Zorgen om arbeidsmarktkrapte

Transcriptie

1 Regiovisie Noord-Brabant Zorgen om arbeidsmarktkrapte Arbeidspotentieel niet uitgeput, wel lastiger om te benutten De sterke groei van de Brabantse economie voedt de vraag naar personeel. De groei van de beroepsbevolking blijft juist achter. Toenemende krapte is het gevolg. Vooral in de bouw, industrie, ict en logistiek ervaren Brabantse werkgevers personeelstekort vaker als beperking dan hun collega s in de rest van Nederland. Bouw, ICT, logistiek en industrie hebben meeste last van de toenemende krapte op de Brabantse arbeidsmarkt Percentage bedrijven dat personeelstekort als voornaamste belemmering noemt 39% 33% 25% 21% Noord-Brabant kent een omvangrijk onbenut arbeidspotentieel van ruim personen. De huidige krapte ontstaat vooral doordat de aard van gevraagde werkzaamheden niet overeenkomt met opleiding en ervaring van werkzoekenden. Bouw ICT Vervoer en logistiek ING Economisch Bureau / oktober 2017

2 Wat betekent de sterke groei van de economie voor de Brabantse arbeidsmarkt? Noord-Brabant gevoelig voor krapte Brabantse werkloosheid daalt richting de 4% Door de sterke groei van de vraag naar personeel en de gematigde instroom van werkzoekenden daalt de Brabantse werkloosheid in een stevig tempo. Het werkloosheidspercentage ligt al geruime tijd onder het landelijke niveau. Het aantal vacatures per beroepsgroep stijgt sterk, zo is bijvoorbeeld naar callcentermedewerkers, elektriciens en softwareontwikkelaars veel meer vraag dan een jaar terug. Werkloosheid daalt verder * 2018* Noord-Brabant 5,7% 4,2% 3,6% Nederland 6,0% 4,9% 4,2% Bron: CBS, *raming ING Economisch Bureau Aantal nieuwe vacatures bijna verdubbeld in een jaar tijd Gemiddeld aantal nieuwe vacatures per maand in Noord-Brabant vacatures Eerste helft vacatures Eerste helft 2017 Werkgevers ervaren keerzijde van krappere arbeidsmarkt De toenemende vraag naar personeel en de daling van het aantal beschikbare mensen, zorgen dat de vijver waar bedrijven in vissen krimpt. Landelijk kampt bijna de helft van de bedrijven met belemmeringen bij hun bedrijfsvoering. Voor deze groep is personeelstekort inmiddels de belangrijkste zorg. Wel is de krapte in de meeste sectoren nog minder groot dan in 2007/2008. Krapte manifesteert zich sterker in Noord-Brabant Het percentage Brabantse ondernemers dat personeelstekort als belangrijkste belemmering noemt, ligt sinds begin 2016 boven het landelijke gemiddelde. Deels is dit een luxe probleem van de sterke toename in de vraag naar hun producten en diensten. In Noord-Brabant zijn er daarom bijvoorbeeld minder bedrijven die een gebrek aan vraag of financiële beperkingen ervaren. Brabants bedrijfsleven ervaart vaker personeelstekort Percentage dat personeelstekort als voornaamste belemmering noemt, 3e kwartaal 2017 Friesland Noord-Brabant Flevoland Nederland Zuid-Holland Zeeland Groningen 12% 16% Verklaring Waarom is Noord-Brabant gevoeliger voor krapte? Dat het Brabantse bedrijfsleven in sterkere mate krapte ervaart dan veel andere regio s, komt door een combinatie van conjuncturele en structurele factoren. Conjunctuur 1. Bovengemiddelde economische groei De economie groeit harder dan gemiddeld. De groei van de Brabantse economie in 2017 (+3,7%) ligt voor het vierde jaar op rij boven het landelijk gemiddelde. Hierbij is het vooral de bijdrage van de technologische industrie die het verschil maakt. Structuur 2. Gematigde groei beroepsbevolking De Brabantse beroepsbevolking groeit iets minder snel dan landelijk en veel minder snel dan in de Randstad. De beschikbaarheid van mensen is daardoor eerder een knelpunt wanneer de economie aantrekt. 3. Hogere leeftijd beroepsbevolking De Brabantse beroepsbevolking is gemiddeld ouder dan in de Randstad. Dit maakt het in Noord-Brabant moeilijker om het arbeidspotentieel volledig te benutten. Bijvoorbeeld omdat de loonkosten van oudere werknemers voor werkgevers relatief hoger zijn en het voor ouderen met een afstand tot de arbeidsmarkt lastiger is om weer in te stromen. ING Economisch Bureau 2 Regiovisie Noord-Brabant / oktober 2017

3 In welke sectoren is sprake van krapte? Vooral bouw ervaart belemmering 40% Brabantse bouwbedrijven heeft last van personeelstekort Van de Brabantse bedrijven ervaart de helft momenteel geen belemmeringen. Voor de andere helft is de voornaamste zorg een tekort aan personeel. In totaal kampt hiermee. De verschillen tussen sectoren zijn groot. In de bouw kampt vier op de tien bedrijven met een tekort, in de landbouw is dit slechts een op de twintig. De hoge score van de bouw komt door: 1. de sterke toename van de bouwproductie, 2. de uitstroom van bouwpersoneel naar andere sectoren tijdens de crisis en 3. de lage instroom van jongeren in bouwopleidingen sinds de crisis. Bouw, ICT, logistiek en industrie ervaren meer krapte dan landelijk Bij Brabantse werkgevers in de industrie, logistiek, ICT en bouw is de zorg om personeelstekorten nadrukkelijker aanwezig dan landelijk. Vooral in de bouw ligt het percentage bedrijven dat met personeelstekort kampt (39%) ver boven het landelijk gemiddelde (). Zakelijke dienstverleners in Noord-Brabant zien zich daarentegen minder belemmerd. Verklaring Waarom is de krapte in de bouw, industrie en ICT in Noord-Brabant groter dan gemiddeld? Bouw: Technici zien kansen in andere sectoren Voor de Brabantse bouw is het ongunstig dat de regionale vraag naar mensen met een technische achtergrond groter is dan bijvoorbeeld in de Randstad. Een werknemer in de installatietechniek die tijdens de crisis zijn baan kwijtraakte kon in Noord-Brabant relatief makkelijk overstappen naar een technisch beroep in industrie of logistiek. Vooral Brabantse bouwbedrijven kampen met tekort aan arbeidskrachten Percentage bedrijven dat personeelstekort als voornaamste belemmering noemt Totaal bedrijfsleven Bouw ICT Vervoer en logistiek Zakelijke diensten Vastgoed Horeca Handel Landbouw 5% 12% 9% 21% 25% 33% 39% Bouw ook uitschieter als wordt vergeleken met landelijk gemiddelde Verschil in procentpunten ten opzichte van Nederlands gemiddelde Bouw ICT Vervoer & logistiek Totaal bedrijfsleven Handel Landbouw Horeca Zakelijke diensten Vasgoed -7% -5% -5% -1% 1% 5% 7% 9% 19% personeelstekort is vaker voornaamste belemmering dan landelijk personeelstekort minder vaak voornaamste belemmering dan landelijk : Grensoverschrijdende zoektocht naar mensen Bedrijven zoals ASML, Philips, NXP en Vanderlande zoeken sterk gespecialiseerde mensen en groeien snel als de conjunctuur aantrekt. Ondanks de aanwezigheid van de TU/E en andere technische universiteiten in Nederland is de regionale/nationale arbeidsmarkt voor hen te beperkt. De grote multinationals en industriële bedrijven in het MKB concurreren ook onderling om talent. ICT: Digitaal talent geconcentreerd in Randstad De vraag naar digitaal talent is groot en niet alleen uit de ICT sector zelf. In veel Nederlandse regio s overstijgt het aantal vacatures voor bijvoorbeeld database/netwerk specialisten en software en applicatie-ontwikkelaars het aanbod ruimschoots. De Randstad heeft de grootste concentratie van (inter)nationaal ICT personeel. De kleinere pool van ICT personeel en de grotere woonwerkafstand richting Brabantse werkgevers zetten de regio op achterstand in de strijd om geschikte mensen. ING Economisch Bureau 3 Regiovisie Noord-Brabant / oktober 2017

4 Gaat het om een kwantitatieve of kwalitatieve mismatch? Arbeidspotentieel niet uitgeput Onbenut arbeidspotentieel is groter dan alleen de groep werklozen Ondanks dat veel Brabantse werkgevers staan te springen om mensen zijn er in de provincie nog ruim werklozen actief op zoek naar werk en direct beschikbaar. Het totale onbenutte arbeidspotentieel is groter en bestaat ook uit: 1. mensen die wel willen werken maar niet actief zoeken ( ontmoedigden - bijvoorbeeld omdat ze hun baankans klein achten). 2. mensen die wel werk zochten maar niet direct beschikbaar zijn (bijvoorbeeld vanwege studie of ziekte). 3. deeltijdwerkers die meer uren willen werken en zzp ers die meer opdrachten willen doen. Arbeidsparticipatie van lager en middelbaar opgeleiden nog lager dan in 2012 Bruto arbeidsparticipatie in Noord-Brabant, percentage van de beroepsbevolking Verschil Totaal 71,2% 70,8% -0,4% Mannen 76,5% 75,6% -0,9% Vrouwen 65,7% 65,9% +0,2% Lager onderwijs 55,0% 53,8% -1,2% Middelbaar onderwijs 76,8% 75,0% -1,8% Hoger onderwijs 83,9% 83,8% -0,1% Bron: CBS Hogere arbeidsparticipatie mogelijk De arbeidsparticipatie (het aandeel van de werkzame en werkloze beroepsbevolking in de totale bevolking van jaar) is in Noord-Brabant momenteel lager dan op eerdere pieken in 2009 en Vooral onder lager en middelbaar opgeleiden is de participatie nog niet terug op het oude niveau. Dit komt onder andere door het verdwijnen van banen als gevolg van automatisering en de impact van de crisis op de werkgelegenheid in de bouw, zorg en detailhandel. Extra arbeidspotentieel van ruim personen Bovenop de werklozen kan de terugkeer van de arbeidsparticipatie naar het oorspronkelijke groeipad Noord-Brabant een extra arbeidspotentieel van personen opleveren. Aanname daarbij is dat de participatie van mannen herstelt naar 77% en dat de participatie van vrouwen de trendmatige groei doorzet naar 68%. Gezien dit aanvullende onbenutte aanbod is de arbeidsmarkt ruimer dan vaak wordt gedacht. Totale arbeidspotentieel kan nog met ruim stijgen Bij participatie 2016: 75,6% mannen 65,9% vrouwen Bij herstel participatie: 77% mannen 68% vrouwen Bron: ING Economisch Bureau Mannen Vrouwen Totaal Toename Conclusie Nieuwe realiteit op de arbeidsmarkt Noord-Brabant kent, meer dan in de rest van Nederland, een nieuwe realiteit op de arbeidsmarkt. Veelal is sprake van een kwalitatieve mismatch: er zijn nog steeds werkzoekenden maar die hebben (nog) niet de juiste opleiding en/of vaardigheden. Voor continuering van de economische groei zijn het benutten van dit potentieel en het aantrekken van personeel van buiten de regio steeds belangrijker. Meer inspanning nodig voor zelfde resultaat Vraag en aanbod liggen verder uit elkaar en voor succesvolle matches is meer inzet nodig van werknemers, bedrijven en overheden. Werknemers zijn gebaat bij goede wegwijzers die aangeven hoe ze van beroep x naar y kunnen gaan. Voor bedrijven wordt het minder vanzelfsprekend dat een nieuwe medewerker gelijk op 100% in het proces mee kan draaien. Doorstroming onder eigen personeel bevorderen De arbeidsmarkt voor lager geschoold werk is relatief ruimer. Door werknemers met VMBO kwalificatie naar MBO niveau te brengen en weer van onderaf aan te vullen kunnen bedrijven het potentieel beter benutten. Personeel van buiten Nederland werven De Brabantse arbeidsmarkt internationaliseert en bij toenemende krapte zet die trend door. In landbouw, bouw en logistiek komen al veel werknemers uit Oost- Europa en ook industrie en ICT zijn steeds internationaler. De Brexit onzekerheid biedt een kans om EU burgers die in het VK werken naar Nederland te halen. ING Economisch Bureau 4 Regiovisie Noord-Brabant / oktober 2017

5 Meer weten? Kijk op ing.nl/economie en volg ons op Twitter Of neem contact op met: Thijs Geijer Regio-econoom Noord-Brabant Disclaimer De informatie in dit rapport geeft de persoonlijke mening weer van de analist(en) en geen enkel deel van de beloning van de analist(en) was, is, of zal direct of indirect gerelateerd zijn aan het opnemen van specifieke aanbevelingen of meningen in dit rapport. De analisten die aan deze publicatie hebben bijgedragen voldoen allen aan de vereisten zoals gesteld door hun nationale toezichthouders aan de uit oefening van hun vak. Deze publicatie is opgesteld namens ING Bank N.V., gevestigd te Amsterdam en slechts bedoeld ter informatie van haar cliënten. ING Bank N.V. is onderdeel van ING Groep N.V. Deze publicatie is geen beleggingsaanbeveling noch een aanbieding of uitnodiging tot koop of verkoop van enig financieel instrument. Deze publicatie is louter informatief en mag niet worden beschouwd als advies. ING Bank N.V. betrekt haar informatie van betrouwbaar geachte bronnen en heeft alle mogelijk zorg betracht om er voor te zorgen dat ten tijde van de publicatie de informatie waarop zij haar visie in dit rapport heeft gebaseerd niet onjuist of misleidend is. ING Bank N.V. geeft geen garantie dat de door haar gebruikte informatie accuraat of compleet is. De informatie in dit rapport kan gewijzigd worden zonder enige vorm van aankondiging. ING Bank N.V. noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaardt enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. Auteursrecht en rechten ter bescherming van gegevensbestanden zijn van toepassing op deze publicatie. Overneming van gegevens uit deze publicatie is toegestaan, mits de bron wordt vermeld. In Nederland is ING Bank N.V. geregistreerd bij en staat onder toezicht van De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten. De tekst is afgesloten op 26 september ING Economisch Bureau 5 Regiovisie Noord-Brabant / september 2017