Marktkansen en risico s bij internationaal zakendoen

Transcriptie

1 Industrie Marktkansen en risico s bij internationaal zakendoen Quick scan op meest aantrekkelijke buitenlandse afzetmarkten Gekeken naar omvang en groei dan blijken China en Rusland de meest aantrekkelijke nieuwe afzetmarkten. Dit is anno 2008 het geval, maar zal de komende jaren naar verwachting ook zo blijven. Dit wil echter niet zeggen dat de markten en omstandigheden niet veranderen. Naarmate welvaarts- en investeringsniveau toenemen, verandert ook de vraag. Dit betekent dat ondernemers bij de zoektocht naar aantrekkelijke afzetmarkten zich blijvend moeten afvragen of het product ook in volgende fase aftrek vindt. Daarnaast is het goed om rekening te houden met bijkomende karakteristieken van landen, die de aantrekkelijkheid van markten danig onder druk kunnen zetten. Er zijn legio redenen voor ondernemers om zelf actief te worden in het buitenland. De meest genoemde zijn het verlagen van de kosten of de zoektocht naar nieuwe markten. Over de eerste reden is reeds een brochure verschenen. Deze tweede gaat over de mogelijk heden om in het buitenland te profiteren van groeiende afzet mogelijkheden. De grootste afzetmarkten Er zijn verschillende manieren om te bepalen in welk land de afzetmogelijkheden voor industriebedrijven het grootst zijn. Eén daarvan is het bekijken van de totale omvang van de economie (BBP). Deze is met meer dan 10 biljoen in 2007 verreweg het grootst in de Verenigde Staten. Nederland als kleine natie staat 16e op deze ranglijst met een totale productie van bijna 600 miljard in De top van de ranglijst wordt gedomineerd door Westerse landen. Op de lange termijn zal dit naar verwachting veranderen en wordt China de grootste producent van de wereld (figuur 1). Maar waar liggen de nieuwe aantrekkelijke afzetmarkten Een grote afzetmarkt is één ding, de vraag is natuurlijk of hier ook kansen liggen voor Nederlandse onder nemers. Daarom kijken we in deze brochure niet alleen naar de omvang van de totale markt, maar ook naar die van afzonderlijke sectoren of groepen af nemers. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen producenten van consumptie-, investerings- en intermediaire goederen. Naast de omvang van een markt is de groei binnen markten belangrijk. Hierbij gaan we ervan uit dat er voor toetreders meer kansen zijn op sterk groeiende markten, dan op volwassen markten waar verhoudingen al min of meer vast liggen. Figuur 1 De grootste economieën ter wereld 2007 VS Eurozone Japan China Brazilië Rusland India MOE 2050 China VS India Eurozone Brazilië Japan Rusland MOE Bron: Goldman Sachs (Global Economics Paper 134; 2005), ING (2008)

2 Tabel 1 Consumptiepatroon in 10 aantrekkelijke nieuwe afzetgebieden verdeeld naar binnen en buiten Europa Score* Omvang** Groei*** Score Omvang Groei Rusland % China % Turkije % Mexico % Roemenie % Brazilië % Oekraïne % Venezuela % Polen % Argentinië % * Gecombineerde score op omvang en groei (Rusland = 100) ** Miljarden US$ (2007) *** Jaarlijkse reële groei in afgelopen vijf jaar ( ) Bron: IMD, EIU; Oxford Economics; bewerking ING Economisch Bureau De vraag naar consumptiegoederen Consumptiegoederen zijn producten die direct worden geconsumeerd en waarvan de omvang in een land het beste kan worden weergegeven door de totale consumptie. Wanneer we naar de absolute omvang van de consumptie kijken, dan springen de Verenigde Staten er uit als absolute grootverbruiker. Wanneer we echter kijken naar de landen met de grootste groei, dan verandert het beeld drastisch. In Venezuela lag de groei in de consumptie de afgelopen vijf jaar het hoogst, op de voet gevolgd door Oekraïne. Rusland behaalde als derde land dubbele groeicijfers in de jaarlijkse consumptie, waardoor gesteld kan worden dat sterk groeiende afzetmarkten ook dichtbij huis aanwezig zijn. Een aantrekkelijk land voor ondernemers die op zoek zijn naar uitbreiding van de afzetmarkt combineert echter zowel een aanzienlijke omvang als een forse groei. Rusland blijkt dan het meest aantrekkelijke afzetgebied, gevolgd door Argentinië en Mexico. In Europa komen de meeste landen in de top 5 als gevolg van een grote groei. Buiten Europa geldt dit alleen voor Venezuela. De andere landen kenmerken zich vooral door een aanzienlijke marktomvang (tabel 1). Welvaartsniveau Door te kijken naar omvang van de markt en de ontwikkeling daarvan krijgen we inzicht in de aantrekkelijkheid van een markt. Zeker wanneer het consumentengoederen betreft is het echter ook van belang om het welvaartsniveau mee te nemen. In landen waar dit relatief laag is, bestaat er namelijk veel meer behoefte aan basisgoederen zoals voedsel en kleding. Naarmate het welvaartsniveau oploopt, wordt het aandeel luxe goederen in het consumptiepakket steeds groter. Om succesvol te kunnen ondernemen in het buitenland is het daarom goed om te achterhalen in welk stadium de consumptie zich bevindt en hoe groot de markt is voor een bepaald product. Met name dat laatste kan nog wel eens bedrieglijk zijn. Neem China als voorbeeld. Het welvaartsniveau is er laag, maar door haar omvang is de absolute vraag naar zeer kostbare auto s er mogelijk net zo groot als in West-Europa. Figuur 2 Verwachte consumptiegroei in tien meest aantrekkelijke nieuwe afzetgebieden verdeeld naar binnen en buiten Europa (2007=100) China 145 Rusland Oekraïne Venezuela 130 Roemenië Polen Turkije Argentinië Brazilië Mexico Bron: ING, Oxford Economics Themavisie Internationalisering in industrie 2

3 Tabel 2 Investeringspatroon in 10 aantrekkelijke nieuwe afzetgebieden verdeeld naar binnen en buiten Europa Score* Omvang** Groei*** Score Omvang Groei Rusland % China % Turkije % India % Polen % Argentinië % Roemenie % Venezuela % Oekraïne % Brazilië % * Gecombineerde score op omvang en groei (China=100) ** Miljarden US$ (2007) *** Jaarlijkse reële groei in afgelopen vijf jaar Bron: IMD, EIU; bewerking ING Economisch Bureau Toekomst ziet er anders uit In de meeste opkomende economieën is de particuliere consumptie de afgelopen jaren flink toegenomen. De verwachting is dat dit ook de komende jaren doorzet. Er zijn echter wel verschillen, die sterk afhangen van het ontwikkelingsniveau van een land. Hierbij geldt dat naarmate de economie in een land meer volwassen wordt, de jaarlijkse consumptiegroei stabieler en lager wordt. Van de meest aantrekkelijke afzetgebieden voor consumptie goederen zal China de komende jaren nog de meeste groei doormaken. Als gevolg daarvan zal dit land Rusland als meest aantrekkelijk land van de troon stoten. De verschillen tussen beide landen zijn in de toekomst echter klein. Wel is het zo dat ze gezamenlijk meer afstand zullen nemen van de nummer 3. Dat is nu nog Turkije, maar deze plaats zal in de nabije toekomst worden ingenomen door Brazilië danwel Oekraïne. Tabel 3 Verwachte groei investeringen vaste activa in tien aantrekkelijke nieuwe afzetmarkten verdeeld naar binnen en buiten Europa*. Rusland China Turkije India Polen Argentinië Roemenië Venezuela Oekraïne Brazilië * In deze figuur zijn indexcijfers opgenomen waarbij 2011 op 100 is gesteld. Dit betekent dat hoe meer van de blauwe kleur zichtbaar is, des te groter de groei in de periode Bron: ING, EIU Themavisie Internationalisering in industrie 3

4 Tabel 4 Industriële productie in 10 aantrekkelijke nieuwe afzetgebieden Score* Omvang** Groei*** Score Omvang Groei Rusland % China % Turkije % India % Polen % Indonesië % Oekraïne % Chili % Roemenië % Zuid-Korea % * Gecombineerde score omvang en groei (China=100) ** Miljarden US$ (2007) *** Jaarlijkse reële groei in afgelopen vijf jaar Bron: IMD, EIU; bewerking ING Economisch Bureau De vraag naar investeringsgoederen Om na te gaan hoe groot de markt voor investeringsgoederen is in een land, kijken we naar de totale investeringen in vaste activa. Deze markt is het grootst in de Verenigde Staten, gevolgd door China en Japan. Voor de Verenigde Staten en Japan geldt wederom dat het in deze volwassen markten relatief moeilijk is om succesvol toe te treden. Daarom kijken we ook hier naar een combinatie van omvang en groei om te bepalen welk land als meest aantrekkelijke afzetmarkt voor investeringsgoederen kan worden aangemerkt (tabel 2). Uit de confrontatie tussen omvang en groei blijkt dat China verreweg het meest interessante land is als afzetgebied voor investeringsgoederen. Deze conclusie is niet heel erg verwonderlijk gezien de gigantische instroom van buitenlandse investeringen de afgelopen jaren. In India gebeurt op dit moment nagenoeg hetzelfde al liggen niveau en groei er iets lager. In Europa zijn omvang en groei in investeringen verreweg het grootst in Rusland. In tegenstelling tot China en India is het aandeel eigen investeringen in dit land relatief groot. meer kansen voor de toekomst De groeikansen wat betreft afzetmarkten van investeringsgoederen liggen duidelijk buiten de reeds ontwikkelde landen. Daarbij komt dat er een verschuiving zal plaatsvinden van Zuid-Amerikaanse landen die de afgelopen vijf jaar een aanzienlijke groei doormaakten naar Aziatische landen (tabel 3). Dit kunnen we gedeeltelijk terugvoeren op het ontwikkelingsniveau van deze landen. Ondanks de gigantische buitenlandse investeringen in China en India, is het aandeel hiervan per hoofd van de bevolking nog steeds zeer laag. In Europa en Zuid-Amerika liggen deze verhoudingen duidelijk hoger. Wanneer omvang gecombineerd wordt met de ontwikkeling in de afgelopen vijf jaar dan blijkt China het meest aantrekkelijke land voor de afzet van intermediaire goederen. Dit laatste sluit overigens nauw aan bij de aantrekkelijkheid van China als afzetmarkt voor investeringsgoederen. Deze vaste activa zullen zeker gezien het industriële karakter van China vaak ingezet worden bij de productie van goederen. Hiervoor zijn grond- en hulpstoffen nodig en dus is ook de vraag naar intermediaire goederen er groot. Het aandeel ontwikkelde landen in tabel 4 is aanzienlijk groter dan bij de aantrekkelijkheid van afzet markten voor consumptie- en investeringsgoederen. Het gaat hierbij voornamelijk om landen die al jaren bekend staan als industrieel bolwerk. Met name Duitsland en Korea zijn hier voorbeelden van. In China, maar ook in andere opkomende economieën, is het aandeel van de industrie echter nog veel hoger. Daarbij komt dat mede door de opkomst van andere sectoren het aandeel van de industrie in de meeste Westerse landen nog altijd tanende is. Dit in tegenstelling tot opkomende industrielanden, die als gevolg van gunstige loon- en arbeidsmarkt omstand igheden en groeiende afzetmarkten hun industrie nog altijd flink zien groeien. De vraag naar intermediaire goederen Intermediaire goederen zijn halffabricaten die door bedrijven in het verwerkingsproces worden ingezet. Het gaat om een breed scala producten. Het bepalen van de marktomvang van deze producten kan worden gedaan door te kijken naar de totale industriële productie in een land. Wederom wordt de ranglijst van grootste industrieproducenten aangevoerd door de Verenigde Staten, gevolgd door een groot aantal andere ontwikkelde landen. China op de tweede plaats is hierop een uitzondering. Duitsland heeft de grootste industriële productie van Europa. Themavisie Internationalisering in industrie 4

5 Figuur 3 Groei in de industriële productie tussen in tien aantrekkelijke nieuwe afzetgebieden binnen en buiten Europa (2007=100) Rusland Roemenie Oekraine Polen Turkije China India Venezuela Brazilie Argentinie Bron: ING, EIU Welk land is nu daadwerkelijk het aantrekkelijkst als afzetgebied? In het voorgaande is vooral gekeken naar afzetgebieden vanuit een economisch perspectief door onder andere te kijken naar consumptie en investeringen. Het vormt een eerste verkenning over de aantrekkelijkheid van buitenlandse afzetmarkten. Twee landen springen hieruit naar voren; China en Rusland. Zij zijn vanuit het gepresenteerde perspectief de landen waar nu en in de komende jaren de meeste marktkansen liggen. Hierbij moet echter wel opgemerkt worden dat het hierbij om een zeer grove exercitie gaat, waarbij nauwelijks onderscheid is gemaakt naar het soort product dat verhandeld wordt. Het verdient dan ook aanbeveling om nader onderzoek te doen naar de mogelijkheden op markten voor individuele bedrijven. Daarbij komt dat er vaak ook andere factoren een rol spelen. Een daarvan is het zogenoemde contract manufacturing waarbij (Nederlandse) ondernemers mee verhuizen met opdrachtgevers naar het buitenland om als toeleverancier actief te kunnen blijven. De bestaande afzetmarkt speelt in eerste instantie geen grote rol. Ook is het goed om naast de positieve eigenschappen van landen wat betreft afzetmarkt, ook rekening te houden met andere karakteristieken. Een daarvan is eerder uitgewerkt in het eerste pamflet, namelijk de arbeidskosten, maar er zijn nog legio andere zaken die rekenschap verdienen, zoals energiekosten of de mate van interne veiligheid. Om inzicht te krijgen in de kwaliteiten van verschillende landen brengt het IMD ieder jaar ranglijsten uit. Op de volgende pagina s vindt u voor de tien in deze brochure veelvuldig genoemde landen de belangrijkste uitkomsten. Houdt hierbij rekening met het feit dat er in totaal 55 landen in de ranglijst zijn opgenomen en dat een hoge score achter de indicatoren betekent dat dit land minder aantrekkelijk is voor ondernemers op dit gebied. Uit de tabellen blijkt dat de in deze brochure veelvuldig genoemde landen een stuk minder aantrekkelijk zijn, wanneer naast afzet mogelijkheden ook andere facetten worden mee genomen. Themavisie Internationalisering in industrie 5

6 Oekraïne Overall competitiveness 54 Economic performance 50 Governement efficiency 52 Business efficiency 52 Infrastructure 46 Oekraïne draagt de rode lantaarn net niet, maar de indicatoren laten duidelijk zien dat wat betreft zakelijke aantrekkelijkheid dit land duidelijk achterblijft. Dit heeft economische gevolgen, zoals een hoge en variabele inflatie, maar ook politieke als gevolg de aanzienlijke instabiliteit van de Oekraïense overheid. Polen Overall competitiveness 44 Economic performance 31 Governement efficiency 49 Business efficiency 50 Infrastructure 37 De regel- en administratieve lastendruk wordt door ondernemers in Polen als zeer hoog ervaren. Daarnaast kampt de Poolse arbeidsmarkt inmiddels zelf met tekorten, waardoor de lonen flink opgelopen zijn en het aantrekken van personeel steeds gecompliceerder wordt. Ook de afzetmarkt verandert hierdoor. Roemenië Overall competitiveness 45 Economic performance 35 Governement efficiency 48 Business efficiency 47 Infrastructure 43 Bureaucratie en corruptie vieren nog steeds hoogtij in Roemenië. Hiermee zijn aanzienlijke kosten voor ondernemers gemoeid. Daar staat tegenover dat Roemeense werknemers als zeer flexibel worden ervaren en dat het kennis niveau hoog is. Rusland Overall competitiveness 47 Economic performance 49 Governement efficiency 30 Business efficiency 49 Infrastructure 45 Ondanks dat er veel energie voorhanden is in Rusland blijft de toegankelijkheid hiervan voor particuliere bedrijven achter. Daarnaast kampt Rusland nog steeds met de erfenis van het communisme, met als gevolg dat de invloed van de staat in bedrijven en daarmee de economie groot is. Turkije Overall competitiveness 48 Economic performance 53 Governement efficiency 44 Business efficiency 37 Infrastructure 42 Turkije kenmerkt zich door de aanwezigheid van een aantal zeer grote familiebedrijven met een aanzienlijke invloedssfeer. Hierdoor is het voor Nederlandse ondernemers moeilijker om in Turkije met succes te ondernemen. Daarnaast zijn de kapitaalkosten er relatief hoog en blijft kennisinfrastructuur er achter. Themavisie Internationalisering in industrie 6

7 Argentinië Overall competitiveness 52 Economic performance 37 Governement efficiency 54 Business efficiency 54 Infrastructure 47 De overheid speelt nog een grote rol in de Argentijnse markt via bijvoorbeeld subsidies of prijscontroles. Daarnaast wordt het financiële systeem en de fysieke infrastructuur - en dan met name op gebied van energie - zeer slecht beoordeeld door ondernemers. China Overall competitiveness 40 Economic performance 42 Governement efficiency 41 Business efficiency 31 Infrastructure 48 De economie in China groeit nog steeds als kool door een sterke binnenlandse en buitenlandse vraag. De verschillen tussen Oost en West zijn echter groot, ook in productiemogelijkheden en kosten. Door de sterke groei bereikt China wel grenzen aan bijvoorbeeld infrastructuur en milieu. India Overall competitiveness 29 Economic performance 18 Governement efficiency 23 Business efficiency 20 Infrastructure 49 De Indiase dienstensector ontwikkelt zich sterk en trekt als zodanig ook veel kennis gerelateerde activiteiten aan. Opvallend genoeg blijft de ontwikkeling in onderwijs achter. Ook de fysieke infrastructuur lijkt nauwelijks toereikend om een sterke toekomstige groei te faciliteren. Indonesië Overall competitiveness 51 Economic performance 52 Governement efficiency 38 Business efficiency 44 Infrastructure 53 Indonesië blijft op alle fronten achter bij andere landen. Ook de economische groei is er niet bijzonder hoog. Daarnaast hebben ondernemers in Indonesië te maken met hoge kosten als gevolg van corruptie en terreurdreiging. Daar staat tegenover dat belastingen er relatief laag zijn. Venezuela Overall competitiveness 55 Economic performance 54 Governement efficiency 55 Business efficiency 53 Infrastructure 51 Venezuela wordt aangemerkt als interessante afzetmarkt, maar vormt wel de hekkensluiter in de IMD competitiveness index. Dit betekent echter wel dat ondernemerschap in Venezuela een uitdaging zal blijken op velerlei ander gebied, met de politieke omgeving als grootste uitdaging. Themavisie Internationalisering in industrie 7

8 Contact: ING Economisch Bureau Carlijn Bijvoet ( ) Edse Dantuma ( ) September 2008 ING Branchemanagement Bert Woltheus ( ) Disclaimer De informatie in dit rapport geeft de persoonlijke mening weer van de analist(en) en geen enkel deel van de beloning van de analist(en) was, is, of zal direct of indirect gerelateerd zijn aan het opnemen van specifieke aanbevelingen of meningen in dit rapport. De analisten die aan deze publicatie hebben bijgedragen voldoen allen aan de vereisten zoals gesteld door hun nationale toezichthouders aan de uitoefening van hun vak. Deze publicatie is opgesteld namens ING Bank N.V., gevestigd te Amsterdam en slechts bedoeld ter informatie van haar cliënten. ING Bank N.V. is onderdeel van ING Groep N.V. Deze publicatie is geen beleggingsaanbeveling noch een aanbieding of uitnodiging tot koop of verkoop van enig financieel instrument. ING Bank N.V. betrekt haar informatie van betrouwbaar geachte bronnen en heeft alle mogelijk zorg betracht om er voor te zorgen dat ten tijde van de publicatie de informatie waarop zij haar visie in dit rapport heeft gebaseerd niet onjuist of misleidend is. ING Bank N.V. geeft geen garantie dat de door haar gebruikte informatie accuraat of compleet is. De informatie in dit rapport kan gewijzigd worden zonder enige vorm van aankondiging. ING Bank N.V. noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaardt enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. Auteursrecht en rechten ter bescherming van gegevensbestanden zijn van toepassing op deze publicatie. Overneming van gegevens uit deze publicatie is toegestaan, mits de bron wordt vermeld. In Nederland is ING Bank N.V. geregistreerd bij en staat onder toezicht van De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten. De tekst is afgesloten op 01 september Themavisie Internationalisering in industrie 8