hart van zuid / juni 2011 AMBITIE

Transcriptie

1 hart van zuid / juni 2011 AMBITIE document

2 inhoud woord vooraf Voor u ligt het ambitiedocument Hart van Zuid. Dit document dient ter informatie en illustratie van wat de gemeente Rotterdam beoogt. Het borduurt voort op het Integraal Uitvoeringsplan (IUP) van het Hart van Zuid dat in het voorjaar van 2010 door het college van B en W is vastgesteld. Het IUP was een doorkijk naar de realiseerbare projecten die in het kader van Hart van Zuid uitgevoerd zouden kunnen worden. Ook de gekozen ontwikkelstrategie, waarin wordt gezocht naar de partner die het beste plan maakt, maakt onderdeel uit van het IUP. Om die partner met het beste plan te selecteren, wordt een aanbesteding georganiseerd. Met het ambitiedocument worden de ambities en doelstellingen van de gebiedsontwikkeling aangeduid. Een belangrijk element van het document is het referentieontwerp. Dit is bedoeld om de gedachten te helpen bepalen. Het geeft denkbare oplossingsrichtingen weer voor de gesignaleerde opgaven. Marktpartijen kunnen zich erdoor laten inspireren, kunnen erop voortborduren, maar mogen er ook van afwijken of zelfs met heel andere concepten komen, als zij denken daar een beter antwoord mee te geven op de opgaven van het Hart van Zuid. In de tweede helft van 2011 zullen er drie consortia geselecteerd worden om deel te nemen aan de aanbesteding. Er wordt een dialoog opgestart tussen deze drie partijen en het projectbureau Hart van Zuid. Met als doel het beste plan voor Hart van Zuid, hét centrum van Rotterdam Zuid te realiseren. Via dit ambitiedocument willen wij marktpartijen inspireren en enthousiasmeren over dit unieke en uitdagende project. Het Hart van Zuid dient bij te dragen aan de algehele kwaliteitsprong van heel Rotterdam Zuid. Onze bewoners verdienen een centrale plek op Zuid waar men kan wonen, werken en recreëren. Op die manier draagt het Hart van Zuid bij aan de noodzakelijke sociaal economische ontwikkeling van Rotterdam Zuid. De opgave is groot, maar we verwachten veel van de kennis en creativiteit van de markt. Met de markt samen kunnen we daadwerkelijk het beste plan gaan realiseren! Hamit Karakus Wethouder Ruimtelijke Ordening, Wonen en Vastgoed 2 HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT 3

3 1 Inleiding 1 Inleiding 5 2 Aanbesteding 11 3 Plangebied Historische ontwikkeling Het Hart van binnenuit Roep om een integrale visie 31 Hart van Zuid, de gebiedsontwikkeling rondom Ahoy, Zuidplein en omgeving en het Motorstraatgebied, is een van de grootstedelijke projecten waar de gemeente Rotterdam stevig op inzet. Het Hart van Zuid ligt in Rotterdam Zuid, een gebied met ruim inwoners met 169 verschillende nationaliteiten, waarvan jongeren die straks de middenklasse van Rotterdam gaan vormen. Het gebied heeft alles om uit te groeien tot een volwaardig centrum van Rotterdam Zuid. De noodzakelijke voorzieningen zijn reeds aanwezig in de vorm van scholen, een grootschalig winkelcentrum, een bus- en metrostation, een theater en zorginstellingen. Dit alles trekt miljoenen bezoekers per jaar. Toch heeft het Hart van Zuid op dit moment niet de uitstraling van een centrum. De voorzieningen zijn er wel, maar moeten beter met elkaar in verbinding komen te staan, er moet meer samenhang komen tussen de verschillende objecten. De kwaliteit van de buitenruimte is onvoldoende en bovendien mist er een centrale plek die alle wijken en mensen met elkaar bindt. 4 Ambities en doelstellingen Centrum van Zuid Openbare ruimte Economie Woonmilieu Duurzame bereikbaarheid Goede milieukwaliteit Architectuur en erfgoed Sociaal Veiligheid 51 PPS studiegebied 4.10 Tijdsdimensie 52 5 Referentieontwerp 54 Juist die verbinding is van groot belang voor de ontwikkeling van Rotterdam Zuid. Met de gebiedsontwikkeling Hart van Zuid wordt er een stap extra gezet: ervoor zorgen dat de activiteiten op elkaar aansluiten met goede openbare ruimtevoorzieningen. Het creëren van een gebied waar men kan wonen, werken, ondernemen en ontspannen en een bruisende ontmoetingsplek voor bewoners, ondernemers en bezoekers. 4 HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT 5

4 1 Inleiding Hart van Zuid anno 2025 Het gebied rondom Ahoy, Zuidplein en het Motorstraatgebied groeit uit tot een gebied dat voortdurend in beweging is. Duizenden mensen komen dagelijks om te werken, onderwijs te volgen, te ontspannen of te winkelen. In de ochtend- en avondspits is het een drukte van belang door zakenmensen en studenten. Tegen de avond neemt het aantal rugzakjes, aktetassen en boodschappentassen af. Dan lopen de restaurants en cafés vol en meldt het publiek voor Ahoy of het Theater Zuidplein zich voor een hapje en een drankje. Het gebied wordt ook gebruikt om te ontspannen in het park, te shoppen in het winkelcentrum of te genieten van de zon op de vele terrassen op het Zuidplein. Er heerst een ontspannen en gezellige sfeer waardoor mensen langer in het gebied blijven en actief gebruik maken van de beschikbare voorzieningen. De transformatie rondom het gebied Ahoy en Zuidplein, biedt kansen voor de bewoners van Rotterdam Zuid. Het wordt meer dan nu een plek waar bewoners samenkomen, waar ze kunnen werken aan hun toekomst en hun ambities en waar ze activiteiten kunnen ontplooien. Voor ondernemers van Zuid betekent de gebiedsontwikkeling dat er nieuwe economische kansen ontstaan. Meer levendigheid en meer kwaliteit betekent een betere economische basis. Ook de samenwerking tussen scholen en culturele voorzieningen, voorzieningen zoals bedrijfsverzamelgebouwen en het recent geopende ondernemershuis, leveren een dynamisch netwerk op dat het vestigingsklimaat een extra kwaliteit geeft. Voor bezoekers ten slotte geeft de gebiedsontwikkeling aanleiding tot een frequenter bezoek en een langduriger verblijf. Zakelijke bezoekers en overstappers in het openbaar vervoer zullen zich uitgenodigd voelen om langer in het Hart van Zuid te blijven hangen en vrijetijdsbezoekers krijgen meer gelegenheid voor combinatiebezoeken. Dubbelslag op Zuid Rotterdam Zuid kampt met een negatief imago en een sociaal-economisch slechte positie. Uit de grote woontest in de regio Rotterdam (2008) blijkt dat bewoners op Zuid minder tevreden zijn met hun woonsituatie dan de gemiddelde Rotterdammer. Kansrijke groepen vertrekken uit Zuid en vaak ook uit Rotterdam. Een relatief grote groep kansarmen blijft achter. Het opleidingsniveau van bewoners op Zuid ligt lager dan het gemiddelde in de andere grote steden en de werkloosheid is hoger. Het lage opleidingsniveau van de beroepsbevolking maakt Zuid ook minder aantrekkelijk als vestigingslocatie voor nieuwe bedrijvigheid. De voorzieningenstructuur is schraal. De vloerproductiviteit (omzet per m²) van het winkelaanbod blijft achter bij het stedelijk gemiddelde. Deze problematiek maakt een eigen aanpak noodzakelijk, die sociaal-maatschappelijke en ruimtelijke maatregelen combineert. Met onder meer het Pact op Zuid 1 werkt de gemeente Rotterdam sinds 2006 aan een dubbelslag op Zuid: kansen pakken én achterstanden wegwerken. Hart van Zuid is een belangrijke aanjager van deze aanpak. Het herbergt een groot voorzieningenpakket en is een van de belangrijkste werklocaties op Zuid. De gemeente zet zich samen met externe partijen en andere overheden in voor een kwaliteitsimpuls om zo de sociale, culturele en economische positie van het gebied binnen wijk, stad en regio te versterken. Door het verbeteren, toevoegen en verbinden van programmaonderdelen, het scheppen van banen en ontwikkelingsmogelijkheden voor bewoners en het creëren van samenhang en verblijfskwaliteit, kan het Hart weer krachtig gaan kloppen. Wat vooraf ging Hart van Zuid vindt zijn oorsprong in de gemeentelijke Stadsvisie 2030 en in het Pact op Zuid. In de stadsvisie uit november 2007 is het gebied rond Ahoy, Zuidplein en Vaanweg -Pleinweg opgenomen als VIP-gebied 2. Het Motorstraatgebied is daar later aan toegevoegd. Hart van Zuid vervult volgens de Stadsvisie een sleutelrol in de dubbelslag op Zuid. De benoeming tot VIP-gebied volgde op het initiatief Pact op Zuid uit De gemeente heeft de dubbelslag op Zuid kracht bij gezet door het Programma Zuid op te nemen in het Collegewerkprogramma en de lange termijn investeringsplanning. Hart van Zuid is hier een onderdeel van. De ambitie van het Programma Zuid is om de middenklasse op Zuid vast te houden. Centrum Economische motoren 1. Stadshavens- Zuid 2. Kop van Zuid 3. Hart van Zuid 4. Stadionpark 1 Het samenwerkingsverband waarmee gemeente, deelgemeenten en woningcorporaties zich tot doel hebben gesteld om de achterstand Economische motoren als aanjagers van de kwaliteitsverbetering van Zuid van Zuid in tien jaar tijd weg te werken door investeringen in de fysieke, sociale en economische kwaliteiten van Zuid. 2 Very Important Project- gebied 6 HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT 7

5 1 Inleiding Pleinweg In december 2007 bracht het college van B en W het boekje Hart van Zuid - Podium van Zuid uit. Hierin beschreef het op hoofdlijnen welke doelstellingen het project Hart van Zuid heeft en hoe het project in elkaar zit: de plek waar Rotterdammers van de zuidelijke Maasoever hun dromen en ambities kunnen waarmaken. Een centrum dat ondernemend en energiek is, net als Zuid zelf. Een Goereesestraat Strevelsweg Montessoriweg centrum dat nieuwe sociale, economische en culturele kansen biedt voor de bewoners van Zuid. Dat veilig, schoon en gezond is. Dat mensen welkom heet. Het was duidelijk dat het project niet beperkt mocht blijven tot het inrichten van de ruimte. Dat is terug te zien in het dominant aanwezige sociale 20. Zuiderparkweg Vaanweg 16. programma, opgezet in samenwerking met het Pact op Zuid. Dit bevat snel uitvoerbare projecten met een sociaal karakter, waarvan binnen een paar jaar zichtbaar resultaat te verwachten is. Het legt een basis voor de versterking van de centrumfunctie, nog voor de nieuwe bouwprojecten van start gaan. Dit programma startte in 2009 en heeft zijn eerste successen inmiddels geboekt, bijvoorbeeld Zuiderparkweg in de vorm van een stageloket in het Ondernemershuis en het Werkdorp Motorstraat, dat de binding met de transformatie versterkt door een tijdelijk en creatief gebruik van bouwterreinen. De koers uit Hart van Zuid - Podium van Zuid is uitgewerkt in het Integraal Uitvoeringsplan (IUP), dat het college van B en W heeft vastgesteld in januari De ambities zijn hierin vertaald in een programma van uitvoerbare projecten, sommige nog rudimentair geformuleerd, andere zo concreet dat de uitvoering al snel kon beginnen. Op basis van de ambities in het IUP is gezocht naar een innovatieve manier van aanbesteden. Dat heeft geleid tot de keuze om een groot deel van het Hart van Zuid als integraal project in de markt te zetten, waarbij een beroep wordt gedaan op de creativiteit en de professionaliteit van marktpartijen. Zij krijgen de ruimte om een eigen visie te formuleren en het programma van projecten daarop aan te passen. Het ruimtelijk ontwerp waar het IUP van uitging, staat aan de basis van het referentieontwerp in dit ambitiedocument. De samenwerking tussen de publieke partijen (gemeente, deelgemeenten en stadsregio) en de stakeholders in het gebied is de afgelopen jaren op gang gekomen. Zowel stakeholders als publieke partijen vertonen een grote diversiteit en ontwikkelkracht en geven blijk van een groot gevoel van urgentie. Met name onderwijs- en zorginstellingen en bedrijven in het oostelijk gelegen Motorstraatgebied hebben al ontwikkelingsinitiatieven genomen en de samenwerking met marktpartijen gezocht. Dat deel van Hart van Zuid is al volop in beweging. Het gemoderniseerde Sportpaleis Ahoy is in januari 2011 geopend. Het busstation heeft een nieuwe, tijdelijke inrichting gekregen, als aanzet tot een werkelijke transformatie. De resultaten die tot nu toe zijn bereikt en de plannen die er nu liggen, zijn mede te danken aan de inzet en de voortvarendheid van een grote groep stakeholders en marktpartijen. Programma van projecten volgens het Integraal Uitvoeringsplan 2010 Projecten in Knooppunt Zuidplein Planfase Gerealiseerd 10. Parkeergarage Korpershoek 1. Tijdelijke inrichting busstation 11. Simeon & Anna (eerste fase) In ontwikkeling 12. Zorghotel 2. Wevershoekterrein 13. Woningbouw Dordtsestraatweg Onderdeel PPS 14. Sportaccommodatie 3. Kunstenpand 15. Simeon & Anna (tweede fase) 4. Herontwikkeling winkelcentrum Open opgaven 5. Vernieuwing en uitbreiding busstation 16. Woningbouw aan de Valkenierszijde (Jan Ligthartstraat) 6. Woningen en voorzieningen Gooilandsingel Projecten Ahoy en omgeving Projecten in startmotor Motorstraat Gerealiseerd Gerealiseerd 17. Vernieuwing Sportpaleis Ahoy 7. Bedrijfsverzamelgebouw Inspiratis Evenemententerrein Zuiderpark In ontwikkeling Onderdeel PPS 7. Bedrijfsverzamelgebouw Inspiratis Uitbreiding en vernieuwing beurshallen Ahoy 8. Entree en parkeergarage Ikazia ziekenhuis 20. Zwemcentrum Rotterdam In uitvoering 21. Internationaal congrescentrum 9. Zadkine en LMC Zuiderpark 22. Business- en entertainmentvoorzieningen 8 HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT 9

6 1 Inleiding 2 aanbesteding Samenwerking met de markt Het is de bedoeling om, naast de publieke partijen en de stakeholders, nu ook de markt structureel bij de transformatie te betrekken. De aanbesteding van Hart van Zuid is daarop gericht. Door deze aanbesteding in een vroeg stadium te laten plaatsvinden, kan gebruik worden gemaakt van hun specifieke expertise en ontstaan nieuwe creatieve impulsen. Aan de deelnemende partijen worden hoge eisen gesteld. Het geschetste ambitieniveau, met name de aansluiting tussen de ruimtelijke opgaven en de maatschappelijke ambities, vereist samenwerking met innovatieve koplopers in de markt. Die samenwerking zal op een vernieuwende wijze tot stand komen. De wijze van selectie wordt beschreven in hoofdstuk 2. De opgave waar het Hart van Zuid voor staat, is veel breder en veel dieper dan alleen een fysiekruimtelijke opgave. Als onderdeel van de algemene ambitie voor Rotterdam Zuid, zoals verwoord in het Collegewerkprogramma en het meerjaren investeringsprogramma, gelden voor Hart van Zuid naast de dominante fysiek-ruimtelijke doelen ook doelstellingen met een sociaalmaatschappelijk, economisch en duurzaam karakter. Zo n integrale gebiedsontwikkeling vraagt om intensieve samenwerking, waar specialisten op deze vier terreinen parallel en gezamenlijk aan de best mogelijke oplossing werken. De centrale ambitie is een kwalitatief hoogstaande gebiedsontwikkeling, die op al deze terreinen toegevoegde waarde biedt voor Rotterdam Zuid. Aanbesteding Om deze doelstelling te realiseren is steeds duidelijk geweest dat de inbreng van marktpartijen noodzakelijk is om de ontwikkeling van de grond te krijgen. In januari 2010 heeft het college van B en W besloten dat de integrale ontwikkeling van de deelgebieden Knooppunt Zuidplein en Ahoy en omgeving (zie paragraaf 3.2) in één publiek-private samenwerking (PPS) wordt ondergebracht bij de markt. Er komt een aanbestedingswedstrijd om de marktpartij te selecteren die binnen de gestelde randvoorwaarden en een vast budget met het beste voorstel komt. Marktpartijen wordt gevraagd om verantwoordelijkheid te nemen voor de regie op de uitvoering, binnen het budget en de daaraan verbonden risico s. Dat betekent dat zij ook een substantiële inhoudelijke inbreng krijgen. De gemeente bepaalt de doelstellingen, in de vorm van een pakket van eisen en wensen. De marktpartijen krijgen de ruimte om zelf oplossingen uit te werken waarin alle eisen en zoveel mogelijk wensen van de gemeente zijn opgenomen. Hart van Zuid profiteert op deze manier optimaal van de kennis en ervaring in de markt. > > Ambitie Basisscope Wensen Eisen > Meerwaarde Winnaar voldoet De overeenkomst die met een marktpartij zal worden gesloten heeft een samengesteld karakter. Deels gaat het om het langdurig regisseren van een gebiedsontwikkeling, deels gaat het om de realisatie van publieke werken. Een deel van de investering in de publieke werken en een deel van de risico s zal moeten worden gedragen uit de realisatie van de commerciële voorzieningen binnen de gebiedsontwikkeling. Zo n gemengde overeenkomst zal op grond van het EU-verdrag worden aanbesteed op een objectieve en transparante wijze waarbij alle potentiële gegadigden kunnen meedingen. Hiervoor is een procedure opgetuigd die in grote mate gelijkenissen vertoont met de zogenaamde concurrentiegerichte dialoog. aan eisen en creëert de meeste meerwaarde 10 HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT 11

7 > > > > > > > > > > 2 aanbesteding Uit de geïnteresseerde marktpartijen wordt in eerste instantie een selectie van maximaal drie gegadigden gemaakt. Dit is de kwalificatiefase. De geselecteerde marktpartijen gaan door naar de inschrijvingsfase. In die fase wordt met hen op basis van zogenaamde dialoogproducten gesproken over alle aspecten van het project. Daaronder vallen een integrale visie en deelvisies op de fysiekruimtelijke, de sociaal-maatschappelijke en de economische thema s. Wanneer de producten voldoende zijn uitgekristalliseerd, wordt de dialoog afgesloten. Vervolgens dienen alle gegadigden in de biedings- en gunningsfase hun definitieve aanbieding in. Op basis van die drie aanbiedingen zal aan de hand van de gunningscriteria de winnaar worden bepaald. Er zal worden gegund op basis van het criterium economisch meest voordelige aanbieding. Dat betekent bij deze aanbestedingsprocedure dat de aanbiedende partijen binnen het door de gemeente vastgestelde budget de beste kwaliteit moeten bieden. Aan de hand van vier categorieën van ambities wordt beoordeeld welke aanbieding de meeste meerwaarde creëert. Deze categorieën zijn duurzaamheid, ruimtelijke kwaliteit, sociaal programma en economische effecten (op basis van een Maatschappelijke Kosten-Baten Analyse). De gemeente wil voorafgaand aan de biedings- en gunningsfase duidelijk maken hoe invulling kan worden gegeven aan de categorieën van ambities. Daarom zal de gemeente tijdens de inschrijvingsfase uitvoerig voorbeelden geven van oplossingen die aan deze Kwalificatiefase ambities tegemoet komen. De inschrijvers kunnen op die manier bepalen hoe zij op die vier categorieën van ambities goed kunnen scoren en op basis daarvan een Inschrijvingsfase afweging maken die wat hen betreft optimaal scoort op het totaal. Biedings -en gunningsfase Een aanbestedingsboard zal in de gaten houden of de procedure volgens de regels verloopt. Om slagvaardig en daadkrachtig te kunnen handelen, is het Projectbureau HOK Hart van Zuid de feitelijke organisator van de aanbestedingsprocedure. (1) De betrokken publieke partijen werken hierin samen. Het projectbureau is gemandateerd binnen de vastgestelde projectscope en budgetten zaken te doen en besluiten te nemen. Gebiedsvisie Contractering Het project wordt gegund aan de partij die door de aanbesteder als winnende inschrijver is aangewezen. Hiermee is de aanbestedingsprocedure afgelopen en wordt de winnaar gecontracteerd. De overeenkomst die dan zal worden gesloten, kent twee fasen; de uitwerkingsfase en de realisatiefase. In de eerstgenoemde Aanbestedingsfase Uitwerkingsfase Realisatie HOK (2) Deelvisies UOK s Faseringsschema Q Q Q Medio 2012 Medio 2012 Medio 2014 vanaf 2014 fase werkt de contractant zijn integrale visie verder uit en worden de uitwerkingsovereenkomsten opgesteld. Daarmee bereidt de contractant de uitvoering van de publieke werken met derden voor. Door deze constructie kunnen de transactiekosten in de aanbestedingsfase laag blijven; het doorcontracteren is tijdens de aanbesteding nog niet noodzakelijk. Tegelijkertijd komt het planologischjuridisch kader tot stand, zowel op gebiedsniveau als voor de eerste werken. Als de uitwerkingsfase met succes is doorlopen omdat de contractant zijn aanbieding heeft waargemaakt binnen de bandbreedte van de overeenkomst, zal de realisatiefase ingaan. In die fase heeft de contractant een realisatieplicht ten aanzien van de in het programma van eisen opgenomen objecten. Voor wat betreft de realisatie van de overige voorzieningen zal de overeenkomst de contractant meer ruimte geven. Op grond van de huidige inzichten over deze procesaanpak, schat de gemeente in dat het reëel is om te verwachten dat de eerste bouwwerkzaamheden in 2014 van start kunnen gaan. Participatie Marktpartijen Aanbestedingsteam De samenwerking staat in het Hart van Zuid goed op de rails. In het gebied zijn actieve organisaties vanaf het begin bij de planontwikkeling betrokken. Deze stakeholders zoeken ook onderling de samenwerking op en waar nodig stimuleert de gemeente dat. Bewoners, bezoekers en ondernemers worden bij de aankomende transformatie betrokken via de projecten van het programma Hart Sociaal en via een uitgebreide communicatie over de planvorming. Die samenwerking heeft veel opgeleverd en wordt in de komende periode voortgezet. Het is de bedoeling om medio 2011 een afvaardiging van betrokken bewoners en belanghebbenden samen te stellen, die al tijdens de aanbestedingsprocedure als (indirecte) informatiebron voor de geïnteresseerde marktpartijen functioneert. De gemeente Rotterdam geeft nadrukkelijk aan dat participatie een belangrijke publieke verantwoordelijkheid is die niet alleen vorm krijgt in de planologisch-juridische procedures, maar ook doordat de te selecteren marktpartij zich aansluit bij de lopende, intensieve samenwerking en deze verder uitbouwt. Aanbestedingsboard Opdracht Gemeente Rotterdam Bestuurlijk Opdrachtgever Ambtelijk Opdrachtgever Projectbureau Afstemming Lijnorganisatie Organisatieschema Hart van Zuid HOK = Hoofdovereenkomst UOK s = Uitwerkingsovereenkomsten 12 HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT 13

8 2 aanbesteding 3 Plangebied 3.1 Historische ontwikkeling Rotterdam Zuid De stedelijke structuur van Rotterdam Zuid is nog jong. Honderd jaar geleden bestond het gebied grotendeels uit open polderland. Sindsdien is het schoksgewijs verstedelijkt. In de loop van de tijd is een aantal grote stedenbouwkundige plannen getekend, die geen van alle helemaal zijn voltooid, maar allemaal hun sporen hebben achtergelaten. In het Hart van Zuid botsen onvoltooide fragmenten van al deze plannen op elkaar. In de periode van eind 19de eeuw tot begin 20ste eeuw vertienvoudigde het grondgebied van Rotterdam en werden kernen als Charlois, Feijenoord en Katendrecht ingelijfd. Op Zuid was de aandacht eerst en vooral gericht op de uitbreiding van de havens. In een periode van enkele decennia zijn de Rijn-, Maas- en Waalhaven aangelegd. De havens met hun grootschalige oost-west gerichte infrastructuur en bedrijvenzones hebben de woonwijken van Charlois en Feijenoord tot op de dag van vandaag ingesnoerd. De woonwijken werden opgevuld met speculatiebouw: kleine en goedkope woningen, gestapeld in gesloten bouwblokken die in hun ligging vaak de oorspronkelijke dijken, kavels en polderstructuren volgden. Wij vinden het heerlijk om te shoppen in het winkelcentrum en zouden graag blijven hangen om een hapje te eten. Maar na sluitingstijd van de winkels zorgen we er altijd voor dat we weg zijn van het Zuidplein. We hebben er dan niks meer te zoeken. Dat is wel jammer want gezellig een terrasje pakken zou een betere afsluiting van een gezellige dag zijn. Na 1901 (Woningwet) werd de verstedelijking planmatiger aangepakt. De woonbebouwing op Zuid kende twee grote bloeiperioden: de vooroorlogse uitbreidingen en de naoorlogse tuinsteden. Hart van Zuid ligt daar precies tussenin. Het vooroorlogse deel was in de eerste plaats bedoeld om te voorzien in de huisvesting van de talloze havenarbeiders. Het kent een heldere opzet van straten en lanen met daarlangs de voorzieningen en daartussen de rustigere binnengebieden waar gewoond wordt. Die opzet is er nog steeds, maar tijdens de stadsvernieuwing in de jaren zeventig en tachtig zijn veel woningen vervangen. Twee groene waaiers legden de verbinding met het zuidelijk gelegen polderland en kwamen diep in de stad, nabij de havens, uit. De Dordtselaan en de Mijnsherenlaan volgen die waaiers. Met de realisatie van de Maastunnel in 1940 kreeg de Pleinweg de belangrijke verkeersfunctie die deze tot op de dag van vandaag heeft, aanvankelijk in aansluiting op de Strevelsweg, maar na de opening van de rijksweg A15 vooral op de Vaanweg. Ahoy en omgeving 14 HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT 15

9 3 Plangebied Vroeg-naoorlogse tuinsteden zoals Pendrecht en Zuidwijk maakten deel uit van de wederopbouw, toen vanwege de dringende woningnood in hoog tempo werd gebouwd. Ze maken zich los van de bestaande stad en vormen elke een afzonderlijk stelsel van buurten, voorzieningen en subcentra. Ook toen werd, noodgedwongen, een relatief eenzijdig woningbouwprogramma uitgevoerd van vooral goedkope woningen in middelhoogbouw. Latere uitbreidingen, zoals de wijk IJsselmonde uit de jaren zeventig en de Vinexwijken in Barendrecht uit de jaren negentig, kregen een gevarieerdere opbouw, maar liggen aan de randen van Rotterdam Zuid of verder. Zij konden de eenzijdige samenstelling van de woningvoorraad niet doorbreken. Het Zuiderpark uit 1952 vormde de overgang tussen de nieuwe tuinsteden en de oudere stadswijken. Het park kwam tegemoet aan het gebrek aan groenvoorzieningen in de bestaande stadswijken. Het werd als een oost-westband dwars op de noord-zuidgerichte waaiers van voor de oorlog gelegd. De groenstructuren sluiten niet goed op elkaar aan, en worden later doorsneden door steeds zwaardere verkeerswegen. De directe omgeving van het Hart van Zuid en het Zuiderpark heeft nu te maken met de gevolgen van opeenvolgende perioden van eenzijdige bouw. Lagere inkomensgroepen zijn oververtegenwoordigd in een voor de rest veelzijdige en veelkleurige bevolking. Zowel de vooroorlogse als de vroeg-naoorlogse delen bevinden zich in een herstructureringsoperatie, waarbij de fysieke vernieuwing hand in hand gaat met beleid om de sociaal-economische vooruitzichten van de bewoners te verbeteren. Hart van Zuid De locatie van het huidige Hart van Zuid was vanaf 1949 in beeld als wijkcentrum. Het bleef lang een lege plek, maar werd na de oorlog ook benut voor tijdelijke huisvesting van bijvoorbeeld noodwoningen. In de jaren vijftig en zestig raakte het deel ten oosten van de Vaanweg (het Motorstraatgebied) bebouwd met voorzieningen en bedrijven. Op de kop van de toenmalige Dordtsestraatweg werd het Verzamelgebouw Zuid van de architect Maaskant gebouwd. Het gebouw is genomineerd als rijksmonument. Het staat heel sterk gepositioneerd en vormt nog steeds een belangrijk ankerpunt voor toekomstige ontwikkelingen. Aan de kop van de Mijnsherenlaan, net buiten het plangebied, staat de Zuidpleinflat. Dit gebouw van architect Van Tijen is aangewezen als rijksmonument. Verzamelgebouw Zuid Het deel ten westen van de Vaanweg bleef leeg. Pas in de jaren zeventig met de komst van de metro, het busstation, het winkelcentrum en Ahoy kreeg het gebied de vorm zoals we die vandaag nog kennen: een infrastructureel knooppunt, dat gecombineerd wordt met een groot aantal voorzieningen. Het winkelcentrum Zuidplein is een wat wezensvreemd element; een opgetilde machine voor winkels en infrastructuur. Aanvankelijk zou het een entree aan de straat krijgen aan de kant van het huidige Theater Zuidplein, maar deze is nooit gerealiseerd. In de jaren tachtig werd gepoogd dit autonome element in te pakken door het plaatsen van losstaande kantoorgebouwen langs de randen, maar dit heeft vooralsnog geen vitaal stedelijk weefsel opgeleverd. De turbulente geschiedenis heeft er toe geleid dat het gebied nu complex, onvriendelijk en onsamenhangend overkomt. Binnen de gebouwen is er een enorme hoeveelheid voorzieningen voor een enorme hoeveelheid mensen. De ruimte buiten de gebouwen is een schrale doorgangsruimte, die barrières opwerpt en de mensen verdeelt in plaats van bijeen brengt. De ruimtelijke opzet is eerder een belemmering voor sociale samenhang, voor bedrijvigheid, ontmoeting en verpozing, dan een stimulans. Het aanspreken van de sociale en economische trots en potentie van het gebied vraagt om bijpassende ruimtelijke verbeteringen. Luchtfoto Zuidplein 1967 Historische luchtfoto Zuidpleinflat Historische foto Wevershoek 16 HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT 17

10 1903 Rotterdam springt over de Maas 1949 Plannen Van Traa en Fledderus Op Zuid worden de eerste stadsuitbreidingen uitgevoerd: Feijenoord en Afrikaanderwijk. De Willemsbrug en de veerponten verbinden Zuid met het bestaande Rotterdam. De belangrijkste verbinding is het veer bij Katendrecht, dat aansluit op de nog landelijke Dordtsestraatweg, de hoofdroute richting Dordrecht. Van een centrum op Zuid is geen sprake. Zuid bestaat uit een aantal oude kernen en enkele nieuwe woongebieden die ingeklemd liggen tussen de havenbekkens. Van deze ontwikkelingsfase resteren alleen nog geïsoleerde stukjes van de Dordtsestraatweg. De plannen van C. van Traa (1949) en R.H. Fledderus (1954) staan in het teken van de woningnood vlak na de Tweede Wereldoorlog. Zij gaan uit van één groot Rotterdam met een krachtig centrum op de noordoever. De rest van de stad wordt gezien als een optelsom van zelfstandige wijken of tuinsteden, waarbij elke wijk zijn eigen centrum kent dat voorziet in de dagelijkse levensbehoeften. De nieuwe wijken worden los van de toenmalige stad geprojecteerd achter de groengordel van het Zuiderpark. De groengordel onderbreekt de waaiers die volgens het plan-witteveen waren gerealiseerd. Het park zelf wordt doorsneden door de Zuiderparkweg, Groene Kruisweg en Vaanweg die de wijken aansluiten op de stad. Het Zuidplein wordt als een belangrijk wijkcentrum gedefinieerd. Het hart wordt gevormd door de ruimte tussen het nieuwe Zuidpleintheater, de Zuidpleinflat en een nieuwe groep winkels aan het huidige Zuidplein-Laag, maar ook doorsneden door de Pleinweg, die na voltooiing van de Maastunnel in 1940 de belangrijkste invalsweg is geworden. Deze gebouwen staan er nog, maar het ruimtelijk verband is verdwenen Plan Burgdorffer De eerste havens worden aan de zuidzijde van de Maas gegraven. De aanleg van de Maashaven snijdt het veer bij Katendrecht af van zijn achterland; het verkeer met de noordoever gaat vooral via het veer bij Charlois en de 1974 Metro, bus en winkelcentrum Zuidplein Rotterdam Zuid heeft de schaal van een middelgrote stad bereikt. Een stad van dergelijke omvang behoeft een volwaardig centrum met een diversiteit aan functies. Op de locatie Zuidplein wordt een winkelcentrum opgericht. Het winkelgebouw zweeft als een ufo boven het maaiveld en ligt als een spin tussen de wegen in. De metro wordt verhoogd aangelegd met een directe verbinding naar het opgetilde winkelcentrum Zuidplein. Het busstation vult het maaiveld en krijgt zijn uitstaphaltes aan een viaduct onder het metrostation. Willemsbrug. Om de groei in banen te leiden, tekent stedenbouwkundige A.C. Burgdorffer een plan voor de stadsuitleg op Zuid. Het plan behelst een stadsdeel met een eigen centrum. Het Hart van Zuid verschijnt voor het eerst op de kaart, ongeveer op de huidige plek. De Dordtsestraatweg krijgt een knik richting de Willemsbrug: de huidige Dordtselaan. Tegelijkertijd wordt ook een betere verbinding met Charlois getekend. De hoofdwegen worden gestroomlijnd en losgeknipt van de omringende woonstraten; ze leiden het autoverkeer zo direct mogelijk naar de snelwegen. Het hart van Zuid ligt binnen de muren van het winkelcentrum, de buitenruimte wordt opgevat als een verkeersknoop. Aan de noord-, oost- en zuidzijde schampen de wegen langs het winkelcentrum. Diverse loopbruggen over de nieuwe infrastructuur moeten de barrièrewerking verzachten. Aan de westzijde lopen de straten van Carnisse in de richting van het Zuidplein of van het Zuiderpark, maar lopen dood net voordat ze hun bestemming hebben bereikt Plan Witteveen In 1938 ontwerpt stedenbouwkundige W.G. Witteveen een plan voor heel IJsselmonde, het nog landelijke eiland dat te maken krijgt met de Rotterdamse havenambities. Witteveen stelt dat Rotterdam zich als een stad over beide Maasoevers uitstrekt. Het centrum van die stad bevindt zich noordelijk van de Maas. Zuid is ondergeschikt en krijgt een subcentrum. Op de plaats van het huidige Zuidplein combineert hij een langgerekt plein met het tracé Pleinweg-Strevelsweg. Het stratenpatroon is sterk georiënteerd op het centrum. Alle wegen leiden naar Noord. De uitleg van Zuid volgt een waaiervormig patroon van lanen en boulevards die naar het zuiden toe groener worden en als het ware oplossen in het polderlandschap. De Dordtselaan is volgens dit plan gerealiseerd, maar het duidelijkste voorbeeld is de wigvormige Mijnsherenlaan die zich weer vertakt in Goereesestraat en Gooilandsingel. Ook deze waren bedoeld als groene uitlopers naar de stadsrand Stadsas Zestienhoven-Zuidplein Met de plannen voor de Kop van Zuid en de Erasmusbrug bouwt Rotterdam zijn centrum uit tot op de Linker Maasoever. Deze ontwikkeling maakt deel uit van de stadsas die van Zestienhoven via het centrum naar het Zuidplein loopt. Het Zuidplein als grootstedelijk subcentrum ligt aan de rand van de stenen stad en fungeert als stadspoort naar de buitenwijken in het groen. Twee hoge gebouwen, de Poort van Zuid, markeren en versterken het verschil tussen de stenen stad en de groene stad. De verkeersstructuur en het netwerk van straten blijven hetzelfde; het bestaande winkelcentrum wordt langs de randen ingepakt. Gepoogd wordt deze restruimtes een meer stedelijke uitstraling te geven door ze met bebouwing te vullen en zo straatwanden te creëren langs de verkeerswegen. De interne structuur van het gebied wordt niet aangepakt. De in deze periode ontstane configuratie is, in grote lijnen, nog steeds aanwezig.

11 3 Plangebied 3.2 Het Hart van binnenuit Het Hart van Zuid bevat voorzieningen voor wijk, stad en regio. Ahoy heeft een nog veel groter bereik. Maar als centrum van Rotterdam Zuid is het gebied onvoldoende zichtbaar en bereikbaar. Het resultaat van de schoksgewijze ontstaansgeschiedenis is een stedenbouwkundige configuratie Verbindingen voor fietsers en voetgangers volgen niet altijd logische routes en kruisingen met drie relatief eigenstandige deelgebieden: Knooppunt Zuidplein, Ahoy en omgeving en Startmotor met hoofdwegen zijn onvoldoende comfortabel uitgevoerd. De uitstraling van de bebouwing Motorstraat. Deelgebieden die gezamenlijk een programmatisch aanbod hebben dat een stadsdeel- is niet uitnodigend. En het aangrenzende Zuiderpark, een belangrijke extra kwaliteit voor een centrum meer dan waardig is, maar die dankzij de ondermaatse aansluiting op elkaar en op het stedelijk centrum, is vanuit geen van de deelgebieden en direct omliggende woonwijken omliggende weefsel niet optimaal uit de verf komen. Het Knooppunt Zuidplein is het commerciële gemakkelijk bereikbaar. hart en vervoersknooppunt, opgebouwd rond het grootschalige complex waarin het winkelcentrum en het bus- en metrostation zijn opgenomen. Daaromheen is een aantal openbare voorzieningen te vinden, zoals een theater, een deelgemeentekantoor en een zwembad. Het multifunctionele evene- Verbindingen Hart van Zuid Knooppunt Zuidplein mentencentrum Ahoy is het middelpunt van Ahoy en omgeving, het business- en entertainmentcomplex aan de rand van het recent gerenoveerde Zuiderpark. Rond de Motorstraat is een constellatie Het deelgebied Knooppunt Zuidplein is in potentie de ontstaan van verschillende stedelijke functies, met een accent op leren en werken: Startmotor bindende factor van het Hart van Zuid, met het gecombineerde Motorstraat. Dit laatste gebied kent een eigen ontwikkelingsdynamiek en valt daarom buiten de winkelcentrum en bus- en metrostation als voornaamste aanbesteding. De verkeersroute Vaanweg-Strevelsweg-Pleinweg en de Zuiderparkweg vormen bronpunt. Meer dan vijftig buslijnen en de metro, die hier over de fysieke grenzen tussen de deelgebieden. een viaduct van enkele meters hoog rijdt, doen het Zuidplein aan. Dagelijks verwerkt het bus- en metrostation vele tienduizenden passagiers. De metro heeft gemiddeld in- en uitstappers per dag en de bussen Dit aantal zal verder groeien zodra de RandstadRail tussen Den Haag en Rotterdam Centraal wordt doorgetrokken naar metrostation K N O O P PUNT Z U I D PLEIN Slinge, naar verwachting in de zomer van De ontwikkeling van de openbaarvervoersstructuur in Rotterdam Zuid op Continuïteit lange termijn is in onderzoek. Een concreet voorstel is een zuidtangent in de vorm van een metrolijn of een trampluslijn. STARTMOTOR MOTORSTRAAT Deze zou een verbinding leggen tussen een mogelijk nieuw intercitystation op Zuid en de in Legenda Legenda ontwikkeling zijnde Stadshavens, via het Hart van Zuid, mogelijk met verbindingen naar de route route route route tegenoverliggende Maasoever (Kralingen en Schiedam). De mogelijke tracés zijn verkend, maar niet doorlopenderoute routes niet doorlopende routes niet doorlopende niet doorlopende routes de ontwikkeling is nog onzeker. (sociaal) onveilige routes (sociaal) onveilige routes (sociaal) onveilige routes (sociaal) onveilige routes groen groen groen groen AHOY PL AY T I M E Het busstation onderging in 2009 en 2010 een opknapbeurt. Met een aantal relatief eenvoudige ingrepen is het veiliger, overzichtelijker en comfortabeler gemaakt. De looproutes en de halteplaatsen zijn verbeterd. Dit is de voorbode van de veel ingrijpendere vernieuwing die binnen het PPS-project moet plaatsvinden. De huidige ruimtelijke organisatie van het vervoersknooppunt legt een zware claim op de openbare ruimte. De instaphaltes liggen grotendeels onder het metrostation en onder het vijf meter hoge viaduct waarover de bussen aan komen rijden. De dikke pilaren en het gebrek aan zonlicht maken deze ruimte onaangenaam en onoverzichtelijk. Direct naast het Drie deelgebieden 20 HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT 21

12 3 Plangebied busstation, onder het winkelcentrum, is opstelruimte gecreëerd voor de bussen die hier hun eindpunt hebben. Door deze organisatie is het busverkeer dominant, zijn de looproutes onduidelijk en is de kwaliteit als stedelijke verblijfsruimte gering. Logistiek draait het busstation goed, al is het er tijdens de spitsuren vaak overvol. Op dit moment maakt 70% van de busreizigers op Zuidplein een overstap. De overige 30% heeft in de directe omgeving van Zuidplein zijn bestemming. Een betere inpassing leidt naar verwachting tot een groter aandeel reizigers dat hier zijn bestemming heeft en tot meer combinatiebezoeken. Het bus- en metrostation is geïntegreerd met het Winkelcentrum Zuidplein. Passagiers lopen direct van het metrostation het winkelcentrum in, dat geheel overdekt is en grotendeels op vijf meter hoogte ligt. Jaarlijks ontvangt het 12 miljoen bezoekers. Het is daarmee het derde winkelcentrum in Rotterdam. Hoewel in 2002 nog flink is geïnvesteerd, verliest het positie. Qua omzet stond het winkelcentrum in 1994 nog op de vijfde plaats in Zuid-Holland. In 2004 is het gezakt naar de negende plaats. Dat ligt vooral aan een afnemende regionale verzorgingsfunctie. De oriëntatie van bewoners van Zuid op Zuidplein voor hun niet-dagelijkse aankopen is nog stevig. Uit de Retailverkenning Hart van Zuid (2007) blijkt dat er een groot onbenut potentieel ligt. Dat heeft te maken met de uitstraling en de herkenbaarheid. Aan de buitenzijde is nauwelijks te zien dat zich binnen winkels bevinden. De entrees zijn moeilijk te vinden en de routes in het winkelcentrum zelf zijn niet overal even duidelijk. Vier miljoen bezoekers per jaar (30% van het totaal) doet geen aankopen. Dit zijn vooral mensen die zich van het bus- of metrostation naar bestemmingen in de omgeving spoeden of terug. Door verbetering van het winkelcentrum te koppelen aan een kwaliteitsslag in de omgeving, kan een structurele stap vooruit worden gemaakt. Winkelcentrum Zuidplein Op de kop van het busstation, aan de zijde van de Pleinweg, ligt het Theater Zuidplein. Dit is het eigentijdse, bruisende, betaalbare volkstheater van Rotterdam. De programmering richt zich op alle Rotterdammers, ongeacht culturele achtergrond of opleidingsniveau. Jaarlijks bezoeken mensen het theater dat podium biedt aan Rotterdamse theatermakers en culturele verenigingen. Theater Zuidplein zoekt actief de samenwerking op met opleidingscentra en onderwijsinstellingen die gelieerd zijn aan het theater (theatertechniek, evenementenorganisatie, theatervormgeving, etcetera). Het beweegt zich daarmee in het hart van de Rotterdamse samenleving. Ik haal mijn zoon nog steeds op van school. Ik vind het geen fijn idee als hij alleen door dit gebied moet fietsen. Het is hier erg druk met al dat verkeer, zeker voor en na schooltijd. 22 HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT 23

13 3 Plangebied De accommodatie is daar niet mee in overeenstemming. Het gebouw dateert uit Het ligt buiten het zicht van de hoofdwegen, moet het stellen zonder aantrekkelijke buitenruimte en heeft een slechte aanlooproute vanuit het bus- en metrostation. Theatertechnische tekortkomingen beperken de programmering. Dat wreekt zich vooral bij het jongerentheater en bij theaterevenementen voor Rotterdammers met internationale roots. Op dit moment kan het theater niet voldoen aan de vraag van opleidingsinstituten of theatergezelschappen naar repetitieruimten en lesruimtes. Nieuwbouw is noodzakelijk voor de toekomst van dit culturele podium. Andersom kan een nieuwe accommodatie in een verbeterde stedenbouwkundige context flink bijdragen aan de levendigheid en de uitstraling van het Hart van Zuid. De complexen langs de Gooilandsingel zijn alle ongeveer vijftig jaar oud, op het MFC na dat uit de jaren tachtig stamt. Het deelgemeentekantoor wil het huidige pand verlaten en zoekt een nieuwe behuizing binnen het Hart van Zuid. Het zwembad voldoet niet meer. Het door de deelgemeente gefinancierde zwembad Charlois is in 1962 gebouwd. In 1991 heeft het een ingrijpende renovatie ondergaan. Alle installaties zijn vernieuwd en het bad is omgebouwd naar een 25-meterbad met een gescheiden instructiebad. Op de plaats van het voormalige buitenbad is een recreatiebad met veel speelvoorzieningen gebouwd. Er komen jaarlijks ruim bezoekers. De afgelopen jaren kampte het zwembad met tegenvallers op het gebied van onderhoud en energieverbruik. De situatie is dusdanig verslechterd dat het bad nauwelijks kan voldoen aan de eisen van de Wet Hygiëne en Veiligheid Badinrichtingen en Zwemgelegenheden. Nieuwbouw is noodzakelijk. De gemeente hecht er veel waarde aan dat het zwembad aangesloten blijft op het Hart van Zuid en heeft de ambitie om het op te waarderen tot een 50-meterwedstrijdbad met aanvullende faciliteiten. Ze heeft een locatiestudie verricht, waaruit de huidige locatie van tennisvereniging Z 67, een paar honderd meter verderop gelegen aan de Zuiderparkweg, als meest geschikt naar voren kwam. Zwembad Charlois Van Swietenlaan Aan de overzijde van het busviaduct, langs de Gooilandsingel, vormt een reeks van vier complexen de westrand van Hart van Zuid. Van noord naar zuid zijn dat het kleine en onoverdekte winkelcentrum Zuidplein-Laag, het zwembad Charlois, het deelgemeentekantoor van Charlois en het Multifunctioneel Centrum (MFC) Rotterdam Zuid voor geestelijke gezondheidszorg. Het busstation en het busviaduct leggen een fysieke en mentale scheiding met het winkelcentrum. De reeks gebouwen vormt, samen met het erachter liggende lange wooncomplex aan de Van Swietenlaan, bovendien een blokkade in de relatie tussen het Zuidplein en de buurt Carnisse. De Van Swietenlaan is in principe een woonstraat, maar de woonbebouwing staat maar aan één zijde. Aan de overzijde bevinden zich de achterkanten van de gebouwen langs de Gooilandsingel. Busstation, metro- en busviaduct De tekortschietende kwaliteit van de openbare ruimte langs de Gooilandsingel treft ook de relatie met Ahoy. De voetgangersroute naar Ahoy voert onder het busviaduct door en kruist de vierstrookse Zuiderparkweg, op een plek waar veel bus- en ander autoverkeer passeert. Een luchtbrug legt de voetgangersverbinding tussen Ahoy en het winkelcentrum, maar deze wordt nauwelijks gebruikt. De hoek van de Zuiderparkweg en de Gooilandsingel behoort tot de weinige plekken in Hart van Zuid waar mensen wonen. Hier, aan de zijde van het winkelcentrum, staan terrasflats uit de jaren zeventig. Op de tegenoverliggende hoek bevindt zich een vestiging van het Leger des Heils. Busstation met op de achtergrond de Gooilandsingel en het zwembad Charlois 24 HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT 25

14 3 Plangebied Een aantal vrijstaande kantoorpaviljoens begeleidt de dichte gevel van het winkelcentrum aan de oostzijde. In het gebied, langs de Strevelsweg maar ook elders, bevinden zich nu veelal dienstverlenende kantoorgebruikers met een lokale verzorgingsfunctie. Voorbeelden zijn overheidsinstellingen, corporaties, banken en verzekeringskantoren. Maar de kantorenmarkt kent ook een leegstandsproblematiek. De woningmarkt en de kantorenmarkt kunnen beide een impuls verwachten van de vernieuwing van Hart van Zuid. Vanuit Knooppunt Zuidplein is de voetgangersverbinding met het Motorstraatgebied nog moeizamer dan die met Ahoy. De route vanuit het bus- en metrostation loopt door het winkelcentrum en komt uit op een luchtbrug die de tien rijstroken van de Strevelsweg passeert. s Avonds, als het winkelcentrum gesloten is, zijn de voetgangers aangewezen op een route via de parkeerruimte onder het winkelcentrum of moeten zij een flinke omweg nemen. Ahoy en omgeving Het multifunctionele evenementencomplex Ahoy vormt het hart van Ahoy en omgeving. Het vastgoed is eigendom van de gemeente Rotterdam, de exploitatie is in handen van de NV Ahoy. Het complex ontvangt jaarlijks ongeveer 1,7 miljoen bezoekers. Het omvat het landelijk bekende Sportpaleis, zes beurs- en evenementenhallen van tezamen vierkante meter en faciliteiten voor congressen en vergaderingen. Het Sportpaleis heeft een (inter)nationale programmering. De beurshallen hebben een functie voor bedrijven en bezoekers uit Zuidwest-Nederland of verder, afhankelijk van het evenement. Zij zijn ook belangrijk voor de huisvesting van grote evenementen als het North Sea Jazz Festival. Bij grote sporttoernooien worden ze vaak gebruikt als hospitality- en trainingsruimten. De combinatie van Sportpaleis en beurshallen is uniek en mede dankzij deze multifunctionaliteit kan Ahoy zeer grote evenementen aan. Aan de noordzijde van Knooppunt Zuidplein is vooral de ontwikkeling van Wevershoek van belang, hoewel deze buiten de aanbesteding valt. Het komt voort uit de samenwerking tussen de gemeente, Woonstad Rotterdam en AM Zuid-Holland in de Wijkontwikkelingsmaatschappij (WOM) Tarwewijk. Het nieuwe complex komt op de onbebouwde locatie aan de Wevershoekstraat, grenzend aan de noordzijde van het Zuidplein. De initiatiefnemers ontwikkelen een gevarieerd programma van commerciële voorzieningen en woningen. In combinatie met de lopende herinrichting van de openbare ruimte tussen het Verzamelgebouw Zuid en Wevershoek, draagt dit bouwproject bij aan een plein bij de kruising Pleinweg-Dordtselaan-Strevelsweg. Daarmee verbetert ook de verbinding tussen Knooppunt Zuidplein en de Tarwewijk. Voetgangersverbinding met het Motorstraatgebied Wevershoekterrein Het vernieuwde Sportpaleis heeft zijn deuren geopend in januari Maar Ahoy heeft meer nodig. De beurshallen zijn verouderd, de capaciteit is beperkt en bij grotere evenementen zijn tijdelijke voorzieningen nodig. Bovendien leeft de wens om een internationaal congrescentrum toe te voegen. Ahoy wil de positie op de business- en entertainmentmarkt versterken door de gebruiksmogelijkheden van het totale complex te vergroten en de verblijfsduur van bezoekers te verlengen. De uitbreiding kan worden benut om de aansluiting bij de openbare ruimte van het Hart van Zuid en het Zuiderpark te vergroten. In de onmiddellijke nabijheid van Ahoy is nog ruimte beschikbaar voor het toevoegen van programma dat het business- en entertainmentprofiel van Ahoy en omgeving verder kan versterken, zoals een hotel. Voorterrein Ahoy 26 HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT 27

15 Na schooltijd en in het weekend zijn wij vaak in het Zuiderpark te vinden. Alleen met droog weer natuurlijk. 3 Plangebied Als het regent is er verder niet zoveel te doen in de omgeving. Ik ben sinds vorig jaar klaar met mijn mbo-opleiding en sindsdien op zoek naar een baan. Het liefst zou ik in de buurt werken, zodat ik dicht bij huis kan blijven maar tot nu toe heb ik nog niks gevonden. Ahoy grenst aan het Zuiderpark, dat recent is gerenoveerd. Oostelijk van Ahoy is het Evenemententerrein Zuiderpark opgeleverd. Dit is het best uitgeruste evenemententerrein van Rotterdam. Het is geschikt gemaakt voor bezoekers per jaar en er staat een accommodatie die bijvoorbeeld als kleedruimte kan worden gebruikt. Het is een sportplaza, waar jongeren kunnen street-skaten, padeltennissen, basketballen, volleyballen, tafeltennissen, softballen of voetballen. Ook rolstoelsporters kunnen er terecht. De aanleg van het evenemententerrein versterkt weliswaar de relatie tussen het Hart van Zuid en het Zuiderpark, maar deze is nog niet voldoende. Vanuit Carnisse is het park niet goed bereikbaar: er ligt geen logische fietsen voetgangersroute, zichtlijnen zijn geblokkeerd en verkeerswegen vormen aanmerkelijke barrières. Voor de verbindingen van het park met Knooppunt Zuidplein geldt hetzelfde. Er ontbreekt een logische route tussen het Zuidplein, Ahoy en het evenemententerrein. Het Zuiderpark heeft in potentie veel meer toegevoegde waarde voor het leefmilieu en het vestigingsmilieu van Hart van Zuid, dan nu wordt waargemaakt. Vastgoedontwikkeling kan bijdragen aan de betere verbinding tussen Carnisse en het Zuiderpark. Dat is een van de redenen waarom de locatie van tennisvereniging Z 67 als meest geschikt naar voren kwam in het locatieonderzoek voor het nieuwe zwembad. Zuiderpark Startmotor Motorstraat Het oostelijke deelgebied, het Motorstraatgebied, valt buiten de aanbesteding maar vormt een vitaal onderdeel van de ontwikkeling tot stadsdeelcentrum. Vooral dankzij de onderwijsinstellingen is dit het deel van Hart van Zuid waar jongeren uit Rotterdam Zuid en de regio aan hun toekomst werken en tot ontplooiing kunnen komen. De aansluiting bij het Hart van Zuid biedt onderwijsinstellingen extra kansen om leerlingen al in een vroeg stadium te laten kennismaken met de praktijk. Het Zadkine en de LMC vmbo zuid, beide met een vestiging in het Motorstraatgebied, plaatsen nu al met succes stagiairs bij bedrijven en organisaties in de omgeving. Een volgende stap is om deze stageplekken deels om te zetten in volwaardige arbeidsplaatsen. Artist impression Unielocatie: gezamenlijke nieuwbouw voor Zadkine en LMC Zuiderpark 28 HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT 29

16 3 Plangebied Naast de leer- en werkvoorzieningen, bevat het Motorstraatgebied een paar belangrijke zorgvoorzieningen: het regionale Ikazia Ziekenhuis en het verzorgingshuis Simeon & Anna. Het Motorstraatgebied ontwikkelt zich verder tot de leer-werkcampus van Hart van Zuid. Investeringsinitiatieven zijn al van verschillende kanten in gang gezet. Grote maatschappelijke instellingen en commerciële partijen hebben initiatieven ontwikkeld die tot concrete bouwplannen en bouwactiviteiten hebben geleid, of dat binnen vijf jaar zullen doen. Dat gaat om de bouw van een gezamenlijk pand voor Zadkine en LMC, een sportaccommodatie, een zorghotel, het bedrijfsverzamelgebouw Inspiratis II, een eerste uitbreiding van Simeon & Anna en de mogelijke uitbreiding van het Ikazia Ziekenhuis. De gemeente treedt faciliterend op. In januari 2010 is het document Stedenbouwkundige Randvoorwaarden Motorstraatgebied vastgesteld. De gemeente heeft zich daarnaast ten doel gesteld om de herinrichting van de openbare ruimte voortvarend op te pakken. Artist impression entree Ikazia Ziekenhuis 3.3 Roep om een integrale visie Het Hart van Zuid draait in de kern om het integreren van gebieden, het slim organiseren van de infrastructuur en het aantrekkelijk maken van de openbare ruimte. Waar de voetganger op maaiveld zich niet zo snel mogelijk uit de voeten hoeft te maken, maar waar ook rust, groen, levendigheid en geborgenheid zijn. Waar voorzieningen niet verscholen liggen achter betonnen constructies, hoge gebouwen en grote verkeerstromen, maar die bezoekers uitnodigen. Waar de materialisatie niet alleen gedomineerd wordt door asfalt, glas en beton, maar waar ook ruimte is voor bomen en groen, voor verkoeling en veraangenaming. Kortom het creëren van een plek met verblijfskwaliteit, waar de vele passanten en reizigers die het Hart van Zuid nu al trekt, maar ook bewoners uit omliggende wijken, met plezier verpozen. Het Hart van Zuid beschikt over een rijk voorzieningenpakket, zoals dat hoort bij een stadsdeelcentrum. Investeren in de toekomstwaarde van deze voorzieningen is van belang om de economische positie te behouden en te versterken. Het toevoegen van nieuwe trekkers en concepten levert een impuls voor de bestaande voorzieningen en verbetert de leer- en werkkansen van bewoners van Zuid. Peter van der veer, ahoy rotterdam: Liever nog vandaag dan morgen starten met de gebiedsontwikkeling Hart van Zuid!, vindt Peter van der Veer, General Manager Venue Ahoy Rotterdam: Een unieke kans die we nu echt moeten grijpen. Al jarenlang wordt er nagedacht en praten we over de ontwikkeling van en de gewenste logische samenhang tussen Ahoy, het Zuidplein- en Motorstraatgebied en het Zuiderpark met het nieuwe evenemententerrein. Alle ingrediënten zijn in dit ambitiedocument aanwezig om samen met de stakeholders van Hart van Zuid een uniek gebied voor business & entertainment te maken. Hart van Zuid: een geweldige plek om te wonen, te werken, uit te gaan, je opleiding te volgen of je droombaan te vinden. Als Hart van Zuid met dezelfde voortvarendheid wordt aangepakt als de recent afgeronde modernisering van ons Sportpaleis, hebben we er alle vertrouwen in dat het met het Hart van Zuid helemaal goed gaat komen; Ahoy bestaat nu 40 jaar en ons 50-jarig jubileum willen we graag vieren in het nieuwe Hart van Zuid. Dat moet gebeuren in het besef dat toevoegingen in het verleden incidenteel zijn geweest of onvoltooid zijn gebleven. Het gebied heeft geen behoefte aan zomaar weer nieuwe bouwplannen. Het heeft behoefte aan een doordachte transformatiestrategie. Een strategie voor een transformatie die flexibel en duurzaam is, zodat het gebied lang meekan, voorbereid is op de klimaatverandering en met de sociale, economische en culturele dynamiek kan meebewegen. Een strategie die er niet alleen voor zorgt dat het gebied gedurende de transformatie kan blijven functioneren, maar de gebruikers ook meeneemt in de veranderingen die gaan komen. Een strategie die verknoopt wat in de loop van de geschiedenis gescheiden is geraakt. Er moet gewerkt worden aan de kwaliteit van de onderdelen, maar bovenal ook aan de verbindingen. Aan de fysieke verbindingen tussen de verschillende onderdelen en aan de sociale verbindingen, opdat Zuid zich ook in sociaal-economisch opzicht kan optrekken aan het Hart van Zuid. Het gebied heeft die potentie en verschillende partijen - stakeholders, deelgemeenten, stad en regio - zien dat, hebben ideeën en plannen, en staan klaar om te investeren. Zij zien de potentie van Hart van Zuid als aanjager van de herstructurering in Rotterdam Zuid. Zij roepen om samenhang en kwaliteit. Een integrale visie en regie op het geheel zijn dringend gewenst. 30 HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT 31

17 4 ambities en doelstellingen De integrale gebiedontwikkeling Hart van Zuid is met recht integraal. Het project omvat niet alleen de visieontwikkeling op en uitvoering van een aantal samenhangende ruimtelijk-fysieke ingrepen. Ook bijvoorbeeld sociale en milieutechnische doelstellingen en maatregelen en de aanpak gedurende de bouw vallen eronder. Dit hoofdstuk omvat de algemene ambitie van het Hart van Zuid en formuleert de onderliggende doelstellingen van de gemeente Rotterdam. 4.1 Vliegwiel voor Zuid Doelstelling Hart van Zuid draagt bij aan een sterke economie, met meer werkgelegenheid, en een aantrekkelijke woonstad met een evenwichtige bevolkingssamenstelling. Het brengt een vliegwiel op gang voor Rotterdam Zuid. Hart van Zuid versterkt zo haar positie in Rotterdam Zuid en de regio Rotterdam. Als knooppunt wordt Hart van Zuid een schakel tussen Rotterdam Zuid en de Randstad. Het Hart van Zuid bekleedt een positie op lokaal, regionaal en nationaal niveau. Het vormt een compleet en divers centrum, goed bereikbaar met openbaar vervoer en de auto en uniek gelegen: centraal op Zuid direct aan het gerenoveerde Zuiderpark. Jaarlijks doen miljoenen mensen dit gebied aan, afkomstig uit Zuid, de stad, de regio en ver daarbuiten. Wij komen uit Gouda en zijn onderweg naar Ahoy voor het concert van Frank Boeijen. Als we naar Ahoy gaan, komen we altijd met de auto. Vooraf hier eten of een borreltje drinken doen we eigenlijk nooit, dat doen we ergens in Gouda. Dat komt trouwens ook omdat het winkelcentrum meestal al dicht als we aankomen. Maar aan de andere kant, er heerst op het Zuidplein niet echt een gezellige sfeer om ergens een hapje te eten of een drankje te doen. Nee, we lopen altijd direct door naar Ahoy en s avonds ook weer snel terug naar de auto. Doel is om deze positie te behouden en te verstevigen. Het Hart moet weer hét centrum van Zuid worden. De bewoners van Zuid moeten het gebied in de toekomst weer gaan ervaren als hun eigen podium: de plek om mensen te ontmoeten, te verblijven, de plek waar de verschillende culturen die Zuid rijk is, samenkomen en elkaar inspireren. De diversiteit aan mensen en activiteiten moet terug te zien zijn in de programmering van het gebied: het winkelaanbod, theatervoorstellingen, evenementen en festivals, het sport- en onderwijsaanbod en het aanbod aan banen, leerwerkplaatsen en bedrijfsruimten. Hiermee onderscheidt het Hart van Zuid zich van de centra in de regiogemeenten en van andere centra in de stad. Bijna alle programma-onderdelen zijn aanwezig, maar de wisselwerking en soms ook de kwaliteit kan veel beter. Het Hart van Zuid als geheel is van niemand en wekt geen trots. Het is een eiland in de stad, dat doelgericht bezocht wordt. Van verschillende onderdelen staat de toekomstwaarde onder druk en de enorme bezoekersstromen in het gebied worden onderbenut. Er zijn veel niet-kopende passanten. De verblijfsduur in het gebied is direct gekoppeld aan één activiteit en daarna verdwijnen bezoekers zo snel mogelijk. Van combinatiebezoek of spontaan bezoek is nauwelijks sprake. Daardoor is ook de betekenis voor Rotterdam Zuid minder groot dan mogelijk is. De gebiedsontwikkeling moet die betekenis versterken. 32 HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT 33

18 4 ambities en doelstellingen 4.2 Openbare ruimte Betere verbindingen Doelstelling Hart van Zuid zet de openbare ruimte in als aanjager van de beoogde ruimtelijke ontwikkeling. Dit vraagt om verbetering van de algehele kwaliteit van de openbare ruimte in en om Zuidplein en Ahoy, maar ook om verbetering van de verbindingen onderling, met omliggende wijken en met het Zuiderpark. Betere verbindingen met het Zuiderpark en het Evenemententerrein Zuiderpark bevorderen het gebruik van deze voorzieningen. De recent geopende openbare Sportplaza op het Evenemententerrein Zuiderpark geeft jongeren en volwassenen de gelegenheid om uiteenlopende sporten te beoefenen. De Sportplaza draagt daardoor bij aan ontmoeting, integratie, het voorkómen van overgewicht en een gezond lichaam. Ook goede routes voor het langzaam verkeer bevorderen de lichaamsbeweging. Verbetering van het verblijfsklimaat In de huidige situatie domineert de verkeersfunctie (bussen, expeditie, auto s en asfalt) de openbare ruimte. Dit gaat ten koste van een aangenaam verblijfsklimaat voor bezoekers. Het Hart van Zuid oogt rommelig en de huidige structuur en opbouw maken de oriëntatie praktisch onmogelijk. Door het opgetilde winkelcentrum en de onderwereld die daarmee gepaard gaat, is de sociale veiligheid onder de maat, zeker na sluitingstijd van het winkelcentrum als de voetgangersverbinding tussen het bus- en metrostation en het Motorstraatgebied door de parkeergarage voert. Het Hart van Zuid is onvoldoende aangehaakt op de omliggende wijken en heeft daardoor weinig betekenis voor deze wijken en hun bewoners. Een substantiële verbetering van het verblijfsklimaat, waarbij niet het gemotoriseerde verkeer maar de voetgangers de sfeer bepalen, is een voorwaarde voor de revitalisering van Hart van Zuid. Een goede relatie tussen het vervoersknooppunt en het winkelcentrum, het Motorstraatgebied, Ahoy, het Zuiderpark en de omliggende wijken is daarbij essentieel. Een veilige, overzichtelijke en aantrekkelijke openbare ruimte is de sleutel voor de gebiedsontwikkeling. De openbare ruimte kan bijdragen aan de sociaal-maatschappelijke ambities, door uit te dagen tot talentontwikkeling en lichaamsbeweging. Culturele betekenis ontstaat bijvoorbeeld door de podiumfunctie van het Theater Zuidplein door te trekken naar de openbare ruimte. Een openluchtpodium (letterlijk of in de vorm van een uitnodigende pleinruimte) nodigt uit tot talentontwikkeling en draagt bij aan de verblijfskwaliteit. De Internationale Beelden Collectie is bezig om een aansprekend kunstwerk naar Zuid te halen dat het transformatieproces ondersteunt en versterkt. Kunstuitingen langs de belangrijkste voetgangersroutes versterken de culturele betekenis. Een vitaal stadsdeelcentrum is innig verbonden met de omliggende wijken. Nu is dat onvoldoende het geval. Het Hart van Zuid functioneert momenteel als een geïsoleerd eiland in de stad. De verkeersbundel Vaanweg, Strevelsweg en Pleinweg werkt als een barrière tussen winkelcentrum Zuidplein en het nabijgelegen Motorstraatgebied en de Tarwewijk. En hoewel er tussen Carnisse en Zuidplein geen infrastructurele barrières liggen, zijn ook deze gebiedsdelen met de rug naar elkaar gekeerd. Vooral het stelsel van langzaam verkeersroutes in het Hart van Zuid is in de huidige situatie onduidelijk en onaantrekkelijk. Omdat de fysieke verbindingen ondermaats zijn, komen ook de sociale verbindingen moeilijk tot stand. Hart van Zuid moet als centrum van Rotterdam Zuid logisch ingebed zijn en uitnodigend zijn. Er moet een samenbindende werking van uitgaan. Dan is de bijdrage aan de vernieuwing en herstructurering van de bestaande wijken het grootst. Rotterdamse Stijl Vanuit de overtuiging dat een goede buitenruimte een onmiskenbaar onderdeel is van een wervend woon- en werkklimaat, heeft de gemeente Rotterdam het Handboek Rotterdamse Stijl opgesteld. Een van de ambities hiervan is om de allure van de openbare ruimte te vergroten. Groen, balans in het gebruik en stadsbrede kwaliteiten zijn de belangrijkste aspecten. De Rotterdamse Stijl versterkt de samenhang in het stedelijke netwerk met oog en respect voor verscheidenheid en identiteit van wijken. Het bevat een visie op de structuur en richtlijnen voor de inrichting, onder meer voor verlichting, beplanting en materialisering. De Dordtselaan, de Pleinweg en de Strevelsweg zijn in het handboek gekwalificeerd als Stadsboulevard, de Vaanweg als Parkway en de Zuiderparkweg als Parkway II. Voor OV-knopen en subcentra zoals Zuidplein gelden specifieke richtlijnen. Toekomstige ingrepen in de openbare ruimte moeten passen in het samenhangende beeld dat de toepassing van de Rotterdamse Stijl oplevert. 34 HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT 35

19 4 AMbities en doelstellingen 4.3 Economie Kantoren Doelstelling Hart van Zuid benut vrije tijd als aanjager van de stedelijke economie en breidt het aanbod uit met gevarieerde culturele- en vrijetijdsvoorzieningen. Hart van Zuid zorgt daarnaast voor een sterk en innovatief midden- en kleinbedrijf en creëert ruimte voor ondernemers. Retail De opgave voor de retail in het plangebied, is vooral een kwalitatieve. De marktruimte voor toevoegingen aan het winkelbestand is beperkt. Het Winkelcentrum Zuidplein verliest momenteel positie. Dat heeft alles te maken met de uitstraling, die weinig uitnodigend is. Het winkelcentrum en zijn omgeving zijn erbij gebaat als het winkelcentrum voeten aan de vloer krijgt: heldere entrees en publieksfuncties op het maaiveld, en logische verbindingen tussen het maaiveld en het winkelen op +1 niveau. Eventueel nieuw retailprogramma kan worden ingezet om de kwaliteit van het winkelcentrum te verbeteren. Nieuwe retail in het deelgebied Ahoy en omgeving is niet gewenst. Het Hart van Zuid behoort niet tot de topkantorenlocaties in de stad. Het ligt centraal op Zuid en is per metro, bus en auto goed bereikbaar, maar het ontbeert snelwegkwaliteit, een directe ontsluiting via het spoorwegennet en een uitgesproken identiteit. In het Hart van Zuid bevinden zich nu veelal dienstverlenende kantoorgebruikers met een lokale verzorgingsfunctie, zoals het kantoor van de deelgemeente Charlois, de dienst Sociale Zaken en Werkgelegenheid, corporaties, banken en verzekeringskantoren. De huidige huurprijzen zijn relatief laag en een aantal kantoren kampt met leegstand. Het deelgemeentekantoor moet worden vervangen of vernieuwd. Er is daarnaast ruimte voor een beperkte uitbreiding van kantoren met een lokale verzorgingsfunctie (voor Rotterdam Zuid). Om het gebied aantrekkelijker te maken als vestigingslocatie voor dit type bedrijvigheid zijn investeringen in de omgevings- en verblijfskwaliteit noodzakelijk. Voorterrein Ahoy Cultuur, congres en sport De economie van Hart van Zuid is nauw verbonden met de vrijetijdsbesteding. Sportvoorzieningen en culturele voorzieningen hebben een sociale betekenis, vanwege hun bijdrage aan onder meer de talentontwikkeling en de gezondheid van de bevolking, maar leveren ook een bijdrage aan de economische ontwikkeling. Dat geldt in het bijzonder voor een aantal bouwprojecten binnen de gebiedsontwikkeling: de nieuwbouw van Theater Zuidplein (zie de paragraaf Sociaal ), het nieuwe zwembad en ook Ahoy. Ahoy heeft een veel groter verzorgingsgebied en trekt deels een zakelijk publiek, maar de potentiële spin-off van de evenementen biedt ook condities voor veel lokale vrijetijdsfuncties, zoals horeca en winkels gericht op funshopping. Bovendien levert vernieuwing en uitbreiding van het Ahoycomplex nieuwe banen en stageplaatsen op voor de bewoners van Zuid. 36 HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT 37

20 4 Projectscope 4.4 Woonmilieu Doelstelling Hart van Zuid draagt bij aan de gemeentelijke doelstelling om selectieve migratie tegen te gaan door vernieuwing en herstructurering van de oude wijken van Charlois en de realisatie van groenstedelijke en rustig stedelijke woonmilieus rondom het Zuiderpark. Het toevoegen van woningen is essentieel voor de levendigheid en uitstraling van het stadsdeelcentrum. Het plangebied biedt ruimte voor enkele honderden woningen, vooral voor stedelijk georiënteerde huishoudens (waaronder jongeren en ouderen). De integrale vernieuwing zal de kwaliteit van Hart van Zuid als woonmilieu verbeteren. Momenteel heeft het gebied geen aantrekkelijke uitstraling en is het als woonmilieu moeilijk definieerbaar. Het wordt slechts in beperkte mate bewoond: aan de westrand langs de Van Swietenlaan en langs de randen van het winkelcentrum. In de huidige situatie betekent het toevoegen van woningen geen directe verbetering van het gebied. De potentiële opbrengst zal minimaal zijn en de afzetbaarheid moeilijk. Op lange termijn, als onderdeel van de integrale transformatie, heeft de woonfunctie wel potentie. Wij komen uit Feijenoord en komen vaak op de fiets naar het Zuiderpark om te vissen en te genieten van de rust. Na een dagje vissen zouden wij graag een terrasje pakken maar de omgeving nodigt niet echt uit om gezellig buiten te zitten. 38 HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT 39

21 4 AMbities en doelstellingen 4.5 Duurzame MOBILITEIT Doelstelling Hart van Zuid draagt bij aan een verbetering van het openbaar-vervoersnetwerk en de openbaar-vervoersknoop, in combinatie met een veiliger en comfortabeler netwerk van langzaam verkeer en behoud van de doorstroming van het hoofdwegennet. Hart van Zuid kent een zeer compleet mobiliteitsaanbod. Het heeft daarmee een goede functionele basis als stadsdeelcentrum en als vervoersknooppunt. Doel is om het vervoersknooppunt beter te integreren in de openbare ruimte, waardoor de overstap- en verblijfskwaliteit voor reizigers en andere bezoekers verbetert. De ligging aan grote stedelijke hoofdroutes zorgt daarnaast voor een goede bereikbaarheid per auto. De positie als knooppunt van openbaar vervoer wordt mede daardoor onderbenut. Tachtig procent van de bezoekers van Ahoy komt bijvoorbeeld met de auto. De gebiedsontwikkeling moet een bijdrage leveren aan een modal shift: een groter aandeel bezoekers te voet, per fiets of met het openbaar vervoer tegenover een afnemend aandeel bezoekers per auto. Dat neemt niet weg dat voldoende parkeercapaciteit en een goede afwikkeling van het autoverkeer, ook bij grote evenementen, voorwaarden zijn. Openbaar vervoer Het openbaar-vervoersknooppunt Zuidplein fungeert als bronpunt van de stedelijkheid in Hart van Zuid. Het brengt publiek in het gebied, waaronder veel overstappers van bus op metro en andersom, en is een van de belangrijkste aanleidingen voor de aanwezigheid van stedelijke en regionale functies (zoals de scholen, het Ikazia Ziekenhuis en Ahoy). Het Zuidplein zal zijn knooppuntpositie in het openbaar-vervoersnetwerk van Rotterdam Zuid behouden en versterken, ook op de lange Centrum termijn na nieuwe investeringen in het netwerk. De belangrijkste daarvan, hoewel nog onzeker, is een nieuwe metro- of Stadshavens II Kop van Zuid tramplusverbinding met halte. Deze verbindt het Hart van Zuid ook in de oost-westrichting op hoogwaardige wijze met zijn Stadshavens I Stadionpark omgeving. De gebiedsontwikkeling moet anticiperen op deze Zuidplein Ahoy mogelijke nieuwe verbinding met de verschillende tracés die daarvoor in beeld zijn. Nieuwe OV-verbinding (Zuidtangent) 40 HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT 41

22 4 AMbities en doelstellingen Ook voor het busnetwerk zijn veranderingen voorgesteld, zoals het realiseren van een extra busstation bij het Stadionpark. Deze kunnen consequenties hebben voor het busstation in Hart van Zuid en het programma van eisen voor het vernieuwen daarvan. Een betere inpassing en inrichting van het knooppunt kunnen het gebruik van het openbaar vervoer doen toenemen met 40% en het totale functioneren van het Hart van Zuid verbeteren. Autoverkeer en parkeren De verwachting is dat de doorstroming op de route Vaanweg- Pleinweg op termijn ernstig onder druk komt te staan. Daarom is in opdracht van het college van B en W en in overleg met de Stadsregio Rotterdam een studie gedaan naar de mogelijkheden van ondertunneling in combinatie met een integrale stedelijke kwaliteitsverbetering in dit deel van Rotterdam Zuid. Op 3 juli 2009 heeft het college het eindrapport vastgesteld. Het onderschrijft de conclusie dat de problemen op de Vaanweg-Pleinweg en in de directe omgeving zonder ingreep verder zullen toenemen. Dat is ongewenst voor de bereikbaarheid van Zuid en de binnenstad en voor de kansen op de gewenste ruimtelijk-economische ontwikkeling van Zuid. De studie heeft niet geleid tot een investeringsbeslissing. Daarom zijn er in het plangebied geen ruimtelijke reserveringen opgenomen. Strevelsweg ter hoogte van de verbinding Zuidplein met het Motorstraatgebied Langzaam verkeer De aansluiting op omliggende wijken is mede bepalend voor het functioneren van Hart van Zuid als centrumgebied. Dat stelt eisen aan de verbindingen voor het langzaam verkeer. In de paragrafen openbare ruimte en autoverkeer en parkeren kwamen de verbindingen voor voetgangers al naar voren als knelpunten. De stedelijke hoofdwegen en de Zuiderparkweg zijn ook voor fietsers moeilijk oversteekbaar en de routes zijn onaangenaam, vooral s avonds. De aansluitingen met de omgeving zijn ook voor het fietsverkeer niet optimaal. De gebiedsontwikkeling moet leiden tot betere verbindingen voor fietsers en voetgangers, zowel met de omliggende wijken als tussen de deelgebieden van het Hart van Zuid. Het ontbreekt bovendien aan goede en veilige stallingsmogelijkheden voor fietsen. Er is slechts één grote fietsenstalling in het gebied aanwezig: in de noordoosthoek van het winkelcentrum. Fietspad onder winkelcentrum Zuidplein De oversteekbaarheid van deze route valt binnen de projectscope van de aanbesteding. Een betere oversteekbaarheid is belangrijk om het netwerk voor langzaam verkeer te versterken, met name op de relatie met het Motorstraatgebied. De doorstroming van het auto-verkeer op het stedelijke wegennet stelt daar voorwaarden aan. Als die stagneert, heeft Hart van Zuid daar direct last van. Het college heeft in het Collegewerkprogramma (oktober 2010) een doorstromingstarget vastgesteld van 25 kilometer per uur (de gemiddelde spitssnelheid) op de route Vaanweg-Maastunnel. Dit gemiddelde wordt in de huidige situatie gehaald en is kaderstellend voor de maatregelen ten behoeve van de oversteekbaarheid. Behalve door de doorstroming op de hoofdroutes, wordt de autobereikbaarheid van Hart van Zuid bepaald door de ontsluiting en parkeersystematiek van het winkelcentrum, Ahoy en de overige bestemmingen. Met ruim 3500 plaatsen kent Hart van Zuid veel parkeergelegenheid. Deze is voornamelijk gericht op bezoekers van het winkelcentrum en Ahoy. In de reguliere spitsperiodes is het erg druk en loopt de bereikbaarheid iets terug. Door de ontsluiting en de parkeeraccommodaties te benaderen als samenhangend systeem, kunnen de infrastructuur en de parkeerplaatsen optimaal (en over en weer) worden benut. 42 HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT 43

23 4 AMbities en doelstellingen 4.6 DUURZAME MILIEUKWALITEIT Doelstelling Hart van Zuid draagt bij aan een verbetering van de milieukwaliteit, veiligheid en gezondheid, omdat deze aspecten onontbeerlijk zijn voor een aantrekkelijke en duurzame stad om te bezoeken, te wonen en te werken. Verkeer, energie, water en groen zijn de onderwerpen waarop bij de ontwikkeling van Hart van Zuid de meeste milieuwinst valt te behalen. Daarnaast is vanwege het drukke autoverkeer, de kwaliteit van geluid en lucht een nadrukkelijk aandachtspunt. Inzet van Hart van Zuid is, om voor al deze milieuthema s een zodige verbetering te realiseren dat het gebied een aantrekkelijke plek wordt om te bezoeken, te wonen en te werken. Inzet van Hart van Zuid is ook om een belangrijke bijdrage te leveren aan de opgave inzake de verwachte klimaatverandering, zowel door het reduceren van de uitstoot van CO2 als door de negatieve gevolgen van de klimaatverandering (extreme natte en droge periodes, hittestress) op te vangen of te verminderen. In Rotterdam loopt het ambitieuze Rotterdam Climate Initiative (RCI), waarin vier partijen samenwerken: de gemeente, het Havenbedrijf, de milieudienst DCMR en Deltalinqs, het samenwerkingsverband van bedrijvigheid in de mainport. De doelstellingen van het RCI zijn om de CO2-uitstoot in geheel Rotterdam met 50% te verminderen in 2025 ten opzichte van 1990 en om Rotterdam in 2025 volledig klimaatneutraal te maken. De ontwikkeling van Hart van Zuid zal aansluiten bij het programma Duurzaam, dat door het gemeentebestuur medio 2011 zal worden vastgesteld. Zuiderpark Het sluit bovendien één op één aan op de afspraken die bouwende en ontwikkelende partijen in Rotterdam oktober 2010 hebben gemaakt. Doelstelling van die afspraken is halvering van de CO2 emissie ten opzichte van Bouwbesluit Voor bestaande bouw is zelfs een verdergaande reductie mogelijk. Daarbij is ook afgesproken dat partijen in Rotterdam gaan voor een integrale aanpak van duurzaamheid. Zo n aanpak betreft niet alleen de CO2 emissie, maar het duurzaamheid zoals opgenomen in (inter)nationale maatstaven, zoals BREEAM: energie, materiaal, water, afval, gezondheid, vervuiling, landgebruik, buitenruimte, transport en management. Gericht op economische rentabiliteit en een aantrekkelijke leef- en werkkwaliteit van het gebouw, het gebied en de stad. Resultaat van deze aanpak is dat de nieuwe gebouwen en bestaande bouw een BREEAM-score excellent als ambitie kennen (of volgens een vergelijkbare nationaal erkende maatstaf). Op gebiedsniveau is een maximale synergie bereikt. Energie De transformatie van Hart van Zuid biedt veel kansen om bij te dragen aan de vermindering van de CO2-uitstoot. Dat kwam naar voren bij de ontwikkeling van de Rotterdamse energie aanpak en planning (REAP). Hart van Zuid was een van de pilots waarmee de mogelijkheden van de REAP zijn onderzocht. De resultaten zijn samengevat in een brochure uit maart Deze eerste inventarisatie maakte duidelijk dat er kansen liggen om een energieneutrale stedenbouw in het gebied te realiseren. Zo is het mogelijk om de vraag naar energie te reduceren door bijvoorbeeld een betere isolatie van het bestaande winkelcentrum, meer energiezuinige installaties en verlichting, en het toevoegen van groene daken. Verder is er in de huidige situatie op veel plaatsen behoefte aan warmte, terwijl op andere plaatsen juist veel warmte verloren gaat. Het beter benutten van reststromen op locatie en gebiedsniveau kan dit energieverlies tegengaan. Rotterdam heeft een soortgelijk systeem op stedelijk niveau: het warmtenet, dat wordt gevoed door industriële restwarmte. Dit net dient in de warmtebehoefte van Hart van Zuid te voorzien: nieuwe bebouwing wordt verplicht aangesloten en bestaande bebouwing zal, op het moment dat dit bedrijfeconomisch verantwoord is, ook zoveel mogelijk op het warmtenet worden aangesloten. In de koudebehoefte van Hart van Zuid wordt voorzien door middel van een additioneel systeem dat bijdraagt aan een maximaal gebruik van industriële restwarmte. 44 HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT 45

24 4 AMbities en doelstellingen Water Wateroverlast in het Hart van Zuid blijft op dit moment binnen de geldende normen. Die normen worden echter geregeld bijgesteld. Dat maakt afstemming met het waterschap noodzakelijk. Met het oog op de verwachte klimaatverandering is een meer robuuste inrichting van de openbare ruimte wenselijk, om de kwetsbaarheid voor wateroverlast in de toekomst zoveel mogelijk te beperken. Nieuwe bouwontwikkelingen kunnen tot een aanvullende wateropgave leiden, ook binnen de huidige normen, en bieden kansen om de waterhuishouding integraal te verduurzamen. In het plangebied komen geen overschrijdingen voor van de grenswaarden voor fijnstof (PM10) en stikstofdioxide (NO2), ter plaatse van de zwaardere verkeersstromen in de directe omgeving echter wel. Het luchtkwaliteitsonderzoek uit 2010 geeft aan dat op vier wegvakken een overschrijding van de grenswaarde voor NO2 optreedt: op de Vaanweg, Pleinweg en de Dordtselaan. De norm voor fijnstof (zowel de jaargemiddelde als daggemiddelde concentratie van PM10) wordt niet overschreden. Inzet van Hart van Zuid moet zijn een zodanige inrichting van het gebied dat sprake is van een voor de bewoners en gebruikers aantrekkelijke geluid- en luchtkwaliteit. Het gebied is aangesloten op een gemengd riool, met uitzondering van Ahoy dat al gedeeltelijk op gescheiden riolering is aangesloten. De kwaliteit van het oppervlaktewater is matig tot slecht. De oorzaak ligt in de beperkte verversing van water en in de overstorten op het watersysteem. Hierdoor is de zuurstofverhouding verstoord en bevat het water een overdaad aan nutriënten. Inmiddels zijn maatregelen genomen voor het water in het Zuiderpark ten zuiden van Ahoy. De waterkwaliteit van dit gedeelte van het gebied zal naar verwachting langzaam verbeteren. Voor de kwaliteit van het water geldt bij de gebiedsontwikkeling de trits schoonhouden, scheiden, zuiveren. Water dient zoveel mogelijk te worden schoongehouden. Vervolgens dienen schoon en vuil water zoveel mogelijk te worden gescheiden. Als schoonhouden en scheiden niet mogelijk is, komt het zuiveren van verontreinigd water aan bod. Voor de waterkwantiteit geldt de trits vasthouden, bergen, afvoeren. Overtollig water wordt zoveel mogelijk vastgehouden in de bodem en het oppervlaktewater. Zo nodig wordt het water tijdelijk geborgen en pas als vasthouden en bergen te weinig opleveren, wordt het water afgevoerd. Groen Het plangebied is grotendeels verhard en qua groen weinig aantrekkelijk voor de gebruikers. Groene elementen zijn beperkt aanwezig en vooral gelokaliseerd langs de rand. Wel ligt nabij een aantrekkelijk groengebied in de vorm van het Zuiderpark met diverse beschermde soorten flora en fauna. Het herbergt onder meer vogels met vaste rust- en verblijfplaats, vleermuizen en mogelijk ook beschermde vissen. Het Zuiderpark wordt daarnaast gekenmerkt door bijzondere oevervegetatie. Inzet van Hart van Zuid is dat binnen het plangebied het groen een belangrijk structurerend element wordt in de openbare ruimte. Inzet is verder om de bebouwde delen daar waar mogelijk te voorzien van groene daken en gevels. Bodem Geluidhinder en luchtkwaliteit Het Hart van Zuid heeft te maken met een grote stroom doorgaand (auto)verkeer. Automobilisten tussen het centrum van Rotterdam en het Vaanplein, de zuidelijke aansluiting op de Ruit om Rotterdam, rijden dwars door het gebied heen. Dat levert een hoge geluidsbelasting op in het noordelijk deel van het plangebied. Volgens recent geluidsonderzoek zijn de huidige geluidbelastingen langs de Pleinweg hoger dan de maximaal toelaatbare waarde van 68 decibel. Het metroverkeer brengt geen overschrijding van de maximaal toelaatbare waarde met zich mee. De belasting door industrielawaai ligt met circa 50 db(a) op het niveau van de voorkeursgrenswaarde voor dit geluidsaspect. De ontwikkeling van Hart van Zuid moet uiteraard voldoen aan de wettelijke normen en het gemeentelijk ontheffingenbeleid, maar daarboven ook een bijdrage leveren aan de ambities die de gemeente Rotterdam heeft gesteld in het Actieplan Geluid. De opbouw van de bodem is voor Rotterdam normaal: een opgebrachte zandige laag van hooguit enkele meters dikte, een holocene deklaag bestaande uit klei- en veenlagen tot circa zeventien meter onder NAP en daaronder een pleistocene zandlaag. Archeologische vindplaatsen zijn tot nu toe niet bekend. Wel kent het gebied een redelijk hoge verwachting voor het aantreffen van vindplaatsen uit verschillende periodes van de prehistorie en de Middeleeuwen in de diepere ondergrond. Plaatselijk liggen rioleringen, kabels en leidingen in de grond (onder meer een gasleiding van de Nederlandse Gasunie, een persleiding, hoogspanningsleidingen, waterleidingen en een collecteursriool). Volgens een quick-scan uit 2008 is de bodem licht tot hooguit matig verontreinigd. Bodem is voor de ontwikkeling een aandachtspunt. 46 HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT 47

25 4 AMbities en doelstellingen 4.7 Architectuur en erfgoed 4.8 Sociaal Doelstelling Hart van Zuid zet architectuur en cultureel erfgoed in als ontwikkelingskracht, in navolging van de rijke traditie van Rotterdam. Doelstelling Hart van Zuid verbetert het opleidingsniveau, de talentontwikkeling, de werkgelegenheid, de participatie en de gezondheid van de bevolking van Rotterdam Zuid. Rotterdam is een toonaangevende architectuurstad. Het versterken van dat karakter maakt de stad nog aantrekkelijker voor inwoners en bezoekers. De gemeente wil opdrachtgevers en ontwerpers in de stad stimuleren tot excellente architectuur die optimaal aansluit bij de geschiedenis én toekomst van haar omgeving. Dat is de essentie van de Nota Architectuur en Rotterdam, die het college van B en W in januari 2010 heeft vastgesteld. Een beeldbepalend project als Hart van Zuid biedt uitstekende kansen om invulling te geven aan die ambitie. Monumenten zijn er niet in Hart van Zuid. In de directe omgeving staat één rijksmonument, de Zuidpleinflat, en het Verzamelgebouw Zuid aan het Strevelsplein is genomineerd als rijksmonument. Maar geschiedenis is er wel degelijk. Hart van Zuid ligt op de grens van de stenen stad en de groene stad en de sporen van verscheidene onafgemaakte ontwikkelingsstadia zijn nog herkenbaar. Die positie kan ook in de nieuwe stedenbouw en architectuur tot uitdrukking worden gebracht. Rotterdam Zuid kent een relatief jonge bevolking. Bijna een derde deel van de bevolking is jonger dan 25 jaar en het aantal jongeren blijft de komende jaren toenemen. De bewoners van Rotterdam Zuid vormen samen een bont geschakeerde cultuur. Het aantal nationaliteiten is 169. In de deelgemeente Charlois is 45% van de bewoners autochtoon en in de deelgemeente Feijenoord is dit 35%. Voor Rotterdam als geheel is het aandeel autochtonen 54%. De relatief jonge en ondernemende bevolking van Rotterdam Zuid vormt een groot potentieel. Maar dat potentieel komt onvoldoende uit de verf. In vergelijking met de rest van Rotterdam, kent Zuid nog steeds een hogere werkloosheid, een lager opleidingsniveau, een groter aandeel uitkeringsgerechtigden (bijstand), een groter aandeel nieuwkomers (nieuwe vestigers die minder dan twee jaar in Nederland wonen), meer kansarme (eenouder)gezinnen, minder banengroei, een achterblijvende waardeontwikkeling van het vastgoed, een slechtere gemiddelde gezondheid en lagere tevredenheid over de woonomgeving. Jongeren in het Zuiderpark Verzamelgebouw Zuid Rotterdam is een stad om vooruit te komen. De achterstand van Zuid moet worden gekeerd. Het aantal extra banen dat de gebiedsontwikkeling kan opleveren, ligt rond de De ambitie is dat in de toekomst de werkgelegenheid in het Hart van Zuid zoveel mogelijk wordt vervuld door bewoners van Zuid. De bouwwerkzaamheden zelf bieden op dit punt extra mogelijkheden. De gemeente wil deze benutten om bewoners van Zuid meer kans op werk te bieden. Ook het aantal stages en leerwerkplaatsen kan als gevolg van de gebiedsontwikkeling stijgen. Onderwijsinstellingen en ondernemers hebben al afspraken gemaakt om beroepsstages op vmbo-, mbo- en hbo-niveau te plaatsen bij ondernemers op Zuid. De gemeente Rotterdam wil de samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven verder doen toenemen, ook binnen de gebiedsontwikkeling Hart van Zuid. Een van de ambities is daarom de participatie van ondernemers in het beroepsonderwijs en de verdere uitbouw van de stagemogelijkheden, bijvoorbeeld door stagiairs in te zetten bij de bouwwerkzaamheden. 48 HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT 49

26 4 AMbities en doelstellingen Hiervoor is het zaak dat de arbeidsmarkt en het onderwijs op Zuid ook tijdens de realisatie kunnen profiteren van de gebiedsontwikkeling. Hiervoor zal een instrument vergelijkbaar met de 5% regeling worden ingezet. Door plaatsing van werkzoekenden uit Zuid bij werkzaamheden van (onder)aannemers, worden zowel in leerwerkplekken als in reguliere banen plaatsen gecreëerd. Nieuw is dat dit dus niet alleen bij opdrachten van de overheid, maar ook bij opdrachten door de markt van toepassing zal zijn. Hetzelfde geldt voor de het aanbieden van stageplekkken, leerling- bouwplaatsen, het faciliteren van afstudeerprojecten en praktijkexcursies. Voor startende ondernemers moet zoveel mogelijk de gelegenheid geboden worden om gebruik te maken van bijvoorbeeld (tijdelijk) leegstaande panden in units met ingroeihuren. Een belangrijke rol in het stimuleren en ondersteunen van ondernemerschap in Zuid heeft het Ondernemershuis Zuid, dat in het najaar van 2008 is geopend aan de rand van Hart van Zuid. Startende én gevestigde ondernemers kunnen daar terecht voor advies en informatie over ondernemerschap. Achttien partners bieden ondernemers gratis advies over juridische vraagstukken, bedrijfshuisvesting of het maken van een ondernemingsplan. Het Ondernemershuis Zuid vervult een belangrijke rol voor nieuwe ondernemers in het Hart van Zuid, bijvoorbeeld door te adviseren over vergunningen, subsidies en bedrijfshuisvesting of door ondernemers te helpen met het vinden van stagiaires en nieuw personeel. Continuering van het ondernemershuis is wenselijk. Er dient voor startende en jonge ondernemers ruimte te zijn in de vorm van bijvoorbeeld kleine ondernemersunits met ingroeihuren, in tijdelijke leegstand e.d. Talentontwikkeling krijgt ook vorm in culturele functies. De ambitie is om de podiumfunctie binnen Hart van Zuid te versterken. Voorzieningen als Ahoy en Theater Zuidplein hebben hier al een rol in. De uitbreiding van het Theater Zuidplein tot Kunstenpand, op een centrale plek in het Hart van Zuid, zal deze podiumfunctie belangrijk versterken. Ook de openbare ruimte leent zich voor culturele uitingen, bijvoorbeeld in de vorm van een buitenpodium. Via de aanpak van de openbare ruimte moet ook de sport en de lichaamsbeweging worden gestimuleerd. De verbeterde loop- en fietsroutes dragen daaraan bij, maar het kan bijvoorbeeld ook vorm krijgen door openbare sportvoorzieningen aan te leggen. Tijdelijke leegstaande panden zijn ook geschikt voor lokale kunstenaars, die tevens een rol kunnen spelen bij het betrekken van de gebruikers en van de bewoners van Zuidplein en omliggende wijken rondom het Hart van Zuid. Ook dit niet alleen in de eindsituatie maar eveneens tijdens de jaren van de bouw. De creativiteit van de lokale kunstenaars kan worden ingezet voor activiteiten en informatieverstrekking rond de bouw, maar ook daarna. Gebruik maken van de bouwplaatsen voor voorstellingen/uitvoeringen en tijdelijke sportevenementen of openbare sportplekken kan er voor zorgen dat de betrokkenheid bij het gebied en haar ontwik- kelingen ook tijdens jaren van de bouw gehandhaafd blijft. Zo kan die periode al inspelen op de verbreding van het gebruik van de openbare ruimte. Meer levendigheid op straat hangt ook nauw samen met een goed en gevarieerd aanbod van horeca. Daarbij wordt ingezet op horeca die zich onderscheidt van gebruikelijke horeca en de sfeer van Zuid vertegenwoordigt. In het gebied is bijvoorbeeld ruimte voor een cluster van horeca met een aanbod van de internationale keukens van Zuid. 4.9 Veiligheid Doelstelling Het Hart van Zuid heeft een openbare ruimte die 24 uur per dag veilig is en veilig voelt. De openbare ruimte in Hart van Zuid is op dit moment niet alleen weinig aantrekkelijk, maar voelt ook onveilig aan. Het gebrek aan overzicht, licht en ogen op straat is daar debet aan, zeker s avonds als de doorgang door het winkelcentrum afgesloten is. De gebiedsontwikkeling moet dat probleem verhelpen. De inrichting van de openbare ruimte speelt daarin een hoofdrol, maar aanvullende maatregelen kunnen de veiligheid verder vergroten. Te denken valt aan een voortzetting van het project Thuis op Straat (TOS) door private partijen. Thuis Op Straat bevordert het sociale klimaat in de openbare ruimte, onder andere door activiteiten te organiseren voor en met bewoners, in het bijzonder gericht op kinderen en jongeren. Daarbij werkt TOS samen met onder meer politie, opbouwwerk en ondernemers. De sociale veiligheid en het beheer van het gebied is ook een belangrijk aandachtspunt. Door regelmatige bijeenkomsten met de betrokken bewoners en ondernemers kan hun inbreng en signaalfunctie gewaarborgd worden. Kinderen in het Zuiderpark 50 HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT 51

27 4 AMbities en doelstellingen 4.10 Tijdsdimensie Doelstelling Hart van Zuid kent een zodanige fasering dat ook tijdens de verbouwing de winkel open blijft en de overlast voor ondernemers en publiek zo beperkt mogelijk is. zijn organisatorische, technische en logistieke maatregelen nodig waarmee de bouw (en daaraan gelieerde activiteiten) zo min mogelijk verstorend is voor bewoners, bezoekers en ondernemers in het gebied en voor de afwikkeling van het verkeer. Het is bovendien de ambitie om de doorlooptijd zo kort mogelijk te houden. Het zal een jaar of twintig duren voordat alle openbare ruimten zijn aangelegd en ingericht, en voordat alle bebouwing is neergezet of vernieuwd. Het proces van centrumvorming kan daar niet op wachten. Met de vernieuwing van Zuid willen de gemeente en haar partners het perspectief voor de bevolking vergroten. Een centrum, als plek van samenkomst en als plek waar mensen hun ambities kunnen realiseren, is daar een essentieel onderdeel van. Dat maakt de centrumvorming tot een acute opgave. Dat stelt eisen aan het ontwikkelingsproces; het tempo van de ontwikkeling maar ook de wijze van ontwikkeling. Het is de bedoeling dat de betekenis van het gebied voor bewoners van de omliggende wijken al toeneemt voordat de verbouwing klaar is. Dat ze dan al meer redenen hebben voor een bezoek dan nu en er meer aan kunnen overhouden. De projecten uit het sociale programma hebben daar een rol in. Lopende, niet-ruimtelijke initiatieven van stakeholders als Theater Zuidplein en de scholen in het Motorstraatgebied ook. Ze leiden tot nieuwe activiteiten en nieuwe kansen voor Zuid. Gebeurtenissen als de opening van het Evenemententerrein Zuiderpark in 2009 en de start van de Tour de France in 2010 worden gebruikt om het publiek in contact te brengen met het Hart van Zuid en de aandacht op het gebied te vestigen. Voor het bouw- en ontwikkelingsproces heeft dat een aantal consequenties. In het verlengde van het project Bouwput als voorstelling uit het sociale programma, dat gestalte kreeg in de vorm van Werkdorp Motorstraat, verwelkomt de gemeente ieder initiatief dat de bouwwerkzaamheden weet in te zetten als enerverende of attractieve gebeurtenis. Het betekent ook dat tijdelijke uitval van publieke functies en bestemmingen gedurende de gebiedsontwikkeling minimaal moet blijven en de logistiek en fasering het maatschappelijk verkeer minimaal mag hinderen. Hart van Zuid blijft in bedrijf De gemeente hecht waarde aan een bouwfasering en -aanpak waarin het besef doorklinkt dat wordt gewerkt in een levende stad. Er dient logica te zitten in de bouwfasering die wordt voorgesteld en er Publieke voorzieningen moeten tijdens de bouw blijven functioneren. Ze blijven voor alle relevante verkeerssoorten via logische routes bereikbaar en er is gedurende de ontwikkeling voortdurend voldoende parkeergelegenheid beschikbaar. Sloop kan in principe pas plaatsvinden als de nieuwe huisvesting beschikbaar is. Eventueel kan een tijdelijke voorziening in de directe omgeving soelaas bieden, Theater Zuidplein hoewel dat op voorhand alleen voor het busstation en het deelgemeentekantoor realistisch lijkt. Het is de ambitie van de gemeente om het nieuwe zwembad zo snel mogelijk na gunning te laten bouwen en in gebruik te nemen. De staat van het huidige zwembad geeft daar aanleiding toe. Doro siepel, Theater Zuidplein: Het Hart van Zuid wordt volgens ons in 2030 geroemd in de regio Rijnmond om de navolgende redenen: Het gebied staat bekend als het beste grootschalige openbaarvervoersknooppunt in Nederland. Het is namelijk een fantastisch rustpunt op een hectische dag. Je kunt er even tot jezelf komen op de (druk bezochte) banken onder de bomen op het sfeervolle ontmoetingsplein. Je kunt in het Hart van Zuid de hele wereld proeven, kopen en bekijken. Het gebied staat in de grote regio bekend als vestigingsplaats van kleine en grote ondernemers die zich specifiek richten op een wereldse/internationale bevolking. Van de beste Tunesische tassenmakerij tot de hoofdvestiging van een grote Marokkaanse bank en van de KFC tot de beste Turkse baklavabakker van Rotterdam Zuid. Het eerder genoemde ontmoetingsplein ligt aan de voet van het grote overdekte winkelcentrum, het busstation en het kunstenpand Z. Aan dat plein kan je werelds en betaalbaar take-awayfood halen bij kleine units van jonge, prijswinnende topchefs van ROC s. Stakeholders in het gebied en de gemeente trekken gezamenlijk op om de kwaliteit in het gebied te handhaven. De bezoekers aan het Hart van Zuid zijn voornamelijk inwoners uit het Rijnmondgebied en de Zuidhollandse en Zeeuwse eilanden. Vele inwoners uit de omliggende wijken hebben werk en/of een eigen zaak(je) in het Hart van Zuid. Van brommerkoeriers voor de foodunits, tot de eerder genoemde Tunesische tassenmaker, van baliemedewerker bij de Marokkaanse WafaBank tot de schoonmakers van de Roteb op het ontmoetingsplein. Hierdoor ontstaat een buurtgevoel, dat zorgt voor een groot gevoel van veiligheid. Gevolg: passanten blijven langer in het gebied en versterken de economie. Het Kunstenpand Z in het Hart van Zuid staat bekend om zijn brede, eigenwijze aanbod voor de meest uiteenlopende wereldse bezoekers in Rijnmond. Passanten in het gebied hebben er bovendien gratis toegang tot optredens in de hal van het kunstenpand. En Ahoy zorgt voor grootschalige optredens, tentoonstellingen en beurzen. Het gehele gebied is een bruisend leer/werklandschap voor jongeren van ROC s op Rotterdam Zuid. Het Hart van Zuid is de gezonde Zuidelijke kransslagader van Rotterdam: energiek, brutaal, trots, eigengereid en er wordt hard werkend met plezier. 52 HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT 53

28 5 Referentieontwerp Het ambitiedocument wordt in dit hoofdstuk afgesloten met de uitwerking van het gemeentelijk referentieontwerp. Het doel van dit referentieontwerp is partijen te helpen de gedachten te bepalen. Het geeft denkbare oplossingsrichtingen weer voor de gesignaleerde opgaven. Marktpartijen kunnen zich erdoor laten inspireren, kunnen erop voortborduren, maar mogen er ook van afwijken of zelfs met heel andere concepten komen, als zij denken daar een beter antwoord mee te geven op de opgaven van het Hart van Zuid. Met het referentieontwerp heeft de gemeente een planuitwerking gemaakt op basis van de in hoofdstuk vier geformuleerde en uitgewerkte ambities en doelstellingen, die op hun beurt weer hun oorsprong vinden in het Integraal Uitvoeringsplan. Dit Integraal Uitvoeringsplan is getoetst aan de markt door middel van een marktconsultatie. Adviezen en aanbevelingen uit deze consultatie zijn meegenomen en hebben tot dit referentieontwerp geleid. Hiermee hoopt de gemeente nog beter duidelijk te maken wat voor Hart van Zuid wordt beoogd, met illustratie in woord en beeld van het ambitieniveau. Het referentieontwerp is niet beperkend bedoeld, want marktpartijen worden juist uitgedaagd om met creatieve en innovatieve planuitwerkingen te komen als dat in hun ogen leidt tot een beter antwoord op de opgaven in het Hart van Zuid. Stratenplan Aan de basis van het referentieontwerp staat een stevig, robuust stratenplan. Dit stratenplan brengt samenhang aan in het stelsel van openbare ruimten. Het bestaat uit logische en veilige routes, straten en pleinen, met trottoirs, promenades (rode lopers), goede oversteekplaatsen, singels en waterlijnen. Het geeft toegang tot het bus- en metrostation en de parkeergelegenheden en biedt logische schakels met de omliggende wijken en het Zuiderpark. Woningen, winkels, scholen, kantoren en bedrijven hebben allemaal een duidelijk vindbaar adres aan een van deze straten en pleinen. Alle bewoners, gebruikers en passanten van het Hart van Zuid delen deze ruimte met elkaar. Ze komen er samen en verspreiden zich weer. Dit publiek vertegenwoordigt een groot cultureel en economisch potentieel. Het stratenplan benoemt de ruimten waar deze mensen samenkomen en die ze uitnodigen om bij het overstappen of na gedane zaken even te blijven hangen: de rode lopers. Daardoor ontstaan nieuwe mogelijkheden voor culturele, commerciële en economische activiteiten en initiatieven, op straat maar vooral ook in de aangrenzende bebouwing. De toevoerroutes naar deze rode lopers voor fietsers en voetgangers maken ook deel uit van het stratenplan. Dit zijn stuk voor stuk veilige, overzichtelijke en aantrekkelijke verbindingen. Artist impression samenkomst Rode Lopers richting Ahoy en Motorstraatgebied. Referentieontwerp met ingetekend de rode lopers 54 HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT 55

29 5 Referentieontwerp Zo n samenhangend stelsel van openbare ruimtes is niet alleen hard nodig voor de bezoekers en baarheid en de overzichtelijkheid van het gebied, er ontstaat ook een robuuste structuur die de bewoners. De ondernemers varen er ook wel bij. Als er veel mensen langs de winkel lopen, is de kans nodige wisselingen van programma s en bebouwing kan doorstaan. Het vervangen of veranderen van groot dat er ook af en toe iemand naar binnen stapt. En voor wie in het gebied werkt of leert, wordt een gebouw of de bijbehorende bestemming mag niet telkens de samenhang van het hele gebied een stuk aantrekkelijker om in de pauze een lunchroom te bezoeken, een ommetje door het park te op het spel zetten. maken of een paar boodschappen te doen. Structurerend in het stratenplan voor Hart van Zuid zijn rode lopers met een hoge verblijfskwaliteit De bestaande straten en buitenruimten vormen de basis van de verbetering van het stratenplan. en een herkenbare inrichting. De rode lopers leggen de verbinding tussen de drie deelgebieden en Waar nodig worden nieuwe schakels toegevoegd, doorbraken of nieuwe verbindingen gemaakt, hebben een aantrekkelijke, levendige en veilige verblijfskwaliteit. Die bijzondere kwaliteit komt terug tracés en profielen aangepast en kruispunten opnieuw ingericht. De verkeerskundige functie van een in het profiel, het straatmeubilair, het groen en kunstwerken langs de route, maar ook in de program- straat of route kan daardoor veranderen. Met een sterk stratenplan verbetert niet alleen de leef- mering van belendende bebouwing. Publieksgerichte bestemmingen en terrassen ondersteunen het verblijfsklimaat, ook in de avonduren. Vergroening van het gebied veraangenaamt het verblijf. Stratenplan met rode lopers Een tweede structurerend element is een herkenbare, groene omlijsting van het Knooppunt Zuidplein in de vorm van bomen en andere beplanting aan de omliggende wegen. Deze sluit aan op het groen langs de toevoerwegen (zoals Mijnsherenlaan en Dordstelaan) en versterkt daardoor de visuele samenhang tussen het Hart van Zuid en de omliggende wijken. Knooppunt Zuidplein Het bus- en metrostation is voor veel bezoekers de entree van het Hart van Zuid. Van hieruit leiden rode lopers richting Ahoy en Motorstraatgebied en fiets- en voetgangersroutes richting Carnisse en Tarwewijk. Daar waar de twee rode lopers samenkomen, aan de voet van het metrostation en buiten de hoofdroutes voor het autoverkeer, liggen de beste kansen om het centrale ontmoetingspunt in de openbare ruimte van Hart van Zuid te organiseren. Dit plein gaat functioneren als een openluchtpodium voor Rotterdam Zuid, waar al dan niet spontaan activiteiten en voorstellingen plaatsvinden. Omliggende bebouwing ondersteunt die podiumfunctie. Dat geldt in het bijzonder voor Theater Zuidplein, dat ruimte krijgt om de eigen podiumfunctie te versterken. Het krijgt zijn nieuwbouw vlak naast de huidige locatie, aan de andere zijde van het metroviaduct en aan de kop van de rode loper richting Ahoy. Het huidige bankgebouw op die plek verdwijnt. Dit is een prominente plek waar een bijzondere architectuur en een aantrekkelijke buitenruimte bij horen. Het theater wordt conform de eigen ambities uitgebouwd tot een Kunstenpand. Avondbeeld Kunstenpand 56 HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT 57

30 5 Referentieontwerp hier ook een a.i. Het is een verbinding in de open lucht, die ook in de stille uren een aantrekkelijke en veilige route biedt. Hiervoor is een doorbraak in het huidige winkelcentrum nodig. De bussen rijden vanaf de Zuiderparkweg over de Sallandweg naar het nieuwe busstation, onder het bestaande winkelcentrum door. De opstelplaatsen voor bussen die hier hun eindpunt hebben (de bufferruimte ) ligt deels achter de instaphaltes onder een uitbreiding van het winkelcentrum, deels onder het bestaande winkelcentrum. Deze oplossing levert een sterke verbetering op ten opzichte van de huidige situatie. Het referentieontwerp gaat uit van een vernieuwd progamma van eisen voor het busstation, waarbij een nieuwe logistieke benadering wordt gehanteerd. Het busverkeer en het langzaam verkeer worden van elkaar gescheiden en het busviaduct verdwijnt. Artist impression Behalve voor theatervoorstellingen, is hier ruimte voor opleidingen, de ontwikkeling van nieuw talent en kunstzinnige vorming, nieuwe theaterproducties, wijktheater, oefenruimtes, enzovoort. Het Kunstenpand kan hiermee weer jaren vooruit als podium voor alle Rotterdammers. Gooilandsingel (Rode Loper) richting Kunstenpand Dat komt ten goede aan de verblijfskwaliteit en de veiligheid in het gebied. De Gooilandsingel is opnieuw ingericht als verblijfsruimte en vormt de rode loper richting Ahoy. Het winkelcentrum Zuidplein heeft aan de rode loper op de begane grond een royale, nieuwe entree gekregen en is uitgebreid met cafés en restaurants met terrassen aan de straat. Aan de overzijde, op de locatie van het huidige zwembad en het deelgemeentekantoor, is nieuwbouw neergezet. De begane grond Een nieuwe full service bibliotheek wordt gevestigd aan het Zuidplein. Dit betreft een kwalitatief aan de Gooilandsingel is gereserveerd voor publieksfuncties: winkels, horeca of balies van het nieuwe hoogstaande bibliotheek; een inspirerend mediacentrum voor cultuur en literatuur, ontmoeting en deelgemeentekantoor. In de lagen erboven bevinden zich moderne appartementen in combinatie educatie. Deze bibliotheek is goed bereikbaar, heeft ruime openingstijden en biedt een uitgebreide met het nieuwe deelgemeentekantoor. De doelgroep voor de woningbouw bestaat voornamelijk uit en actuele collectie, aantrekkelijke digitale faciliteiten en literair-culturele programmering. ouderen, starters en kleine stedelijk georiënteerde huishoudens. Het busstation wordt geheel vernieuwd en op het maaiveld gelegd, zodat afscheid kan worden ge- Legenda nomen van het busviaduct en de donkere wachtruimten. Het schuift op naar de plek van het huidige bestaande winkels theater, inclusief het voorplein. De instaphaltes liggen prominent aan de rode loper, waardoor de nieuwe winkels/commercie kwaliteit van de wachttijd verbeterd wordt. De uitstaphaltes liggen direct aan de bestaande trappen Kunstenpand en liften naar het metrostation, om de overstaprelatie zo kort mogelijk te houden. Voor het instap- wonen, commercie in de plint gedeelte is uitgegaan van een zoveel mogelijk dynamisch gebruik van de beschikbare halteruimte, en deelgemeentekantoor onder meer door digitale reizigersinformatie. op verdieping Congrescentrum Het comfort voor de reizigers groeit doordat zij hun wachttijd kunnen doorbrengen in het winkel- gerenoveerde/vernieuwde centrum of op het nieuwe plein voor het busstation en het theater. Het nieuwe busstation ligt beurshallen Ahoy voor een deel onder een uitbreiding van het winkelcentrum Zuidplein. Deze uitbreiding maakt het bestaand Ahoy mogelijk om de interne routes van het winkelcentrum, de positionering van de trekkers en de zoekgebied Business & verblijfskwaliteit (licht, lucht, ruimte en overzicht) te verbeteren. Bovendien ontstaat zo ruimte entertainment voorzieningen, voor de rode loper die het vervoersknooppunt verbindt met de scholen, de werklocaties en het hotel en uitbreiding Ahoy ziekenhuis in het Motorstraatgebied. Deze verbinding bevindt zich op gelijke hoogte als de huidige i.c.m. parkeren winkels en wordt aan weerszijden begeleid door etalages en entrees van het winkelcentrum. Zwembad Plangrens Programma 58 HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT Begrenzing en programma referentieontwerp HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT 59

31 5 Referentieontwerp Met vernieuwing van de zone tussen Gooilandsingel en Van Swietenlaan wordt de Van Swietenlaan afgemaakt als woonstraat. Aan de overzijde van de huidige woonbebouwing komen nieuwe woningen. De nieuwbouw wordt onderbroken door een toegang vanuit Carnisse naar het Hart van Zuid. Daarvoor is ook een doorbraak nodig in het bestaande, langgerekte woningbouwcomplex aan de Van Swietenlaan. Deze is gesitueerd in het verlengde van de Bevelandsestraat, om het stedelijke leven van het plein voor het theater niet te dicht bij de rustige woonstraat te brengen. Met deze ingrepen ontstaat een geleidelijke overgang tussen het stadsdeelcentrum en de woonbuurten. Ahoy maakt deel uit van het Zuiderpark en wordt ingepast in het groen. Dit betekent dat gebouwen die grenzen aan het park een groene uitstraling hebben of op een andere manier een relatie met het park leggen. Een gezamenlijke programmering (festivals, evenementen) van Ahoy en het Zuiderpark kan de relatie benadrukken. Op het huidige parkeerterrein van Ahoy zijn ontwikkelingsmogelijkheden vrijgehouden voor nader te bepalen functies (zoals een hotel of een leisure-voorziening), zolang ze een versterking vormen voor het business- en entertainmentprofiel van dit gebied en de relatie met het Zuiderpark intact blijft. Zo n ontwikkeling moet een geïntegreerde parkeeroplossing bevatten en gebruik maken van de bijzondere kwaliteiten van het Zuiderpark. Ahoy en omgeving Ahoy vormt de zuidelijke kop van de rode loper, als nationale trekpleister tegenover Theater Zuidplein als lokale trekpleister in het noorden. Gekoppeld aan de bestaande hallen en de Plaza is een internationaal congrescentrum gesitueerd. Dit is bij uitstek een functie met het representatieve aanzien dat bij zo n dominante ligging past. Gecombineerd met het congrescentrum zijn de beurshallen toekomstbestendig gemaakt. De hallen, het sportpaleis en het congrescentrum zijn allemaal direct gekoppeld aan de centrale as van Ahoy, de Plaza. Binnen Ahoy ontstaan zo korte loopafstanden en een compacte opbouw, die flexibiliteit mogelijk maakt in het schakelen van zalen en hallen. Er is ruimte voor de eventuele uitbreiding van Ahoy met een extra hal. Artist impression voorplein Ahoy De Zuiderparkweg is conform de Rotterdamse Stijl heringericht. De weg behoudt zijn functie als stedelijke weg en als parkeerontsluiting voor Ahoy. Daar waar de Zuiderparkweg de rode loper langs de Gooilandsingel kruist, gaat extra aandacht uit naar de voetgangerskwaliteit, waaronder de oversteekbaarheid. Door de nieuwe routing van het busverkeer komt er minder verkeer over dit deel van de Zuiderparkweg. Er is rekening gehouden met een reservering voor een ondergronds metrotracé en -station of een bovengrondse openbaar-vervoersverbinding. Deze nieuwe verbinding biedt grote kansen voor de programma s binnen Hart van Zuid. De Goereesestraat is verlengd richting Zuiderparkweg als route voor langzaam verkeer. Zo is een nieuwe, directe route tussen Carnisse en het Zuiderpark ontstaan. Deze verlenging vindt plaats in samenhang met de bouw van het nieuwe zwembad. Dit krijgt een landschappelijke inpassing met ligweide in het Zuiderpark, op de huidige locatie van tennisvereniging Z 67. Het kan worden uitgebreid tot 50-meterbad waarmee het als trainings- en wedstrijdbad ook een (boven)regionale functie kan vervullen. Groenstructuur Het groen is, naast de rode lopers, een belangrijk structurerend element in de openbare ruimte. Het versterkt de interne samenhang en de relatie met de omgeving (het Zuiderpark en de bomenrijke lanen). Ahoy komt vrij in het groen te staan, waardoor de aansluiting op het Zuiderpark verbetert. Op en rondom het complex is ruimte voor nieuw groen dat de aansluiting op het Zuiderpark en op het Knooppunt Zuidplein verbetert. Langs de beide zijkanten lopen zichtlijnen en fysieke verbindingen tussen het Hart van Zuid en het Zuiderpark. Aan de oostelijke zijde is dat de bestaande lijn vanaf de Strevelsweg en aan de westelijke zijde de Zuiderparkweg in combinatie met de verlengde Goereesestraat. Het groen langs de Mijnsherenlaan en de Dordtselaan sluit via deze lijnen aan op het Zuiderpark. Samen met een verbetering van het groen langs de Zuiderparkweg en het Zuidplein bij Wevershoek, ontstaat een carré van bomen die het complex van winkelcentrum en bus- en 60 HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT 61

32 5 Referentieontwerp worden zodanig ten opzichte van de zwaardere verkeersstromen gesitueerd dat sprake is van een voor de bewoners en gebruikers aantrekkelijke geluid- en luchtkwaliteit. Bij een centrum van een stadsdeel past een goede bereikbaarheid voor ZUIDPLEIN fietsers. De rode loper biedt een vanzelfsprekende bestemming voor de fietser en is dan ook goed en veilig aangesloten op de stedelijke en regionale fietsroutes, zoals die over de Strevelsweg-Pleinweg en de Goereese-straat lopen. Ook bevat het ontwerp een comfortabele fietsverbinding naar het Zuiderpark. In de nieuwe bebouwing langs de rode loper zijn inpandige fietsenstallingen opgenomen, zodat de bezoekers Metro aan het winkelcentrum en zijn omgeving veilig en gemakkelijk hun fietsen kunnen stallen. Groenstructuur metrostation omzoomt. Daardoor draagt ook het groen bij aan een logische inbedding van Hart van Energie Zuid in het straten- en lanenpatroon op Zuid. Bovendien geeft het groen een grote impuls aan de leefkwaliteit op straat, brengt het verkoeling op hete zomerdagen en vergroot het de ecologische P P waarde van het gebied. De wegen binnen deze structuur hebben elk een eigen karakter en profiel, Het referentieontwerp is tot stand gekomen door de toepassing van de waarbij groen een belangrijke drager is en meerwaarde geeft aan het straatbeeld. stapgewijze Rotterdamse energie aanpak (REAP): (1) minimalisatie van P P de energievraag, (2) hergebruik van reststromen en (3) maximalisatie van de kansen voor duurzame energie. Gebouwen zijn voorzien van een groen dak. Dat vangt regenwater op, vermindert het energie- P P route verbruik, gaat opwarming van het gebouw tegen en verlaagt de concentratie van fijnstof in de lucht. P Beheerders van openbare gebouwen kunnen zo n groen dak inrichten als terras, profiterend van Nieuwe gebouwen zijn ontworpen met aandacht voor minimalisatie van verre uitzichten. Vooral gebouwen op het Ahoy-complex lenen zich ook voor groene gevels. de energievraag. Goede isolatie, energiezuinige installaties en zongeori- Het complex markeert daarmee de overgang van het Hart van Zuid naar ënteerde bouw zorgen dat ze met weinig energie op comforttempera- het Zuiderpark en van de stenen stad naar de groene stad. tuur blijven. Logistiek auto en parkeren Hergebruik van reststromen vindt plaats via levering aan energienetten Verkeer (elektriciteitsnet/smart grid, koudesysteem en warmtenet), waar elders in het gebied weer van afgetapt wordt. Op deze manier wordt optimaal Het referentieontwerp biedt een goede balans tussen de bereikbaarheid gebruik gemaakt van de kansen die het gebied en zijn omgeving en de verblijfskwaliteit. De verkeersstructuur speelt daarop in door hebben, gaat geen energie verloren en is toch geborgd dat altijd de zwaardere verkeersstromen, zoals busverkeer en autoverkeer, energie beschikbaar is. In Hart van Zuid voorziet het aanwezige warmte- niet of nauwelijks te laten kruisen met de voetgangersstromen en de net, gevoed door industriële restwarmte, in de warmtevraag van de verblijfsruimtes. De sterk verbeterde oversteekmogelijkheden voor nieuwe en bestaande gebouwen. Die gebouwen zijn tevens voorzien van voetgangers en de organisatie van het nieuwe busstation zijn daar exponenten van. Woningen, gevoelige voorzieningen en verblijfsruimtes 62 HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT Bus een duurzaam koudevoorzienings-systeem dat additioneel is aan de Expeditie warmtevoorziening op basis van industriële restwarmte. HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT 63

33 P 5 Referentieontwerp De beperkte ruimte in het compact ingerichte gebied is benut voor duurzame energieprojecten gericht op het voorzien in de elektriciteitsbehoefte: de daken en gevels van gebouwen worden ingezet voor de omzetting van zonlicht en wind in elektriciteit. In de openbare ruimte en stallingen zijn oplaadpunten voor electrisch aangedreven auto s, scooters en fietsen. Water Het referentieontwerp brengt een wateropgave met zich mee, vooral omdat er verharding wordt toegevoegd. Dat gebeurt met de bouw van het zwembad op de locatie van de tennisbanen en met de uitbreiding op en rond het Ahoy-complex. Om te voorkomen dat afstromend regenwater het rioolstelsel belast, is ook extra oppervlaktewater opgenomen. Dit ligt rondom Ahoy. Zo draagt het bij aan de landschappelijke inpassing van dit complex. Daarnaast vangen de nieuwe gebouwen regenwater op en bufferen ze het. Gecombineerd met groene daken, lijkt het regenwater zo in voldoende mate te kunnen worden opgevangen en geborgen, ook bij extremere hoeveelheden in de toekomst. Fietsroutes en stallingen Fietsroutes en stallingen Geluidhinder en luchtkwaliteit Het referentieontwerp lost de knelpunten op die er zijn wat betreft luchtkwaliteit en geluidsbelasting. Hierdoor heeft ondanks het toevoegen/aanpassen van extra functies niet het niet geresulteert in een verslechtering van de lokale lucht- en geluidskwaliteit. Belangrijke bronnen van overlast als verkeer en industrie vallen weliswaar grotendeels buiten het plangebied van het referentieontwerp, maar hebben grote impact op de geluid- en luchtkwaliteit in het Hart van Zuid. Kwetsbare functies zijn in het referentieontwerp slim gepositioneerd. Hierdoor is gezorgd dat kwetsbare groepen weinig hinder ondervinden. Doordat het aanwezige warmtenet in de warmtevraag van de gebouwen voorziet, zijn geen eigen stookinstallaties meer nodig en wordt de lokale uitstoot van fijnstof verminderd. Ook de lokale maatregelen zoals het voorrang geven aan fietsers en voetgangers en het gebruik van groene daken leveren een positieve bijdrage aan de luchtkwaliteit Gebouwen zijn ontworpen met aandacht voor het minimaliseren van het drinkwatergebruik. Afstromend regenwater wordt opgevangen en zoveel mogelijk gebruikt voor toiletspoeling. Regenen afvalwater wordt gescheiden opgevangen en afgevoerd. Resultaat is dat er geen afvalwater meer in het oppervlaktewater terecht komt. Faseerbaarheid Hart van Zuid vanuit het westen Uit het referentieontwerp blijkt een hechte relatie tussen de wijze waarop de samenhang in het gebied is aangebracht en de situering van de afzonderlijke programma-onderdelen. Door te investeren in een robuuste hoofdstructuur waarin het stratenpatroon en de bouwvelden zijn vastgelegd, ontstaat niet alleen duidelijkheid, maar ook flexibiliteit. Dit creëert ruimte voor een flexibele invulling van de gebiedsontwikkeling. Zo ontstaan een goede faseerbaarheid en gunstige condities voor de toekomstige ontwikkeling. 64 HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT 65

34 5 Referentieontwerp 66 HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT HART VAN ZUID / AMBITIEDOCUMENT 67

35 Contactgegevens: Gemeente Rotterdam Projectmanagement Bureau Rotterdam Postbus AR Rotterdam Europoint III Galvanistraat AD Rotterdam Het ambitiedocument is een uitgave van het projectbureau Hart van Zuid van de gemeente Rotterdam, in opdracht van het college van B en W. Redactie: Projectbureau Hart van Zuid, Westerlengte Eindredactie: Westerlengte Vormgeving: RONK Fotografie: Zomertijd Fotografie, Kiktures Fotografie Kaartmateriaal: Palmbout Urban Landscapes, A2studio Het Hart van Zuid is een samenwerkingsverband tussen gemeente Rotterdam, deelgemeente Feijenoord, deelgemeente Charlois, Pact op Zuid en alle partners binnen het Hart van Zuid.