Permanente vorming Onderwijs

Transcriptie

1 Postgraduaat Verpleegkundige in de Palliatieve Zorg Bijblijven & evolueren door permanente vorming bij de Hogeschool-Universiteit Brussel Permanente vorming Onderwijs Opleidingsaanbod Groepscentrum Permanente Vorming 1

2 Overzicht van de opleidingen Permanente vorming Onderwijs Postgraduaat ICT-Coördinator Basisonderwijs 4 Leraar Nederlands voor anderstaligen 4 Mentoring en Coaching 5 Schoolmanagement 5 Dag van creativiteit Creatief uit de hoek komen, dat doe je zo! 6 De Droomfabriek stimuleert de ondernemingszin van kleuters 6 De Droomfabriek stimuleert de ondernemingszin van leerlingen 7 De ontspanningskalender 7 Dag van diversiteit in de klas Begeleiding van kinderen met ADHD in het basisonderwijs 8 Leerstoornissen: wat in de praktijk?! 8 Wat een autistisch kind wél kan! 9 Dag van evaluatie Breder evalueren in een actieve en ondernemende leeromgeving 9 Schrijven van leerbegeleidende rapporten en commentaren 10 Dag van interactie Nieuwe communicatietechnologieën in de klas 10 Non-verbale communicatie 11 Op de verkeerde golflengte: hoe conflicten in de communicatie vermijden? 11 Oudergesprekken: voorbereiding is alles 12 Dag van interculturaliteit Anderstalige nieuwkomers in de reguliere klas 12 Communicatie met allochtone ouders in het basisonderwijs 13 In dialoog met een andere cultuur, een andere religie 13 Met de diversiteit uit je klas aan de slag - Dit ben ik in Brussel. 14 Dag van kleuteronderwijs Differentiëren in de kleuterklas 14 Sommige kinderen kunnen meer dan andere: geef hen die kans! 15 Dag van leefvaardigheden Kennis of vaardigheden, wie wint het pleit? 15 Over groenten en leefvaardigheden - Het gat in de haag 16 Dag van omgaan met probleemgedrag Omgaan met pestgedrag 16 Omgaan met te mondige kinderen 17 Schoolmoeheid: daar word je pas moe van 17 Dag van vakgebied Drugpreventie in de derde graad 18 Muziek Muzisch? 18 PAV-project: van idee tot evaluatie 19 Wiskunde kan megaleuk en leerrijk zijn 19 Dag van werken met talenten Een neus voor talent 20 Jezelf coachen: hoe doe je dat? 20 Ontwikkel een gezond zelfvertrouwen bij je leerlingen 21 Structureel coöperatief leren 21 De kunst van het vragen stellen 22 Filosofisch gespreksleider voor kinderen en jongeren 22 Horen, zien en schrijven 23 Mindfulness - Een training voor professionals werkzaam in onderwijs en welzijn 23 Waarderend coachen 24 Zorgkompas - planmatig zorg ontwikkelen met een digitaal kindvolgsysteem 24 Ook interesse voor taal? 25 2

3 Levenslang leren Wil je je kennis opfrissen, verdiepen of verbreden? Wil je op de hoogte blijven van actuele thema s? Ben je op zoek naar een nieuwe uitdaging die je carrière een totaal andere wending kan geven? Het Groepscentrum Permanente Vorming biedt je een ruime waaier aan mogelijkheden gaande van postgraduaten over lang- of kortlopende opleidingen tot studiedagen en workshops. Deze brochure geeft je een overzicht van het aanbod navormingen voor professionelen werkzaam in het onderwijs. Op onze website is het meest actuele aanbod terug te vinden. Alle vormingen kun je betalen met opleidingscheques. Wil je werk maken van goed opgeleid personeel voor je organisatie en ben je op zoek naar een opleiding op maat? Neem dan gerust contact op, ons team staat voor je klaar om een passende oplossing te vinden voor je vraag. Hilde Vanacker Diensthoofd Groepscentrum Permanente Vorming 3

4 Postgraduaat ICT-Coördinator Basisonderwijs Postgraduaat Leraar Nederlands voor anderstaligen ICT-coördinatoren zonder specifieke vooropleiding; leraren basis- of secundair onderwijs met interesse en ambitie voor ICT-coördinatie; opvoeders met sterke ICT-competenties die zich beleidsmatig op pedagogisch-didactisch vlak willen bekwamen en bachelors met een technisch diploma die onderwijscompetenties willen verwerven. Een goede ICT-coördinator leidt het onderwijzend personeel en de leerlingen naar een verantwoord ICT-gebruik. Dit postgraduaat biedt een brede kijk op het ICT-beleid en toont tools, lesmateriaal en achtergrondinformatie om op school aan de slag te gaan. Ook Mac-toepassingen komen aan bod. Praktijkgerichte sessies overlopen alle facetten van de ICT-diamant en eindtermen, telkens vanuit drie invalshoeken: de leerlingen, de leerkracht en het (school)beleid. Lesdata 15 woensdagnamiddagen, telkens van tot uur. Start op 25 september euro en Patrick Keysabyl, coördinator en verschillende gastdocenten. Toekomstige, beginnende en ervaren lesgevers, vormingswerkers en vrijwilligers die Nederlands als tweede taal (willen gaan) onderwijzen aan volwassen anderstaligen. Lesgeven aan volwassenen is boeiend. Spreekt het jou bovendien aan om anderstaligen wegwijs te maken in onze Nederlandse taal? Dan is deze praktijkgerichte opleiding iets voor jou! Al verschillende jaren op rij verzorgt Vera Bochar dit sterk praktijkgerichte postgraduaat. Je doet immers veel meer dan les volgen. Voor het praktische luik van de opleiding observeer je 9 lesuren en geef je ook zelf 9 uren les in een Centrum voor Volwassenenonderwijs naar keuze. Naast deze stage worden jouw activiteiten in de lessen alsook het portfolio dat je individueel samenstelt beoordeeld. Lesdata 15 woensdagnamiddagen, telkens van tot uur. Start op 25 september euro en Vera Bochar, docente aan de HUB en verschillende gastdocenten. 4

5 Postgraduaat Mentoring en coaching Postgraduaat Schoolmanagement Mentoren in stage- en/of aanvangsbegeleiding, zorgcoördinatoren, leerlingenbegeleiders, praktijklectoren, stagebegeleiders en beleidsondersteuners. Dit postgraduaat wil mensen helpen groeien in competenties van mentoring en coaching. We vertrekken van een analyse van eigen kwaliteiten en uitdagingen. De opleiding zet aan tot ontginnen van jezelf. Het bundelt deze krachten en stimuleert je om deze aan te wenden om anderen te begeleiden. We analyseren leerbehoeften en verwachtingen van gecoachten en hoe we hieraan kunnen tegemoet komen als mentor/coach. We besteden aandacht aan allerlei wegwijs-, werk- en leerbegeleiding die je als mentor/coach aan starters en stagiairs kunt bieden om hun groeikracht te versterken, hun integratie in de school te vergemakkelijken en innovaties en vernieuwend werken kansen te geven. Binnen een verruimende opvatting van mentoring staan we stil bij mogelijke aspecten van continue loopbaanbegeleiding en kwaliteitsvolle coaching van collega s over een langere termijn. Lesdata 22 vrijdagen, telkens van 9.00 tot uur. Onthaalmoment op 4 oktober Start op 18 oktober euro en Ria De Sadeleer, docente aan de HUB en verschillende gastdocenten. Directies en leidinggevend personeel uit het basis-, secundair en volwassenenonderwijs, zowel in het gewoon als buitengewoon onderwijs. Als directeur of leidinggevende in het onderwijs is het een uitdaging om er elke dag opnieuw te staan. Dat geldt des te meer omdat de taken, verantwoordelijkheden en verwachtingen steeds complexer worden. Dit postgraduaat verhoogt jouw beleidsvoerend vermogen. Schoolmanagement gaat over de directeur die zijn leerkrachten ondersteunt, inspireert en intellectueel stimuleert. Verder gaat het over de leidinggevende die innovatie begeleidt vanuit een doordacht pedagogisch project, met oog voor een efficiëntere organisatie en een goed beheer van het schoolgebeuren. Tijdens dit postgraduaat verdiep je je in deze aspecten van schoolmanagement via opdrachten gericht op jouw schoolpraktijk. Lesdata 11 dinsdagen, telkens van 9.00 tot uur en 3 dinsdagen, telkens van 9.00 tot uur. Start op 5 november euro en Rik De Cooman, Maggy Nelissen en Herman Siebens, drie docenten met elk een rijke ervaring als leerkracht en directeur in het secundair onderwijs. 5

6 Dag van creativiteit Creatief uit de hoek komen, dat doe je zo! Dag van creativiteit De Droomfabriek stimuleert de ondernemingszin van kleuters Directieleden en leerkrachten lager en secundair onderwijs. Wens je het over een andere boeg te gooien en vaste patronen te doorbreken? Wens je op een andere manier naar de dingen te kijken maar weet je niet goed hoe? Dan kan deze vorming je hiermee op weg helpen! In deze sessie staan we stil bij het belang van creatief denken voor zowel de leerkracht als de leerling. Creatief denken is immers een onmisbare vaardigheid geworden in onze huidige maatschappij. Deze interactieve sessie reikt je talloze praktische tips aan hoe je creatief denken kunt stimuleren bij jezelf en bij je leerlingen. 7 februari 2014 van 9.00 tot uur. 95 euro Dirk De Boe, lector in Het Perspectief in Gent en auteur van het boek Edushock. (Zorg)leerkrachten en directies kleuteronderwijs. Ben je op zoek naar een manier om meer stil te staan bij de beleving van jouw kleuters en wens je daarbij hun ondernemingszin te stimuleren? Dan is de Vlajo Droomfabriek misschien wel wat voor jou! Tijdens deze workshop verkennen we samen met mascotte Doedel De Droomedaris verschillende mogelijkheden om meer aandacht te schenken aan de beleving van jouw kleuters. Daarnaast reiken we je een ondernemende bril aan waardoor je jouw kleuters eens anders kunt observeren en evalueren. We organiseren een hoekenwerk waarbij je kennismaakt met enkele activiteiten die ondernemingszin een kans geven. Zo kun je aan den lijve ervaren wat het concept ondernemingszin inhoudt. Zelfsturing en creativiteit nemen hierbij een bijzondere plaats in. 6 februari 2014 van 9.00 tot uur. 40 euro Martin Nica, coördinator basisonderwijs Vlajo (Vlaamse Jonge Ondernemingen). 6

7 Dag van creativiteit De Droomfabriek stimuleert de ondernemingszin van leerlingen Dag van creativiteit De ontspanningskalender (Zorg)leerkrachten en directies lager onderwijs. Ben je ook op zoek naar een manier om jouw leerlingen meer te betrekken, hen aan te spreken op hun talenten, hen meer gemotiveerd te laten deelnemen aan de lessen? Misschien is de Vlajo Droomfabriek wel wat voor jou! Tijdens deze workshop krijg je naast wat achtergrond ook meteen de kans om praktisch kennis te maken met een aantal doeactiviteiten naar keuze. Je krijgt bovendien toegang tot het leerkrachtengedeelte van de website waar je thema s en allerlei materialen vindt om met de leerlingen aan de slag te gaan: techniekfiches, alternatieve evaluatievormen, een pakket actieve en coöperatieve werkvormen 6 februari 2014 van tot uur. 40 euro Jan Gennez, coördinator basisonderwijs Vlajo (Vlaamse Jonge Ondernemingen). (Zorg)leerkrachten lager onderwijs. De ontspanningskalender wil kinderen tussen vijf en twaalf jaar de tijd geven om even stoom af te blazen op een moment dat het voor hen te hectisch is. De kalender bevat 200 oefeningen die gebundeld zijn in 40 themaweken. Genoeg om elke schooldag een andere opdracht aan te bieden. De oefeningen laten kinderen op een speelse en creatieve manier kennismaken met hun lichaam. Tijdens de workshop wordt uitvoerig ingegaan op het gebruik van de kalender met telkens een verwijzing naar de doelstellingen die hierbij worden nagestreefd. De oefeningen illustreren we aan de hand van beeldmateriaal. Deze actieve workshop bestaat eveneens uit het aanleren van een aantal ontspanningsoefeningen die je onmiddellijk in het klasgebeuren kunt integreren. 7 februari 2014 van 9.00 tot uur. 80 euro Berti Persoons, trainer bij vzw KiddyMinds. 7

8 Dag van diversiteit in de klas Begeleiding van kinderen met ADHD in het basisonderwijs Dag van diversiteit in de klas Leerstoornissen: wat in de praktijk? Leerkrachten kleuter- en lager onderwijs en interne zorgbegeleiders/coördinatoren. Een leerling met ADHD in de klas is voor de leerkracht niet eenvoudig. De gewone aanpak voldoet meestal niet en deze kinderen hebben vaak extra begeleiding nodig. Daarom willen we je in deze vorming op een andere manier leren kijken naar het gedrag van een kind met ADHD. We bespreken in de eerste plaats de kenmerken, diagnose, oorzaken en behandelingsvormen van ADHD. Als aanvulling op dit theoretisch kader bekijken we uitgebreid hoe je best omgaat met kinderen met ADHD. Dit doen we aan de hand van probleemsituaties die door de deelnemers worden aangebracht of door middel van groepswerk rond uitgeschreven probleemsituaties. 19 november 2013 van 9.00 tot uur. 80 euro e Ruth Verhasselt, orthopedagoge bij centrum ZitStil en werkzaam in een school voor buitengewoon onderwijs. (Zorg)leerkrachten lager onderwijs. Wat verstaan we precies onder dyslexiedysorthografie en dyscalculie? Welke kenmerken en kernproblematiek typeren beide stoornissen? Welke problemen geeft dit in de klas en daarbuiten? Deze opleiding gaat kort in op het diagnostische luik en geeft aan wanneer je best doorverwijst. De praktijkervaring van de deelnemers staat daarbij centraal: op welke problemen bots je in het werkveld? Samen zoeken we naar handvaten en aanknopingspunten en wisselen we tips en ideeën uit. Omgaan met leerstoornissen is blijvend zoeken naar creatieve en doeltreffende oplossingen. 18 november 2013 van 9.00 tot uur. 80 euro e Sandra Kolen is pedagoge en geeft vormingen aan leerkrachten vanuit haar eigen centrum, vzw CeVoOn. 8

9 Dag van diversiteit in de klas Wat een autistisch kind wél kan! Dag van evaluatie Breder evalueren in een actieve en ondernemende leeromgeving Leerkrachten lager onderwijs. Anno 2013 is de term autisme niet meer weg te denken uit de onderwijswereld. Helaas nemen velen het woord in de mond zonder te weten wat het exact inhoudt, wat de kenmerken zijn, hoe ze ermee moeten omgaan... Daarom wensen we met deze vorming een duidelijk beeld te schetsen van deze ontwikkelingsstoornis. Dit doen we door achtereenvolgens stil te staan bij de definiëring, de diagnose, de oorzaken en perspectieven. Tevens willen we aandacht schenken aan wat kinderen met autisme wél kunnen en hoe je hierop kunt inspelen als leerkracht. Je leert de specifieke noden van kinderen met autisme kennen en krijgt mogelijkheden aangereikt om hiermee om te gaan. 25 november 2013 van 9.00 tot uur. 50 euro Marcel Joos, licentiaat pedagogische en psychologische wetenschappen. (Zorg)leerkrachten en directies lager onderwijs. Heel wat vaardigheden en attitudes kunnen we niet beoordelen met punten (bv. Kunnen mijn leerlingen verantwoordelijkheden opnemen?). Toch behoort het tot één van onze taken om vaardigheden en attitudes bij onze leerlingen te ontwikkelen en deze ontwikkeling ook verder op te volgen. Daarom verkennen we tijdens deze vorming verschillende mogelijkheden om breder en anders te evalueren. De leergebiedoverschrijdende eindtermen (vooral leren en sociale vaardigheden) staan hierbij centraal. We gaan tevens op zoek naar verschillende evaluatievormen om onze leerlingen actief te betrekken bij de evaluatie. 13 mei 2014 van tot uur. 40 euro Projectcoördinator van Vlajo (Vlaamse Jonge Ondernemingen). 9

10 Dag van evaluatie Schrijven van leerbegeleidende rapporten en commentaren Dag van interactie Nieuwe communicatietechnologieën in de klas Leerkrachten secundair onderwijs. Daar zit je dan weer te broeden op een zinvol zinnetje om op het rapport van elk van je leerlingen te schrijven Meestal zitten er een paar tientallen zinnen in ons geheugen of in dat van onze computer. Helaas zijn deze schriftelijke commentaren al te vaak vrij abstract ( Kijk je oefeningen aandachtig na ) of beschrijven ze een gewenst resultaat ( Zorg dat je alles bij je hebt ) of zijn ze vooral constaterend ( Mooi rapport, maar pas op voor bio ). In deze sessie buigen we ons over kwaliteitscriteria voor sterke leerbegeleidende commentaren en vertalen deze naar heldere redactieregels. We leggen onze eigen zinnetjes onder het vergrootglas en oefenen in concrete herformuleringen. 13 mei 2014 van 9.00 tot uur. 50 euro Jan Gilté, gewezen pedagogisch coördinator, leraar, leerlingenbegeleider en gecertificeerd coach bij VVKSO en Eekhoutcentrum. Directieleden en leerkrachten lager en secundair onderwijs. Het laatste decennium is Twitter, Facebook, Google Plus niet meer weg te denken uit het dagdagelijkse leven. De opmars van deze communicatietechnologieën gebeurt zo snel dat we soms het gevoel hebben achter deze ontwikkelingen aan te lopen. Daarom zetten we in deze sessie de verschillende technologieën op een rijtje en gaan we dieper in op hun mogelijkheden. Bovendien leer je hoe je deze nieuwe technologieën in de onderwijscontext kunt gebruiken en hoe ze een meerwaarde kunnen zijn. Ten slotte krijg je concrete tips mee naar huis zodat je deze onmiddellijk kunt implementeren in je lessen. 18 maart 2014 van tot uur. 40 euro Koen Fonteyn, pedagogisch ICT-coördinator. 10

11 Dag van interactie Non-verbale communicatie Dag van interactie Op de verkeerde golflengte: hoe conflicten in de communicatie vermijden? Iedereen voor wie het effect van zijn/haar communicatie belangrijke gevolgen kan hebben en die bereid is zijn/haar communicatie te optimaliseren. In interactie met anderen speelt niet alleen het verbale een rol, ook verschillende non-verbale signalen hebben een invloed op het gesprek. Denk maar aan je lichaamstaal, je stem, het gebruik van interpersoonlijke ruimte... Wens je inzicht te krijgen in deze en andere non-verbale signalen? Dan is deze vorming iets voor jou! In deze sessie word je bewust van je eigen signalen en leer je hier betekenis aan te geven. Ook leer je bewust non-verbale communicatie toepassen in interactie met anderen. 1 april 2014 van 9.00 tot uur. 80 euro John Hermans, zelfstandig coach en trainer. Leerkrachten, directies en CLB-medewerkers. Er zijn meer kansen op conflicten dan dat er communicatietechnieken bestaan. Misverstanden groeien soms uit tot conflicten en vaak worden goede bedoelingen verkeerd geïnterpreteerd. In deze opleiding leer je hoe percepties werken en hoe je bepaald gedrag kunt voorspellen. Je oefent technieken in om conflicten te vermijden. En ontstaat er uiteindelijk toch nog een conflict, dan leer je in deze opleiding hoe je de situatie opnieuw naar een constructief niveau kunt krijgen. 17 maart 2014 van tot uur. 45 euro Hugo Geervliet, trainer bij Insigno. 11

12 Dag van interactie Oudergesprekken: voorbereiding is alles Dag van interculturaliteit Anderstalige nieuwkomers in de reguliere klas Leerkrachten, directies, CLB-medewerkers die met collega s, ouders en hulpverleners samenwerken. Hoe het gesprek verloopt tijdens een oudercontact, een slechtnieuwsgesprek of andere gesprekken met ouders, heb je zelf niet helemaal in de hand. Veel factoren bepalen immers de interactie tussen de gesprekspartners en dus ook het gesprek. Wat je alvast tijdens een gesprek heel wat vooruit helpt, is een goede voorbereiding, onder andere gebaseerd op de volgende vragen: Wat is het/mijn doel van het gesprek? Wat kunnen de verwachtingen van mijn gesprekspartner zijn? Hoe ga ik het gesprek aanpakken? Over welke feiten beschik ik, om mijn boodschap te ondersteunen en sterker te maken? Wat doe ik bij (potentiële) conflicten? Hoe sluit ik krachtig af? De antwoorden op deze vragen bekijken we samen tijdens deze sessie. Verschillende communicatievaardigheden komen daarbij aan bod. 17 maart 2014 van 9.00 tot uur. 45 euro Leerkrachten, coördinatoren en directies lager en secundair onderwijs. Lang niet alle anderstalige nieuwkomers worden in eerste instantie opgevangen in de voor hen specifiek voorziene omkadering en stromen dus dadelijk door naar de reguliere klassen. Maar ook mét specifieke opvang worden leerkrachten vroeg of laat geconfronteerd met leerlingen die een duidelijk ander leertraject volgen. Deze leerlingen hebben nog een grote inhaalbeweging te maken en verschillen ook onderling erg in onderwijservaring en leeringesteldheid. In deze sessie bekijken we hoe we aan de slag kunnen met anderstalige nieuwkomers in het reguliere onderwijs. 8 november 2013 van 9.00 tot uur. Foyer vzw 35 euro en Hilde De Smedt en Hadewijch De Doncker van de Foyer vzw. Hugo Geervliet, trainer bij Insigno. 12

13 Dag van interculturaliteit Communicatie met allochtone ouders in het basisonderwijs Dag van de interculturaliteit In dialoog met een andere cultuur, een andere religie Leerkrachten, zorgcoördinatoren, directies en GOK-leerkrachten kleuter- en lager onderwijs. Ook docenten uit de Bacheloropleiding Kleuter- en Basisonderwijs zijn welkom. De laatste jaren is het aantal allochtone leerlingen in onze klassen sterk gestegen. Niet alleen de communicatie met de leerlingen verloopt soms moeilijk, ook de communicatie met hun ouders loopt niet steeds van een leien dakje. Nochtans is deze communicatie van wezenlijk belang voor de goede werking van elke school, zeker in een meertalige en multiculturele omgeving. Deze diversiteit kan enerzijds voor problemen zorgen, maar is anderzijds ook een rijke bron van ontwikkeling en wederzijds respect. We verkennen basisvoorwaarden en sleutels om de communicatie en het wederzijds begrip te verbeteren. 7 november 2013 van 9.00 tot uur. 40 euro en Sofie Jonckheere en Nora El Felali - Foyer vzw. Leerkrachten, directies en CLB-medewerkers lager en secundair onderwijs. De laatste jaren kom je in je klas meer en meer in contact met leerlingen en ouders uit andere landen, met een andere culturele en/of religieuze achtergrond. Aangezien de islam een veel voorkomende cultuur is, trachten we in deze workshop een inzicht te geven in hoe moslims hun religieuze identiteit vormgeven, hoe ze de twee culturen trachten te verzoenen, hoe ze hier dagdagelijks mee omgaan... We gaan samen op interactieve wijze in debat, zonder schroom of taboes. In een open sfeer proberen we elkaars visies en ervaringen te begrijpen. Eerbied en begrip voor elkaars (religieuze) beleving is hierin essentieel. 7 november 2013 van tot uur. 40 euro e Naïma Lafrarchi, leerkracht islam en onderwijskundige. 13

14 Dag van de interculturaliteit Met de diversiteit uit je klas aan de slag. Dit ben ik in Brussel. Dag van kleuteronderwijs Differentiëren in de kleuterklas Leerkrachten tweede en derde kleuterklas, eerste en tweede leerjaar, directies, GOK- leerkrachten, zorgondersteuners en -coördinatoren die in een stedelijke context werken. Schoolnabije medewerkers (CLB, onderwijsondersteunende diensten) zijn ook welkom! Ben je op zoek naar materiaal en verhalen die aansluiten bij de (groot)stedelijke context van kinderen uit je klas? Wil je graag werken rond thema s die de kinderen uit je klas boeien? Wil je met de diversiteit uit je klas aan de slag? Dan is dit rijk educatief pakket iets voor jou! Dit ben ik in Brussel bestaat uit vijf levensechte verhalen over kinderen in Brussel met tien vertelplaten en een boekje per verhaal en een website voor leerkrachten. 8 november 2013 van tot uur. 100 euro e Brigitte Puissant, docente aan de Bacheloropleiding Kleuteronderwijs van de HUB en projectcoördinator Dit ben ik in Brussel. Leerkrachten, zorgcoördinatoren en directieleden kleuteronderwijs. Van jongs af aan moeten alle kinderen gelijke kansen krijgen. Daarom is het zeer belangrijk om, al in de vroege kinderjaren, een rijke speel- en leeromgeving aan te bieden, zodat alle kinderen hun talenten kunnen laten zien. Door observatie van beeldmateriaal uit de klaspraktijk leren we kleuters kennen: hun interesses, hun sterke en minder sterke kanten, hun emotionele ontwikkeling Vele vragen en noden rond differentiëren in de kleuterklas zullen beantwoord en besproken worden. Tevens maak je tijdens de vorming kennis met een groot gamma aan didactisch materiaal waar je nadien onmiddellijk mee aan de slag kunt. 9 december 2013 van 9.00 tot uur. 40 euro e Lieve Van Beeck, kleuterleidster, zorgcoördinator, handboekauteur en zelfstandig nascholer. 14

15 Dag van kleuteronderwijs Sommige kinderen kunnen meer dan andere: geef hen die kans! Dag van leefvaardigheden Kennis of vaardigheden, wie wint het pleit? Leerkrachten kleuteronderwijs. Deze opleiding laat je ontdekken wat contractwerk in de kleuterklas inhoudt. Je maakt onder meer kennis met de verschillende doelen van contractwerk, het gebruik van contractbrieven, contractbundels, klascontracten, individuele contracten en groepscontracten. Bovendien krijg je tijdens deze vorming zicht op de verschillende mogelijkheden om contractwerk via hoekenwerk te integreren in de klaspraktijk. Met behulp van praktische oefeningen en tips leer je hoe je onderwijs op maat kunt bieden aan elke kleuter en hoe je contractwerk onmiddellijk kunt toepassen in je klas. 9 december 2013 van tot uur. 50 euro e Petra Desaegher, licentiate pedagogiek. Leerkrachten lager onderwijs, beleidsmedewerkers zorg, GOK-leerkrachten en directies. Met de regelmaat van de klok krijgen we voer voor discussie over waar nu de klemtoon moet liggen in het onderwijs. Hoeveel belang hechten we aan het trainen van persoonlijke en sociale vaardigheden bij onze kinderen? En welke vaardigheden zijn voor onze kinderen belangrijk? Of zweren we bij het overdragen van kennis? Ervaring leert ons dat het trainen van persoonlijke en sociale vaardigheden van groot belang is voor de ontwikkeling van kinderen en jongeren en dat dit geen afbreuk hoeft te doen aan de andere belangrijke opdracht van de school, namelijk het overdragen van kennis. 31 januari 2014 van 9.00 tot uur. 95 euro Medewerker van De Sleutel. 15

16 Dag van leefvaardigheden Over groenten en leefvaardigheden. Het gat in de haag. Dag van omgaan met probleemgedrag Omgaan met pestgedrag Kleuterleidsters, zorgleerkrachten en directies. Heb je je ook al afgevraagd hoe je sociale vaardigheden kunt koppelen aan de inzichten van meervoudige intelligentie op het niveau van het kleuteronderwijs? Het nieuwe en voor Vlaanderen eerste pakket Over groenten en leefvaardigheden geeft je hier een antwoord op. Het bundelt 30 herkenbare verhalen, 90 kleurrijke kijkplaten en meer dan 360 boeiende activiteiten. Bij elk verhaal staat één belangrijke sociale vaardigheid centraal die getraind wordt door verschillende oefeningen. We maken daarvoor gebruik van de acht verschillende intelligenties bij kinderen. Tijdens de vorming maak je niet alleen kennis met de verhalen en de oefeningen, je verkent ook de achtergrond van het materiaal. We reiken je handvaten aan om dit materiaal zo efficiënt mogelijk te integreren in de dagdagelijkse praktijk. 24 januari 2014 van 9.00 tot uur. 95 euro Medewerker van De Sleutel. Leerkrachten en leerlingenbegeleiders secundair onderwijs. Waar groepen zijn, is er ook het risico op pestgedrag. Dat dit ernstige gevolgen kan hebben, is algemeen bekend. Maar de aanpak ervan blijkt vaak moeilijk. In deze vorming staan we stil bij de functie van pestgedrag in een groep en de verschillende rollen die daarbij ingenomen worden. Ook linken we pestgedrag aan agressie en gaan we op zoek naar methoden om gepast te reageren op pestgedrag. In dit kader stellen we de no blame-methode voor als meest aangewezen aanpak. Dit is een probleemoplossende, niet bestraffende methode waarbij we beroep doen op de verantwoordelijkheid van de groep. Deze methode gaat er namelijk van uit dat straffen van de pester niet helpt maar dat de pester en de gepeste het probleem samen moeten oplossen. 17 februari 2014 van 9.00 tot uur. 95 euro Maarten Van de Broek, trainer bij vormingscentrum Vonk en Visie. 16

17 Dag van omgaan met probleemgedrag Omgaan met te mondige kinderen Dag van omgaan met probleemgedrag Schoolmoeheid. Daar word je pas moe van. Leerkrachten, zorgcoördinatoren en directies secundair onderwijs. We hebben de laatste decennia kinderen voluit een stem gegeven, maar hebben we hen ook begeleid in het fatsoenlijk gebruik van deze mondigheid? Kunnen we grenzen stellen aan mondigheid? Wat betekent beleefd zijn? Wanneer en hoe treden we op? Deze vorming geeft een aantal tips om beter om te gaan met kinderen en jongeren die te assertief zijn, en de grens van fatsoen of respect vergeten zijn, misbruiken of niet kennen. We zoeken een correcte houding, als leerkracht/begeleider, om buitensporige mondigheid te begeleiden. We verkennen de verschillende tools die een gedragsverandering kunnen ondersteunen. 11 februari 2014 van 9.00 tot uur. 95 euro Hendrik Gaublomme, teamcoach, creatief therapeut en yogadocent bij Namaskara vormingscentrum. Leerkrachten, directieleden en CLB-medewerkers secundair onderwijs. Af en toe kom je als leerkracht in contact met leerlingen die ordeverstorend gedrag vertonen of spijbelen. De school laat hen onverschillig en ze zijn schoolmoe. Hoewel veel van deze leerlingen hun schoolcarrière al hebben opgegeven, mag je als leerkracht niet in diezelfde val trappen. Daarom brengen we in deze vorming de factoren in kaart die schoolmoeheid bepalen. Tevens staan we stil bij de invloed van schoolmoeë leerlingen op het schoolsysteem, de klassfeer en de motivatie van andere leerlingen. Ten slotte gaan we op zoek naar methoden die ons kunnen helpen om hen opnieuw bij het schoolgebeuren te betrekken enerzijds en om het evenwicht te bewaren met de rest van de klas anderzijds. 10 februari 2014 van 9.00 tot uur. 50 euro Luc Van de Walle, sociaal agoog en zelfstandig trainer gespecialiseerd in diversiteit en communicatie. Hij is verbonden aan het Eekhoutcentrum. 17

18 Dag van vakgebied Drugpreventie in de derde graad Dag van vakgebied Muziek Muzisch? Leerkrachten derde graad van het secundair onderwijs. Deze opleiding biedt, in het kader van de vakoverschrijdende eindtermen, een lessenpakket aan om binnen verschillende vakgebieden het thema drugs te behandelen. Het pakket geeft een ruime keuze aan lessen die in de meest diverse vakken kunnen geïmplementeerd worden. Elke les is opgebouwd uit verschillende activiteiten. De activiteiten zijn helder uitgeschreven en gemakkelijk toepasbaar. Ze zijn rijkelijk geïllustreerd met duidelijk didactisch materiaal, ICT-tools, tientallen reportages en presentaties. 11 oktober 2013 van 9.00 tot uur. 95 euro Johan Van de Walle, docent De Sleutel. Leerkrachten lagere school. Het effect van deze nascholing is groter als er van een zelfde school twee leerkrachten de cursus volgen. Je hoeft overigens helemaal niet muzikaal te zijn. Wil je weten hoe je je muzikale activiteiten in de klas kunt afstemmen op de leerplannen muzische vorming en de nieuwe richtlijnen i.v.m. cultuureducatie? Dan is deze opleiding iets voor jou! Je maakt kennis met enkele tools om deze activiteiten in kaart te brengen. Je leert keuzes maken uit een breed aanbod van leer- en lesmateriaal bestaande uit handleidingen, liedjes, ritmische oefeningen en muzisch gerichte activiteiten. Doorheen de voorbeelden ervaar je zelf welk effect muzische vorming op kinderen kan hebben. 24 maart 2014 van 9.00 tot uur. 80 euro Dirk Bogaert, docent aan de Bacheloropleiding Lager onderwijs van de HUB. 18

19 Dag van vakgebied PAV-project: van idee tot evaluatie Dag van vakgebied Wiskunde kan megaleuk en leerrijk zijn Leerkrachten secundair onderwijs of leerkrachten die interesse hebben om projectmatig aan de slag te gaan. Deze nascholing richt zich tot leerkrachten die op zoek zijn naar een uitdagende didactiek en meer willen leren over een projectmatige aanpak. Via de projectmatige aanpak ga je aan de slag met inhouden en doelen van (beroeps)jongeren, gebaseerd op hun problemen en interesses in functie van een eindproduct. Zo leren jongeren samen werken aan een gemeenschappelijk einddoel. 25 maart 2014 van tot uur. 45 euro e Katrien De Maegd, docente aan de Bacheloropleiding Secundair onderwijs van de HUB. Leerkrachten wiskunde eerste graad secundair onderwijs. Wiskunde is saai en te theoretisch. Deze uitspraak hoor je vaak. Het vak wiskunde is bij veel jongeren niet zo populair. Ze houden namelijk niet van formules, definities en bewijzen. Om hierop in te spelen, willen we wiskunde in een positief daglicht plaatsen door gebruik te maken van gezelschapsspelen. Deze vorming biedt je een handleiding bij bestaande gezelschapsspelen. Tevens ontdek je dat je gemakkelijk zelf gezelschapsspelen kunt ontwerpen en kunt integreren in je lessen wiskunde. De docente laat je hiervan proeven en biedt je een overzicht aan van zelfontworpen gezelschapsspelen. Daarnaast krijg je ook praktische didactische tips mee naar huis. 25 maart 2014 van 9.00 tot uur. 45 euro e Lisa Ketsman, leerkracht secundair onderwijs, ontwikkelt al jaren gezelschapspelen Wiskunde (bijvoorbeeld Van Basis tot Limiet - Spelmateriaal Wiskunde spelenderwijs ). 19

20 Dag van werken met talenten Een neus voor talent Dag van werken met talenten Jezelf coachen: hoe doe je dat? Leerkrachten basisonderwijs. Het huidig onderwijs en de maatschappij zijn vaak gericht op slechts een beperkt aantal van de menselijke capaciteiten. We drukken het verstandelijk functioneren van de mens dan ook vaak uit in termen als slim of dom, traag of snel, enz. Ook al weten we allemaal dat het wel meer is dan dat. Opdat je beter zou kunnen omgaan met de diversiteit van je leerlingen en hun uniciteit, gaan we in deze vorming in op de theorie rond Meervoudige Intelligentie (MI) en op verschillende MI-technieken die je zelf kunt implementeren in je klaspraktijk. Je leert als het ware genieten van de diversiteit in je klas! 10 januari 2014 van 9.00 tot uur. 45 euro en Liliane Van Acker en Griet De Baecke, pedagogische begeleiders basisonderwijs Gent. Iedereen die werkzaam is in het onderwijs. Wil je graag efficiënter werken, met minder stress, meer zelfcontrole en snellere resultaten? Wil je ontdekken hoe je snel komt tot blijvende gedragsveranderingen en hoe je meer structuur in je hoofd kunt krijgen? Tijdens deze vorming leer je hoe je jezelf met succes kunt coachen. Selfcoaching vaardigheden start vanuit de theoretische onderbouw dat onze hersenactiviteit toeneemt bij spanning (bv. tijdsdruk, twijfels, discussies ). Op dat moment hebben we geen controle meer over ons denken, onze emoties en dus ook niet over onze handelingen. De kunst bestaat erin om op een lagere hersenactiviteit te functioneren zodat we controle hebben over ons denken, voelen en handelen, maar ook over ons geheugen, ons probleemoplossend vermogen enz. Tijdens deze vorming zal je, via een praktische oefening, de link leren leggen tussen je hersenactiviteit en je dagelijks functioneren en leren hoe je dit kunt beïnvloeden. 27 februari 2014 van 9.00 tot uur. 45 euro Patrik Onsea, trainer en coach bij Prana Training & Coaching. 20

21 Dag van werken met talenten Ontwikkel een gezond zelfvertrouwen bij je leerlingen Dag van werken met talenten Structureel coöperatief leren Leerkrachten, CLB-medewerkers en leerlingenbegeleiders secundair onderwijs. In de klas kom je vroeg of laat in contact met leerlingen die een gebrek aan zelfvertrouwen hebben. Het is jouw taak als leerkracht om hierop in te spelen maar hoe kun je deze leerlingen op een respectvolle wijze helpen de vicieuze cirkel te doorbreken? Om je hiermee op weg te helpen, staan we in deze vorming eerst stil bij theoretische inzichten met betrekking tot zelfvertrouwen. Nadien maak je kennis met verschillende werkvormen die je kunt gebruiken om het zelfvertrouwen bij leerlingen te stimuleren, hierbij komen ook praktisch toepasbare doe-activiteiten aan bod. Ten slotte zetten we het belang van verbindende en niet-oordelende communicatie bij deze leerlingen in de verf. 25 februari 2014 van 9.00 tot uur. 80 euro John Hermans, zelfstandig coach en trainer in leiderschapsvaardigheden en het ontwikkelen van zelfvertrouwen. Directieleden en leerkrachten basis- en secundair onderwijs. Door interactie tijdens het leren voelen je leerlingen zich betrokken. Ze leren als een hecht team op een actieve manier samenwerken. Alle kinderen ervaren leersucces en het klasmanagement wordt geoptimaliseerd. Professor Spencer Kagan werkte deze visie uit in Structureel Coöperatief Leren (SCL). Hij ontwierp geschikte werkvormen en bijpassend klasmanagement om dit te realiseren. SCL is een werkwijze waarbij leerlingen effectief samenwerken in groepjes van twee of vier ongeacht of het nu om taal, rekenen of een andere les gaat. Leerlingen leren van én met elkaar en ze leren meer! 25 februari 2014 van 9.00 tot uur. 100 euro e Saskia Vandeputte, ervaren medewerker bij Art de Co. 21

22 De kunst van het vragen stellen Filosofisch gespreksleider voor kinderen en jongeren Iedereen die op een creatieve, innovatieve en efficiënte manier wil vragen leren stellen. Welke soort vragen stellen we en welk effect hebben ze? Is dit effect afhankelijk van de vraagsteller en hoe komt dit? Wat onderscheidt een goede van een minder goede vraag? Welke vragen brengen ons het dichtst bij ons doel? In deze opleiding leren we op een creatieve, innovatieve en efficiënte manier met vragen omgaan. We oefenen ons in het vragen stellen in een gesprek en gaan na welk effect en resultaat vragen kunnen hebben in de praktijk van een organisatie, team, klas of groep. Bijzondere aandacht gaat naar de kracht van originele, prikkelende en blijvende vragen. 18 oktober 2013 of 20 januari 2014, van 9.30 tot uur. 120 euro Kristof Van Rossem is opgeleid in het begeleiden van taakgerichte groepen en socratische gesprekken en gespecialiseerd in praktische filosofie voor organisaties. Hij is docent filosofie en ethiek aan de HUB. Iedereen die tewerkgesteld is in Vlaamse centra voor jeugd- en kinderzorg, in het onderwijs, jeugdwerking en alle andere geïnteresseerden die met kinderen werken en op een originele manier hun communicatietechnieken willen verruimen. Sinds enkele decennia wordt er in Vlaamse centra voor jeugd- en kinderzorg, het onderwijs, de jeugdwerking, enz. gefilosofeerd met kinderen en jongeren. Als het gesprek goed wordt georganiseerd en geleid, geeft dit interessante resultaten, niet alleen op het gebied van sociale vaardigheden, maar ook inzake burgerschapsvorming in het algemeen. De deelnemers ervaren een toegenomen zelfwaardegevoel, kunnen wat ze zeggen onderscheiden van wie ze zijn, zijn beter in staat hun standpunt te formuleren en te argumenteren en kunnen zich constructief opstellen in een gesprek. In deze opleiding leer je filosofische gesprekken begeleiden in de praktijk. We werken niet alleen aan houdingen, kennis en vaardigheden, maar geven ook praktische tips en materiaal om mee aan de slag te gaan. Lesdata 2 december 2013, 13 januari en 3 februari 2014, telkens van 9.30 tot uur. 300 euro Kristof Van Rossem is gespecialiseerd in praktische filosofie en doceert filosofie en ethiek aan de HUB. 22

23 Horen, zien en schrijven Observerend leren in het schrijfonderwijs Mindfulness Een training voor professionals werkzaam in onderwijs en welzijn Iedereen die in zijn lespraktijk te maken heeft met schrijfvaardigheid. Een schrijftaak houdt voor leerlingen een dubbele uitdaging in. Ze moeten niet alleen een goed schrijfproduct afleveren, maar ook leren hoe ze die taak het best aanpakken. Meestal zijn ze echter zo druk bezig met het schrijven van de tekst dat er voor de leertaak nauwelijks ruimte overblijft. Observerend leren biedt een oplossing. Tijdens deze studienamiddag komen twee varianten van observerend leren aan bod. In het eerste type bestuderen en analyseren leerlingen de reacties van lezers, waarna zij de kans krijgen om hun tekst te reviseren. In het tweede type bekijken en evalueren leerlingen de schrijfprocessen van andere schrijvers voor zij zelf aan het schrijven gaan. We bekijken enkele lesvoorbeelden uit de praktijk en werken concreet uit hoe observerend leren een plaats kan krijgen in de lessen. 15 oktober 2013 van tot uur. 10 euro en Gert Rijlaarsdam en Martine Braaksma (Universiteit van Amsterdam); Mariet Raedts, Elke Van Steendam en Luc De Grez (HUB). In samenwerking met het Centrum voor onderzoek naar Taal en Communicatie en de lerarenopleiding Secundair onderwijs van de HUB. Professionals werkzaam in onderwijs en welzijn. Als professional anderen begeleiden of enthousiast voor de klas staan is allerminst vanzelfsprekend. Soms leidt dit zelfs tot stress: een spanningsklacht gaat over in chronische pijn, angstige gedachten worden piekergedachten, sporadische negatieve gedachten nemen toe en maken je onzeker, veroordelend of somber. Ervan uitgaand dat negatieve gedachten kunnen bijdragen tot psychische en fysische klachten, leer je in deze opleiding een andere relatie aangaan met de spiraal van automatische gedachten, emoties en impulsen. Er zijn wetenschappelijke bewijzen dat mindfulness leidt tot een andere omgang met negatieve gedachten, emoties en spanning. Mindfulness beschermt tegen dreigende burn-out en stress en draagt bij tot meer psychisch welzijn. Lesdata 23 april, 7, 14 en 21 mei, 4, 11, 18 en 25 juni 2014, telkens van tot uur. 300 euro e Kristel Luyckx is als lector verbonden aan de HUB. Ze is sociaal-agoge en heeft als mindfulnesstrainer brede ervaring binnen de sectoren welzijn en onderwijs. Zij geeft mindfulnesstraining onder supervisie van Dr. E. Maex, liason-psychiater bij het Ziekenhuis Netwerk Antwerpen. 23

24 Waarderend coachen Zorgkompas Planmatig zorg ontwikkelen met een digitaal kindvolgsysteem Directeurs, leidinggevenden, managers, afdelingshoofden, adviseurs in de bedrijfswereld, het onderwijs, de welzijns- en de gezondheidssector. De fundamenten van het waarderend coachen vinden we terug in de waarderende onderzoeksbenadering of Appreciative Inquiry. In zijn essentie toont waarderend coachen aan de coachee hoe hij zijn gevoel voor verwondering over zijn huidig leven en zijn toekomstige mogelijkheden kan (her)- ontdekken. Waarderend coachen focust op wat de coachee kan en op zijn reeds aanwezige kwaliteiten, in plaats van op zijn beperkingen of gepercipieerde problemen. Lesdata 3, 4 en 17 februari 2014, telkens van 9.30 tot uur. 225 euro Rudi Timmermans heeft meer dan 15 jaar ervaring als HR-manager bij een multinational. Sinds een aantal jaren werkt hij als zelfstandig consultant ( en combineert dit met een job als deeltijds docent aan de HUB. Directieleden, zorgcoördinatoren en -leerkrachten, taakleerkrachten, ICT-verantwoordelijken, beleidsondersteuners en CLB-medewerkers uit het gewoon en buitengewoon basisonderwijs. In deze opleiding leer je aan de slag te gaan met Zorgkompas, een digitaal kindvolgsysteem. Je ontdekt hoe en waarin Zorgkompas ondersteuning kan bieden in de uitbouw van brede zorg vanuit een handelingsgerichte aanpak. De mogelijkheden, inhouden en het navigeren in Zorgkompas worden grondig uitgelegd. Je ontdekt hands-on en vanuit concrete casussen de brede waaier aan mogelijkheden die Zorgkompas biedt qua gegevensregistratie, het opzetten van acties en het opstellen van handelingsplannen. Je krijgt alle informatie opdat je nadien je collega s als groep stap voor stap kunt meenemen in het Zorgkompasverhaal. Lesdata 7 en 14 oktober 2013, telkens van 9.30 tot uur. 200 euro e Hilde Gekiere, leerkracht, coördinerend zorgcoördinator, mentor en supervisor. Co-auteur van Zorgkompas. 24

25 Ook interesse voor taal? Nog op de agenda Creatief schrijven start 22 februari 2014 Dialogen schrijven start 24 mei 2014 Dramatische expressie in de NT2-klas 5 juni 2014 Filme und Lieder im Deutschunterricht 28 maart 2014 Juist of fout? Veranderende normen in het Nederlands 21 november 2013 Nach der Wahl ist vor der Wahl Das politische Deutschland nach der Bundestagswahl mei 2014 Dag van diversiteit op school: Duurzame ontwikkeling november 2013 De Brede School december 2013 Dansstage december 2013 LO: Creatief met visie! 23 en 24 januari 2014 Participatie in de klas en op school voorjaar 2014 Toverbos: introductienamiddag 2 oktober 2013 Toverbos: opleiding 26 november en 17 december vijf supervisiemomenten Nederlandse spraakkunst start 13 februari 2014 Spelling van a tot z start 16 januari 2014 Werken met authentiek materiaal in het NT2/ NVT-onderwijs 22 mei 2014 Geïnteresseerd? Meer informatie vind je op 25

26 Opleidingen op maat Partners We bieden ook teamgerichte opleidingen aan, op maat van jouw instelling of organisatie, bij jou of bij ons. De volgende opleidingen bieden we enkel op die manier aan: Dag van de leerling % participatie van de leerling Onze partners in permanente vorming zijn de Dienst Voortgezette Opleidingen van KAHO, de Ehsal Management School en de Fiscale Hogeschool Leiding geven aan een participatieve schoolorganisatie: hoe doe je dat? Output als input voor het proces: een kritische kijk op de schooldoorlichting Pedagogische studiedag voor leerkrachten én leerlingen Ruimtemeetkunde van de derde graad met GeoGebra Geïnteresseerd? Neem dan contact met ons op om de mogelijkheden te bespreken. Tel: of mail naar [email protected] 26

27 Ja, ik wens meer informatie! Ben je geïnteresseerd en wens je meer te weten over één of meerdere opleidingen? Vul dan hieronder jouw gegevens in en deel de opleiding(en) van jouw keuze mee. Geslacht: man vrouw Naam Voornaam Straat, nr Postcode Gemeente Ik wil graag meer weten over de volgende opleiding(en): Bezorg ons dit formulier op volgend adres: Groepscentrum Permanente Vorming - Warmoesberg Brussel Of per fax: Of per mail: [email protected] 27

28 Hoe inschrijven? Inschrijven Inschrijven kan tot twee weken voor de start van de opleiding via onze website Het inschrijvingsgeld stort je op rekeningnummer van HUB-GPV met vermelding van je naam en de betaalcode van de opleiding. Op die manier is je inschrijving volledig. Inschrijvingen worden binnen de veertien dagen per mail of per post bevestigd. Annuleren Als je je inschrijving minder dan een maand voor de start van de opleiding annuleert, betaal je 20 % van het inschrijvingsgeld voor administratieve kosten. Meer weten? Praktische vragen? Contacteer het secretariaat van het GPV via [email protected] of telefonisch: Inhoudelijke vragen? Mail naar programmacoördinator Laura Demunter: [email protected] Emile Jacqmainlaan Adolphe Maxlaan De Brouckèreplein Campus Brussel - T'Serclaes METRO DE BROUCKERE Muntplein Anspachlaan Nagenoeg alle opleidingen van het Groepscentrum Permanente Vorming gaan door in de gebouwen van de Hogeschool-Universiteit Brussel. Anspachlaan Zuidstraat Beenhouwersstr. Schildknaapstraat Grote MARKT Wolvengracht Campus Brussel - Erasmus Bergstraat (Rue d'assaut) Keizerinlaan CENTRAAL STATION Nationale Bibliotheek (Albertina) Putterijstraat Komediantenstr. Cantersteen Berlaimontlaan Kathedraal Pachecolaan Campus Brussel - Hermes METRO CENTRAAL STATION Koningsstraat VU: Mia Sas, Warmoesberg 26, 1000 Brussel 2013 Lignestraat Koningsstraat Wetstraat METRO PARK Warandepark