of culture, and saying this is going to be public space. Naomi Klein, New Left Review 9, May-June 2001 7
Conclusies Het succes van stadslandbouw! Dank voor uw aandacht! Denk vanuit behoeften van de stad Voedsel als middel niet als doel Het gaat uiteindelijk om empowerment Wageningen UR 8