ONTWIKKELING VAN HERSENEN EN VERSTORINGEN

Transcriptie

1 ONTWIKKELING VAN HERSENEN EN VERSTORINGEN DE FYSIOTHERAPEUT Noord en Groot IJsselland in Heerenveen Hans van Dam, docent en consulent nah

2 PROGRAMMA Hersenen algemeen Hersenen in ontwikkeling Verwaarlozing, mishandeling en stress Laatste uitrijping (frontale brein) Specifieke gevolgen vroeg hersenletsel, speciaal in pubertijd Adaptatie (dreigende) overvraging Conclusies

3 VOORAF EEN MENS IS MEER DAN ZIJN STOORNIS Alexander Luria ( )

4 HERSENEN (1) All functions of the mind are functions of the Brain. Eric Kandel, psychiater en hersenonderzoeker en winnaar Nobelprijs Geneeskunde 2000

5 HERSENEN (2) Er is geen orgaan dat zo onder invloed staat door invloeden van buitenaf dan onze hersenen. Invloeden vanuit het lichaam en uit omgeving Brein is gebruiksafhankelijk, illustreert deels onze levensgeschiedenis (Bruce Perry, kinderen jeugdpsychioater, hersenonderzoeker).

6 HERSENEN: ZEER INGEWIKKELD NETWERK Hersenen vormen een ingewikkeld nietlineair netwerk van 100 miljard cellen en 900 miljard steuncellen. Er zijn ruim 1000 maal meer contactpunten dan cellen. De totale bedrading omvat ongeveer kilometer. Gewicht: gram

7 HET BEWUSTZIJN: EEN VALSE BEDRIEGER!

8

9 HERSENEN ALGEMEEN Hersenen realiseren hun functies op basis van gedistribueerde activiteit. Lokalisatie is aansturing, functies niet op één plaats Hoe ingewikkelder een functie, hoe meer samenwerking nodig is. De ontwikkeling gaat van eenvoudig naar ingewikkeld

10 INGEWIKKELDE FUNCTIES(1) Empathie (invoelingsvermogen) Vooruit kunnen kijken/zich een beeld van de toekomst kunnen vormen. Nadenken over jezelf en je eigen gedrag (zelfevaluatie) zeker door de ogen van de ander! Aandacht en concentratie Kunnen schakelen van het ene naar het andere onderwerp

11 INGEWIKKELDE FUNCTIES(2) De ander aanvoelen Strategisch denken Weloverwogen beslissen Gedrag uitstellen Interne motivatie Gedrag aanpassen op basis van wisselende omstandigheden Emotieregulering

12 CENTRALE ROL FRONTALE BREIN Frontale hersenen een sleutelrol in organisatie hoge functies. Hoe meer naar frontale polen, hoe meer integratie van prikkels/informatie. Aan frontale polen meer verbindingen, dichter opeen, bij minder cellen: geschikt voor complexe verwerking. Frontale polen vooral verbindingen met gebieden die al meer complexe informatie verwerken (heteromodale schorsgebieden)

13 HERSENEN IN ONTWIKKELING (1) Hersenontwikkeling is vanaf het begin bepaald door aanleg en omgeving en daarmee vanaf het begin adaptief Hormonale toestand (o.a. schildklier), alcohol, roken, voedingstoestand, medicijngebruik, langdurige heftige stress beïnvloeden hersenontwikkeling Problematische geboorte idem.

14 HERSENEN IN ONTWIKKELING (2) Ontwikkelingsprocessen: Neurogenese (aanmaak cellen) Migratie (transport naar bestemming) Differentiatie Apoptosis (afsterven cellen) Synaptogenese (vorming synapsen) Synapsdynamiek Myelinisatie

15 HERSENEN IN ONTWIKKELING (3) Aanmaak hersencellen in hoog tempo tijdens zwangerschap en, in wat lager tempo, na de geboorte. Rondom vierde levensjaar is 90% van de hersencellen aanwezig. De organisatie (rijping) gaat nog door tot 25. De ontwikkeling gaat bottum-up

16 BOTTUM-UP ONTWIKKELING

17 HERSENEN IN ONTWIKKELING (4) Testosteron stilmuleert de ontwikkeling van de rechterhersenhelft ten koste van de linker hersenhelft (Delfos). Verschillen zichtbaar in functiedifferentiatie mannen en vrouwen en in stoornissen: In het algemeen zijn functies bij meisjes meer over de hersenen verdeeld. dyslexie 60-80% jongens.

18 HERSENEN IN ONTWIKKELING (5) De hersenen van meisjes ontwikkelen sneller dan van jongens (o.i.v. oestrogeen) De rechterhersenhelft ontwikkelt zich sneller dan de linkerhelft (evolutionair logisch) De linker hersenhelft ontwikkelt zich deels door verbindingen vanuit de rechter hersenhelft (rechterhersenhelft bevat veel spoelcellen)

19 CONSEQUENTIES BIJ VROEGE TRAUMATISCHE ERVARING(EN) Ervaringen worden opgeslagen in de rechter hersenhelft - bij overbelasting bv conversie, bijna altijd linkszijdige uitval! Emoties vaak non-verbaal of via gedrag geuit en minder in taal Op articulatieniveau vaak andere informatie dan wat het brein in feite stuurt ( Het gaat goed. ) In non-verbale therapie het andere verhaal!

20 MIJN HOOFD..

21 HERSENEN EN IMMUUNSYSTEEM Hersenontwikkelingsstoornissen en aanhoudende stress verhogen kans op ontregeling immuunsysteem a. Onderreactie: vatbaar voor ziekten, moeilijker herstel, vaker bij jongens b. Overreactie: allergieën en autoimmuunziekten, vaker bij meisjes. c. Onrijpheid: atopisch syndroom (voedselallergie, atypisch exceem), vaker bij jongens, vanwege trage rijping.

22 OMGEVINGSINVLOEDEN Hersenen zijn aangelegd op invloed van buitenaf epigenetica is belangrijk, reikt tot in de genexpressie! In rijpingsperiode bijzondere gevoeligheid Gedoseerde stimulering in veilige omgeving optimaliseert ontwikkeling Verkeren in angst en onveiligheid remt ontwikkeling en kunnen venijnige hersenveranderingen veroorzaken.

23 VERMINDERDE GROEI BIJ ERNSTIGE VROEGE VERWAARLOZING

24 GEVOLGEN VERWAARLOZING EN MISHANDELING (1) Langdurige stress in de hersenen Remmen van groei hersenen (cortisol drukt groeifactoren en remt dus hersengroei) Verstoring genetisch geplande organisatie van de hersenen. Hyperarousal scannen omgeving! Verminderd denken Emotieregulatiestoornissen

25 GEVOLGEN VERWAARLOZING EN MISHANDELING (2) Hersenen reageren met adaptatiegedrag veiligheidzoekend gedrag Bijvoorbeeld: agitatie, agressie, uitproberen, uitlokking, automutilatie, dissociatie. Gedragingen én adaptatiegedrag vaak gerelateerd aan ontwikkeling die gaande is tijdens verwaarlozing/mishandeling Vaak verkeerd begrepen!!

26 BOTTUM-UP ONTWIKKELING

27 OUDE PATRONEN Oude reactie- en handhavingspatronen blijven altijd in het brein idem ooit doorgemaakte angst, ook bij succesvolle behandeling. In gunstige omstandigheden kan het jarenlang goed gaan. Maar bij heftige stress of hersenschade, kunnen oude reactie/handhavingspatronen voluit aanwezig zijn!

28 SAMENVATTEND: Het brein is een historisch orgaan: het weerspiegelt onze levensgeschiedenis. De aanleg is een beschermende of risicofactor; de omgeving idem! De hersenen ontwikkelen zich gebruiksafhankelijk: wat aangesproken is blijft, wat verwaarloost is verdwijnt. Ontwikkelde patronen gaan altijd deels mee door het hersenletsel heen.

29 VROEGE HERSENBESCHADIGING: DRIE PROBLEMEN 1. Ontwikkeling die gaande is op moment letsel wordt verstoord vaak aardig gecompenseerd door hoge flexibiliteit jonge hersenen 2. Ontwikkeling die volgt kan vertraagd en anders in volgorde verlopen 3. Laatste rijping (van frontale hersenen, in puberteit) moeizaam/haperend/onvolledig.

30 LAATSTE UITRIJPING Laatste uitrijping betreft het frontale brein Veel overtollige verbindingen gesnoeid, gevolgd door (re)organisatie frontale brein. Frontale hersenen vormen een voorwaarde voor realisatie hoogste functies, zoals empathie, vooruitzien, schakelen, genuanceerde oordeelsvorming, zelfevaluatie, uitstel van behoeften, planning en organisatie, strategisch, intentioneel gedrag.

31 DUBBELFUNCTIE FRONTALE BREIN De realisatie van ingewikkelde functies gebeurt deels door het frontale brein zelf en deels door inschakeling aantal andere hersengebieden. Deze dubbelslag is alleen mogelijk als frontale brein is uitgerijpt, dus nog niet in pubertijd! Hoge functies vaak wel van pubers gevraagd, waardoor frontale brein overbelast raakt.

32 IN DE PUBERTEIT. Bij hersenbeschadiging in de puberteit vallen de drie problemen samen problematisch! Bij matig en ernstig letsel vaak stagnatie of teruggang van sociaal-emotionele ontwikkeling. Patroon sociaal-emotioneel functioneren na hersenletsel: terugval enig herstel fixatie Bij goede verbale vermogens: groot risico op (zelf)overschatting.

33 IN DE PUBERTEIT. Bij hersenbeschadiging in de puberteit vallen de drie problemen samen problematisch! Bij matig en ernstig letsel vaak stagnatie of teruggang van sociaal-emotionele ontwikkeling. Patroon sociaal-emotioneel functioneren na hersenletsel: terugval enig herstel fixatie Bij goede verbale vermogens: groot risico op (zelf)overschatting.

34 ADAPTATIE Hersenen adpateren veiligheidzoekend gedrag in situaties van stress, dreigend controleverlies en (dreigend) overvragen. Bij kinderen en jongeren is leven in ontwikkeling, waardoor groot risico op overvagen: door zichzelf en omgeving. Kinderen/jongeren hebben interne drive en ouders stimuleren NORMALE REACTIES!

35 35

36 CONCLUSIES (1) Hersenontwikkeling is altijd samenspel van aanleg en omgeving en dus adaptief De hersenen ontwikkelen zich bottum-up, van eenvoudig naar ingewikkeld Binnen vier jaar is 90% van de hersencellen aanwezig, de hersenorganisatie zet nog lang door De rechterhersenhelft ontwikkelt zich eerder en sneller en bij jongetjes sterker

37 CONCLUSIES (2) De hersenen zijn in ontwikkeling zijn zeer gevoelig voor invloed van buitenaf. Verwaarlozing en mishandeling kan ernstige hersenveranderingen veroorzaken, ondermeer verminderde groei en veranderde stressregulering, met vaak slecht begrepen adaptatiegedrag. Er is relatie tussen hersenontwikkeling en immuunsysteem, met seksegebonden verstoringen

38 CONCLUSIES (3) De discongruente hersenontwikkeling heeft gevolgen voor behandeling van trauma ervaringen geboekstaafd in rechter hersenhelft, articulatie vaak moeilijk en/of niet overeenkomstig ervaringen die nonverbaal worden geuit Stress heeft uiteenlopende en deels seksegebonden gevolgen, ook in adaptatiegedrag

39 CONCLUSIES (4) De laatste uitrijping betreft het frontale brein. Eerst snoeien van veel overtollige verbindingen, daarna (re)organisatie. Frontale brein heeft een sleutelrol in aansturing hoogste functies realiseert die deels zelf en deels dor uitbesteding. Niet uitgerijpt brein plus beschadigd brein; dubbelfunctie niet mogelijk

40 CONCLUSIES (5) Hersenletsel op jonge leeftijd geeft problemen in de ontwikkeling die gaande is, de ontwikkeling die volgt en in de laatste ontwikkeling Kinderen en jongeren leven in drive tot ontwikkeling, wardoor permanent gevaar van (zelf)overvraging. De hersenen ontwikkelen persoonlijke adatatie op dreigende en aanwezige overvraging. Naasten beïnvloeden herstel en adaptatiegedrag

41 LEES BRUCE PERRY!!