69 daam - dau'werbrenner

Transcriptie

1 68 D da(n) dan. Noen en dan. Woava hat dat dat da? Van wie heeft ze dat toch? Darfdat dat da? Mag ze dat wel? Dat dat dat da darf! Dat ze dat dan mag! daach o (daacher) verkl dèchs-je dak. Ónger - kómme. E - uwer d'r kop han. E hoes mit e jode -, een huis met gouden balken. Ze inne óp 't -jeëve. daach'dekker m (daachdekker) dakdekker. daach'drup v overlaatbuisje in een dakpijp. daach'haas m dakhaas. daach'hoak m (daachhöak) ladderhaak op het dak. daach'latsvpanlat. daach'lies v (daachlieste) daklijst. daach 'rin v dakgoot, daag si m (daag st) dag. Vuur - en dauw óp de bee zieë. Tusje - en duuster, tussen licht en donker, D'r auwe - is 'm ajen lief, hij vertoont ouderdomsgebreken, Heë hat inne sjunne auwe -. Dat is zoeë kloar wie d'r- Me weed jidder - inne - auwer en loeëzer De tsiet van d'r- zage, groeten. D'r - kunt in de loeët, de dag breekt aan. 't Is al kloar -, het is al helder. Die tswai zint wie - en naat. - hü, - mörje, op zijn dooie gemak. Deë klauwt ózzen Herjod d'r - en d'r meester zieng tsiet, zie jeld, hij is een dagdief. i^ Iech han dis wèch d'r daag, ik heb deze week dagdienst. Iech han hem i jing - jezieë. Heë maat e jezich wie ziwe - reen, hij kijkt somber. De nüng - hauwe, een noveen houden. Tsinter Kloas zetst de - óp de moas. Bis dis - of Jod wil, tot een dezer dagen, zo God wil. Went de - aavange tse leng e, da vange ze aa tse sjtrenge. daag'loeën m (daaglüens) dagloon. daag'lüener m (daaglüener) dagloner. daags daags. - drop. - vuur Oeëstere. daag'sjiechv ^dagdienst. daag'sjtiejer m ^ afdelingsopzichter (ondergronds). daag'tsiet, da'gestsiet v tijd van de dag. Inne de - zage, iemand groeten. daal'der st m daalder. Trap, trap, möllepeëd I hónged - bis doe weed! (liedje gezongen als het kindje op moeders knie zat).

2 69 daam - dau'werbrenner daam st v dame. daas m (daaste) das. Óp d'r-joa, op dassejacht gaan. daas'biese o dassegevecht met honden. daas'honk (daashong/daashung) daas'tehónk m (daastehong/ daastehung) dashond. daas'tetsang v dassetang. daas'tevet o dassevet. dab'be 1 krabben, scharrelen. De honder - in d'r drek. Iech jon jet in d'rjaad -, ik ga wat in de tuin werken. 2 ploeteren. Mit - en sjrabbe riech weëde, met werken en schrapen rijk worden. da'geslit o daglicht. Wats doe tempteers kan 'tnitverdrage. dag'kelmtaks. dal si o dal. dam st V dam in het damspel; koningin in het schaakspel; vrouw in het kaartspel. Iech han de - naks sjtoa, ik heb naast de dame geen kaart van dezelfde kleur. dam'bred o (dambreer) dambord. dam'duur v ^ veiligheidsdeur in een mijngang. da'mezietsóng v camavalszitting alleen voor dames. dam'me dammen. damp m damp, stoom. Zets jet - derhinger! Zet er wat vaart achter! dam'pe dampen. dam'petieg dampig. 't Is - weer. damp'kessel m stoomketel. damp'masjieng v (dampmasjienger) stoommachine, damp'wals v stoomwals, dank m dank, Sjtank vuur - krieje. dank'baar dankbaar. dan'ke danken. Dat dankt diech d'r dauvel! Danke, dank u wel; dank je wel. dans m (dens) verkl dens-je dans. dans'boam m, dansfleche v dansvloer (bij weidefeesten), dan'se dansen. dans'mariesje o dansmarieke. dans'meester m dansmeester (door de gemeente aangewezen persoon, die toezicht hield op openbare dansavonden). dar've, dórf/darvet, jedórfd mogen. Kling kinger - nit alles hure. Ing vrauwlütshank en inne peëdstsank - noeëts sjtilsjtoa. dat dat 1 o aanw, voornaamwoord. Dat hoes. Inne d'r - zage, iemand zeggen waar het op staat. 2 voegwoord. Dat heë kunt, isjans zicher. da'toem m datum, Heë joof 't aa mit daag en -. dat'tel V dadel, dau'ker m duivel. Da holt diech d'r -! dau'kiesj duiyois. E-vrommesj. dau'ne st donzen, Ing - dekke. dau'vel m verkl dauvelsje duivel, D'r- i tseviel, d'r labendieje -, de bare duivel. Heë is des dduvels. Heë hat d'r - in d'r zak, hij heeft de pest in. Inne erme -. Doa weed jinne - sjlauw, loeës oes. Dat dankt diech d'r -! Iech junt dat diech d'r - kreug! Doa is d'r - laos, doa is d'r - in de boed. Wie heë doa-aa kunt wees d'r -. Doa is d'r - in 't sjpel. Deë hat ziech an d'r -jebiechd! Ze zunt ziech an 't houwe óp dauvelkóm-eroes, ze zijn elkaar flink aan het toetakelen. Dat jong óp dauvel-kóm-eroes. D'r - in de klauw e valle. Da kriet diech d'r -! Deë hat ózzen Herjod mit de tsieëne en doogt vuur d'rnit (gezegd van een schijnheilige). Dat maag d'r jraaf- wisse. Doa han iech d'r-aajezieë! Daar heb ik gruwelijk de pest aan! dau'vele duivelen. dauw si m dauw. Meenste iech leëvet van d'r hiemliesje -? Ejieptiesje -, reseda. dauw'drup v dauwdruppel, dau'we^r dauwen. dau'werbrenner m 1 vulkachel. 2 langdurige zoen. dauwerbrenner

3 dè-derjin'nieje 70 dè daar. - doa haste d'r kloemel! de'chant m deken. D'r-va Kirchroa. deë, die, dat die,dat. deeg m deeg. D'r-jeet, het deeg rijst. deë'jinnieje, die'jinnieje, dat'jinnieje degene, diegene, datgene. deel o (deel/deler) verkl deelsje 1 deel, gedeelte. Heë hat zie vadders - al jehad. 2 ding. Iech broech mar drei -. Ee - zaan iech diech: blief mit de vingere derva, één ding zeg ik je, blijf met je vingers ervan af, Iech han miech mie - derbij jedaad, ik heb er het mijne van gedacht, E jans - lü, heel wat mensen, deels deels, ten dele, deel'sje st o gebakje, deëm st, deëmel st v tepel van een uier. deë'medeer o onnozele hals. deens st m (deenste) dienst. Uwermörje is d'r- (kerkdienst) vuur de eldere. deens'klopper m dienstklopper. deens'maad v dienstmaagd. deep st diep. Jrief mar ins - in dieng tèsj. Zie is - in d'r troer. deer st o verkl deersje dier. Die vrauw is e erm -, die vrouw is een arm schepsel, 't - mit inne drieve, de spot met iemand drijven. E hoeëg -, een hoge piet. Dat is e -! Dat is een grapjas! deer'jaad m dierentuin. Ózze Herjod hat jet in zienne - lofe, Onze-Lieve-Heer heeft rare kostgangers. deerkweëlerij v dierenmishandeling. dees'dieg m (deesdieje) dinsdag. De nüng Antoeëniusdeesdieje. deëtsj, dèts st m kop. Iech houw diech óp d'r -. deëzelf'de, diezelfde, datzelfde diezelfde, datzelfde. dei'es In de uitdrukking: Doa is 't erme -, daar is armoe troef. dek'ke dekken. D'r dusj -. 't Daach -. Ing kouw - losse. Hod diech jedekd, hou je hoed maar op. dek'ke v (dekke/dekkens/dekkets) deken. Me mós ziech sjtrekke noa de -, men moet de tering naar de nering zetten. Ónger ing - ligke. dek'kei, dek'sel m deksel. Óp jidder pötsje past e dekkelsje. Dat is pot wie dekkel, dat is lood om oud ijzer. Trek kries doe ing óp d'r deksel, dadelijk krijg je op je donder. Deë hat óch al d'r dekkel óp de naas, die is ook al de pijp uit. dek'sele dekselen, de mond snoeren. Dem han iech orrentlieg jedekseld. dek'sje sierkleedje, kinderdekentje. del st V del, dalkom. de'ie delen. Deelt üch dat. Ziech doeëd -, zich zelf te kort doen bij het delen. dem'pe dempen; stomen. Jedempde eëpel. dem'pieg dampig. Inne voelle kneët en e -peëd zint nuus weed. den si want. lechjef nit tsouw, - iech han reet. den st V den, spar. Zoeë sjlank wie ing -. de'ne st dienen. Heë hat d'r Belsj j ede end, hij heeft zijn dienstplicht in België vervuld. De mès -. Dat woar diech waal jedeend! Dat was je geraden ook! de'ner m (dener) bediende. den'ke/dinke, daat, jedaad denken. Sjwieje en - deet jinne krenke. Doa is jee - aa, er valt niet aan te denken. Hauw iech 't miech nit jedaad! denk'maal o grafsteen. denk'tseddel m afstraffing. Deë kriet va miech inne -. den'serm danser. derbij' erbij. Iech jong - sjtoa. Wat zouw iech - han? Wat zou ik daar voor voordeel bij hebben? Deë is ummer mit zieng moei -. Vier losse 't -. Heë is nit mieë -, hij is niet meer bij zijn positieven. derboa've erboven, 't Jeet nuus -, er is geen beter. derboe'se erbuiten. Iech hod miech -. derdurch' 1 erdoor. Dat is miech -jejange, dat is me ontschoten. In 't sjpetaal hant ze hem - krèje. Ziech - houwe, zich ergens door heen slaan. 2 ervandoor. Heë is mit ing anger vrauw -. derdurch'brenne, brank derdurch/brennet derdurch, derdurchjebrankd, ervandoor gaan. derdurch-hin' erdoorheen. derdurch'joa, jong derdurch, derdurchjejange 1 op hol slaan. 2 ontgaan. Dem jeet nüks derdurch. Dem jeet jinne tsents derdurch, hij let op de kleintjes. derheer'maache In de uitdrukking: Deë maat miech jet derheer, die bezorgt me heel wat last. derhin' erheen. Heë jong derhin. derhin'ger erachter. Doe mots jet - zetse, je moet wat meer je best doen. Vier mósse ós jet - haode, wij moeten wat opschieten, 't Sjtikt nit vöal -, daar zit niet veel in. der'jelieche dergelijke. derjin'nieje, diejin'nieje, datjin'nieje degene, hetgeen.

4 71 derlangs' - doahinger derlangs' erlangs. Ziech -foesje, ziech -pisse, handig een verplichting omzeilen. Dat is miech -jejange, dat is langs mijn neus gegaan. derm si m (derm st) darm. Alles um jen erm en nuus in d'r -, bont om de arm, ijl in de darm. der'mase dermate. dermit' ermee. Hei -! Geef hier! derneë'ver ernaast. Doe bis -, je zit ernaast. Heë zitst -, hij is werkloos. dernoa' erna. D'r kop sjteet miech nit -, mijn hoofd staat er niet naar.- deroa'ne zonder. Iech kan nit-. derteë'je, dertjeën' ertegen. derteëjenaa' ertegenaan. Doe mots jet-werpe. dertsouw'ertoe. dertu'sje ertussen, 't Is jet - kómme. Iech bin jód - kómme. Mós iech - kómme? Moet ik tussenbeide komen? derva(n)' ervan. Dat haste -. Blief mit de vingere-. _.. _. dervanaaf' ervan af. Iech bin erg -, ik ben doodmoe; ik ben helemaal de kluts kwijt. dervuur' ervoor. Iech kan nit -, ik kan er niets aan doen. derweer' ertegen. Buk diech! Doe leufs mit d'r kop -. Wat is dem -jevloage? Wat is er met hem aan de hand? Dat haste waal vies -jehouwe, je hebt wel slecht werk geleverd. derzelf'de, dezelfde, 't zelfde dezelfde, hetzelfde. derzón'ger zonder. Vier kanne nit-. des daarvan. Des han iech der nog mieë. de'sem m zuurdeeg. de'seme zuurdeeg in iets doen. desnoeëds' desnoods. des'te hoe...des te. - mieë d'r miensj hat, - mieë wilte han. detsem'ber m december. deu'fe dopen. E kink weëdjedeufd. De milch is jedeufd. deu'rehek v (deurehegke) doornhaag. deu'resjtroech m (deuresjtrüch) doornstruik. deus, deus'kop st m sufferd, deu'ze suffen. deuzieg sufferig. dialek'm dialect, diech'te 1 dichten. 2 dichtmaken, stoppen. Went jet runt, motste 't -. diele'riejoem o delirium. dien'entweëje om jou. Dat han iech -jedoa. dien'ne, dieng, die, dieng jouw. dierek', dierektemang' direct, dadelijk. dierek'ter m directeur. D'r- van de koel. dierektuur' m directeur. D'r-va Rolduc. diets m verkl diets-je kindje, peuter, dreumes. Went e kling diets-je in d'r sjlof laacht, da sjpieëlt 't mit de engelsjer. differeng', différents' m verschil. dij'e gedijen, Sjpuie kinger, - kinger, spijers zijn dijers. dik dik. Heë zukt.de dikke oes de dunne, hij is een muggenzifter. Noe sjteeste doa mit dienne dikke kop. Heë hat 't - hinger de oere, hij heeft het achter zijn ellebogen. Heëjeet mit ós durch dik en dun. Noe han iech es ewer -, nu ben ik het beu. Iech bin - doa, ik heb mijn kosten er royaal uit. - doeë. Ziech inne dikke doeë, zich op de voorgrond dringen. E meëdsje - maache. 't Kinke is - va sjlof, 't kind heeft de ogen vol slaap. dik'de v dikte. Heëjeet in de -, hij wordt dik. dik'kop m (dikkop) 1 stijfkop. 2 rijke vent. dil si m uitneembaar zij- of achterdeel van een kar of wagen; houten plank aan het voeteneinde van een bed. din stm dorsvloer. Óp d'r- woeëtjedraosje. Din'gens, Din'genskirche m meneer Dinges. dink si o (dinger st) verkl dings-je ding. Dat is miech e -! Dat is me wat. 't Is e jód - dat ziech bessert. Dat meëdsje is e lekker -. dink'lieg denkelijk. - kom iech e zóndieg. dis'selboom m disselboom. dis'tel V distel. Ziech in de distele zetse, zich in de nesten werken. dis 'telvink v distelvink. Doe bis mieng broamel, mieng - (uit een carnavalsliedje). diz'ze, dis, dit, dis deze, dit. Uwer dit en dat kalle. Bis dis daag, of Jod wil. Dizzer daag, een dezer dagen. doa daar. doa-aa, doadraa daaraan. Wie kunste doadraa? doabij daarbij. Doa haste reet bij. doadrin daarin. doadroes daaruit, daarbuiten. Hod diech -! doadróp daarop. doa'duie onder de neus wrijven. doadurch daardoor. doahin daarheen. doahinge daarginds. doahinger daarachter.

5 doa kómme - doeëd 72 karedeel doa'kómme, koam doa, doakómme met iets toekomen. Iech kom mit de pensiejoeën nit doa. doal st V (döal) verkl döalsje torenkraai, kauw. doalangs daarlangs. doamit daarmee. doaneëve daarnaast. doanoa 1 daarna. 2 daarnaar. doa-oave daarboven. doa-ónge 1 daaronder. 2 daarginds. - hoeëg, daar heel in de verte. doateëje, doatjeën daartegen. doa'ter v (döatesj) verkl döatersje dochter. doa'tesjkink o kind van een dochter. doava(n) daarvan. doavuur daarvoor. dob'bele dobbelen. dob'belsjtee m (dobbelsjting) dobbelsteen. dob'belsjtinke o soort breipatroon. doch st m (ducher) verkl duchs-je doek. - va Oche, Akens laken. doe st toen. Iech woar - nog kling. doe.y/jij. doeb'bel dubbel, -jenieënd hilt besser. Mit doebbele kniet sjrieve. Heë ziet -. Heë is zoeë majer, dat heë - sjleet. Ing -flet. Inne doebbele sjpille (bij het kaartspel). doeb 'bel v dubbele boterham. doed'delzak m (doeddelzek) doedelzak. Deë ziet de welt vuur inne - aa, hij ziet sterretjes. doeë, doog/dong, jedoa doen. Dat deet 't miech, daar heb ik genoeg aan. Wietste dees, zoeë 't diech jeet, zo men doet, zo men ontmoet. Wietste 't dees, deeste 't verkierd, je doet het toch nooit goed. Mit dön wil iech nuus tse - han. Dat zouw 't wal -, dat doet het wel. Iech han jedoa, ik ben klaar. Heë hat alle heng vol tse -. Iech wil jet mit üch -, ik wil wel iets van de prijs afdoen. doeëd st m dood. D 'r inne zienne - is d'r angere zie broeëd. Inne d'r- aadoeë. Dat wuur mienne -. Doamit kanste diech d'r - óppen lief hoale. Heë hat 't an d'r - tserukjehold, hij heeft het nog net gehaald (gezegd van een doodzieke man). Me is mar inne - sjuldieg. D'r-óp de lippe han.

6 73 doeëd-doe'zend Inne d'r - óp 't liefjage. Heë ziet oes wie d'r - van lepper Tjeën d'r- is jee kroed jewase. D'r - wilt, mós ing oerzaach han, alles heeft zijn oorzaak, 't Loet tsem -, de doodsklok luidt. Mit diech sjton iech d'r - oes, je doet me nog eens de dood aan. Ummezeus is d'r - en deë kost 't leëve. Erm of riech, d'r - maat alles jeliech. doeëd st dood. Tjeën die tsiet bin iech - en bejrave. Jeer -, leeft lang. - is nog lang nit bejrave. Deë is nog nit va auwerdom -, die is nog kras. Óp sjterve noa - zieë. Inne doeë, een dode. doeëd'blieve, bleef doeëd/bloof doeëd, doeëdblève verongelukken. doeë'dehemme o doodshemd. doeë'dehüs-je o lijkenhuisje. doeë'dejreë ver m doodgraver. doeë'dekeëts v sterfkaars. doeë'demès v requiemmis. doeë'detseddel m bidprentje. Heë lügt wie inne -. Heë hat d'r - i jen tesj, hij staat met de ene voet in het graf. doeëd'joa, jong doeëd, doeëdjejange doodgaan. doeëd'lofe ziech, leef ziech doeëd/lofet ziech doeëd, ziech doeëdjelofe doodlopen. D'r wèg leuft ziech doeëd. doeëds'angs m doodsangst. doeëd'sjlaag m doodslag. Dat jieëft moad en -. Inne aaf sjlaag isjinne -, aan een weigering moet je niet te zwaar tillen. doeëd'sjloa, sjloog doeëd, doeëdjesjlage doodslaan. doeëd'sjlöaner m doodslager. Inne verröaner mós ziech hinger inne - verberje, een verrader is erger dan een moordenaar. doeëd'sjwieje, sjweeg doeëd/sjwiejet doeëd, doeëdjesjweëje doodzwijgen. doeëds'kis v lijkkist. doeëds'klok v doodsklok. doeëd'zung v (doeëdzung) doodzonde. Vuur hónged -, 't is woar. Dat meëdsje is ing - weed. doeëm'jroaf st m (doeëmjröaf) verkl doeëmjröafje bengel, deugniet. doeëm'jroaftsiet v vlegeljaren. doeës st V (doeëze si) verkl dües-je doos. Vier hant ing óp de - krèje, we hebben een zware nederlaag geleden. doeësj m dorst. - wie e peëd. Mam, iech han honger; lek zaots da krieste óch - (gezegd als een kind zeurt om eten). doeë'ze st slaan. Inne ing -, iemand een oplawaai geven. doef st V (doeve ^//doevve) verkl düfje duif. Inne ónger de doeve sjisse. Jebroane düfjer vleie jinne in d'r mónk. Zoeëjries wie ing -. Ing jouw - kunt ummer tseruk (geruststellend gezegde als iemand lang uitblijft). Weë jeer zie jeld ziet vleie, deë hilt ziech doevve ofbije. doef'fes o duivenhok. Inne óp 't - kroeffe, iemand een pak slaag geven. Maach 't - tsouw, doeje gulp dicht. doek'ke een uiltje knappen. Noa 't èse e sjtöndsje doekke. doek'ke, ziech zich bukken. Doek diech, heë wurpt. Dat is inne deë doekt ziech loeter, dat is iemand die zich altijd aan alles onttrekt. doek'muzer m stiekemerd. doem st m (doemme/doeme si) verkl dümsje duim. D'r - drop hauwe, zuinig leven. Hod miech 't dümsje, duim voor me. Proemme wie de doemme (roep van marktvrouwen). doem'melink, düm'melink m duimeling. doemmelink doem'meloetsjer m duimzuiger. doer si m duur, tijdsruimte. Dat hilt óp d'r -jee peëd oes. Dat is óp d'r lange -jejole, dat is op de groei gekocht. doere duren. doev've-ai o (doevve-aier) duiveëi. doev'vekauw v verzendmand voor duiven. doev'vekörf m duivenmand. doev'vekuttele mv duivemest. doev've-oer v duiveklok. doev'vepiet m duivenmelker. doev'vesjlaag m duiventil. Doa jeet 't in en oes, wie bij inne -. doe'zend duizend.

7 doe'zendpoeët - don'dersjlaag 74 doe'zendpoeët m duizendpoot. doe'zendsjoeël v duizendschoon. doez'zel m dut, dommel. doez'zele doezelen, suffen, 't Audsje zoos in d'r ze SS el tse -. doez'zelieg doezelig. dóf dof. Inne doffe sjlaag. do'ge, doat/doget, jedoad/jedoogd deugen. Heë vingt van alles aa, wat nit doogt. Deë doogt nit vanjouwiegheet (ironisch). dok m (dogke) dog. dok'kaar v verkl dokkeersje dogkar. döks vaak. - is nit ummer. doksaal'ö oksaal. dok'ter m (döktesj) dokter. Hod diech jezónk, da betsaal iech d'r-! dol, döl si, dolle st dol. Dat meëdsje is zoeë - wie e karerad, dat meisje is manziek. D'r dolle, de dolleman. Heë hat 't tse doljedrève, hij heeft het te bont gemaakt. Inne dolle jek, een ouwe gek. dol'drieëne doldraaien. De sjroef is doljedrieënd. dom st dom, Zoeë - wie e kuuche, wie ing sjroet, wie boeënesjtrüe. Heë hilt ziech -. Heë is nit zoeë - wie heë oesziet. Doa weëds doe nit dommer va, daar kun je nog wat van leren, Inne vuur - versjliese. Ze hant ós vruier-jehaode. Maach jing - dinger! Heë hilt ziech van d'r domme. dom'me m 1 domoor, domkop. 2 dupe. Hei bin iech óch ummer d'r-. dommerij' v flauwe kul. Los die - zieë! dommeweg', dommerwies' domweg, zonder erbij na te denken. Heë zaat dat zoeë dommeweg. Dommerwies woar iech 't verjèse. dómp dof. Inne dómpe knal. dóm'pieg, dóm'petieg dampig, nevelig, 't Is - en sjwuul weer. don'der st m donder. don'derdeersje o donderbeestje. don'dere donderen. Heë hoeët 't i Kölle -, hij keek alsof hij het in Keulen hoorde donderen. don'derkop m (donderköp) donderkop, onweerswolk. don'dersjlaag m (dondersjleëg) donderslag. Heë maat van inne vóts inne -. dokkaar

8 75 don'dersjoel - draat don'dersjoel v donderbui, onweersbui. dón'kel donker. dón'kele donker worden. Hoar va kinger dónkelt. don'nesjdieg m donderdag. Jreune -, Witte Donderdag. Jreune -junt de klokke noa Roeëm brij èse. don'nesjdiegs donderdags. - is knaokedaag, de donderdag is de dag om met je meisje uit te gaan. dons m 1 lichte nevel. D'r- hingt uwer de velder. 2 geur. D'r- van de roeëze. dón'stieg wazig, heiig. doof st m dove. doof si V doop, doopsel. An - kómme, peter of meter worden. Inne an - vroage (als peter of meter). De doof en d'r sjoofmós me nit wiejere (als men gevraagd werd als doopgetuige of als drager van de lijkkist). doof si 1 (dove st) doof. Bis doe - of huurs doe nit jód? Heë is an ee oer -. Zoeë - wie ing krai. 2 zonder gevoel. Iech han - vingere van de kauw. 3 Ing - noos, een lege noot; scheldwoord voor iemand die niet luistert. doof'bóch o (doofbucher) doopboek, doopregister. doof'kleedsje o doopjurk, doof'sjien m (doofsjieng) doopbewijs, doof'sjtee m doopvont, doom st m dom, D 'r Öcher -. door si m (deur st) verkl deursje doorn, door si m (deur ^0 dooier. dop m (döp) verkl döpsje 1 (prik)tol. D'r - aawerpe. 2 kom, gewrichtsholte, Iech han d'r erm oes d'r-.3 dop, lege eierschaal, döppe ziech krijgen. Iech han miech ing jouw tsiejaar jedöpd. Trek döps doe diech ing, direct krijg je een klap. dor dor. dorp o (dorper) verkl dörpsje dorp. Hei ziet 't oes wie e aafjebrankd -. De kirch tse midzele van 't - sjtoa losse. dorp'sjtier m rokkenjager. d'r, de, 't de het (bepaald lidwoord). D'r Friets, Frits. D'r Dingenskirche, meneer Dinges. draa eraan. Doe bis draa, jij bent aan de beurt. An dat meëdsje is nuus -, dat meisje heeft helemaal geen charme. Heë is koalieg -, hij is er beroerd aan toe. Mit alles drum en -, met alles wat erbij hoort, 't Is drop en -, het kan elk moment gebeuren. Doa is jet -, daar zit iets waars in. Bij dem wees me nit woa me - is, bij hem weet je niet waar je aan toe bent. draaf st m draf, spoeling. De boere vore - an de verke. draa'hange, hong draa, draajehange eraan hangen, erbij maken. D'r winkvoeëjel hat tse lieët, doe mots nog jet-. Die klafe meune mósse ummer nog jet-. draahaode, ziech, draa'hauwe, ziech, heel ziech draa/hool ziech draa, draajehaode, draajehauwe bezig blijven. Hod diech mar draa, da biste óch jauw veëdieg. Noe huur ins óp, doe hils diech draa, hou 'ns op, je blijft maar aan de gang. draa'jeëve, joof draa/jeëvet draa, draajejoave opgeven, ophouden. lechjef 't draa. draa'jeëve, ziech aan het werk gaan. Losse vier ós draajeëve. draa'joa/draa'jon, jong draa, draajejange Losse vier ins -, laten we er eens tegenaan gaan. Mit de sjmik -, de zweep erover leggen. draa'krieje, kreeg draa/kroog draa, draakrèje foppen. Roda hat ing draakrèje, Roda heeft ervan langs gekregen. draa'maache, maachet draa, dr aajemaad ergens iets aan maken. De nieënesje hat inne sjtrop draajemaad. draat, drach v klederdracht. Ing draat sjleëg, een pak slaag.

9 dra'ge - drieën'órj el 76 dra'ge, droog/draget, jedrage dragen. E kink ónger 't hats -. De obsbeum hant jód jedrage. De naas hoeëg -. draist driest, drank m verkl drenks-je drank. drau'e5'f dreigen. drei drie. Ee, tswai, - I Fietsje kóm ins hei I wenste jinne leffel has I da krieste óch jinne brij (aftelrijmpje). drei'dens ten derde. dreids als derde. Iech bin -, ik ben als derde aan de beurt, dreids mv drieën. Vier zint tse -. De dam tse - han, naast de dame nog twee kaarten van dezelfde kleur hebben. drei'ekkieg driehoekig. dreihe'remès v Mis met drie heren. Dreikön'negke Driekoningen. Mit - lenge de daag inne hanesjrai. drei'pöngieg drieponds. E-broeëd. dreisjil'derbaar v aardewerken pot van 30 liter. drei'sjlaag m drieslag (bij dorsen of op aambeeld). drei'sjpennieg met drie paarden bespannen. dreivieë'del driekwart. drei'vós m drievoet, driepoot. drek m aarde; grond; vuil. Datjeet diech jinne - aa! Daar heb je geen donder mee te maken! Has doe de oere vol -? Ben je doof? - en kaafsjoert d'r maag, zand schuurt de maag. Heë hat jeld wie -, hij heeft geld als water. Heë likt al ónger d'r -. Sjneit 't in d'r -, da vrüst 't dat 't vrekt. De lü van d'r - wunsj e üch e jelukzieëlieg nuijoar, de mensen van de vuilnisophaaldienst wensen u een zalig nieuwjaar. drek'kieg, drek'ketieg vuil, smerig. Laach nit zoeë drekkieg. Ing drekkieje himmelvaat, een kroegentocht. dreks'beer m, dreks'oas o (dreksöaster) dreks'verke o smeerpoes. dreks'berg m vuilnisbelt. dreks'emmer m 1 vuilnisemmer. 2 smeerpoes, dreks'kaar v vuilniskar, dreks'zak m (drekszek) 1 vuilniszak. 2 smeerpoes. dreng st mv klapdeurtje van een duiventil. dren'ke drenken, 't Vieë -. drè'sje, drósj/drèsjet, jedraosje dorsen. 'tkoare drè'sjer m dorsen drè'sjerkis-je o ^ stuk ijzeren U-balk, dienende als verbinding tussen stijl en kap bij de betimmering, uitgevonden door Drescher, mijnwerker op de Domaniale Mijn. drèsj-vleëjel m dorsvlegel. dreu'me, dreumet/drómt, jedreumd/jedrómd dromen. Dat hau iech miech tse leëve nitjedrómd, dat had ik nooit durven dromen. dreu'medriekkes m sufferd. dreu'mer m dromer. dri'drieëne indraaien. Deë kan ziech jet -! Die kan wat naar binnen slaan! drieën v draai. Heë kriet de - nit, hij komt niet op tijd klaar. drieën'bank v draaibank. drieë'ne st draaien, wenden, 't Drieënt miech vuur de oge. Loof nit zoeë tse -. - wie e tielvermüts-je, snel ronddraaien. Me kan 't kiere en - wie me wilt. Heë hat d'r rokjedrieënd, hij heeft zijn rokje gekeerd. Dem kan me um d'r vinger -. Ziech derlangs -, zich aan een plicht onttrekken, 't Blad hat ziech jedrieënd. Zouwe vier inne -? Zullen we een walsje maken? drieë'ner m draaier. drieën'órjel v draaiorgel.

10 77 drief'hoes - drop'zitse driefhoes o (driefhoezer) verkl driefhüs-je broeikas. drief'naai m (driefneël) drevel. drief'reem m drijfriem. drief'zand m drijfzand. drief tel o derde deel. drie've, dreef/drievet, jedrève 1 drijven. D'r inne tieë drieft, d'r angere sjtópt. De zouw - (jongensspel). D'r knool -, tollen. 2 doen, uithalen. Deë hat 't bonk jedrève, hij heeft het bont gemaakt. Heë wees wat heë drieft. D'r jek mit inne -, iemand voor de gek houden. drif V drift. D'r sjek is óp de - (een doffer heeft een sterke drang naar het vrouwtje tijdens een wed vlucht). Heë kunt lanksaam óp -, hij komt langzaam op gang. drin, dri erin, naar binnen, binnen. Dat kan drin ligke, dat zit er in. Ziech - en droes kalle, zich tegenspreken. drin'hange, hong drin, drinjehange erbij betrokken zijn. Iech hang doa mit drin. drin'ke, dronk, jedrónke drinken. Iech drunk e jlaas beer mit inne auwe jüd, ik verga van de dorst. Drink ee mit ós. Heë hauw uwer d'r doeësj jedrónke, hij had er eentje te veel op. drink'bak m (drinkbek) verkl drinkbeks-je drinkbak. drink'jeldofooi. drink'plaatsj v drenkplaats. dri'sjloa, sjloog dri, dri-jesjlage; dri'houwe naar binnen slaan. Deë sjloog ziech jet dri. dris'sieg dertig. droad st m (dröad) verkl dröadsje draad, afrastering. - um de wei sjpanne. Lank dröadsje, voel meëdsje (gezegd van een naaister die met een lange draad naait). Heë hat ziech durch de dröad jemaad, heë hat 't uwer de dröad jezatsd, hij is over de grens gevlucht. Die vrauw hat ziech jet in dröad! Die vrouw heeft wat aan d'r lijf! 't Meëdsje hat jet an d'r -, het meisje heeft verkering. Heë hat ziech durch de dröad jewirkd, hij heeft zich uit de naad gewerkt. droad'sjtifm (droadsjtifte) draadnagel. droef st v (droeve i-z/droevve) verkl drüfje druif. droek'ke drukken. Heë lügt wie jedroekd. droes eruit, naar buiten, er buiten. Noe liks doe bij miech -. Hod diech -. Heë lügt ziech drin en -, hij verstrikt zich in zijn eigen leugens. Heë woar ram -, hij was de kluts totaal kwijt. droes'drieëne eruit flappen. Deë drieënt ziech ummer jet droes! droes'duie uitkramen. droes'krieje, kroog droes/kreeg droes, droeskrèje eruit nemen, eruit krijgen. Iech krien 't doch droes, ik kom er toch achter. droes'riese, ziech, rees ziech droes/rieset ziech droes, ziech droes-jerèse zich eruit draaien. droe(v)'vetroemmel m druiventros. drók, droek m druk. Jet drók derhinger zetse, het tempo opvoeren. drónger eronder. Doa jeet 't drop en -, daar kan het niet op. 't Jeet drop of-, 't is er op of er onder. Me ziet 't waal van boese, ewer me müet ins - kiekke, schijn bedriegt. dronk m dronk. Inne vrisje - hilt jezónk. droom m droom. drop erop. Iech koeët nit - kómme. Ing bóttram mit jet -. 't Is - en draa, het staat te gebeuren. E sjtöndsje - woar heë heem, een uurtje later was hij thuis. Doe kries trek ing -! Je krijgt zo meteen een klap! - en draaf wie inne meusjeman. Heë hat ziech -jetroane, a) hij is op de koffie gekomen, b) hij heeft een wind gelaten. drop'haode, drop'hauwe, hooi drop, drópjehaode/drópjehauwe erop houden. Heë hilt d'r doem drop, hij doet het zuinig aan. Ziech drop haode, op zijn standpunt blijven staan. dróp'helpe, hólp drop, drop jehólpe erop helpen. Kans doe miech nit - wie deë heesjt? drop'houwe erop los slaan. drop 'jeëve, joof drop, drópjejeëve/drópjejoave erop geven. Trek jef iech diech ing drop, zo meteen krijg je voor je broek. Jet -, een aanbetaling doen. drop'joa, jong dróp/jing drop, drópjejange erop gaan, opgaan. In de hoeshalk jeet vöal drop, een huishouden is duur. dróp'klietsje 1 te veel berekenen. Tsel 't diech noa, deë klietsjt diech ummer jet drop. 2 verkwisten. Heë hat alles drópjeklietsjd. dróp'kloppe verkwisten. drop'kómme erop komen. dróplaos'erop los. drop'maache, maachet drop, drópjemaad opmaken, verkwisten. Heë maat al zie jeld drop. drop'sjloa, sjloog drop, drópjesjlage erop los slaan. drop'zitse, zoos drop, drópjezèse er achteraan zitten. Iech mós dem ins -.

11 drozj erie' - durchdrè 've 78 drozj erie' v drogisterij. drüeg, drug v droogrek, waslijn. De wèsj hingt óp de -. drüeg st droog, Zoeë - wie sjtrüe. Vier zitse -, wij staan droog. De kouw sjteet -. Lek 't kink -, doe het kind een schone luier om. Heë hat inne drüeje hós. Ze hauwe jinne vaam - a jen lief D'r drüeje wink, oostenwind. Inne drüeje, een droogkomiek. drüeg'de v droogte. drüeg'sjliefe, sjliefet drüeg, drüegjesjlèfe droogslijpen. Ook: bij het boterhammen eten niets te drinken hebben, drüe'je drogen. druf droevig, triest. Heë kiekt - oes de oge. 't Is - weer. druk'ke drukken. Wat zouw hem -? druk'ke, ziech zich aan iets proberen te onttrekken. drük'keberjer m iemand die zich aan iets probeert te onttrekken. druk'ker m drukknoop. drum erom, eromheen. D'r janse - en draa, alles wat erbij behoort. drummerum' eromheen. Drieën nit -! D'r -, entourage, alles wat erbij behoort. drup V verkl drüpsje druppel, 't Vool ing - reen. Die jelieche ziech wie tswai drüppe wasser Dat is ing - óp inne hese sjtee. Dat kost miech drüppe sjwees. Maireën, drüppereën, val óp miech, da waas iech (kinderliedje). Drup je borreltje; borrelglaasje. 'tdrüpje is kapot jevalle. drüp'jens-jleës-je o borrelglaasje. drup 'pe druppelen, 't Drupt al jet. Went 't doa rent, da drupt 't hei. drup 'pel V druppel. drüp'pels-jewies druppelsgewijs. druf sing dertien. druf singde dertiende. De beambte óp de koel kroge d'r-mond. druv'ver erover. druvverhin' eroverheen. Ze vole - wie d'r ermód uwer de welt. duch'tieg flink, kundig. Inne - de woarheet zage. Inne duchtieje keel. dü'e duiden. Wat duut dat? Wat heeft dat te betekenen? dü'eg V deugd. Van die sjong zalt uur - han, van die schoenen zult u plezier hebben. düesj 'tieg dorstig. Ing düesjtieje leëver han. dui si m duw. dui'desem, dui'driek, dui-miech-doa m slome duikelaar. dui'e st duwen, drukken. Ziech jet droes -, onzin praten. Inne jet doa -, iemand iets onder de neus wrijven. Mit de naas drop -. Inne jet óp 't hats -. ^ 't Duit in d'r sjtreeb, er zit werking in het gesteente. dui dol, duizelig. Ing - hieëp, een manziek meisje. Iech bin - in d'r kop. dul'per m drempel. Heë leuft miech d'r - aaf, d'r-plat. Doe kuns miech nit mieë uwer d'r-. dun dun. Zoeë - wie inne pirrek. Dunne kaffieë, slappe koffie. Heë maat ziech -, hij gaat ervandoor. D 'r dunne, diarree. dunk m dunk. dun'ke dunken. Wat dunks diech? dun'ne uitdunnen. De moere en de karoeëte -. dup'pe o (duppe, duppens) 1 aarden pot. Wat weed hüjekaochd? Ee - in 't angert (terechtwijzing aan iemand die nieuwsgierig is naar wat op tafel komt). Kling duppe hant jroeëse oere, kleine potjes hebben grote oren. 2 domoor. Doe bis miech e -! 3 kop. Inne ing óp 't-jeëve. dup'pekiekker m pottekijker. dup'pesjurjer m 1 rondtrekkende handelaar in aarden potten. 2 domoor. durch door. Iech bin - en - naas. De elleböag zint -.-d'r reen joa. durchbak'ke doorbakken. D'r kóch isjód-. durch'biese, bees durch/bieset durch, durchjebèse doorbijten. D 'r vaam -. durch'brèche, brooch durch/brèchet durch, durchjebraoche een muur doorbreken. Vier hant durchjebraoche en va tswai tsimmere ee jemaad. durch'brenne, brank durch/brennet durch, durchjebrankd 1 doorbranden. D 'r oavent brent hü sjleët durch. 2 ervandoor gaan. durch'bringe, braat durch, durchbraad doorbrengen, naar een andere kamer brengen. Bring d'r vlaam ins durch. durchbroa'ne doorbraden. 't Vleesj is sjun -. durch'bróchm doorbraak. ^ Inne-va wasser. durchdin'ke, durchdaat, durchdaad doordenken. Uwerlaad en durchdaad hat alles richtieg jemaad. durch'doeë, doog durch/dong durch, durchjedoa te verstaan geven. Dat mós iech dem ins richtieg -. durchdrè've doortrapt. Heë woar e - sjinoas.

12 79 durch'drieëne - duur durch'drieëne doordraaien. Iech veul miech wie du rchjedrie ënd. durch'drieve, dreef durch/drievet durch, durchjedrève doordrijven. Mots doe ummer dienne zin? durchee', durjee' door elkaar, in de war. De klure lofe -. Iech bin jans -. De tsimmere lofe -, de kamers lopen in elkaar over. Inne -, een janboel. durch'han, hauw durch, durchjehad doorhebben. Miech hils doe nit vuur d'r jek, iech han diech durch. durch'hoale, hoalet durch, durchjehold uit een andere kamer halen. durch'jeëve, joof durch, durchjejeëve/durchjejoave doorgeven. durch'kiekke, keek durch/kiekket durch, durchjekèke doorkijken, nazien. Iech mós de rechnoeng nog ins -. durch'kómme, koam durch, durchkómme doorkomen. Wilt uurjevelles -. durch'ligke, loog durch, durchjeleëje doorliggen. D'r kranke hat ziech durchjeleëje. durch'loofm doorloop; steegje tussen twee huizen; overloop, afvoer. durch losse doorlaten. Ze inne durchlosse, iemand een pak slaag geven. durch'maache, maachet durch, durchjemaad doormaken. durch'messer m diameter. durchnaas' doornat. durchoes', durjoes' volstrekt. Dat is - nit woar. durch'piefe, pief et durch/peef durch, durchjepèfe inroken. Ing nui pief motste -. durchreë'je doorregen. - sjpek. durch'reene, reenet durch, durchj erend doorregenen. durch'reure doorroeren. Bij 't aamaache van de tsaos motste blieve ~. durch'riese, rees durch/rieset durch, durchjerèse stukscheuren. durch'rutsje opschuiven. Rutsjt jevelles jet durch. durch'sjikke doorsturen. Sjik d'r nieëkste ins durch. durch'sjlaag m (durchsjleëg) 1 drevel. 2 ^ doorbraak van de ene galerij naar de andere. durch'sjloa, sjloog durch, durchjesjlage doorslaan. Dat sjloog durch (van een argument). durch'sjnieë, sjneet durch/sjnieët durch. durchjesjneie doorsnijden. durch'sjnit m 1 doorsnede. 2 gemiddelde. durch'sjoere doorschuren. De elleböag va mienne rok zint durchjesjoerd. durch'sjtèche, sjtooch durch, durchjesjtaoche doorsteken. durch'sjtreufe over de hekel halen, roddelen. De lü -. durch'sjtrieche, sjtreech durch/sjtriechet durch, durchjesjtrèche doorstrepen. durch'trekke, trok durch, durchjetrókke 1 doortrekken. 2 ^ De sjtond -, de horizontale richting van een mijngang bepalen. durch'tsóg m tocht. Maach de duur tsouw, 't is -. durch'val m diarree. durch'vare, voor durch/varet durch, durchjevare doorrijden. durchwa'se doorregen. E sjun sjtuk - sjpek. durch'wirke doorwerken. durch'zeke, ziech naar binnen glippen zonder entree te betalen. durch'zetse, zats durch/zetset durch, durchjezatsd doorzetten. durchzieë', durchzoog, durchzieë doorzien. Iech durchzien dem. du'resjtiel m deurpost. dur've st, durvet, jedórfd durven. Dat durfs doe nit! dusj m (duzje) verkl dusj-je tafel. D'r-veëdieg maache, de tafel dekken. Wat jieëft 't hü? Wat óp d'r - kunt. Mit de vus ónger d'r - kómme, ergens onthaald worden. Doa loog 't broeëdmets alling óp d'r -, daar was armoe troef. Jet ónger d'r -jeëve, iets onder de toonbank verkopen. dusj'dekke v (dusjdekkens) tafellaken. Dütsj m Duitser. Dütsj Duits. dütsj 'verderver m iemand die veel taalfouten maakt. duud'lieg duidelijk. duur st duur. Wie - kunt d'r antsóg? Wat kost het pak? Noe is jouwe road -. D 'r billieje koof is d'r dure koof. duur si V verkl duursje deur. Mit de - sjmakke, de deur hard dichtslaan. Langs de dure joa, bedelen. De duur vuur de naas tsouwwerpe. Heë vool mit de - noa jen hoes i. Dat kunt an ing - oes, dat maakt geen verschil. Iech bin hü nog nit an -jeweë, ik ben vandaag nog niet de deur uit geweest. Jank an - sjpieële, ga buiten spelen.

13 duur'jesjpan - eë'pel duur'jesjpan o (duurjesjpanger) deurkozijn. duus stv ^ straalpijp. duus'ter si m duisternis. Dem is d'r- dri-jesjlage, hij is (bij zijn werk) door de duisternis verrast. Dat ving iech in d'r -, dat vind ik blindelings. Tusje daag en -, in de schemering. duus'ter si donker, 't Weed -. Dat is inne duustere, van die vent krijg je geen hoogte. du'vel m duivel. Zie ook dauvel. Kroa, kroa, kroa ïd'r- kunt diech noa I en wenste nitjeróffe hauts I küem e diech óch nit noa (kinderrijmpje). Jidderinne 't ziengt, da kriet d'r - nuus. D'r-en zie aodmoor banne. D'r- sjiest ummer óp d'rjrüetste hoof. Die zint bij d'r- in kristelier jeweë, die weten van God noch gebod. Noe sjleet Jod d'r - doeëd! Nou breekt m'n klomp! Weë tsevöal in d'r sjpeiel kiekt, hinger dem sjteet d'r -. Woa jekaat weed zitst d'r - ónger jen dusj. du'velsbendiejer m sterke, ruwe kerel. du'velshoar o duivelshaar, eerste baardhaar. du'velskieësj v sporkehout; heggerank; lijsterbes. du'velssjterk zeer sterk, vooral gezegd van zwaar geribd manchester. Ing duvelssjterke boks. düz'zele knikkebouen. düz'zelieg slaperig, duizelig.