Stichting Pensioenfonds DHV Informatiebijeenkomst 24 september 2013 2013 Royal HaskoningDHV, All rights reserved Alleen voor intern gebruik
Agenda Opening Jaarverslag 2012 Paul Canisius Actuele ontwikkelingen 2013 Johan Krijgsman Vragen Informeel 13:00-13:30 2
Agenda Opening Jaarverslag 2012 Aantal verzekerden Dekkingsgraad Vermogen Verplichtingen Kosten Actuele ontwikkelingen 2013 Vragen Informeel 13:00-13:30 3
Aantal verzekerden 2.500 2.000 1.500 1.000 500 0 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 Deelnemers Gewezen deelnemers Pensioengerechtigden 4
Pensioenvermogen versus verplichtingen 700 600 x 1 miljoen 500 400 300 200 100 0 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 Pensioenvermogen Voorziening pensioenverplichtingen 5
Aanwezige dekkingsgraad versus vereiste dekkingsgraad 150% 140% 130% 120% 110% 100% 90% 80% 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 Aanwezige dekkingsgraad Vereiste dekkingsgraad Minimaal vereiste dekkingsgraad 6
Resultaten 2011 (x miljoen) 1 januari 31 december pensioenvermogen 510 519 + 2% verplichting 504 576 + 14% dekkingsgraad 101 % 90 % -/- 11%-punt Resultaten 2012 (x miljoen) 1 januari 31 december - pensioenvermogen 519 587 + 13% - verplichting 576 630 + 9% - dekkingsgraad 90 % 93 % + 3%-punt - verplichting na korten 595 + 3% - dekkingsgraad na korten 99 % + 6%-punt 7
Belegd vermogen 2012 ( x miljoen) 1 januari 31 december rendement Obligaties 228 (44 %) 263 (45 %) + 15 % Aandelen ontwikkelde markten 195 (38 %) (37 %) + 16 % Aandelen opkomende markten 28 (5 %) (6 %) + 17 % Vastgoed 38 (7 %) 40 (7 %) + 3 % Grondstoffen 30 (6 %) 29 (5 %) -/- 2 % Liquide (deposito) 1 (0 %) 3 (0 %) + 2 % Totaal 520 (100 %) 589 (100 %) + 14 % Strategische mix rendement t.o.v. benchmark Obligaties 45 % + 2 % Aandelen ontwikkelde markten 35 % -/- 0 % Aandelen opkomende markten 5 % + 1 % Vastgoed 10 % -/- 1 % Grondstoffen 5 % -/- 1 % Liquide 0 % + 2 % Totaal 100 % + 1 % 8
Verplichting (x miljoen) 1 januari 31 december verplichting 2011 504 576 + 72 rekenrente 3,44 % 2,73 % + 73 pensioenopbouw + 15 uitkeringen -/- 20 overig + 4 1 januari 31 december verplichting 2012 576 595 (na korten) + 19 rekenrente 2,73 % 2,43 % + 38 pensioenopbouw + 17 uitkeringen -/- 20 langer leven + 5 ervaringsterfte + 6 overig + 8 korten -/- 35 9
Kosten Pensioenbeheer 2012 Pensioenbeheer 2011 0,9 miljoen 1,0 miljoen 2.686 deelnemers (gemiddeld) 2.782 deelnemers (gemiddeld) 348 per deelnemer 370 per deelnemer 0,17% van vermogen 0,20% van vermogen Vermogensbeheer 2012 Vermogensbeheer 2011 2,4 miljoen 2,5 miljoen 554 miljoen vermogen (gemiddeld) 516 miljoen vermogen (gemiddeld) 0,44% van vermogen 0,48% van vermogen Totale kosten 2012 Totale kosten 2011 0,61% van vermogen 0,68% van vermogen 10
Kosten pensioenbeheer (x duizend) Pensioenbeheer 2012 2011 verschil Personeel 350 372 -/- 22 Controle en toezicht 244 182 + 62 Advies 54 93 -/- 49 Bureau 245 241 + 4 Subtotaal 893 888 + 5 Investeringen 41 141 -/- 100 Totaal 934 1.029 -/- 95 11
Agenda Opening Jaarverslag 2012 Actuele ontwikkelingen 2013 Haalbaar herstel, maatregelen en actuele dekkingsgraad Fusie (geharmoniseerde regeling en uitvoering) Pensioenakkoord (nftk en fiscaal) Verhoging pensioenleeftijd en versobering van pensioenen Wet versterking bestuur pensioenfonds Vragen Informeel 13:00-13:30 12
Gezond pensioenfonds dekkingsgraad = waarde vermogen / waarde verplichtingen voor DHV pensioenfonds: 118% gezond <118% grens reservetekort lange termijn herstel (15 jaar) <104,4% grens dekkingstekort korte termijn herstel (5 jaar) eind 2013 uit onderdekking 13
Herstelplan en maatregelen (informatiebijeenkomst 12 maart 2013) Haalbaar herstelpad tot eind 2013: Korten met 5,6% per 1 april 2013 alle pensioenen met een gelijk percentage (conform statuten en reglement) Naar verwachting geen aanvullende korting eind 2013 nodig geen aanleiding voor opmerkingen door DNB (externe toezichthouder) Vaste premie van 28,1% is niet meer kostendekkend Tijdelijk verlagen opbouwpercentage van 2,0% tot 1,9% per 1 april 2013 14
Herstelplan evaluatie 2012 Eind 2013:104% 15
16
Fusie: stuurgroep pensioen HaskoningDHV Harmonisatie pensioenregeling Twee fondsen met verschillen in pensioenregeling: DHV: opbouw 2,0%; premie 28,1%; eigen beheer; maatregelen 2013; haalbaar herstel RH: opbouw 1,66% tijdelijk versoberd; premie 25,9% herverzekerd met nominale garantie (tot 1.1.2015) Onderzoek opties samengaan fondsen en/of besturen Rangorde keuzes pensioen Besluit door: 1. Pensioenregeling (CDC middelloon etc.) Sociale Partners 2. Uitvoeringsvorm (OPF, mopf, BPF etc.) Werkgever 3. Governance model (bestuur etc.) Bestuur 4. Operationele model (in eigen beheer of uitbesteden) Bestuur 17
Pensioenakkoord Nieuw FTK en compleet contract: nominaal: accent zekerheid, risicovrije rente, buffer, (LAM optioneel) reëel: ambitie inflatieontwikkeling volgen, beleggen, LAM, RAM met 10 jaar uitsmeren SER-advies: naar macrostabiele reële pensioenen Fiscaal voor middelloonregeling: Witteveenkader: max. opbouw 2,15% op 67 jaar is 1,9% op 65 jaar regeerakkoord: max. opbouw 1,75% en tot maximaal 100.000,- AOW-leeftijd sneller naar 67: pensioenrichtleeftijd 67 in 2014 regeerakkoord: 66 in 2018; 67 in 2021 18
19
Verhoging pensioenleeftijd en versobering pensioenen Vereenvoudigd rekenvoorbeeld, aannamen: - deelnemer betaalt premie tot 65 - Premie is minimaal kostendekkend - Opbouw is 2,00% (40 jaar) - uitkering tot gemiddeld 85 jaar (20 jaar) Mogelijke versoberingen regeling: - verhoging pensioenleeftijd langer premie betalen en langer opbouwen korter uitkeren - opbouw omlaag (uitkering omlaag) 20
Verhoging pensioenleeftijd en lagere opbouw jaren opbouw waarde middelloon jaren waarde uitkering 40 2,00 80,0 18 1440 100% 40 2,00 80,0 20 1600 111% 42 2,00 84,0 18 1512 105% 42 1,90 79,8 18 1436 100% 42 1,75 73,5 18 1323 92% Balans met stijgende (kostendekkende) premie en betaalbaarheid? Balans: premie regeling (opbouw ) beleggingsrisico s (toeslagen) 21
Verhoging pensioenleeftijd en lagere opbouw jaren opbouw waarde middelloon jaren waarde uitkering 40 2,00 80,0 18 1440 90% 40 2,00 80,0 20 1600 100% 42 2,00 84,0 18 1512 95% 42 1,90 79,8 18 1436 90% 42 1,75 73,5 18 1323 83% 22
Pensioenleeftijd en lagere opbouw (politiek)? Regeerakkoord: naar 67 jaar en max. opbouw naar 1,75% We willen AOW en pensioenen ook voor jonge generaties veilig stellen Regering: dus de premie kan fors omlaag (?) 1) 3 miljard belastinginkomsten per jaar door lagere premieaftrek 2) lagere premie voor werknemers geeft meer koopkracht 3) lagere premie voor werkgever goed voor economie Abvakabo: Spaarvarkens van onze kinderen worden stukgeslagen 1) later minder pensioen en minder koopkracht voor gepensioneerden 2) later minder belastinginkomsten voor overheid Fondsen: nftk vergt hogere kostendekkende premie, dus premie niet omlaag De regering haalt toekomstige pensioenen/koopkracht naar voren om op de korte termijn de schatkist te spekken. 23
Wet versterking bestuur pensioenfondsen Verkiezingen VO, DR en bestuur 2012 Bestuur: vijf leden herverkozen/herbenoemd. VO: Hans Bus en Arie Vijfhuizen DR: Robin Kraan en Rik Lurinks Nieuwe bestuurleden 2013 (twee tussentijdse vacatures): Marga Donehoo en Nigel Janssen DNB toetst geschiktheid (deskundigheid, vaardigheden en gedrag) Opleiding bestuur o.a.: SPO Competenties met externe begeleiding (juni) SPO Kennisreflector (najaar met de nieuwe bestuursleden) 24
Wet versterking bestuur pensioenfondsen Bestuursmodel moet per 1 juli 2014 aangepast zijn aan de wet: keuze maken uit 5 modellen (paritaire model) mogelijk externe deskundigen in het bestuur gepensioneerden in het bestuur verantwoordingsorgaan intern toezicht versterken: jaarlijkse visitatie In het kader van de fusie na 1 januari 2015 één bestuur voor de twee pensioenfondsen? 25
Vragen of toelichting plenair 13:00-13:30 Informeel met bestuursleden 26
Pensioenakkoord, nftk: FTK1 of FTK2? Voor zowel FTK 1 als FTK 2 geldt ambitie is geïndexeerd pensioen (MvT, p.7 en p.17) (geïndexeerde middelloonregeling) beleggen is nodig voor goed pensioen (MvT, p.8) spagaat: sturen op zekerheid versus sturen op indexatie (MvT, p.8) compleet maken (MvT, p.14) FTK 1 / Nominaal toezegging (nominaal) beter waarmaken, indexatie is voorwaardelijk (MvT, p.2) handhaven buffer voor opvangen financiële schokken (MvT, p.13) handhaven risicovrije rente en herstelplansystematiek (MvT, pp.9 en 6) FTK 2 / Reëel winst- en verliesregeling, geheel pensioen is voorwaardelijk (MvT, p.15) geen buffer voor opvangen schokken -> elk jaar direct en volledig verwerken (MvT, p.11) gedifferentieerd: 65+ kleinere schok, 55- grotere schok (AFS, spreiden ) (MvT, p.24) als fonds vergrijst worden schokken voor 55- groter (MvT, p.25) hogere levensverwachting óók direct verwerken (LAM, MvT, p.25) rente wordt: risicovrije rente + risico-opslag -/- indexatieafslag (MvT, p.25) 27
Actuele dekkingsgraad 89,3% 28
Actuele dekkingsgraad 89,3% 29
Agenda 12 maart 2013 16:00 Inloop 16:15 Presentatie door Johan Krijgsman (voorzitter) Maatregelen Toelichting 16:45 Vragen 17:10 Vragen informeel met alle bestuursleden 17:30 Einde 24-09-2013 Stichting Pensioenfonds DHV 30
Uitgangspositie (1) Balans premie en opbouw pensioen (jaren 90 premies laag i.v.m. dreigende afroming reserves) 31
Uitgangspositie (2) Balans premie en opbouw pensioen ( 100 premie moet aangroeien tot 400 a 500 pensioenuitkering) 32
Uitgangsituatie en Aard van de regeling (1) Van eindloon naar middelloon naar CDC-regeling 33
Aard van de regeling (2) Dekkingsgraad beweegt mee aan onderkant bandbreedte (geen bijstorting) 34
Beleggingsbeleid en renteafdekking (1) Beleggingsbeleid (elke 3 jaar een ALM-studie) Strategische mix: verdeling obligaties; aandelen en vastgoed Afweging rendement en risico s; vereist eigen vermogen FTK (beleggingsbuffer) Balans premie en toeslagen voor prijs/looninflatie uit rendementen Beschouw verschillende economische scenario s Spreiding binnen categorieën, fondsen en vermogensbeheerders Van actief beleggen naar passief beleggen: lagere kosten Aansluitend een continuïteitsanalyse (CA) met prognoses voor gekozen beleid voor periode van 15 jaar 35
Beleggingsbeleid en renteafdekking (2) Renteafdekking Balans nominale zekerheid en reële ambitie (koopkracht) Renteafdekking door 45% degelijke langlopende staatobligaties circa 50% afdekking bij grens reservetekort (118%) Geen rentederivaten Bij reservetekort een naar rato lagere renteafdekking (zie ABTN) Daling rente van 3,6% naar 2,4%: circa -10% dekkingsgraad Met name bij een hoge inflatie kan afdekking van de rente funest zijn voor de ontwikkeling van de reële dekkingsgraad. Vijf jaar pensioensector: kortingen en indexatie in perspectief DNB, 7 maart 2013 36
Levensverwachting Toename in laatste 4 jaar: AG tafels 2010-2060: sterke trend toename / ook CBS (-8%) AG tafels 2012-2062: bijstelling landelijke trend (-0,9%) Fonds specifieke ervaringsterfte: TW ervaringssterftemodel 2012 o.b.v. inkomen en sector (-1,1%) Optredende sterfte PF DHV valt binnen bandbreedte TW model Effect laatste 4 jaar is circa -10% dekkingsgraad 37
Samenvatting Combinatie van factoren bepalen huidige dekkingsgraad: Historie/uitgangssituatie en economische ontwikkelingen Balans premie, aard CDC-regeling en beleggingsbeleid Mate renteafdekking bij dalende (reken)rente Toename levensverwachting Korten is noodzakelijk voor haalbaar herstelpad 38