PROVINCIE ANTWERPEN Kanton Lier

Transcriptie

1 FOTOREPERTORIUM VAN HET MEUBil,AIR VAN DE BELGISCHE BEDEHUIZEN PROVINCIE ANTWERPEN Kanton Lier JAAK JANSEN M1N1STERIE VAN NEDERLANDSE CULTUUR KONINKLIJK INSTITUUT VOOR HET KUNSTPATRIMONIUM BRUSSEL 1975 PROVINCIE ANTWERPEN CULTUURDIENST ANTWERPEN

2

3 FOTO REPERTORIUM VAN HET MEUBILAIR VAN DE BELGISCHE BEDEHUIZEN SL,WZ/A PROVINCIE ANTWERPEN Kanton Lier (Bijvoegsel na Lier, Kerk Sint-Jozef en Bernardus, bl. 53) JAAK JANSEN MINISTERIE VAN NEDERLANDSE CULTUUR KONINKLIJK INSTITUUT VOOR HET KUNSTPATRIMONIUM BRUSSEL 1977 PROVINCIE ANTWERPEN CULTUURDIENST ANTWERPEN..

4

5 LIER KERK Smr-MARGARETA Deze begijnhofkerk werd begonnen in 1665 onder leiding van Louis Kest en Jan de Winter. Ze is gebouwd in barokstijl en werd ingewijd in De geveltop en de toren werden uitgevoerd in naar de plannen van architect Baets van Antwerpen ( datering in westgevel). Het is een driebeukige kerk met koor, gebouwd in baksteen en witte steen. EXTERIEUR Partieel gezicht N.-W., de voorgevel (B 29u 5 '42.), Z.-0., de zuidgevel (B 29u7'42.), de voorgevel (B , vóór 1941), toegang tot sacristie (B 29u4'42). INTERIEUR Alg. gezicht naar het koor (A , vóór 1970; M 50758'70), naar het doksaal (A , vóór 1970). ARCHITECTUUR ( detail) MAKELAAR, van ingangspoort, ca. 1664, eik, detail : beeld, H. Begga, geschilderde eik, h. 42 (B 29901'42.), beeld, 0.-L.-Vrouw met Kind, geschilderde eik, h. 44 (B '42.). PORTAAL (EN POORTGEBOUW), bovenaan nis met beeld van H. Margaretha van Antiochië, ged. 1664, beeld door D'Heur, 1777, steen (M '70). ALTAAR ALTAAR, Zij-, N., portiekaltaar, toegewijd aan 0.-.L. Vrouw, altaarstuk voorstellend Tenhemelopneming van Maria, ca. 1670, marmer (B '41); details : bovendeel (B ' 43), bekroningsnis met beeld van 0.-L. Vrouw met Kind, steen (B '43), flankerend beeld 1., Anna verklaart Maria de H. Schrift, steen, h. 160 (M 50799'70), flankerend beeld r., H. Johannes de Doper, steen, h (M 50800'70). ALTAAR, Zij-, Z., portiekaltaar, toegewijd aan H. Margaretha van Antiochië, met altaarstuk voorstellend Marteldood van de H. Margaretha van Antiochië, bekroond met Pelikaan die zijn jongen voedt, ca. 1670, marmer (B '41); details : flankerend beeld!., H. Catharina van Alexandrië, steen, h. 161 (M '70), flankerend beeld r., H. Barbara, steen, h. 168(M 50770' 70). ALTAAR, Hoofd-, door Pieter Scheemaeckers, portiekaltaar, altaarstuk voorstellend Verheerlijking van de H. Begga, bekroning met beeldengroep van de H. Drievuldigheid onder de gedaante van twee personen en de duif, 1711, expositietroon door Willem Igoatius Kerrickx 1742., gemarmerd hout, altaar op het koor (B '41); details : beeld!., H. Petrus, apostel, witgeschilderd hout (B '41; M 50787'70), beeld r., H. Paulus apostel, witgeschilderd hout (B 24068' 41); M 50781'70), voetstuk onder het beeld van H. Paulus apostel (M '70), altaartafel met tabernakel en expositietroon (M j0783'70), expositietroon met Hostiedrageode kelk, Ark van het Verbond en Toonbroden, met twee allegorische figuren van Hoop en Geloof (?), tabernakel met Lam van de Apocalypsis (M '70), kruisbeeld als bekroning, hout en metaal (M 5078j'70). BIECHTSTOEL - met beelden van H. Johannes evangelist, Maria Magdalena en twee Engelen met passiewerktuigen, met vier bustes in reliëf o.m. van Boetvaardige Koning; David, Boetvaardige H. Petrus, Berouw (?) en Boete (?), met ged. schenkingsopschrift van Catherina en Magdalena Aulaerts 1670, eik (B ' 41; A 16414, vóór 1942.;). - met beelden van 0.-L.-Vrouw en H. Jozef, ca. 1700, eik (A 16415, vóór 1942); details: de twee beelden (B 2.6 j 48'41), buste van 0.-L.-Vrouw (B 41527'43), buste van H. Jozef (B '43), medaillon van de bekroning met buste in reliëf van De goede Herder draagt het schaap op zijn schouders (B ' 43). - met beelden van Boetvaardige H. Petrus en Boetvaardige Koning David, met medaillon in bekroning met in reliëf buste van H. Margaretha van Antiochië, ca. 1700, eik (B 24062' 41; A 16416, vóór 1942.); detail : buste van Boetvaardige Koning David (B '41). COMMUNIEBANK door Jan Gerrits, met voorstellingen Pelikaan die zijn jongen voedt, Hostiedragende kelk en Lam van de Apocalypsis, 189 5, eik (M '70); detail : paneel met Hostiedragende kelk (A '42.).

6 LIER CUL TUSOB JECT CIBORIE, met merken : Mechelen, 62. en niet-geid. merk, 1762., zilver, h. 31 (A '42.; B '59); detail: merken op de voetrand (E 30636'59). KELK, voorstellingen op de voet : Het bloed van Christus Zaligmaker vloeit in een kelk en apostelfiguren, Antwerps werk, 1717, verguld zilver, h. 30 (B ' 59). KELK door Rich. Meller, van Brussel, op voet zes medaillons met bustes van heiligen o.m. Augustinus, get., b. xxe, neo-gotisch, verguld metaal, h. 22 (A '42.). KRurs, PROCESSIE-, 1e h. xvnre, hout en zilver, h. 73 (M 50789'70). KRUISBEELD, re h. XVIe, eik, h. 70 (M 50855'70). KRUISBEELD op voet, met Engelen met passiewerktuigen, 2.e h. xvne, ebbehout en zilver, h. 76 (B '42.). KRUISBEELD op voet, ze h. xvire, geschilderd hout, h. 136 (M '70). KRursBEBLD op voet, ze h. xvne, hout en schildpad, h. 110 (M 50801'70). MONSTRANS, Cilinder-, met voorstellingen van 0.-L. Vrouw met Kind, Jezus aan het kruis, H. Gumrnarus en H. Margaretha van Antiochië (?), 1e h. xvue, omgevormd tot zoonernonstrans, zilver, h. 59 (A ' 42). MONSTRANS, Stralen-, op voet 0.-L.-Vrouw met Kind, bekroning met H. Geest onder de gedaante van een duif, Pelikaan die zijn jongen voedt, ze h. xvrre, zilver, h. 77 (B '59). RELIEKHOUDER, kast voor reliekhouder van H. Begga, e. xvne, eik, h. r 82. (A ' 42), reliekhouder in stralenkrans, reliekhouder door D'Heur, 1776, zilver, h. 13, stralenkrans in verguld hout, h. 30 (M 50798'70). RELIEKHOUDER, kast voor reliekhouder van H. Donatus, met buste van de heilige, e. xvrre, eik, h. 185 (A 26438' 42), reliekhouder door D'Heur, 1776, zilver, h. 13 (M 50773'76). RELIEKHOUDER, onder stolp, van meerdere heiligen o.m. H. Laurentius en H. Kruis, met buste van Christus met kruis, e. xvne-b. xvme, hout en zilver, h. 59 (M 50854' 70). WIEROOKSCHEEPJE, IC h. xrxe, zilver, 16 x I2 (A ' 42) (cf. ook WIEROOKVAT). WIEROOKVAT, 1e b. xrxe, zilver, h. zo (A '42) (cf. ook WIEROOKSCHEEPJE). DECORATIE Nis door Jan Gerrits, met beeld van 0.-L.-Vrouw met Jezuskind en scepter, met Mariamonogram, met sym- bolen van de Evangelisten, 1902, marmer, h. 198 (B 24066'41). OMLIJSTING, Deur-, bekroning met buste van Christus, ze h. xvire, witte steen, h. 361 (M 50793'70). OMLIJSTING, Deur-, bekroning met buste van 0.-L. Vrouw, ze h. XVIIe, witte steen, h. 363 (M 50778'70). DOKSAAL door Pieter de Capper (?), beeldhouwer en Martin Donckaerts (?), schrijnwerker, , eik (B 24065' 41) (cf. ook KLANK, ORGEL); details : medaillon met buste van H. Johannes evangelist (M 50848'70), H. Marcus evangelist (M 50849'70), H. Mattheus evangelist (M 50850'70), H. Lucas evangelist (M 50851'70). GLASRAAM - door Jean Baptiste Capronnier, H. Familie met H. Catberina en portret van Catharina Josepba Moons, met ged. herinneringsopschrift aan Catharina J osepha Moons (t 1864) door haar bloedverwanten 1867, get., gerestaureerd in 1937 door G. Ladon na beschadiging in 1914, gebrandschilderd glas (M 50760'70). - (3 van 11) door firma Hochzeiter en Geyer, van Borgerhout, 1893, gerestaureerd in 1937 door G. Ladon na beschadiging in 1914, gebrandschilderd glas, Hogepriester zegent het huwelijk van Maria en Jozef, met scheukingsopschrift van Franciscus Herdewijn (M ' 70 ), Geboorte van Jezus, met schenkingsopschrift van mevrouw Nelemans (M 50814'70), Opdracht van Jezus in de tempel, met schenkingsopschrift van Constant Van Mol (M 50812'70). GRAFMONUMENT Grafsteen van Emerentiana De Winter (t 1667), Elisabeth Van Aken (t 1719), Emerentiana Van Aken (t 1677) en Margareta Van Aken (t 1712), arduin, 198 x 114 (M 50776'70). Grafsteen van Adriana De Haze (t 1687), Suzanna De Haze (t 1698) en Joanna Bellenrocx arduin, (t 1714) 198 X II 5 (M 50794'70). Grafsteen van de weduwe Frans De Pooter (t 1690) en haar drie dochters Adriana ( t 1717), Anna ( t 1728) en Magdalena (t 1726), arduin, 2.00 X u5 (M 50805'70). Grafsteen van Anna Van Dinter (t 1708), arduin, 199 X IlZ (M 50836'70). Grafsteen van Maria Lans (t 1709), arduin, 197 x n1 (M 50832'70). 1.

7 LIER Grafsteen van Catharina Lambrechts (t 1710), Barbara Lambrechts (t 1762) en Catharina Vander Auwera (t 1788), arduin, 198 X II4 (M 50829'70). Grafsteen van Dimpena De Rijck (t 1714), arduin, 199 x II3 (M 50842'70). Grafsteen van Adrianus Meesens et 1715), arduin, 198 X n3 (M 50835'70). Grafsteen van Joanna Maria Van Dyck (t 1720), arduin, 197 x 112 (M 50840'70). Grafsteen van Catharina Helssens (t 1723) en Lucia Helssens et 1727), arduin, 201 x II4 (M 50823'70). Grefsteen van Elisabeth Bruynincx, weduwe van Godefrid us Schoonaeus ( t 17 24) en dochters Catharina (t 1738), Geertrudis (t 1731), en hun nicht Joanna Godefrida Van Iemert (?) ( t 1796), arduin, 200 X II4 (M 50838'70). Grafsteen van Margarita Colet et 1725) en Theresia Matheus (t 1772), arduin, 198 X II5 (M 50795'70). Grafsteen van Maria Van Reusel (t 1726), arduin, 200 X 115 (M 50834'70). Grefsteen van Philippus Verstylen (t 1727), arduin, 200 x 117 (M 50833'70). Grefsteen van Joanna Somers (t 1729), arduin, 83 X 80 (M 50803'70). Grafsteen van Catharina Gilis ( t r 7 29 ), arduin, 200 X II 5 (M 50828'70 ). Grafsteen van Adriana Francisca Truyts (t 1737), Joanna Maria Truyts (t 172.0) en Anna Maria Schellinckx (t 1762.), arduin, 199 X 113 (M '70). Grafsteen van Joanna Brigitta (t 1745) en Isabella Maria De Kesschietre (t 1775), arduin, 202 X II5 (M 50804' 70). Grafsteen van Anna Canel (t 1747) en Maria François Canel (t 1742.), arduin, 200 X u4 (M 50822'70). Grafsteen van Joanna Catharina Verheyleweghen ( t 1747), Barbara Vloebergh (t 1748) en Maria Van Sant (t 1773), arduin, zoo X 114 (M 50831'70). Grafsteen van Anna Cristina De Kesschietre ( t ), arduin, 199 X u5 (M 50826'70). Grafsteen van Joanna Catharina De Wilde (t 1756), arduin, 197 X II4 (M 50819'70). Grafsteen van Franciscus Joes Borrens (t 1760), arduin, 196 x ris (M 50830'70). Grafsteen van Clara Vander Veken (t 1761), Joanna Vander Veken (t 1767) en Anna Maria Vander Veken (t 1765), arduin, 199 X II4 (M 50837'70). Grafstem van Isabella Huygens ( t 1762), Catharina Huygens (t 1743), Isabella Huygens (t 1733), Catharina Theresia Huygens (t 1721) en Anna Maria Huygens (t 1771), arduin, 230 X 129 (M '70). Grafsteen van Anna Isabella Morisses ( t 1762), Theresia Joseph Morisses (t 175 2) en Joanna Catharina Morisses (t 1759), arduin, 200 X 114 (M 50839'70). Grefsteen van Maria Agnes Senoutzen (t 1764) en Theresia Gertrudis Senoutzen (t 1788), arduin, 2.01 X II4 (M 50825'70). Grafsteen van Clara De Rue (t 1765), Maria De Rue (t 1791) en hun nichten Joanna Catharina Rosa en Dimphna Rosa, arduin, 209 X II4 (M 50841'70). Grafsteen van Elisabeth Heylen ( t 1768) en Anna Heylen arduin, 200 X II4 (M 50845'70). Grefsteen van Maria Theresia de Doncquers (t 1768), Adriana Boedingen (t 1732) en Mechti Boedingen (t 1766), arduin, 198 X 115 (M 50796'70). Grafsteen van Anna Francisca Nou.wen (t 1768), arduin, 198 x II3 (M 50844'70). Grafsteen van Anna Elizabeth Van Everbroeck ( t 1778) en Maria Theresia Cools et 1780), arduin, 2.00 x II4 (M 50824'70). Grctfsteen van Maria Dullaert ( t 1789), Amelberga Dullaett et 1767), Joanna Dullaert (t 1816) en Maria Theresia Dullaert ( t ), arduin, 2.00 X 1 l 4 (M ' 70). Grafsteen van Joanna Maria De Rorive ( t 1790), arduin, 2.02 x II4 (M '70). Grafsteen van Anna Maria Van den Kerckhoven ( t 1797 ), arduin, 198 X 114 (M 50775'70). KLANK KLOK door Alfons Beullens, van Leuven (volgens opschrift), ged (?), brons (waarschijnlijk niet meer ter plaatse), zijde met voorstellingen van o.m. H. Hart van Jezus en H. Hart van Maria (A 55735'43). KLOKJE, HANG-, door atelier Beullens-Michaux, van Leuven, smeedwerk door Lodewijk Van Boeckel, ged. 1914, brons en smeedijzer, tot. h. 81 (M 50779'70). ORGEL door Jean Baptist Forceville, orgelbouwer, orgelkast door Pieter de Capper, beeldhouwer, en Martin Donckaerts, schrijnwerker, met voorstellingen van David Koning-Psalmdichter, musicerende Engelen en drie medaillons met bustes van heilige vrouwen o.m. H. Begga en H. Margaretha van Antiochië (?), 17r , vernieuwingen aan het orgel in r 8 3 r door Smet, in 1900 door Jozef Stevens, van Duffel, eik (B ' 41) (cf. ook DOKSAAL); details : David Koning-Psalmdichter (M 50846'70), medaillon met H. Margaretha van Antiochië (M 50847'70). OFFERANDE OFFERBLOK door Jan Gerrits, ter ere van H. Drievuldigheid, 1910, eik, h. 110 (A 26439'42). ;

8 LIER OFFERBLOK door Jan Gerrits, voor de "Schamelen Arme", 1910, eik, h. 110 (A '42.). OFFERBLOK door Jan Gerrits, ter ere van de H. Antonius van Padua, met voorstelling Schrijvend engeltje, 1913, eik, h. 109 (B '41). PREEKSTOEL door Willem Ignatius Kerricx, met onder de, kuip beelden van HH. Begga, Margaretha van Antiochië, Catharina van Alexandrië en Barbara, met de symbolen der Evangelisten, op de kuip bustes van 0.-L.-Vrouw, Christus Zaligmaker en H. Jozef, b. xvme, eik, gezicht van l. (A 16417, vóór 1942), gezicht van r. (B 24060'41). RUSTMEUBEL BANK (EN BANKJE), bid-, met ged. inscr. I.I.S.178 5, eik, h. 95 (M '70). KooRZmHIUBEL (3), koorstoelen, xvme (?), hout en leder (M '70). SCHILDERIJ - door Marc Antonio Garibaldo, Onthoofding van de H. Margaretha van Antiochië, afk. van zij-altaar Z., met wapenschild, z.e h. xvue, doek, 245 X 149 (A 16418'42.; M 50771'70). - door Jan Erasmus Quellin, Verheerlij_king van de H. Begga, afk. van hoofdaltaar, ca. 1711, doek, br. 290 (N '70). - door Gerard Seghers, 0.-L.-Vrouw verschijnt aan de H. Franciscus Xaverîus, ca. 1630, doek, 2.04 X 143 (M 50808'70). - door M. G. Tieleman, Jezus breekt het brood met de Emmaüsgangers, 1833, doek, br. 275 (B 24084'41). - door Jan Ykens, De honderman van Kafarnaüm smeekt Jezus om genezing van zijn knecht, get. en ged. l.b , doek, 165 x 2.38 (M 50818'70). - Vlaamse School, Beweging van Jezus, z.e h. xvne, koper, 21, 5 x 15,5 (A 26449'42). - Vlaamse School, H. Familie met de kleine J ohanoes en engelen, z.e h. xvue, doek, 160 x 12.0 (M 50817'70). - Vlaamse School, H. Franciscus ontvangt de kloosterregels voor de Minderbroeders van Christus, met votiefopschrîft, ze h. xvue, doek, 204 X 15 3 (M 50809'70 ). - Vlaamse School, Man van Smarten met passiewerktuigen spreekt voor ons ten beste bij God de Vader, z.e h. xvue, koper, 2.1,5 X q,5 (A '42.). - Vlaamse School, Tenhemelopneming van Maria, afk. van zijaltaar N., 2e h..xvne, doek, 184 X 119 (B 41524'42.). SCULPTUUR Beeld door Jan Gerrîts, 0.-L.-Vrouw met Jezuskind met scepter, 1902., marmer, h. 60 (B 24066'41) (cf. ook DECORATIE, NIS). Beeld door Jan Gerrits, 0.-L.-Vrouw met Jezuskind vertrapt de sfang, get. en ged. 19 r o, marmer, h. 176 (M '70). Beeld door Jan Gerrits, Anna verklaart Maria de H. Schrift, get. en ged. op voet 1914, marmer, h. 174 (NI 50764'70). Beeld door Artus Quellin de Oude, H. Franciscus van Assisi, geschonken door Anna Lambcrti in 1667 (volgens opschrift), met console, steen (B '41; M 50780'70). Beeld door Lodewijk Willemssens (?), H. Martinus, op console, z.e h. xvue, steen (B '41). Beeld, Christus Zaligmaker, met console, geschonken door ]. Schatten in 1667 (volgens opschrift), steen (B '41; M 50790'70). Beeld, H. Adrianus, met console, 2e h. xvue, steen (B 24072' 41). Beeld, H. Antonius van Padua, met console, 1671 ( chronogr. ), steen (B ' 41 ). Beeld, H. Augustinus van Hippo, met console, 1671 (chronogr.), steen (B '41). Beeld, H. Begga, met console, z.e h. xvue, steen (B '41). Beeld, H. Dominicus, met console, 2e h. xvue, steen (B '41). Beeld, H. Gummarus : het wonder van de bron, met console, 2e h. xvue, steen, h (B 24069'41; B '6 5 ). Beeld, H. Johannes evangelist, met console, 2e h. xvue, steen (B '41). Beeld, H. Jozef met Jezuskind met kruis, met consolé, z.e h. XVII steen (B ' 41 ). Beeld, H. Margaretha van Antiochië, met console, 2.e h. xvue, steen (B '41, M 50774'70). Beeld, H. Rochus van Montpellier, met console, z.e h. XVIIe, steen (B ' 41 ). Beeld, 0.-L.-Vrouw Onbevlekt Ontvangen alleen staand op de maansikkel, met console, 2.e h. xvne, steen (B '41). Beeld, 0.-L.-Vrouw van Smarten, met console, z.e h. xvne, steen (B '4I; B 41520'43). Reliëf, medaillon met buste van Christus Zaligmaker, e. xvne - b. xvme, eik, h. 75 (M '70). Reliëf, medaillon met buste van H. Begga, 3e kw. xvme, gepolychr. hout, h. 60 (M 50853'70).

9 LIER TAFEL CREDENSTAFEL, b. xvn1e, geschilderd hout en marmer, h. 71 (M 50788'70). (LICHTKROON EN) KAARSENSTAANDER, re h. xrxe, koper, thans in stukken bewaard (A z6445' 42). (LICHTKROON EN) KAARSENSTAANOER door Lodewijk Van Boeckel, 1919, smeedijzer, h. 150 (M 5076z'70). TEXTIEL ANTEPENDIUM door de dochters van Peter Paul Rubens (?), ze h. xvue, goud borduurwerk, hr. z 15 (B z9898' 4z); detail : voorstelling van 0.-L.-Vrouw Onbevlekt Ontvangen vertrapt de slang, zilver (B 29899' 42). ANTEPENDIUM door de dochters van Peter Paul Rubens (?), met voorstelling Lam van de Apocalypsis, ze h. xvne (?), goudborduurwerk, hr. 215 (B 29897' 4z). ANTEPENDIUM, 2e h. xvue, goudborduurwerk op witte zijde, hr. 302 (B z9895'42); detail : voorstelling Doop van Jezus in de Jordaan (B 29896'42). ANTEl'ENDIUM, met voorstelling van H. Margaretha van Antiochië, 2e h. xvue, goudborduurwerk op rood fluweel, hr. 216 (B 1804z5'59). ANTEPENDIUM, met voorstelling Wonder van de bron van H. Gummarus, ca. 1700, gestulpt goudborduursel en rood fluweel, 89 X z87 (B '59). ANTEPENDIUM, e. xvue- b. xvnre, borduurwerk, br (B 2906z'4z); detail : voorstelling van Jezuskind als Zaligmaker (B z9063' 4z). ANTEPENDIUM, met Mariamonogram, e. xvue - b. xvnre, borduurwerk, br. 2r5 (B z9061'42 ). ANTEPE1'TDIUM, met Jezusmonogram, e. xvrre - b. xvure, borduurwerk (B 29064' 42). VERLICHTING KANDELAAR, Paas-, met twee lichtarmen, Mechels werk, xe h. xvrre, met lezenaar ze h. xvre, messing, h (A 26441'42). KANDELAAR (2), xvue, messing, h. 24 en z1 (M 50856'70). KANDELAAR (z), ze h. xvne, messing (M 50857'70). KANDELAAR (z), Koor-, e. xvure, verguld hout, h. 141 (M 50765'70). KANDELAAR (8), e. xvure of xrxe, verzilverd metaal, h. 75 (B 29067' 4z). KANDELAAR (4), op voet Brandend hart, xrxe, verzilverd metaal, h. 68 en vier andere, xrxe, verzilverd metaal, h. 68 (B 29065' 42). VOETSTUK CONSOLE, onder he beeld van Christus Zaligmaker, met herinneringsopschrift van J. Schatten (t r674) schenker van het beeld in 1667, steen (M 50790'70) (cf. ook SCULPTUUR, Beeld van Christus Zaligmaker). CONSOLE, onder het beeld van H. Adrianus, met herinneringsopschrift van Joanna Mertens ( t ), ze h. xvne, steen, h. 120 (M 50768'70). CONSOLE, onder het beeld van H. Antonius van Padua, met votiefopschrift, 1671 (volgens chronogr.), steen, h. 130 (M 50761'70). CONSOLE, onder het beeld van H. Augustinus van Hippo, met herinneringsopschrift van Magdalena V erstrepen (t 1660), Magdalena Mindelers (t 1678) en Anna Faes ( t 1693), met chronogr. 1671, steen, h (M 50816'70). CONSOLE, onder het beeld van H. Begga, met herinneringsopschrift van Maria Lans ( t 1709), ze h. xvne, steen, h. 100 (M 50797'70). CONSOLE, onder het beeld van de H. Dominicus, met voorstelling buste van de H. Rosa van Lima, 2e h. xvne, steen, h. 110 (M 50810'70 ). CONSOLE, onder het beeld van H. Franciscus van Assisi, met herinneringsopschrift van Anna Lamberti (t 1675) schenkster van het beeld in 1667, steen (B z408z'41) (cf. ook SCULPTUUR, Beeld van H. Franciscus van Assisi). CONSOLE, onder het beeld van H. Gummarus, met herinneringsopschrift van Catharina Vander Hourst (t 1692), steen, h. 135 (M 50767'70). CONSOLE, onder het beeld van H. Johannes evangelist met herinneringsopschrift van Jan Van Dijck, Maria Van Dijck, Maria Verlinden en Anna Van Dijck (t 164z), ze h. xvr1e, steen (M 50777'70). CONSOLE, onder het beeld van H. Jozef, met votiefopschrift van Jacomina Conincloo ( t 1649), ze h. xvue, steen, h. 110 (M 50806'70). CONSOLE, onder het beeld van H. Margaretha van Antiochië, met votiefopschrift van Margareta Schaep (t 1603), 2e. h. xvrre, steen, h. 100 (M 50774'70) (cf. ook SCULPTUUR, Beeld van H. Margaretha van Antiochië).

10 LIER CONSOLE, onder het beeld van H. Martinus van Tours, met herinnerin gs opschrift van Beatrix Lambelin ( t 1676), met wapenschild, 2.e h. xvue, steen, h. 140 (M 50763'70). CoNSOLE, onder het beeld van H. Rochus van Montpellier, met herinneringsopschrift van Maria Morissens (t 1689), 2.e h. xvue, steen, h. II5 (M 508n'70). CoNSOLB, onder het beeld van 0.-L.-Vrouw Onbevlekt Ontvangen, met votiefopschrift, 2.e h. xvne, steen (M 50791'70). CoNSOLB, onder het beeld van 0.-L.-Vrouw van Smarten, met Zweetdoek van Veronica, met herinneringsopschrift van Barbara Noodens (t 1693) en Catharina De Boeck, 2.e h. xvue, steen, h (M 50813'70). WATER WIJWATERVAT door Jan Gerrits, Engel met schelp, get. en ged. 1907, marmer, h. 154 (B '41). ( 6

11 WOORD VOORAF In 1967 hebben de Ministers van Cultuur, op initiatief van de Heer Pierre Wigny, aan het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium de dringende opdracht toevertrouwd een volledig, maar summier repertorium samen te stellen van het kunstbezit van het land. Dit repertorium, onder de vorm van korte identificatienotities aangevuld met fotografische opnamen, moest hoofdzakelijk een BEVEILIGINGSINVENTARIS zijn, de eerste fase in de organisatie van een meer doelmatige bescherming van het kunstbezit. Moet men inderdaad niet de opsomming maken van wat men bezit om er de schatten van te onderkennen en een actie te voeren voor hun bescherming of hun behoud, gesteund op hun waarde en onveiligheid? Het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium werd belast met het opstellen van die inventaris omdat het reeds meer dan dertig jaar ervaring had in dit soort onderneming en reeds vijfhonderdduizend inventarisfoto's bezat. Een relatief kleine inspanning was dus voldoende om deze opdracht tot een goed einde te brengen. Negen kunsthistorici, één per provincie, werden belast met het prospecteren van elk van de kantons, terwijl negen particuliere fotografen de fotodocumentatie moesten samenstellen, dit als een vorm van beschrijving die sneller en doelmatiger is dan een geschreven tekst. Het werk werd aangevat in de sector van ons patrimonium die het meest in gevaar was, namelijk de kerken waarvan het meubilair dreigt te verdwijnen of veranderingen te ondergaan ingevolge de wijzigingen van de liturgie in Het resultaat van deze eerste fase van de beveiligingsinventaris krijgt vaste vorm door de publikatie, voor elk van de tweehonderd tweeëntwintig gerechtelijke kantons, van een aflevering van het fotorepertorit,m van het meubilair van de Belgische bedehuizen. Deze publikatie begon in 1972 met de kantons Bouillon, Heist-op-den Berg, Lin1bourg en Maasmechelen. Op die wijze zal het fotorepertoriitm van het meubilair van de Belgische bedehuizen, dank zij de doeltreffende steun van de Ministers van Cultuur, zich stilaan ontwik kelen tot een onmisbaar werkinstrument voor hen die als taak hebben ons nationaal kunstpatrimonium te beschermen en te valoriseren. René SNEYERS Directeur a.i. (,., -v.,,.... 'J ; y.

12

13 INLEIDING Het fotorepertorium van het n1et1bilair van de Belgische bedehuizen is een versnelde inventaris, die echter tracht zo volledig mogelijk te zijn. Het neemt alle voorwerpen op die een artistieke, oudheidkundige, historische of volkskundige waarde hebben en maakt aldus niet alleen het werkinstrument uit waarop aangedrongen wordt door de verantwoordelijken voor de beveiliging van het nationaal kunstbezit, maar vormt tevens een rijke bron voor de studie van de kunstgeschiedenis. De werkmethode voor dit fotorepertorium is dezelfde als die voor de inventaris die reeds sedert dertig jaar door het Instituut wordt samengesteld, maar beperkt de systematische opzoekingen en wetenschappelijke controles, die een remmende werking hebben, om slechts de essentiële identificatiegegevens te behouden. De voorbereiding, die voor elke provincie gedaan wordt door een kunsthistoricus, blijft bij een snelle raadpleging van de archieven, inventarissen, repertoria en andere gepubliceerde documenten die toelaten de kunstwerken te lokaliseren en te identificeren. Tijdens de prospectie worden er aan de reeds bekende voorwerpen een aanzienlijk aantal toegevoegd die nog nergens werden vermeld. De opnamen, van het formaat 56 X 72 mm, worden gemaakt door particuliere fotografen volgens het programma, namelijk de opdrachtformulieren, opgemaakt door de prospectors. De fotografische afdrukken ( r 3 x r 8 cm) worden gekleefd op grote analytische steekkaarten (30 X 24 cm), die de identificatiegegevens van het voorwerp en het negatiefnummer vermelden. Zij worden alfabetisch gerangschikt per gemeente in de fototheek van het Archief, waar elke navorser ze kan raadplegen aan de hand van de typologische, de iconografische en de auteurscatalogi. Gelijktijdig met het opnemen van de fotoeocumenten in het Archief wordt de inventaris ervan gepubliceerd; die bevat tevens de fotografische opnamen gemaakt vóór die van het Repertorium. De publikatie gebeurt, voor elke provincie, PER GERECHTELIJK KANTON. De gemeenten worden alfabetisch gerangschikt, rekening houdend met de samenvoegingen, afschaffingen en nieuwe naamgevingen. De bedehuizen worden onderverdeeld in parochiale kerken en kapellen bestemd voor de eredienst enerzijds en in minder belangrijke bidplaatsen, zoals wegkapellen of calvariebergen, anderzijds; om die laatste groep te onderscheiden zijn de inleidende notities gedrukt in een kleiner lettertype. In elk van de twee categorieën verloopt de rangschikking van de bedehuizen alfabetisch volgens de naam van de patroonheilige; die wordt eventueel gevolgd door de naam van de af geschafte gemeente of de vroegere benaming van de gemeente, evenals de naam van het gehucht of de wijk; die laatste bepalen alleen de alfabetische rangschikking ingeval twee bedehuizen dezelfde patroonheilige hebben in één gemeente. In enkele gevallen komt een bedehuis niet voor in

14 de publikatie, omdat het meubilair ervan niet belangrijk is of omdat de kerk wegens restauratie niet toegankelijk was op het ogenblik van de prospectie. Een korte INLEIDENDE NOTITIE situeert elk bedehuis samen met zijn meubilair in het ai:cheologisch en historisch kader aan de hand van elementaire gegevens : het ontstaan, de voornaamste bouwfazen, het bouwkundig type, de naam van de bouwmeester, enz. In de publikatie is de RUBRICERING gebaseerd op een SYSTEfüI VAN TREFWOORDEN dat, spijts zijn onvolmaaktheden, sedert jaren zeer goede diensten bewijst aan het Archief van het Instituut. Door dit systeem worden de documenten in drie categorieën ondergebracht : het gebouw, de architecturale details en het meubilair. In de EERSTE GROEP worden onder de trefwoorden EXTERIEUR en INTERIEUR respectievelijk de algemene buiten- en bi enopnamen van het gebouw samengebracht. Ze vertegenwoordigen nooit de volledige inventaris. van de architectuur van het bedehuis, maar gevèn er toch een duidelijk beeld van en situeren tevens het meubilair binnen het gebouw. Daarenboven laten de vroeger gemaakte opnamen niet zelden toe het meubilair te identificeren dat intussen verwoest werd door oorlog of brand, of weggenomen werd ingevolge de recente liturgische vernieuwingen. De TWEEDE GROEP, gerangschikt onder het trefwoord ARCHITECTUUR (detail), brengt alle architecturale details samen die aan de hand van ondertrefwoorden worden gerubriceerd. Die detailopnamen maken hoofdzakelijk deel uit van de reeds bestaande documentatie en werden slechts in enkele gevallen aangevuld bij gelegenheid van het samenstellen van het Repertorium. De DERDE GROEP rangschikt de fotografische opnamen van het meubilair volgens trefwoorden en ondertrefwoorden. De VOORWERPEN ONDER HETZELFDE TREFWOORD gegroepeerd, worden in princiep chronologisch onderverdeeld, met uitzonde ing van de trefwoorden SCHIL DERIJ en SCULPTUUR, waaronder de rangschikking alfabetisch gebeurt volgens de auteursnaam, vervolgens per school en ten slotte chronologisch voor de anoniemen. Wanneer bij een DUBBEL TREFWOORD slechts één voorwerp wordt beschreven, komt het trefwoord dat aan het ontbrekend voorwerp beantwoordt tussen haakjes te staan. Ingeval op EENZELFDE FOTOGRAFISCHE OPNAME meerdere voorwerpen voorkomen die onder VERSCHILLENDE TREFWOORDEN kunnen worden geëxploiteerd, dan wordt elk van die voorwerpen onder zijn respectief trefwoord beschreven en wordt een verwijzing gemaakt naar de andere trefwoorden. Elk voorwerp dat in het Repertorium wordt opgenomen, is GEÏDENTIFICEERD OP EEN SUMMIERE WIJZE aan de hand van zijn essentiële karakteristieken : de benaming, de kunstenaar, de iconografische voorstelling, de herkomst, de datering, de stijl, de materie, de techniek en de afmetingen (hoogte, breedte, dikte). Behoudens anders vermeld, zijn de afmetingen van de schilderijen genomen binnen de lijst. Ingeval de notitie MEERDERE IDENTIEKE VOORWERPEN beschrijft, wordt naast het trefwoord het aantal vermeld dat op de fotografische opname voorkomt. Voor de opgave van de ICONOGRAFISCHE VOORSTELLINGEN, wordt de terminologie gebruikt die in het Archief in voege is. In princiep is elk iconografisch thema r 4

15 vermeld dat op het voorwerp zichtbaar is, waarbij echter de voorstellingen die op de foto niet zichtbaar of fotografisch niet exploiteerbaar zijn tussen rechte haakjes worden geplaatst. Na elke notitie wordt het NEGATIEFNU:MMER vermeld, gevolgd door het jaar van de opname. Ingeval een geïnventariseerd VOORWERP NIET GEFOTOGRAFEERD werd, krijgt het niettemin zijn normale plaats in de tekst maar wordt de notitie gevolgd door de vermelding "niet gefotografeerd". De meest voorkomende motiveringen voor het ontbreken van fotografische opnamen zijn de materiële onmogelijkheid de foto te maken ( een grafplaat onder een biechtstoel) en de afkeuring van de opname om technische redenen of omdat zij niet beantwoordt aan de eisen van het opdrachtformulier. Indien het ensemble van het meubilair van een kerk niet kon worden gefotografeerd, bijvoorbeeld ingevolge restauratiewerk.en, dan wordt de lijst van het meubilair toch gepubliceerd, echter zonder negatiefnummers. De VOORWERPEN die zich NIET MEER TER PLAATSE bevinden op het ogenblik. van de prospectie of van de fotografische zending, worden in het Repertorium opgenomen gevolgd door de vermelding " niet meer ter plaatse" of " waarschijnlijk niet meer ter plaatse". De wijze waarop de publikatie van het Repertorium is opgevat beantwoordt, in zijn summiere vorm, aan de opdracht die ons werd toevertrouwd. Daarbij mag echter niet uit het oog verloren worden dat de gelijktijdige raadpleging van de repertoriumlijsten en de fotodocumenten - de onmisbare aanvulling voor de identificatie van de voorwerpen -, aan de kunsthistorici een bron van opzoek.ingsmogelij kheden biedt, die door de toevoeging van de indexen van de voorwerpen, de onderwerpen en de auteurs nog verruimd zullen worden *. Raphaël v AN DE w ALLE Assistent verantwoordelijk voor het Departement van het Fotoarchief ; * Die fotodocumentatie kan door het publiek geraadpleegd worden in de leeszaal van het Archief van het Instituut (Jubelpark 1) op alle werkdagen van 9,30 u tot 12 u en van 14 u tot 17 u behalve op zaterdag. Fotografische afdrukken kunnen besteld worden in de leeszaal of per brief tegen volgend tarief : contactafdrukken E ( 9 x 12) = 4 BF A (13 x 18) = I5 BF B (18 x 24) = 2 5 BF C (24 x 30) = 35 BF D (30 x 40) = 50 BF F (40 x 40) = 65 BF vergrotingen 13 x 18 = 17, 50 BF 18 x 24 = 30 BF 24 x 30 = 50 BF 30 x 40 = 60 BF De negatieven aangeduid met de letter M, van het formaat 56 X 72 mm, kunnen als vergrotingen van minimum 1 3 x 18 cm geleverd worden.

16

17 LIJST DER AFKORTINGEN afk. afkomstig kw. kwart alg. algemeen 1. lengte b. begin links boven Lod. Lodewijk br. breedte m. midden ca. circa monogr. monogram cf. confer N. noord(en) chronogr. chronogram N.-0. noordoost( en) cl. cliché N.-W. noordwest( en) d. diepte niet-geïd. niet-geïdentificeerd diam. diameter o. onder e. einde 0. oost(en) ext. exterieur polychr. polychroom ged. gedateerd r. rechts gepolychr. gepolychromeerd reprod. reproduktie get. getekend resp. respectievelijk h. helft toeg. toegeschreven hoogte tot. totaal H. Heilige W. west(en) HH. Heiligen z. zuid(en) herk. herkomstig z.d. zonder datum inscr. inscriptie Z.-0. zuidoost(en) int. interieur Z.-W. zuidwest(en) inv. inventaris

18

19 TREFWOORDENLIJ ST Dit classificatieplan is een uittreksel uit de trefwoordenlijst die in het Fotoarchief gebruikt wordt. Het tracht nochtans volledig te zijn met betrekking tot de rubrieken van het Repertorium. ;... 1 EXTERIEUR Tribune Hostiedoos Triforium Kelk INTERIEUR Troggewelf Kruis Tromp Kruis, Borst- ARCHITECTUUR ( detail) Vakwerk Kruis, Processie- Baldakijn Venster en maaswerk Kruis, Triomf- Balk Waterspuwer Kruisbeeld Ba1kzool Windschoor Liturgische kam Band Zuil Liturgische waskan Basis Zwik Monstrans Bedaking Pateen Bevloering AFGIETSEL EN GALVANOPLASTIE Paternoster Bindsteen Pax Boog en bogenrij ALTAAR Pi.""<iS Boog-en gewelfaanzet Altaar Reliekhouder Bovendorpel Antependium Reliekschrijn Console Draagaltaar Schep bekken Credensnis Huisaltaar Spijkerboom Deur, Buiten- Thabor Fronton BEDEVAARTVAANTJE Wierookscheepje Fundering Wierookvat Gebint BIECHTSTOEL Wierookvatstaander Gewelf Wij wateremmer Kapiteel BLAZOEN Wijwaterkwast Karbeel Carte! ( obiit) Koepel Stamboom DECORATffi Kraagsteen Wapenschild Afsluiting Kraagstuk Beschilderd doek Kroonlijst BOEKBAND Deur, Binnen- Kruisbloem Houtwerk Makelaar CERAMIEK Lambrizering Muur Lederbek leding Muuropening COMMUNIEBANK Muurschildering Muurverband Nis Nis CuLTUSOBJECT Omlijsting Parket Ablutievaatje Stuc Pendentief Ampullen en -schaal Tochtportaal Pijler Aanwijzer Wandversiering Pilaster Altaarlessenaar Pinakel Canonbord DOKSAAL Piscina Chrismatorium Plafond Ciborie DOOPVONT Portaal en poortgebouw Ciborie, Berechtings- Sluitsteen Custode DRUKWERK Devotieobjecten Boek Steunbeer Tra bes Fylacterion Trap Gemellion EX-VOTO 9

20 FOLKLORE Kunstbloemen en -vruchten onder stolp Volksprent GEDENKTEK.Et"f GLASRAAM GLASWERK Achterglasschildering Glaswerk GRAFMONUMENT HANDSCHRIFT HUISHOUDEN Aquamanile Schenkkan en bekken Vaas IJZER- EN BESLAGWERK Hek Hengselwerk Muuranker Sleutel Sluitwerk Torenkruis Trapleuning INSIGNE Banier Bladwijzer Borsthanger Ceremonies taf Gilde breuk Gilde-of Corporatietoorts Hellebaard van suisse Hoofddeksel Kerkmeesterstaf Kromstaf Kroon Kruisdragende wereldbol Pelgrimsinsigne Scepter JUWEEL KAART-PLAN-MAQUETTE Kaart Maquette van een gebouw Maquette-reductie Plan Plan van een gebouw K>1.ST Begijnekast Broederschapslijst Commode Handdoekrek Kast Kastpaneel Kleerkast Leg rek Muurkast Sacristiekast KERKMEESTERBANK KLANK Altaarcarillon Gong Handbel Klok Klokje, Hang Muziekinstrument Orgel Ratel KOFFER Koffer Koffertje KOORGESTOELTE KoORLEZENAAR KRUISWEG MINIATUUR MozAÏK OFFERANDE Collecteschaal Offerblok Schaal en schotel PREEKSTOEL Ambo Preekstoel RETABEL Besloten hofje Huiskapel Retabel Retabelfragment RUSTMEUBEL Bank en bankje Bidstoel Katheder Koorzitmeu bel Kruk Stoel Tribune Troon Zetel SCHILDERIJ SCRIPTA Archivalia Inscriptie Ledenlijst SCULPTUUR SLUITSTUK Koorkap gesp TABERNAKEL Tabernakel Baldakijn en troonhemel Expositietroon TAFEL Console Credenstafel Tafel TAPISSERIE TEXTIEL Albe Antependium Aurifrisia Baldakijn en troonhemel Banier en vlag Borduurwerk Bursa Corporale Dalmatiek Gekleed beeld Handschoen Hoofddeksel Humeraal Jugum Domini 10

21 Kazuifel Kelkvelum Koorkap Liturgisch gewaad Mijter Pala Stool en manipel Uniform Velum UURWERK Klokkekast Pendule Uurwerk Zonnewijzer VERLICHTING Aansteker en domper Berechtingslantaarn Godslamp Kandelaar Kandelaber. Lantaarn Lichtarm Lichtkroon en kaarsenstaander Luchter Processielantaarn Snuiter Wandlicht VERWARMING Handenverwarmer Kachel VOERTUIG Wagen VOETSTUK Console Sokkel Voetstuk Zuil WAPEN EN WAPENRUSTING WATER Lavabo Wijwaterbakje Wijwatervat WETENSCHAPSINSTRUMENl'EN Barometer Maten en gewichten Windwijzer Il

22

23 BERLAAR KERK ÛNEEVLEKT HART VAN MARIA (STATIE) De modern-gotische kerk werd gebouwd in _ Het is een éénbeukig bedehuis in baksteen. EXTERIEUR Alg. gezicht Z.-W. (M 50713'70). INTERIEUR Alg. gezicht naar het koor (M 50714'70), naar het doksaal (M 50715'70). KERK SINT-LAMBERTUS (GESTEL) De kerk dateert uit de vijftiende eeuw. De noordelijke kruisbeuk werd gebouwd in 1778, de zuidelijke in Rond die tijd kreeg de kerk een nieuwe binneninrichting. De kerk werd vergroot rnet twee zijbeuken omstreeks Het is een driebeukig gebouw met kruisbeuk, koor en westertoren. EXTERIEUR Partieel gezicht Z., toi:en, zijbeuk en kruisbeuk (M 50597'70). INTERIEUR Alg. gezicht naar het koor (M 50598'70), naar het doksaal (M 50599'70). ALTAAR ALTAAR, Zij-, N., portiekaltaar, toegewijd aan 0.-L. Vrouw, m. xvue, aangekocht bij de Karthuizers van Lier en versierd o.a. met nieuwe altaartafel in 1784, met altaarstuk Kroning van Maria door Christus met het bloemenwonder in het graf van Maria van 1879, marmer (M 50642'70). ALTAAR,.Zij-, Z., portiekaltaar, toegewijd aan de H. Bruno, m. XVIte, aangekocht bij de Karthuizers van Lier en versierd o.a. met nieuwe altaartafel in 1784, met altaa1stuk voorstellend H. Bruno, marmer (M 50605'70). ALTAAR, Hoofd-, door Willem Roef, beeldhouwer, en C. Nauwelaerts, schrijnwerker, ingewerkt in de versiering van de koorabsis, een portiek vormend, met Duif als symbool van de H. Geest in stralenkrans, met geschilderde voorstelling Marteldood van H. Lambertus, met medaillons waarin de vier Westerse Kerkvaders, , gemarmerd hout (M 50598'70) (cf. ook INTERIEUR, Alg. gezicht naar het koor); details : altaartafel met expositietroon, allegorische voorstellingen van Geloof en Hoop (M 50626'70), expositietroon met reliëf Abrahams ontmoeting met Melchlsedek, met Pelikaan die zijn jongen voedt, met kruisbeeld op wereldbol met slang (M 50632'70), medaillons v.l.n.r. H. Ambrosius (M '70),H. Gregorius (M '70), H. Augustinus (M '70), H. Hieronymus (M 50630'70). BIECHTSTOEL door Hiëronymus Convent, met twee bermen, Engel met sleutels en Engel met zwaard, op deurtje : Zweetdoek van Veronica, 1688, eik (M 50645'70); detail : Zweetdoek van Veronica (M 50646'70). BLAZOEN CARTEL (obiit), met wapenschild van Willem van Bronckhorst, ged. 1671, paneel, h. 108 (M 50650'70). CARTEL (obiit), met wapenschild Le Grelle, ged. 1870, doek, h. n5 (M 50620'70). COMMUNIEBANK geschonken door de familie Le Grelle in 1839, eik, deel 1. met Lam van de Apocal yp sis (M 50616'70), deel r. met Pelikaan die zijn jongen voedt (M 50615'70). CULTUSOB JECT KELK, op sierkelk o.m. [Toonbroden en Mannaregen], met merken : Leuven, 87 en gekroonde A, 1787, verguld zilver, h. 27 (B '64). KRUIS, TRIOMF-, ze h. xvu1e, gepolychr. hout (M 50665'70). KRUISBEELD, ze h. xvne, hout, h. 88 (M 50657'70). KRUISBEELD, op voet, ie h. XVIIIe, hout en schildpad, h. 84 (M 50640'70). 13

24 BERLAAR KRUISBEELD, op voet, xvme, hout en schildpad, h. 76 (M 50609'70). WIEROOKVAT, xvme, verzilverd koper, h. 2.6 (M '70). WIJ\'VATERE 1MER, xvme, messing, h. 16 (M '70). WIJWATBREMMER, xrxe, messing, h. 2.5 (M '70). DOKSAAL met twee beelden, ze h. xvme, gemarmerd hout (M 50659'70). DOOPVONT door Le Grelle, geschonken door Charles Le Grelle, 1844, marmer, deksel in koper, tot. h. 137 (M 50656'70). GRAFMONUMENT Grafstee11 van Clara Spooters (t 1609), weduwe van Gommaers V anden Bulcke, en Hendrick De Backer (t 1631), arduin, 160 X 98 (M 50651'70). Grafslee,, van Jan Dmen (t 1621 ), met viermaal symbool van H. Johannes evangelist, arduin, 170 X 97 (M 50652'70). Grqfslem van Jan Van Laer (t 1665), arduin, 164 X 99 (M 50611'70). Grafstem van Lambrecht Kerselaers (t 1668) en echtgenote Anna Van Laer (t 1673), arduin, 167 X 97 (M 50653'70). Grafslem van Helena Kerselaers (t 1686), echtgenote van Jan Mariën (t 1693) en Catharina Mariën (t 1688), arduin, 145 X 87 (M 50654'70). Grafslee11 van Ambrosius Vanden Bosch (t 172.6), arduin en marmer, 171 X 100 (M 50664'70). Graf m1t van Petrus Josephus Adrianus Le Grelle de Ramey (t 1841) en echtgenote Maria Josepha Van den Bol (t 1870), met wapenschild, marmer, 15 8 X 162 (M 50603'70). KERKMEESTERSBANK b. xxe, eik, 130 X 12.7 (M 50601'70). KLANK KLoK, genaamd Marie-Florent, onder het peterschap van Maria J osepha Le Grelle de Ramey en haar zoon Florentinus (volgens opschrift), met voorstellingen van de Apostelen, ged. 1855, brons (niet meer ter plaatse) (A 60165'44). KLOK, hergoten door Marcel Michiels junior, van Doornik (volgens opschrift), met voorstelling van de H. Lambertus, ged. 1940, brons (niet meer ter plaatse) (A '44). KOORGESTOELTE door Pieter Convent, geschonken door Jan-Nicolaas Rubens, 1690, eik, h. 250, noordzijde (M 50635'70), zuidzijde (M 50617'70); detail van zuidzijde, wapenschild Jan-Nicolaas Rubens-Helman (M 50618'70). OFFERANDE OFFERBLOK, met geschilderde voorstelling 0.-L.-Vrou,v met Kind met scepter, xvn1e, hout en smeedijzer, h. 68 (M 50641'70). PREEKSTOEL ca. 1915, neogotisch, witte steen, gezicht van 1. met Jezus tussen de schriftgeleerden (M '70), gezicht van r. Bergrede (M 50663'70). SCHILDERIJ - door Gillis Backereel, H. Bruno in gebed, afk. van zijaltaar Z., get. en gcd. r.o. 1650, doek, 195 X 147 (M 50606'70). - door Gillis Backereel (?), Tenhemelopneming van Maria, vroeger altaarstuk van zijaltaar N. (?), m. xvne, doek, 190 x 12.5 (M 50634'70). - door J. Louis Hendrix, Kroning van Maria door Christus met het bloemenwonder in het graf van Maria, afk. van zijaltaar N., met ged. schenkingsopschrift van de familie Le Grelle de Ramey 1879, get., doek, 195 X 147 (M 50643'70). - Vlaamse School, Aanbidding der Wijzen, xvue, paneel, 73 X 106 (M 50619'70). - Vlaamse School, Marteldood van de H. Lambertus, ca. 1780, doek (M 50631'70). - Vlaamse School, H. Familie met kleine Johannes, xvme, doek, 130 X 94 (M 50658'70). SCULPTUUR Beeld door P. De Roeck, H. Hart van Jezus, get. en ged. 1912, witgeschilderd hout (?), h. 99 (M 50637'70). Beeld door Nicolaas Van der Veken, 0.-L.-Vrouw met Kind met scepter, met merkteken der stad Mechelen en monogr., 1680 (?), gepolychr. hout, h. 98 (M 50644'70). Beeld (4), herk. uit Lier, ze h. xvne, terracotta, H. Antonius van Padua, h. 98 (M 50600'70), H. Cecilia, h. 100 (M 50661'70), H. Johannes de Doper, h. 94 (M so65 5'70), H. Maria Magdalena, h. 100 (M 50660'70).

25 llerlaar Beeld, H. Antonius abt, m. xrxe, gepolychr. hout, h. 96 (M 50612'70). Beeld, H. Franciscus Hieronymus, b. xxe, gepolychr. hout, h. 105 (M 50602'70). Beeld, H. Jozef met Kind, b. xxe, witgeschilderd hout, h. 98 (M 50614'70). - TAFEL CREDENSTAFEL, 4e kw. XVIIJe, geschilderd hout, h. 63 (M '70). VERLICHTING GODSLAMP, xrxe, verzilverd metaal, h (M 50636'70). KANDELAAR (2), re h. XVIIe, messing, h. 26 (M 50648'70). KANDELAAR (2), 1eh, xvue, messing, h. 38 (M 50649'70). KANDELAAR (2), reh. xvrre, messing, h. 50 (M '70). KANDELAAR, Koor-(1 van 2 ), e. xvue, messing, h. 160 (M 50623'70). KANDELAAR (2 van 4), ie h. xvirre, messing, h. 65 (M 50607'70). KANDELAAR (2 van 4), xvme, messing, h. 42 (M 50647'70). KANDELAAR (3 van 6), xrxe, verzilverd koper, h. 89, 90, 91 (M '70). LrcHTARM (3 ), xvne, messi ng, h. 29 (M 50604'70), (M '70), (M '70). LICHTARM, xvme, messing, h. 25 (M 50638'70). VOETSTUK SOKKEL, met voorstelling Lam van de Apocalypsis, xvme, geschilderd hout, h. 20,5 (M 50610'70). KERK SINT- PIETER De kerk werd gebouwd in baksteen in naar de plannen van architect Leonard Blomme. Ze bezit een vroeggotische toren in witte steen met Romaanse onderbouw. In 1940 werd de toren grotendeels vernield, hij werd opnieuw opgetrokken onder leiding van architect Frans De Groodt. Het is een driebeukige kerk in Romaans-gotische stijl, met kruisbeuk, koor en westertoren. EXTERIEUR Alg. gezicht Z.-W. (M '70), Z.-W. tijdens de heropbouw van de toren (B ' 42); partieel gezicht, de toren vóór de vernieling (A 10228'32 ; E 29309, vóór 1940; E 38568, vóór 1940), de vernielde toren in 1940 (B 12178' 5 0, reprod.), N.-W.,tijdens de heropbouw van de toren (B '42), de toren na de heropbouw (B 12179' 5 0, reprod.), resten van de toren, meestal kapitelen (B 29202'42 tot B '42). INTERIEUR Alg. gezicht naar het koor (M '70 ), naar het doksaal (M 50860'70). ARCHITECTUUR (detail) KAPITEEL (26) van de toren, 1 e h. xxve, vroeg-gotisch, steen (A 25900'42 tot A '42 ; A '42 tot A 25923'42 ; A 25925'42 tot A '42). KRAAGSTEEN (6) van de toren, met voorstelling van hoofd, re h. xrve, steen (A '42 ; A 25910'42 tot A 25914'42). SLUITSTF.EN, met voorstelling Lam met wimpel, re h. xrve, steen (A 25899'42 ). ALTAAR ALTAAR, Hoofd-, gebeeldhouwd retabel met voorstellingen v.l.n.r. Roeping van Petrus en Andreas terwijl ze aan het vissen zijn, Jezus redt de kleingelovige Petrus, Primaat van Petrus, Laatste Avondmaal, Nederdaling van de H. Geest over Maria en de Apostelen, een engel bevrijdt Petrus uit de gevangenis en Marteldood van de apostel Petrus, predella met voorstelling van de twaalf Apostelen, tabernakel met Lam met wimpel en Hostiedragende kelk, bekroning met [Calvarie], ca. 1876, neogotisch, gepolychr. hout en steen (M '70). ALTAAR, Zij-, N., toegewijd aan 0.-L.-Vrouw, gebeeldhouwd retabel met Boodschap van de engel Gabriël aan Maria, Kroning van Maria door Christus, Geboorte van Jezus, tabernakel met Hostiedragende kelk en Lam met wimpel, 1876, neogotisch, gepolychr. hout en steen (M 50871'70). ALTAAR, Zij-, z., toegewijd aan de H. Jozef, retabel met beelden van H. Anna, Jozef met Kind en Joachim (?), op altaartafel wapenschild Le Grelle, ca , neogotisch, gepolychr. hout en steen (M 50868'70). BIECHTSTOEL op deurtje Passiewerktuigen, e. xrxe, neogotisch, t.ik (M '70). I 5

26 BERLAAR COMMUNIEBANK met voorstellingen : symbolen der Evangelisten, Lam met Wimpel, Jezusmonogram, Hostiedragende kelk, Ark van het Verbond, Toonbroden, ca. r876, neogotisch, eik (M 50864'70). CUL TUSOB JECT CrnoRIE, op sierkelk [Calvarie, Jezus draagt het kruis, Doodstrijd van Jezus in de Hof van Olijven], met Belgische merken ( ) en meesterteken ED met wiel, zilver, h. 43 (M 50876'70). KELK door Jan Herck, met merken : Antwerpen, en meesterteken IHK, verguld zilver, h. 31 (B 43 86'r I ). KELK, met merken : Antwerpen en twee niet-geïd., e. xvne, verguld zilver, h. 29,5 (M 50878'70). KELK, xvure, deels vernieuwd, zilver, h. 28,5 (M 50875'70). KELK, geschonken aan E.H. Swinnen, xrxe, verguld zilver, h. 25,5 (M 50877'70). KRUISBEELD, op voet, 2e h. x1xe, eik, h. 59 (M 50888'70). KLANK KLOK, hergoten door Alfons Beullens, van Leuven (volgens opschrift), toegewijd aan 0.-L.-Vrouw onder het peterschap van A. Lambrechts en Regina V erhulst (volgens opschrift), ged. 1898, brons (waarschijnlijk niet meer ter plaatse), zijde met Jezus aan het kruis (B 47412'43), zijde met 0.-L.-Vrouw met Kind (B 47413' 43). PREEKSTOEL re h. xvme, eik (A 68303'44), gezicht van 1. (A 68304'44), gezicht van r. (A 68305'44), gezicht met trap (A ' 44); details : beeld onder de kuip, H. Petrus als paus (A 68307'44), op kuip medaillon met buste van Christus (A 68310'44), buste van vrouw (A 68308'44), (A 68309'44), (A 683u'44), onder de kuip, haan (A 68314' 44 ), Engeltje (A 68312'44), Engel met tiara (A 68313'44). RUSTMEUBEL KooRZlTMEUBEL, zetel en twee stoelen, 1e h. xrxe, hout en fluweel (M 50873'70). SCHILDERIJ - door Jean Beraud, Ecce Homo in buste, met herinneringsopschrift aan het overlijden van Marcus Antoon Van Dijck (t 1903), get. o.r., paneel, 39 X 31 (M 50867'70). - door Theodoor Boeyermans, Mystiek huwelijk van de H. Catharina van Alexandrië, 3e kw. xvne, doek (M 50874'70). - door Pieter Thijs, Marteldood van de H. Petrus apostel, 3e kw. xvrre, doek, br. 275 (M 50865'70). SCRIPTA INSCRIPTIE, i.v.m. het einde van de bouw van de oudste kerk in 1353, steen (M 50861'70). INscRIPTIE, i.v.m. de bouw van de kerk in 1876 door architect Leonard Blomme, steen, 61 X 64 (M 50889'70). INSCRIPTIE, i.v.m. de herbouw van de toren, voltooid in 1945 door architect Frans De Groodt, na de vernieling van r940, steen (M 50890'70). SCULPTUUR Beeld, Mechels werk (?), Ecce Homo, e. xvue-b. xvme, gepolychr. hout, h. 133 (M 50872'70). Beeld, Jezus aan het kruis, xvme, gepolychr. hout (M 50866'70). Beeld, H. Antonius abt, m. x1xe, gepolychr. hout, h. 113 (M 50863'70). Beeld, H. Petrus paus, m. xrxe, gepolychr. hout, h. 148 (A 68316'44); detail : gezicht van r. (A 68315'44). TEXTIEL KOORKAP, e. xrxe, wit, rugzijde, schild met Lam van de Apocalypsis (M 5088r'70), voorzijde (M 50882'70). LITURGISCH GEWAAD, wit, xvrne, borduurwerk ; dalmatiek, rugzijde (M 50883'70), voorzijde (M 50884'70); kazuifel, rugzijde met Lam van de Apocalypsis (M 50879'70), voorzijde (M 50880'70). VERLICHTING KANDELAAR (4 van 6), met schenkingsinscr. van Pauwels Werde, M. T. Cuylen, L. Vereist en Jan Verschueren, m. xvrre, messing, h. 63, p en 49 (M 50887'70). KANDELAAR (2), Koor-, 4e kw. xvrue, verzilverd koper, h. 95 (M 50869'70). KANDELAAR (2), xrxe, messing en albast, h. 26 (M 50886'70). LICHTARM, in de vorm van een slang, ca. 1600, messing, h. 28 (M 50885'70). 16

27 BEVEL KERK SrNT-RUMOLDUS (HEIKANT) De neogotische kerk in baksteen werd opgetrokken naar de plannen van architect Leonard Blomme. Ze dateert uit de jaren Het is een driebeuk.ige kerk met kruisbeuk, koor en westertoren. EXTERIEUR Partieel gezicht Z.-W. met de toren (M '70). INTERIEUR Alg. gezicht naar het koor (M 50590'70), naar het doksaal (M 50591'70). ALTAAR ALTAAR, Zij-, N., toegewijd aan 0.-L.-Vrouw, met beeld van 0.-L.-Vrouw met Kind, gebeeldhouwd retabel : Geboorte van Jezus met herders in aanbidding en Wijzen in aanbidding, altaartafel met wapenschild Le Grelle, ca. 1886, neogotisch, hout en steen (M 50594'70). ALTAAR, Zij-, Z., toegewijd aan het H. Hart van Jezus, met beeld van H. Hart van Jezus, gebeeldhouwd retabel met Hostiedragende kelk aanbeden door gelovigen, en H. Hart van Jezus verschijnt aan Margaretha Maria Alacogue, ca. 1886, neogotisch, hout en steen (M 5o593'70). CULTUSOBJECT KRUISBEELD, op voet, e. xrxe, neogotisch, eik, h. 6 5 (M '70). KLANK KLOK door Alfons Beullens, van Leuven (volgens opschrift), 1878, brons (waarschijnlijk niet meer ter plaatse), zijde met voorstellingen H. Hart van Jezus, Jezus aan het kruis, 0.-L.-Vrouw met Kind (B 47442'43), zijde met voorstellingen van drie heiligen, met wapenschilden van paus Leo XIII (?) en kardinaal Petrus Lambertus Goossens (B 47441'43). KLOK, genaamd Willibrordus, onder het peterschap van Gommarus Stalpaert en Theresia De Ram (volgens opschrift), 2e h. xrxe, brons (waarschijnlijk niet meer ter plaatse), zijde met voorstelling Kroning van Maria door engelen (B 47443'43), zijde met voorstelling Jezus aan het kruis met Maria Magdalena aan de voet van het kruis (B 47444'43). PREEKSTOEL met voorstellingen van de symbolen der Evangelisten en Christus Zaligmaker zegenend, 4e kw. x1xe, neogotisch, eik en steen, gezicht van l. (M '70). SCHILDERIJ Anna verklaart Maria de H. Schrift, get. Manseriez (?), xrxe, doek, 190 X 12.0 (M '70). BEVEL KERK 0.-L.-VROUW HEMELVAART De oude kerk met haar dertiende-eeuwse toren werd verwoest in Ze werd vervangen door een driebeukige, neoromaanse kerk in baksteen naar de plannen van architect Marc De Voogd. De bouwwerken werden uitgevoerd in EXTERIEUR Alg. gezicht N.-W. (M '70). INTERIEUR Alg. gezicht naar het koor (M 62366'70), naar het doksaal (M 62367'70). CULTUSOB JECT KELK, op voet [Kruis], xve, verguld zilver, h. 20,5 (M 62373'70). KELK, op voet Calvarie en [bustes van twee heiligen], op knoop Engelen met passiewerktuigen, op sierkelk bustes van Christus, [0.-L.-Vrouw] en H. Jozef, met ged. schenkingsinscr. van Benedictus Schoeters 1871, zilver, h. 71 (M 62372'70). 17

28 BEVEL MONSTRANS, Stralen-, met Duif symbool van H. Geest, ze h. xrxe, verguld metaal, h. 51, 5 (M 62374'70). SCULPTUUR Beeld (2), door Lodewijk Willemssens, afk. van biechtstoel vernield in 1940, ca. 1700, eik, Boetvaardige Maria Magdalena, h. 128 (M 62371'70), Boetvaardige Petrus, h. 130 (M 62370'70). Beeld, Jezus aan het kruis, xvne, kruis recent, hout (M 62369'70). Beeld, H. Donatus van Münstereifel, ze h. xvne, geschilderd hout, h. 73 (M 62368'70). Beeld 0.-L.-Vrouw met Kind, xvme, gepolychr. hout, h. 84 (M 62375'70). Beeld, 0.-L.-Vrouw met Kind met vogel en scepter, b. xxe, eik, h. 62 (M 62376'70). KAPEL H. KRUIS (KRUISKENSBERG) De bedevaartkapel is gedateerd 1861 in de top van de voorgevel. Het bedehuis is opgetrokken in baksteen en bezit een open portaal aan de westkant. EXTERIEUR Alg. gezicht Z.-W. (E 35942, ca. 1930), W. (E 29379, ca. 1930). DUFFEL KERK 0.-L.-VROUW VAN GOEDE WIL Sinds de vinding van het miraculeuze beeldje van 0.-L.-Vrouw van Goede Wil op 14 augustus 1637, bestond er in dit gehucht een bijzondere verering voor de H. Maagd en werd het een druk bezocht bedevaartsoord. Reeds in 1640 werd een grote kapel opgericht onder leiding van bouwmeester Willem Cornelissen. Ze had een vierkant grondplan en een portiek. In werd het bedehuis vergroot naar het westen toe door de westelijke gevel en het portiek te verplaatsen. Het gebouw is opgetrokken in baksteen. EXTERIEUR Alg. gezicht N.-W. (A ' 44), Z.-W. (E , vóór 1939; A '44), W. (E 36450, vóór 1939; E 36451, vóór 1939); partieel gezicht N.-0., koor en bijsacristie (A 16578, vóór 1939; A 65953'44), Z.-0., koor en sacristie (A 65954'44). ARCHITECTUUR (detail) Nrs, in westgevel, met beeld, ca. 1640, steen, h. ca. 280 (A '44) (cf. ook SCULPTUUR, Beeld, xrxe). PORTAAL (EN POORTGEBOUW), West-, ca (A 16579, vóór 1939). ALTAAR ALTAAR, Hoofd-, portiekaltaar, door Norbert en Hubert Van den Eynden, , tabernakel ze h. xvme, altaartombe door J. J. Rousseau 1854, marmer (A 16583, vóór 1941; B , z.d.); details: tabernakel met voorstellingen : Ark van het Verbond en Toonbroden, marmer en messing, h. 86 (A 65131' 44 ), nis door Jan Van Campenhoudt, met gekleed beeldje van 0.-L.-Vrouw van Goede Wil, 1767, verzilverd koper, h. 80 (A 66104' 44 ; A , z.d.), gekleed beeld van 0.-L.-Vrouw van Goede Wil, beeldje 1637, kleding ze h. xvu1e, terracotta en zilver, h. 25 (A 66105' 44 ), beeld uit bekroningsnis, God de Vader, ca. 1640, marmer (?) (M 44475'69), wapenschild van A. Wichmans, abt van Tongerlo, marmer, h. 69 (A 16596, vóór 1941), wapenschild van de abdij van Tongerlo, marmer, h. 69 (A 16597, vóór 1941). ALTAAR, Zij-, N., van de H. Norbertus van Prémontré, door Hendrik Verbruggen (?), met altaarstuk, predella met buste van de heilige, 1684 (?), hout (A 16582, vóór 1941); details : bekroning met beeld van H. Norbertus van Prémontré met twee engeltjes (M 44479'69), beeld, Engel die de bazuin steekt, witgeschilderd hout, h (A 66102' 44 ). - ALTAAR, Zij-, Z., van H. Herman Jozef van Steinfeld, door Hendrik Verbruggen (?), met altaarstuk, predella (

29 ( met buste van de heilige, 1683, hout (A , voor 1941); details : bekroning met beeldengroep Gelukzalige Herman Jozef ontvangt het Jezuskind uit de handen van de H. Maagd (M '69), beeld, Engel, witgeschilderd hout, h (A '44)..ANTEPENDIUM van zijaltaar N., met voorstelling van de H. Norbertus van Prémontré, Mechels werk,.2.e h. xvne, recente restauratie door Verhavert, beschilderd - leder, (A , vóór 1941). ANTEPENDIUM van zijaltaar Z., met voorstelling van de H. Herman Jozef van Steinfeld, Mechels werk,.2.e h. xvne, recente restauratie door Verhavert, beschilderd leder, (A , vóór 1941). BIECHTSTOEL - ca , eik (A , vóór 1941); details: de bovenversiering (A 66094' 44), beeld 1. cherub (A ' 44), beeld r. cherub (A 66093'44), salomonszuil (A 66101'44), Duif als symbool van de H. Geest (A 66096'44), cartouche 1. (A 66100'44), cartouche m. (A 65939'44), cartouche r. (A 66098' 44), fries met musicerende engeltjes (A '44), (A 66097'44). - ca , eik (A ' 44); details : de bovenversiering (A 65935'44), beeld 1. cherub (A '44), beeld r., cherub (A '44), cartouche 1. (A ' 44 ), cartouche m. (A 66099' 44), cartouche r. (A ' 44), fries met musicerende engeltjes (A '44), (A '44). - door Jacob Peeters, 1681, eik (A 16593, vóór 1941; A 6 p 2.0' 44); details : de bovenste helft (A '44), linkerdeel met beeld, allegorie van de Boetvaardigheid en buste van de H. Petrus (A '44), rechterdeel met beeld, allegorie van het Berouw en buste van H. Maria Magdalena (A '44). - door Jacob Peeters, 1681, eik (A '44); details : bovenste helft (A ' 44), linkerdeel met beeld, Engel met kruistitel en buste van Christus met doornenkroon (A ' 44 ), rechterdeel met beeld, Engel met zweetdoek van Veronica en buste van 0.-L.-Vrouw van Smarten (A '44). BOEKBAND van missaal gedrukt in 1778, met beslagwerk, leder, zilver en koper, 40 x.2.8, zijde met Mariamonogram (M 44488'69). COMMUNIEBANK middendeel met voorstellinge n : Hostiedragende kelk en Boom met het miraculeuze beeldje van 0.-L. Vrouw van -Goede Wil, ca (?), eik (A 16584, vóór 1941); details : paneel met buste van Christus, thans onderstel van de nieuwe altaartafel (M DUFFEL 44474'69), paneel met buste van 0.-L.-Vrouw, thans onderstel van nieuwe altaartafel (M 44473'69), wapenschild van Anna en Elisabeth Van Lanschot (A 16606, vóór 1941). CULTUSOB JECT AANWIJZER, met niet-geïd. merk, xvrue, zilver en hout, (A 65137'44). ALTAARLESSENAAR,.2.e h. xvure, verzilverd koper, hout en fluweel, h. 36 (A '44), zijaanzicht (A '42.). AMPULLEN (EN -SCHAAL), met merken : en twee niet-geïd. merken, zilver, h. 12, 5 (A 6p39'44). CANONBORD (3), geschonken door L. Janssens in (?), zilver, 2.5, 5 X 20 en 31, 5 X 55 (M 44487'69). CIBORIE, met voorstelling Vinding van het miraculeuze beeld van 0.-L.-Vrouw van Goede Wil, door J. Maes en P. Vandenbrande, met merken : Antwerpen, en niet-geïd. merk, deksel xixe, zilver, h. 5 5 (A 6p 34' 44). KELK, met Belgische merken ( ) en B, 1833, zilver, h..2.6 (A 65 r 3 5 '44). KELK, op de voet voorstellingen van de Evangelisten, m. xrxe, verzilverd koper, h. 2.8, 5 (M 44484'69). KRUISBEELD, ze h. xvue, zilver en hout, h. 5 1 (M 44476'69). KRUISBEELD op voet, e. xvrne, rood-en geelkoper, h. 1j8 (A '44). MONSTRANS, Toren-, 3e kw. xve, gedreven en verguld koper, h. 73 (B ' 5 7). WmROOKSCHEEPJE, met merken : gekroonde T, kruisdragende wereldbol en niet-geïd. merk,.2.e h. xvne, zilver, h. 8 (M '.69). WIEROOKSCHEEPJE, 1e h. xvrne, verzilverd koper, h. 13, ,5 (A , vóór 1941) (cf. ook KLANK, HANDBEL). WmROOKVAT, ie h. xvn1e, verzilverd koper, h (A 65138'44). WmROOKVAT,.2.e h. xixe, neogotisch, messing, h..2.5 (A 16591, vóór 1941). WIJWATEREMMER, 2.e h. XVIIIe, messing, h. 2.7 (A 6p33'44). HUISHOUDEN VAAS (.2.), 2.e h. xvrre, gedreven zilver, h. 2. 8, 5 (M 44486'69). KLANK HANDBEL, met wapenschild van prelaat Van der Schaeft, xixe (?), brons, h. 23 (A '44) (cf. ook CULTUS OBJECT, WIEROOKSCHEEPJE).

30 DUFFEL OFFERANDE SCHAAL (EN SCHOTEL), met wapenschild van S. Van den Nieuweneynde, met merken : Antwerpen en , gedreven zilver, 39 X 2.2., 5 (A 65136'44). SCHILDERIJ - door Jan Breughel de Jonge (?), 0.-L.-Vrouw met Kind en de kleine Johannes in bloemenkrans, get. J. Breugel fecit, m. xvue, paneel, 85 X 59 (A 16603'44; A '44). - door A. Folet, 0.-L.-Vrouw van Goede Wil geneest de breuk van Rumoldus Meysmans in 1717, met opschrift en datum, get., 1717, paneel, 89 X 79 (A 66087'44). - door Jan Snellinck, Adam en Eva uit het paradijs verdreven, zijluiḳ van drieluik waarvan het middenluik en het andere zijluik bewaard zijn in de 0.-L.-Vrouw van Pamelekerk te Oudenaarde, paneel (niet meer ter plaatse) (B 76417'44). - door Jan Philip van Thielen, H. Augustinus van Hippo in een bloemenkrans, geschonken door Norbertus Romans in 1666, doek, 85 X 60 (A 16604, vóór 1941; A 66091'44). - door Jan Philip van Thielen, H. Norbertus van Prémontré in een bloemenkrans, geschonken door Norbertus Romans in 1666, doek, 85 x 5 9 (A 16605, vóór 1941; A ' 44 ). - door Thomas Willeboirts gen. Bosschaerts, Tenhemelopneming van Maria, afk. van het hoofdaltaar, m. xvue, restauratie 1910 door A. Van Poeck, doek, x (A '44). - Vlaamse School, 0.-L.-Vrouw van Goede Wil geneest de oogziekte van Antonetta Vinck.x, met opschrift en datum 1638, doek, 69 X 5 5 (A '44). - Vlaamse School, 0.-L.-Vrouw van Goede Wil geneest Anna Schelaerts, met opschrift en datum 1639, doek, 72. X 55 (A '44). - Vlaamse School, 0.-L.-Vrouw van Goede Wil ge s neest Edward Vander Elst, met opschrift en datum 1639, paneel, 81 X 54 (A 65943'44). - Vlaamse School, H. Familie met de kleine Johannes in een bloemenkrans, m. xvne, doek, 69 X 57 (A , vóór 1941; A 65931'44). - Vlaamse School, 0.-L.-Vrouw van Goede Wil geneest de stomheid van Suzanna de Ridder, met opschrift en datum 1666, doek, 53 X 44, 5 (A 65963' 44). - Vlaamse School, 0.-L.-Vrouw van Goede Wil geneest Anna Catharina Joris, met opschrift en datum 1683, doek (niet meer ter plaatse) (A 16600, vóór 1941; A 66088' 44 ). - Vlaamse School, Mystiek huwelijk van de H. Herman Jozef van Steinfeld, afk. van het zijaltaar Z., ca. 1680, doek, 2.60 x 190 (A 65961'44). - Vlaamse School, 0.-L.-Vrouw overhandigt de H. Norbertus de scapulier terwijl de H. Augustinus hem de regels voorhoudt, afk. van het zijaltaar N., ca. 1680, doek, 2.75 X 2.00 (A 65960'44). - Vlaamse School, 0.-L.-Vrouw met Kind met wereld bol en scepter, xviie, doek, br. 160 (M 44471'69). - Vlaamse School, 0.-L.-Vrouw van Goede Wil geneest een meisje, met onleesbaar opschrift, xvne, doek, 90 x 62. (nic.t meer ter plaatse) (A 66704' 44). - Vlaamse School, Mystiek huwelijk van de H. Catharina van Alexandrië in een landschap, ca. 1700, doek, 73 x no (niet meer ter plaatse) (A 16601, vóór 1941; A 66103'44). - Vlaamse School, H. Pelagie van Antiochië of H. Maria Magdalena in de eenzaamheid, 1 e h. xvu1e, paneel, 50 x 59 (niet meer ter plaatse) (A '44). - Vlaamse School, 0.-L.-Vrouw van Goede Wil geneest een kind, ca (?), doek, 92. X 72. (niet meer ter plaatse) (A '44). - Vlaamse School, 0.-L.-Vrouw van Goede Wil geneest twee meisjes, 2.e h. xv1ue, doek, 70 X 95 (niet meer ter plaatse) (A 66089'44). - Vlaamse School, 0.-L.-Vrouw van Goede Wil geneest een meisje, 2.e h. xviiie, doek (niet meer ter plaatse) (A '44). - Vlaamse School, 0.-L.-Vrouw van Goede Wil geneest een kind, e. XVIne, doek, 95 x 67 (niet meer ter plaatse) (A 66086' 44) L.-Vrouw van Goede Wil geneest een kreupel meisje, 2.e kw. x e, doek, 90 x 76 (niet meer ter plaatse) (A 66090' 44). - H. Familie, xrxe,. doek, ca. 180 X 2.00 (M 44480'69). SCULPTUUR Beeld, 0.-L.-Vrouw met Kind, genaamd 0.-L.-Vrouw van Goede Wil, xe h. xvne, terracotta, h. 12. (A ' 44). Beeld, 0.-L.-Vrouw met Kind, xixe, steen, h. ca. u 5 (A '44) (cf. ook ARCHITECTUUR, Nis). TEXTIEL ANTEPENDIUM, xixe, borduurwerk, 102. X 2.80 (A '44). ANTEPENDIUM, xixe, borduurwerk en fluweel, detail (niet meer ter plaatse) (A ' 44 ). BANIER (EN VLAG), processiebanier, xe h. xrxe, fluweel en borduurwerk, voorzijde, medaillon met voorstelling 0.-L.-Vrouw van Goede Wil, omringd door negen medaillons met geschilderde voorstellingen i.v.m. genezingen (M '69); detail : voorstelling : De genezing 2.0

31 DUFFEL van Jacobus Barcos (?) (A 65968'44), achterzijde (M 44493'68); details van achterzijde, centraal medaillon met geschilderde voorstelling van de Vinding van het miraculeuze beeldje van 0.-L.-Vrouw van Goede Wil door J. Maes en P. Vandenbrandein 1637 (A 65967'44), medaillon met geschilderde voorstelling 0.-L.-Vrouw van Goede Wil geneest Emma de Radec (?) (A 95969' 44), Genezing van Emma Schellaerts (A 65973'44), -Genezing van baron Charles de Cortzel (A 65970'44), Genezing van Antonetta Vinckx' oogkwaal (A ' 44), Genezing van Margaretha Augustijns (A 65971'44). KAZUIFEL, rugzijde met Pelikaan die zijn jongen voedt, xviie, borduurwerk, onderstof XIXe (M 44483'69). KAZUIFEL, rugzijde met voorstelling van de H. Jozef, 2.e h. xixe, borduurwerk en rood fluweel (M '69). KOORKAP, rugschild met voorstelling van het Vlammend Hart met kruis, 2.e h. xrxe, borduurwerk op fluweel (M 44481'69). LITURGISCH GEWAAD, wit, xrxe, borduurwerk : dalmatiek, rugzijde (A 65950'44), voorzijde (A 65949'44); kazuifel, rugzijde met voórstelling van Vlammende Hart met kruis en doornenkroon(a 65948'44); koorkap, voorzijde (A ' 44). VERLICHTING GODSLAMP, met drie niet-geïd. wapenschilden, met merken : Brussel, Z en niet-geïd. merk, 2.e h. xvne, zilver, h. 2.6,5 (zonder hengsel) (M 44485'69). GODSLAMP, 2.e h. xvne; zilver, h. 107 (M 44478'69). GODSLAMP, geschonken door Alons Courtez de Ibarra (volgens inscr.), 1661, zilver, h. 73 (A 65958'44). GODSLAMP, 2.e h. xvue, zilver, h. 89 (A 65957'44). GODSLAMP, met wapenschild, xe h. xvnre, zilver, h. ca. 85 (A 65956'44). GODSLAMP, xvme, rood-en geelkoper, h. 50 (niet gefotografeerd). KANDELAAR (2.), 2 e kw. xvre, messing, h. 90 (A 16589, vóór 1941). KANDELAAR (4), op voet o.m. voorstelling van [0.-L. Vrouw met Kind, en De Goede Herder], met merk VO, 2.e h. xvne, zilver, h. 80 en 74 lm 44491'69). KANDELAAR (2.), ca. 1700, messing, h. 71 (A 16588, vóór 1941). KANDELAAR., (4), 1830, rood-en geelkoper, h. 108 en n6 (A 16587, vóór 1941). KANDELAAR (4), 1830, verzilverd koper, h. 88 (M 44489'69). KANDELAAR, Koor- (2.), 1832, rood-en geelkoper, h. 185 (A 65130'44). KANDELAAR (2), met Belgische merken ( ), D en niet-geïd. merk, zilvef, h. 46,5 (A 65142'44). KANDELAAR (2.), xixe, rood-en geelkoper, h. IJS (A '44). KWDELAAR (2), xrxe, verzilverd koper, h. 83 (A 16590, vóór 1941; A '44). KANDELAAR (6), met voorstelling van Vlammend Hart, xixe, verzilverd koper, h. IJS (M 44477'69). LICHTARM (1 van 2.), met merk LH, Je h. xviue, zilver, l. 2.3,5 (A '44). REFLECTOR, met voorstelling van de Aanbidding der herders, met wapenschild, met merken : Mechelen, leeuw in schild en , zilver,. 61 X 36 (A 16598, vóór 1941; A 65141'44). REFLECTOR, met voorstelling van het Visioen van Maria Magdalena, met wapenschild, met drie merken : Mechelen, leeuw in een schild en , zilver, 63,5 X 42. (A 16599, vóór 1941; A 65140'44). KERK SINT-FRANCISCUS VAN SALES (MIJLSTRAAT) De neogotische kerk werd gebouwd in 1893 onder leiding van Edward Careels. Het is een driebeukig bedehuis in baksteen met kruisbeuk en westertoren. EXTERIEUR Alg. gezicht Z.-W. (M '70). INTERIEUR Alg. gezicht naar het koor (M '70), naar de uitgang (M '70 ). KLANK KLoK door Felix Van Aerschodt, van Leuven (volgens opschrift), genaamd Petrus, met voorstelling : H. Petrus apostel, ged. 1903, brons (waarschijnlijk niet meer ter plaatse) (A 51608' 43). KLOK door Felix Van Aerschodt, van Leuven (volgens opschrift), genaamd Frans onder het peterschap van Frans De Peuter en Juffrouw Mafroy (volgens opschrift), ged. 1903, brons (waarschijnlijk niet meer ter plaatse) (A 51605'43). KLOK door Felix Van Aerschodt, van Leuven (volgens opschrift), met voorstelling Jezus aan het kruis, ged. 1909, brons (niet meer ter plaatse) (A 51614'43).

32 DUFFEL KLOK door Felix Van Aerschodt, van Leuven (volgens opschrift), genaamd Judocus, ged. 1922, brons (waarschijnlijk niet meer ter plaatse) (A 51616' 4;). PREEKSTOEL op de kuip Zegenende Christus leraar en de vier Westerse Kerkvaders o.m. H. Hieronymus en H. Augustinus, ca. 1893, neogotisch, eik en steen (B '70). VERLICHTING KANDELAAR (2.), xrxe, verzilverd metaal, h. 90 (M '70). KERK SINT-MARTINUS De voormalige kerk uit de vijftiende en zeventiende eeuw werd in herbouwd tot een neogotische vijfbeukige kerk door bouwmeester Jozef Schadde. Van de gotische kerk bleef alleen het koor bewaard. Het bedehuis is opgetrokken in baksteen. In 1914 brandde de kerk volledig uit; ze werd in 1924 opnieuw opgetrokken naar het oude voorbeeld. EXTERIEUR Alg. gezicht N.-W. met westertoren (M 44494'69), Z.-W., de westertoren (E 13047, ca. 1905); partieel gezicht Z.-W. (E , z.d.), de zuidzijde van de toren (E , z.d.). INTERIEUR Alg. gezicht naar het koor (M '96), naar de ingang en het doksaal (M 44496'.69). BOEKBAND van missaal gedrukt in Plantijndrukkerij in 1773, beslag met gekroond Mariamonogram, leder en zilver (A 65976'44). CUL TUSOB JECT CIBORIE, voorstelling [Lam Gods] en Christus alleen zegent het brood, merken : Antwerpen, en niet-geïd. merk, zilver, vergulde cuppa, h. 5 1 (A 65983' 44). KELK, op voet voorstelling: [HH. Norbertus, Augustinus en de H. Martinus deelt zijn mantel met een arme], 2.e kw. xvne, zilver, vergulde cuppa, h. 2.7,5 (A 6598y'44). KELK, xvne (?), zilver, vergulde cuppa, h. 2.4,5 (A '44). KELK, voorstellingen [H. Martinus deelt zijn mantel met een arme, Christus van het Laatste Avondmaal, H. Petrus apostel], merken : L en niet-geïd. merk, re h. xrxe, verguld zilver, h. 2.9,5 (A 65987'44). KRUIS, PROCESSIE-, xvme, messing, h. 70 (A 65993'44). MONSTRANS, Cilinder-, met HH. apostelen Petrus en Paulus, H. Johannes evangelist (?), H. Augustinus, 0.-L.-Vrouw met Kind, Verrezen Christus, H. Catharina van Alexandrië en H. Barbara (?), bekroond met kruisbeeld, ca , verguld zilver (A 65984'44; M '69). MONSTRANS, met voorstelling : H. Hart van Jezus, 2.e h. xrxe, neogotisch, koper, h. 67 (niet gefotografeerd). WIEROOKSCHEEPJE, xrxe, koper (niet meer ter plaatse) (A 65988'44). WIEROOKVAT, Hollands merk ( ) en drie nietgeïd. merken, zilver, h (A ' 44). WIEROOKVAT, 2.e h. XIX, messing, h. 2.6 (A 6j990'44). WIJWATEREMMER, xrxe, messing, h. 52 (A 6j991'44). DOOPVONT door Rombout Smits, van Mechelen, geschonken door Balthasar Van Leemputte en Joanna Cuesters in (volgens opschrift), marmer en messing, tot. h (A 16595, vóór 1941). KLANK ALTAARCARILLON, 2.e h. xvure, messing (niét meer ter plaatse) (A 65974'44). KLOK door Felix Van Aerschodt, van Leuven (volgens opschrift), gewijd onder het peterschap van Aloysius Bogaerts in (volgens opschrift), brons (waarschijnlijk niet meer ter plaatse) (A '43). KLOK door Felix Van Aerschodt, van Leuven (volgens opschrift), toegewijd aan H. Martinus van Tours, ged (volgens opschrift), brons (waarschijnlijk niet meer ter plaatse) (A 5161j'43). SCULPTUUR Beeldengroep, Calvarie door Jan de Cleyn, van Mechelen, , gepolychr. fruithout, h. kruis ca. 2.70, Christus 195, 0.-L.-Vrouw 146, H. Johannes 144, na behandeling door het K.I.K. in (M 44498'69), beelden in vroegere toestand, geplaatst aan de buitenzijde van het koor (A , vóór 1941); details : Jezus aan het 2.2.

33 EMBLEM knus, vóór behandeling (B ' 5 8), na behandeling (B '59), buste van Jezus na behandeling (B '59), 0.-L.-Vrouw, vóór behandeling (B '58), na behandeling (B '59), buste van 0.-L.-Vrouw, na behandeling (B '59), H. Johannes, vóór behandeling (B '58), na behandeling (B '59), buste van H. Johannes, na behandeling (B '59), rugzijde van de beelden van - 0.-L.-Vrouw en de H. Johannes, na behandeling (B ' 5 8), onderstel van het kruis, 37 X 152, vóór behandeling (B '58), na behandeling (B ' 59), achterzijde van het onderstel, na behandeling (B '59). Beeld, H. Franciscus van Sales, m. xrxe, gepolychr. hout, h. ca. 165 (M 44499'69). Beeld, H. Johannes Nepomucenus van Praag, m. xixe, gepolychr. hout, h. ca. 165 (M 44497'69). TEXTIEL BANIER (EN VLAG), processiebanier, in medaillon : H. Martinus deelt zijn mantel met een arme, xrxe, borduur- werk, h. 265 (M 44501'69); detail : medaillon, borduurwerk en beschilderd doek, h. 83 (A 65994'44). BANIER (EN VLAG), processiebanier, in medaillon : Aanbidding van het H. Sacrament, xrxe, borduurwerk, h (M 44500'69); detail, medaillon, b. 72 (A 65995' 44). KAZUIFEL, xrxe, purper (niet meer ter plaatse) rugzijde (A '44). LITURGISCH GEWAAD, xvue, onderstof XIXe, borduurwerk (niet meer ter plaatse) : kazuifel, rugzijde, in medaillon : H. Martinus deelt zijn mantel met een arme (A 65980'44), voorzijde (A 65979'44), medaillon (A 65981'44); koorkap, rugzijde met medaillon : monogram van 0.-L.-Vrouw (A 65978'44), voorzijde (A 65977'44). VERLICHTING BER.ECHTINGSLANTAARN, xrxe, messing, h. 40 (niet meer ter plaatse) (A '44). KANDELAAR. (2), 2e h. xvue, messing, h. 64 (A 65975'44). EMBLEM KERK SINT-GUMMARUS De huidige, neogotische kerk werd gebouwd in naar de plannen van J. Berckmans en onder leiding van Eugeen Gife. Het is een driebeukig bedehuis in baksteen met kruisbeuk, koor en ingebouwde westertoren. EXTERIEUR Alg. gezicht Z.-W. (B 91428'45; M 86871'72). INTERIEUR Alg. gezicht naar het koor (B '45; M '72), naar het doksaal (M 86873'72). ALTAAR ALTAAR, Hoofd-, door de Gebroeders Goyers, van Leuven, met beelden van o.m. Zegenende Christus Zaligmaker, [HH. Gummarus, Barbara en apostelen Petrus en Paulus], 1865, neogotisch, eik (M 86885'72). ALTAAR, Zij-, Z., door de gebroeders Goyers, van Leuven, ca , neogotisch, eik (M 86883'72 ); detail : beeld, H. Gummarus, gepolychr. hout, h. 142 (M 86884'72). BIECHTSTOEL - bekroond met medaillon waarin buste van Boetvaardige Maria Magdalena, e. xvme, eik (M 86877'72). - door de gebroeders Goyers, van Leuven, met beelden van o.m. HH. Catharina van Alexandrië (?), Carolus Borromeus en Vincentius a Paolo, 1864, neogotisch, eik (M 86886'72 ). COMMUNIEBANK door de gebroeders Goyers, van Leuven, 1875, neogotisch, eik, deel l. met H. Donatus, Joodse kandelaar, Korenhalmen, Hostiedragende kelk, Druiventros en [H. Antonius abt] (M 86882'72), deel r. met Koperen

34 EMBLEM slang, Pelikaan die zijn jongen voedt, Mannaregen, Toonbroden en H. Thomas van Aquino (?) (M 86881' 72). CULTUSOB JECT CIBORIE, op voet Jezus aan het kruis, met merken : Antwerpen, en niet-geïd. meesterteken, zilver, h. 73 (M 86892'72). MONSTRANS, Stralen-, op voet voorstellingen Calvarie en twee Wonderen van de H. Gummarus: Wonder van de bron en Wonder van de boom, met 'merken : Antwerpen, en niet-geïd. meesterteken, zilver, h. 64 (M '72). MONSTRANS, Toren-, door Albertus Jacobs, met beeld jes van [HH. Johannes de Doper, Jozef, Petrus apostel, Gummarus en H. Hart van Jezus], op voet de [symbolen der Evangelisten en Lam Gods], get. en ged , neogotisch, verguld koper, h. 72 (M 86890'72). DOKSAAL ca. 1860, eik (M 86888'72). GRAFMONUMENT Grafsteen van Michiel de Cuypere (t 1655), arduin, 140 x 97 (B 86849' 45). Grafsteen van Petrus Beeckmans (t 1666), arduin, 115 x 84 (B 86875'72). Grafsteen van Adriaen de Ridder (t 1676) en echtgenote Adriaentien Bosschaerts, arduin, 140 X 84 (B 86851'45). Grafsteen van Joannes de Craene (t 1721), arduin, 195 x 109 (B 86852'45). Grafsteen van Cornelius Geens (t 1724) en neef Cristianus Geens (t 1722), arduin, 114 X 72 (B 86850'45). Grafsteen van Antonius Josephus Peeters (t 1736), arduin, h. 168 (B 86853'45). Grafsteen van Joannes Vloeberghs (t 1758) en echtgenote Anna Van de Wee (t 1742), arduin, 140 X 84 (M 86874'72). INSIGNE KBRKMEBSTERSTAF, detail : de bekroning, beeld, H. Gumroarus, 1e h. xrxe, verzilverd metaal, h. 22. (M 86893'72). KLANK KLOK door Alfons Beullens, van Leuven (volgens opschrift), toegewijd aan de H. Gummarus onder het peterschap van J. B. Van Aertselaer en Maria Van Ocken-Bleeckx, ged. 1886, brons (waarschijnlijk niet meer ter plaatse), zijde met heilige met kruis (B47404' 43), zijde met H. Petrus apostel (B 47405' 43). PREEKSTOEL door de gebroeders Goyers, van Leuven, op de kuip [Hogepriester zegent het huwelijk van Maria en Jozef], Maria bezoekt haar nicht Elisabeth, H. Familie met de kleine Johannes, Boodschap van de engel Gabriël aan Maria, [Vlucht naar Egypte], met kruisbeeld, 3e kw. xnce, eik, gezicht van!. (M 86879'72.), gezicht van r. (M 86880'72.). SCHILDERIJ - door Abraham Van Diepenbeek, Jezus aan het kruis met Maria, Johannes, Maria Magdalena en karthuizermonnik, m. xvne, aangekocht bij de Karthuizers van Lier in 1785, herdoekt in 1846 door P. ]. Thijs, doek (M 86887'72). SCULPTUUR Beeld door Pierre Joseph De Cuyper, H. Paulus apostel, 1845, geschilderd hout, h. 150 (B 91432'45). Beeld door Pierre Joseph De Cuyper, H. Petrus apostel, 1845, geschilderd hout, h. 150 (B 91430'45). Beeld door P. De Roeck, H. Lucia, get. en ged. op voet i92.o, gepolychr. hout, h. 115 (M 86878'72). Beeld door Th. Koob, H. Antonius abt, get. op voet, ca. 1920, gepolychr. hout, h. 114 (M 86876'72). Beeld door Redig, H. Cornelius paus, 1848, terracotta, h. 135 (B 91433'45). Beeld door Redig, H. Gummarus, 1848, terracotta, h. 12.l (B 91431'45). Beeld, 0.-L.-V rouw met Kind, e. xvne, gepolychr. steen (B '45). WATER LAVABO, 3e kw. xvnxe, roodkoper en messing, h. bekken 48, h. kom 20 (M 86889'72.). KAPEL Û.- L.-VROUW (ALLIERSKAPEL) Het koor met de kruisbeuk werd opgericht in 16 I 5. De kapel werd vergroot met een schip in 1719 (ankers in de westgevel). Het gebouw is opgetrokken in baksteen. EXTERIEUR Alg. gezicht W. (A , vóór 1945; A , vóór 1945; B 86854'45; B 81434'45), N.-W. (M 86860'72), N.

35 EMBLEM (B 86857'45); partieel gezicht : het koor en de sacristie (B 86857'45), de zuidgevel (B 86855'45). INTERIEUR Alg. gezicht naar het koor (B 91435'45; M 86861'72.), naar het doksaal (B 91436'45; M '72.), noordelijke transeptarm (B 91437'45). ALTAAR portiek-, toegewijd aan 0.-L.-Vrouw, bekroning roet [Pelikaan die zijn jongen voedt], met gekleed beeld van 0.-L.-V rouw met Kind, tabernakel met Hostiedragende kelk, altaartafel met Lam van de Apocalypsis, ca. 1719, gemarmerd hout (M 86863'72.); detail : tabernakel en portiek met gekleed beeld (A , vóór 1945). COMMUNIEBANK ze h. xvue, eik, details : deel 1. met H. Jozef (B 91448' 45), deel 1. met H. vrouw en Christus Zaligmaker (B 91447'45), deel r. met 0.-L.-Vrouw (?)en heilige monnik (B 91446'45). CULTUSOB JECT KRUISBEELD, op voet, met Jezusmonogram, xvure, geschilderd hout, h. 95 (M 86864'72.). MONSTRANS, Stralen-, met Lam van de Apocalypsis, xrxe, verzilverd koper, h. 6r (M '72.). PREEKSTOEL ged. 1644, in 1774 overgebracht uit de kerk van Broechem, eik, vooraanzicht (B 91438'45), gezicht van 1. met trap (B 91439' 45); details van de J...- uip : paneel niet Christus Zaligmaker, met datering (B 91445'45), beeld afzonderlijk (B 91444'45), H. Johannes evangelist (B 91441'45), H. Lucas evangelist (B 91440'45), H. Marcus evangelist (B '45), H. Mattheus evangelist (B 91443'45). KAPEL SINT-GUMMARUS De kapel werd gebouwd in In 1740 werd het koor veranderd en een sacristie bijgebouwd. Het bede- huis is opgericht in baksteen met banden in witte zandsteen. EXTERIEUR Alg. gezicht W. (B 86877'45), N.-W. (B 9852.'16; B 86878'45), Z.-W. (A '10); partieel gezicht : noordgevel (B 86879'45), N.-0. (B 91469'45),.Z.-0. (M 2.56, z.d.), zuidgevel (B 91470'45), Z.-W. (M 2.36, z.d.), westgevel en deel. van zuidgevel (M 86866'72.), noordelijke toegang tot de waterput (B 91465'45), miraculeuze put (B 91468'45). INTERIEUR Alg. gezicht naar het altaar (B 91471' 45; M '72.), naar W. (B '45; M 86868'72.), naar Z.-W. (B 91473'45). ARCHITECTUUR (detail) GEWELF van de ruimte bij de waterput onder het koor, 1691 (B 91467'45). SLUITSTEEN van ingang tot de waterput, m. xvme, arduin (B 91466'45). ALTAAR portiek-, toegewijd aan de H. Gummarus, met Duif als symbool van de H. Geest en beeld van de H. Gummarus, ca. 1767, gemarmerd hout (M 86869'72.). CUL TUSOB JECT ALTAARLBSSBNAAR, met ged. schenkingsinscr. van J. B. Smiets en E. De Capper, 17II, messing, h. 12. (niet gefotografeerd). SCULPTUUR Beeld door Jacobus Van der Neer, H. Gummarus, afk. van het altaar, 1767, gepolychr. hout, h. no (B 91474'45). VERLICHTING KANDELAAR (2. van 4), ca. 1700, messing, h. 64 en 53 (M 86870'72.).

36 KESSEL KERK 0.-L.-VROUW KONINGIN VAN DE VREDE (STATIE) De kerk werd gebouwd in 1956 volgens de plannen van architect Van Steenbergen. Het is een driebeukig bedehuis in baksteen met koor en westelijke, aangebouwde toren. EXTERIEUR Alg. gezicht N.-W. (M 50891'70). INTERIEUR Alg. gezicht naar het koor (M '70), naar het doksaal (M 50893'70). KLANK ORGEL, -kast, 2.e h. xvme, eik (M 50895'70). SCULPTUUR Beeld, Jezus aan het kruis, ca. 1956, hout (M 50894'70). KERK SINT-LAMBERTUS De bouw van de kerk werd begonnen in het begin van de veertiende eeuw. De drie beuken werden opgetrokken in het begin en het midden van de veertiende eeuw, de H. Kruiskapel omstreeks 1400, het koor in de eerste helft van de vijftiende eeuw, de 0.-L.- Vrouwkapel rond De tore11 werd gebouwd tussen 1340 en De kerk werd gerestaureerd in onder leiding van Leonard Blomme. Het gebouw werd beschadigd in 1914; de verwoesting van 1940 was echter de zwaarste : toen werd de toren opgeblazen door het Belgisch leger. Het herstel gebeurde in , onder leiding van de architecten Fr. Blockx en J. Heylen. Het is een driebeukige kerk in witte zandsteen met kruisbeuk, koor, westertoren en afgesloten kapel aan de zuidzijde. EXTERIEUR Alg. gezicht N.-0. bij de voltooiing van de toren in (B '42.), Z.-0. (A 10231'32.), Z.-W. (A 15777, vóór 1932.; A 45893, vóór 1932.); partieel gezicht Z.-W. (M 50716'70), heropbouw van zijbeuk N. en toren in 1941 (B '41), steunberen van N.-zijde tijdens heropbouw in 1941 (B '41), heropbouw van zijbeuk z. en toren in 1941 (B '41; '41), W., heropbouw van toren in 1941 (B '41), N.-W. bij de voltooiing van de heropbouw in (B ' 42.), Z.-0., voltooiing van verbinding tussen schip en H. Kruiskapel in (B '42.), Z., restauratie van het koor in (B '42.), Z.-W., voltooiing van heropbouw van zijbeuk in (B '42.). INTERIEUR Alg. gezicht naar het koor (M 50717'70), naar W. (M 50718'70), van middenbeuk naar N.-0. (A '32.), zijbeuk N., van kruisbeuk naar W., tijdens heropbouw in 1941 (B '41), van zijbeuk N. naar W., tijdens heropbouw (B '41), zijbeuk Z. naar 0., tijdens heropbouw in 1941 (B '41), naar W., tijdens heropbouw in 1941 (B '41), gezicht op de stellingen boven de scheibogen van de middenbeuk, naar W. toe, tijdens de heropbouw in 1941 (B '41). ARCHITECTUUR ( detail) GEWELF van het koor, te h. xve, steen (A '32). KRAAGSTEEN, voorstellend een Engel, ca. 1400, steen (M '70). KRAAGSTEEN (3), 1942., witte steen, Dragende man, h. 2.8 (M 50719'70), H. Aanschijn (?), h. 30 (M ' 70), Dragende man, h. 2.8 (M 50721'70). ALTAAR ALTAAR, Zij-, N., door Leopold en Leonard Blanckaert, polychromie door August Bressers, naar tekening van Arthur Verhaegen, retabel met gebeeldhouwde voorstellingen : Boodschap van de engel Gabriël aan Maria, Kroning van Maria door Christus, en Maria bezoekt haar nicht Elisabeth, geschilderde zijluiken door H. De Tracy met 1. Opdracht van Maria in de tempel : de Hogepriester en de Maagden verwelkomen Maria, r. Dood van Maria, get. en ged. 1886, neogotisch, steen en hout, (M 50747'70); detail : het retabel (M 50748'70). ALTAAR, Zij-, ca (?), met beeld [Jezus aan het kruis], xive, omringd met passiewerktuigen, tabernakel 2.6

37 KESSEL en predella met vier schilderijen, b. xvne, altaartombe met recent geschilderde voorstelling het loed v n et Lam vloeit in een kelk en twee Engelen tn aanbidding (M 50734'70). BIECHTSTOEL - door Frans Bastiaens, bekroond met medaillon waarin buste van Boetvaardige Maria Magdalena, 1778, eik (M 50722'70); detail : medaillon (M ).. - door Frans Bastiaens, bekroond met medaillon waarin buste van Boetvaardige H. Petrus, 1778, eik (M 50729' 70); detail : medaillon (M 50730'70). COMMUNIEBANK met beelden van Christus Zaligmaker en twee heiligen, 4e kw. xrxe, neogotisch, hout (M 50731'70). CULTUSOBJECT ÛllORIE, op voet Jezus wordt in het graf gelegd, [Geboorte van Jezus, Doop van Jezus in de Jordaan, Jezus draagt het kruis], op sierkelk bustes van de Evangelisten o.m. Lucas en Johannes, op _ het deksel de drie [Goddelijke Deugden], met Belgische merken ( ) en A, zilver, h. 56 (M 50755'70). KELK, op voet de symbolen der drie Goddelijke eugden, met Belgische merken ( ), verguld zilver, h. 27 (M 50756'70). MONSTRANS, Stralen-, op stralen Lam van de Apocalypsis en Duif als symbool van de H. Geest, te b. xtxe, metaal, h. 61 (M 50757'70). RELIEKHOUDER van de H. Antonius abt, met buste van de heilige, m. xvme, geschilderd hout, h. 70 (M 50741' 70). WIEROOKVAT, met Belgisch merk ( ), zilver, h. 26 (M 50754'70). DECORATIE OMLIJSTING (2.), m. XIXe (?), hout, h. t 5 3, rondom reliëf 0.-L.-Vrouw met Jezuskind schenkt de rozenkrans aan de H. Dominicus (M 50751'70), rondom reliekhouder van H. Antonius abt (M 50740'70). GRAFMONUMENT Grafsteen van Cornelius Op de Beeck (t 1742.) en ec t genote Anna Maria Van Ballaer, (t 1763), ardum, 189 x III (M 50753'70). KLANK KLOK, gewijd onder het peterschap van Henri... en Joanna Catharina..., met voorstellingen Jezus aan het kruis met Maria Magdalena, ged. 1816, brons (waarschijnlijk niet meer ter plaatse) (B 45875'43). KOORGESTOELTE ze h. XVIIe, in 1785 overgebracht van de Karthuizerskerk van Lier, eik, h. 2.74, N. (M 50745'70), Z. (M 50744'70); detail : paneel van de voorzijde omgevormd tot lezenaar (M 50743'70). PREEKSTOEL door Hieronymus Convent, naar tekening van Du Prez, op kuip bustes van H. Petrus apostel, Christus Zaligmaker en 0.-L.-Vrouw, 1705, eik, gezicht van l. (M '70), gezicht van r. (M '70). RUSTMEUBEL KooRZITMEUBEL, koorstoel (2.) en koorzetel, te h. xxxe, geschilderd hout en fluweel (M 50746'70). SCHILDERIJ - (4) Vlaamse School, berk. van zijaltaar in de H. Kruiskapel, b. xvne, paneel, H. monnik, 32. X I2. (M 50736'70), H. Bernardus van Clairvaux (?), 32. X 12. (M 50737'70), Jezus wordt met doornen gekroond, 33 X 36 (M 50738'70), Jezus ontmoet Veronica, 33 x ;6 (M 50735'70). - Vlaamse School, 0.-L.-Vrouw met Kind en kleine Johannes, 1e h. xvue, paneel, 146 X 172. (M 50749'70). SCULPTUUR Reliëf door Hendrik Peeters-Dievoor, van Turnhout, 0.-L.-Vrouw met Jezuskind schenkt de rozenkrans aan de H. Dominicus, 1853, steen, 85 X 70 (M 50750'70). Beeld, Jezus aan het kruis, herk. van zijaltaar in H. Kruiskapel, xrve, kruis vernieuwd en geheel gerestaureerd door August Bressers in 1886, gepolychr. hout, h. 150 (M 50733'70). Beeld ' Verrezen Christus, 1614 (?) of xvne, kelk toegevoegd, gepolychr. hout, h. 55 (M ' 70 ) Beeld, H. Jozef met Kind, 1e h. xtxe, gepolychr. hout, h. 175 (M '70). Beeld, H. Lambertus, 1e h. xtxe, gepolychr. hout, h. 170 (M '70). TEXTIEL GEKLEED llebld, 0.-L.-Vrouw met Kind, met Mariamonogram, beeld xtxe, kleding recent (M '70). VERLICHTING KANDELAAR (2. van 4), e. xvme, geschilderd hout, h. 38 (M 50739'70). KANDELAAR (2.), e. xtxe, neogotisch, messing, h. 34 (M '70).

38 KONINGSHOOIKT KERK SINT-JAN EVANGELIST De neogotische driebeukige kerk werd opgericht in I ter vervanging van een oude kapel. Het bedehuis werd opgericht in baksteefl naar de plannen van architect Ferdinand Berckmans. EXTERIEUR Alg. gezicht N.-W. (M 41880'68). INTERIEUR Alg. gezicht naar het koor (M 41881'68), naar het doksaal (M 41882'68). ALTAAR ALTAAR, Hoofd-, gebeeldhouwd retabel met Jezus aan het kruis, Pelikaan die zijn jongen voedt en de Evangelisten, expositietroon met de Goede Herder draagt het schaap op zijn schouders, altaartafel met Pelikaan die zijn jongen voedt, ca. 1851, neogotisch, hout (M 41897'68). ÀLTAAR, Zij-, met gekleed beeld van 0.-L.-Vrouw met Kind, tombe met beelden van Zegenende Christus Zaligmaker en de Evangelisten, beelden ca. 185 z, tombe b. xxe, steen en hout (M 41898'68). BIECHTSTOEL ze h. xxxe, neogotisch, eik (M 41887'68). BLAZOEN CARTEL (obiit) door M. Mauquoy, van Joseph A.M. Ch. I. Gh. Geelhand (tx 869), met wapenschild en spreuk, get. o., messing, h. ca. 65 (A '44). CARTEL (obiit) door M. Mauquoy, van Gonzalve E.M. Ch. G. Geelhand (t 1883), met wapenschild en spreuk, get. o., messing, h. ca. 6 5 (A '44). CARTEL (obiit) van Gonzalve E.M. Ch. G. Geelhand (t 1883), met wapenschild en spreuk, paneel (A 65II0'44). CARTEL (obiit) van Française L. M. ]. della Paille de Leverghem (t 1887), met alliantiewapen en spreuk, messing, h. ca. 6 5 (A 65106' 44). CARTEL (obiit) van Françoise L. M. J. della Paille de Leverghem (t 1887), met alliantiewapen en spreuk, paneel (A '44). CAllTEL (obiit), met wapenschild en spreuk van de familie Geelhand, ged. 1892, paneel (A '44). CAR:rEL (obiit) door M. Mauquoy, van Albéric M. J. A. Geelhand de la Bistrate (t 1899), get. o., messing, h. ca. 6 5 (A 65104'44). CARTEL (obiit) door M. Mauquoy, met wapenschild en spreuk, get. o., ze h. xixe, messing, h. ca. 65 (A ' 44). CARTBL (obiit), met wapenschild en spreuk van de familie Geelhand, ged. 1903, paneel (A '44). COMMUNIEBANK doorlopend over middenbeuk en zijbeuken, ca. 1852, neogotisch, eik, middendeel met Engel met Zweetdoek van Veronica, vrouwelijke heilige, Lam van de Apocalypsis, Christus en Engel, gezicht van 1. (M 41892'68), gezicht van r. (M 41893'67); detail : beeldje van deel van zijbeuk N., Engel (M 41894'68). CULTUSOB JECT CIBORIE, geschonken door abdis Ch. Butkens aan de Abdij van Nazareth in 1659, bovenaan baldakijn waaronder Jezuskind Zaligmaker, bekroond met Pelikaan die zijn jongen voedt, met drie merken : Antwerpen, en niet-geîd. meesterteken, verguld zilver, h. 53 (B ' 5 5). ÛBORIE, sierkelk met buste van Christus, afk. van de Abdij van Nazareth (?), (?), zilver (A 77064'4 5 ). CIBORIE, ;8ERECHTINGS-, XIXe (?), zilver (niet meer ter plaatse) (A '44). KELK, XVIlle, verguld zilver (niet meer ter plaatse) (A 65117'44). KRUISBEELD, ca. 1852, gepolychr. hout, h. 72 (M 41899'68). MONSTRANS, Stralen-, met niet-geïd. merk, 3e kw. xvme, zilver, h. 56 (M 41905'68). WIEROOKVAT, xixe, koper (?) (niet meer ter plaatse) (A 65n8'44). KAST SACRISTIEKAST, m. XIXe, eik, h. 238 (M 41902'68). 28

39 LIER KLANK ALTAARCARILLON, xrxe, verzilverd koper, h. 19 (A 6pr5'44). KLOK door Severinus Van Aerschodt, van Leuven (volgens opschrift), gewijd onder het peterschap van Petrus Josephus De Caters en Emilia Josephina Francisca Vanden Berghe, get. en ged. 1860, brons (waarschijnlijk niet meer ter plaatse), zijde met voorstellingen HH. Antonius abt, Johannes evangelist en Jacobus de Meerdere (A 5t178'43). KLOK door Alfons Beullens, van Leuven (volgens opschrift), genaamd Maria, onder het peterschap van Clemens Josephus Geelband (?) en Anna Maria Busschots (volgens opschrift), 1893, brons (waarschijnlijk niet meer ter plaatse), zijde met opschrift (B 47453'43), zijde met voorstellingen H. Hart van Jezus, 0.-L. Vrouw met Kind en H. Jozef met Kit1d (B 47454'43). MuzrEKINSTRUMENT, harmonium, b. xxe (niet meer ter plaatse) (A 65108'44). KOORGESTOELTE met voorstelling van zes Apostelen, ca , neogotisch, eik, noordkant (M 41896'68), zuidkant (M 41895'68). KRUISWEG (2. van 14 staties) reliëfs door A. De Boeck en Jan Baptist Van Wint, 1887, steen, 101 x 89: Jezus wordt van het kruis afgenomen (M 41890'68), Jezus wordt in het graf gelegd, get. en ged (M 41891'68). PREEKSTOEL op de kuip voorstellingen van [Verrijzenis], Jezus als leerknaap timmerman, [H. Drievuldigheid], Jezus zegent de kinderen en [Jezus overhandigt Petrus de sleutels van het opperherdersambt], op de hoeken vier beeldjes van musicerende engelen, ca , neogotisch, eik, gezicht van l. (M 41888'68), gezicht van r. (M 41889'68). SCHILDERIJ - Antoon Van Dyck, School van-, Verrezen Christus verschijnt aan de rouwmoedige zondaars, xvne, paneel, 100 x 13 5 (A ' 44 ). - Vlaamse School, Jezus wordt door de soldaten bespot, xvme, doek, 12.3 X 99 (A '44). - H. Antonius abt, geschonken door J. Correm in 1849 (volgens opschrift), doek, X 97 (A 65119'44). SCULPTUUR Beeldengroep door Marianus De Man, Calvarie, get. en ged. op het kruis achteraan 1692., gepolychr. hout, h. kruis (A 65096'44; M 41883'68), Jezus aan het kruis (A 65099' 44; M 41884'68), 0.-L.-Vrouw, h. t17 (A 65098' 44 ), H. Johannes (A 65097'44). Beeld, H. Antonius abt, afk. van voormalig zijaltaar van H. Antonius abt, ca , gepolychr. hout, h (A 65112'44). Reli f (2.), afk. van voormalig zijaltaar van H. Antonius abt, ca , gepolychr. hout, Bekoring van de H. Antonius, h. 70 (M 41885'68), Bekoring van de H. Antonius : bijstand van Christus (M 41886'68). Beeld, Tenhemelopneming van Maria, m. xrxe, gepolychr. hout, h. 185 (A 65113'44). Beeld, Christus, xxe, hout, h. 84 (M 44030'68). Beeld, 0.-L.-Vrouw, xxe, hout, h. 86 (M 44031'68). TEXTIEL GEKLEED lleeld, 0.-L.-Vrouw met Kind, xrxe, gepol y chr. hout, borduurwerk, h (M 41900'68). KooRKAP, xrxe, borduurwerk, rugzijde met Pelikaan die 'zijn jongen voedt (M 41903' 58), voorzijde (M 41904'68). VERLICHTING BER.ECHTINGSLANTAARN, xrxe, messing (niet meer ter plaatse) (A 6p 14' 44). (LICHTKROON EN) KAARSENSTAANDER, 2.e h. xrxe, neogotisch, roodkoper en messing, h. 144 (M '68). LIER KERK H. FAMILIE De neogotische kerk werd gebouwd in naar de plannen van architect Eduard Careels. Het is een driebeukige hallenkerk in natuursteen met toren aangebouwd tegen de zuidgevel.

40 LIER EXTERIEUR Alg. gezicht Z.-W. (A , vóór 1940); partieel gezicht, zuidgevel en toren (M 50904'70). INTERIEUR Alg. gezicht naar het koor (M 50905'70), naar W. (M 50906'70). ALTAAR Hoofd-, retabel met reliëfs : Aanbidding der Herders, Calvarie en Jezus ondervraagt de schriftgeleerden, predella met de symbolen der Evangelisten, tabernakel met het Bloed van het Lam vloeit in een kelk en Hostiedragende kelk, met twee beeldjes van heiligen, met ged. schenkingsopschrift van Ch. en Steph. Notelteirs 1904, steen en metaal (M 50909'70). KLANK KLOK, 1928, brons (waarschijnlijk niet meer ter plaatse) (A 55736'43). KLOKJE, HANG-, ca. 1904, brons en smeedijzer, tot. h. 184 (M 50908'70). KRUISWEG (1 van 14 staties) door A. H. Haan, ca. 1904, gegraveerd koper, 68 X 88, Pilatus veroordeelt Jezus, get. o.r. (M 50910'70). SCULPTUUR Beeld door Jef Van der Wee, H. Antonius abt, get., ca. 1904, steen, h. 165 (M 50907'70). KERK H. HART De kerk werd gebouwd in naar de plannen van architect Flor Van Reeth. Het is een driebeukige kerk in baksteen met kruisbeuk, koor en aangebouwde westertoren. EXTERIEUR Alg. gezicht Z.-W. (M 50574'70). INTERIEUR Alg. gezicht naar het koor (M 50575'70), naar het doksaal (M 50576'70). GLASRAAM (8 van 11) door Jan Huet, gebrandschilderd glas, Buste van H. Hart van Jezus met twee herten, x938 (M 50583'70), H. Jozef met Kind, in noordelijke kruisarm, 1938, br. 400 (M 50582'70), 0.-L.-Vrouw met Kind, in zuidelijke kruisarm, 1938, br. 400 (M 50585'70), Jeremias, met tekstrollen van Jeremias, met schenkingsopschrift van G. De Coninck (t 1947), in zuidgevel, 1948, 266 X 375 (M 50579'70), Isaïas, met tekstrollen van Isaïas, met ged. schenkingsopschrift van de parochianen 1948, in de zuidgevel, 266 X 375 (M 50580'70), Ezechiël, met tekstrollen, met ged. schenkingsopschrift van de parochianen 1948, in de zuidgevel, get. en ged. 1951, 266 x 375 (M 50578'70), evangelist Marcus, met tekstrollen van de evangelist, in noordgevel, 1967, 266 X 375 (M 50586'70), evangelist Johannes met tekstrollen van de evangelist, get. en ged. 1968, 266 X 375 (M 50587'70). KLANK KLOK, met voorstelling Jezus aan het kruis, 1902, brons (waarschijnlijk niet meer ter plaatse) (A '43). SCULPTUUR Reliëf door Karel Aubroeck, De schapen volgen de goede herder want zij kennen zijn stem, 1938, baksteen (M 50577'70). Reliëf, Hoog-, door Lucca Della Robbia, buste van 0.-L.-Vrouw met Kind, geschonken door de familie Verlat, 3e kw. xve, geschilderd terracotta, h. 74 (M '70). Beeld door Jef De Somer, H. Harr van Jezus, 1938, bout, h. 160 (M 50584'70). Beeld door Jef De Somer, Jezus aan het kruis, 1938, geschilderd hout, h. 155 (M 50581'70). KERK H. KRUIS De kerk werd gebouwd naar de plannen van Guillaume Careels; zij werd ingezegend in Het is een driebeukig bedehuis in baksteen met koor en aangebouwde toren tegen de noordzijde van het koor. EXTERIEUR Alg. gezicht N.-W. (M 50899'70).

41 LIER INTERIEUR Alg. gezicht naar het koor (M 50900'70), naar het doksaal (M 50901'70). SCULPTUUR Beeld door R. Boschmans, H. Antonius van Padua, get., ca , steen, h. 83 (M 50902'70). - Beeld door Philo Van Riel, H. Hart van Jezus, get., ca p, steen, h. lii (M 50903'70). KERK 0.-L.-VROUW ONBEVLEKT (LACHENEN) De kerk werd gebouwd in 1928 naar de plannen van architect Raymond Lemaire. Het is een driebeukige kerk in baksteen met koor en toren tegen de zuidzijde van het koor. EXTERIEUR Alg. gezicht Z.-W. (M '70). INTERIEUR Alg. gezicht naar het koor (M 50897'70), naar het doksaal (M '70). KERK SINT-GUMMARUS De bouw van de kerk werd begonnen met de toren in 13 78, de werken stonden onder leiding van Hendrik Mijs. Toen de toren grotendeels voltooid was, werd hij in 1424 opgevolgd door Jan II Keldermans. Hij bouwde de drie beuken en het westportaal van tot omstreeks De latere bouwmeesters zouden zich aansluiten bij de bouwstijl van de beuken. In de eerste helft van de vijftiende eeuw werd ook de noordelijke 0.-L.-Vrouwkapel gebouwd. In 1460 werd begonnen met de kruisbeuk naar het ontwerp van Jan Van der Heyden en vermoedelijk onder leiding van Jan Hazeldonck; hij werd voltooid omstreeks Het koor met kooromgang, straalkapellen en sakristieën werd gebouwd van omstreeks 1475 tot Deze bouwwerken werden uitgevoerd onder leiding van Andries I Keldermans, Herman en Domien de Waghemaker. In de loop van de zestiende eeuw werden nog talrijke afwerkingen en restauraties uitgevoerd. De afdekking en de hoogste geleding van de toren kregen hun huidig uitzicht in de loop van de achttiende eeuw, nadat de toren door de bliksem was getroffen. De kerk is een voorbeeld van Brabantse Hooggotiek, ze werd opgericht in witte steen van A vesnes en baksteen. Het is een driebeukige kerk met kruisbeuk, koor, kooromgang met kapellen, westertoren en kapel tegen de oostzijde van de noordelijke kruisarm. EXTERIEUR Alg. gezicht N.-W. (A 161p'14; M 813'2 5; E 25089, ca ; E 25090, ca. 1935), 0. (F 417'18; C 693, ca. 1918; C891, ca. 1918), Z.-0. (B , z.d., reprod.), Z. (B 19467, ; M 812 '2 5; E 7886, z.d.), Z.-W. (F 415'18; B , vóór 1942), W. (A 4Il 5 '01; A ti 17, ca. 1900; C 478, ca. 1910; F 416'18); partieel gezicht 0., koor en omgang (E 38178, z.d.), Z.-W., toren, schip en kruisbeuk (A 4102, 1894), Z.-W., schip en kruisbeuk (B 3 324, 1900 ), Z., toren en gedeelte van het schip (B 332 7, 1900), Z., onderste deel van de toren en gedeelte van het schip (B 332 5, 1900; E 3147, vóór 42), W.-zijde van de toren (A , vóór 1940), N.-W. zijde van de toren (A '14; M 907, ca. 1935), Z.-0. zijde van de toren (E 25088, ca ), bovenste deel van de toren, 0.-zijde (A 16155, vóór 1941), onderste deel van de toren, 0.-zijde (E 3146, ca. 1935), gezicht boven bedakingen luchtbogen van zijbeuk N. (A 16160, vóó ), spuiers, balustrade en pilasters aan zuidkant van het koor (A 16291, vóór 1941). INTERIEUR Alg. gezicht naar het koor (B 3468, 1900; C 479, ; A II 5 54, ; A , ca. 1915; F 418'18; B , vóór 1942 ), vanop westelijke tribune naar O. (A 16164, vóór 1941), naar 0., fotomontage met verdwenen koordoksaal, door Bernard Janssens (B , ca. 1920), naar W. (F 419'18; B , vóór 1942), naar W., fotomontage met naar W. verplaatst koordoksaal, door Bernard Janssens (B 2 p33, vóór 1942 ), zijbeuk N. naar 0. (B 3467, 1900), naar W. (A 16180, vóór 1941; A 16181, vóór 1941), zijbeuk Z. naar W. (A 16162, vóór 1941; M 81j'25), h t koor (B 3457, 1900; A 16332, vóór

42 UER 1942), dwarsgezicht van kruisbeuk Z. naar N. (B 3466, 1900), naar N.-0. (M 817'2 5 ; B ' 5 4), naar N.-W. (B '54), naar het koor (B '54), van de viering naar N.-0. (A 16161, vóór 1941), van kruisbeuk N. naar Z.-W. (M 816'2 5), van Z.-W. naar middenbeuk (B 3465, 1900), kooromgang Z. (A 16182, vóór 1941), ingang van sacristie (A 16186, vóór 1941; M 818'2 5). ARCHITECTUUR (detail) GEBINT van de toren, 1e kw. xve, hout (A , vóór 1941), (A , vóór 1941), met chronogram herinnerend aan het einde van de pest (?) (A 16294, vóór 1941). GEBINT van de middenbeuk, met windas, 2 e kw. xve, hout (A 16231, vóór 1941), met andere windas (A , vóór 1941). GEBINT van de koorabsis, e. xve-b. xv1e, hout (A , vóór 1941), (A 16233, vóór 1941), (A 16237, vóór 1941). GEBINT van kruisbeuk N., 1e kw. xvie, hout (A 16238, vóór 1941). G BINT van kruisbeuk Z., met windas, ie kw. xvre, hout (A , vóór 1941). GEBINT van vieringstoren, ie h. xvre, hout (A 16232, vóór 1941), (A 16234, vóór 1941), (A , vóór 1941). KARBEEL in de muur van zijbeuk N. (?), ca , steen (A 16287, vóór 1941). KRAAGSTEEN, zijbeuk Z., westkant, Profeet, m. xve, Ledische zandsteen, h. 23 (M 50923'70). KRAAGSTEEN, zijbèuk Z., westkant, Profeet, m. xve, Ledische zandsteen (M '70). KRAAGSTEEN, zijbeuk N., westkant, Profeet, m. xve, Ledische zansdteen (M '70). KRAAGSTEEN ( 1 van 4), onder het gewelf van het secreet, ca. 1460, Ledische zandsteen (A 16296, vóór 1941). MuuR, Binnen-, van de toren, , steen (A 16286, vóór 1941), noordelijk (A 16288, vóór 1941), (A 16289, vóór 1941), (A , vóór 1941), oostelijk, met sporen van oorspronkelijk dak van de toren (A , vóór 1941). MuuR, Buiten-, van de toren, , steen, noordelijk (E 3148, vóór 1942), zuidelijk (E 3149, vóór 1942). PINAKELS van de kruisbeuk N., naar de plannen van J. Vinck, ca. 1910, witte natuursteen (A 16157, vóór 1941). P1scINA, xve, Ledische zandsteen, h. 130 (M 50918'70). PORTAAL (EN POORTGEBOUW), West-, met recente beelden door Oscar Sinia, 2e kw. xve, witte natuursteen (M '70); details : kraagstenen van de beeldnissen, ca. 1425, met voorstellingen aan noordzijde Man met muts in de hand gepikt door een pauw (?), en Twee engelen met schriftrol (A 16206, vóór 1941), Man met muts in de hand gepikt door een pauw (?) (M '70), Twee engelen met schriftrol (M '70), zuidzijde met Monnik met hand op het voorhoofd van een non die haar hand op zijn buik houdt, en Man met muts met banderol (A 16205, vóór 1941), Monnik met linkerhand op het hoofd van een non die haar hand op zijn buik houdt (M '70), Gebaarde man met schriftrol (M '70), wimbergen van de beeldnissen, ca met voorstellingen aan noordzijde, Geharnaste krijger, Sirene, Gebaarde man zittend op twee dieren, Man met rommelpot (A 16202, vóór 1941), Geharnaste krijger en Sirene (C 802, ca. 1918), Tweelijvig monster, Monster met hond, Leeuw bedwingt gedrocht (A 16201, vóór 1941), zuidzijde, Profeet met schriftrol, Drievleugelig aapachtig monster, Muzikant met vedel, Muzikant met citer (?) (A , vóór 1941), Muzikant met triangel, Gevleugeld monster verslindt hond, Muzikant met. psalterion, Muzikant met harp (A 16203, vóór 1941), Muzikant met vedel, Muzikant met citer (?), Muzikant met triangel, Gevleugeld monster verslindt hond, Muzikant met Psalterion, Muzikant met harp (C 803'18). PORTAAL (BN POORTGEBOUW), genaamd Gulden Poort, , witte steen, toestand vóór restauratie (A '14). PORTAAL (EN POORTGEBOUW), Zuid-, , witte steen, toestand vóór restauratie (A 16159'06). SLUITSTEEN (4) iri zijbeuk N., 2e kw. xve, Ledische zandsteen, van W. naar 0., Boodschap van de engel Gabriël aan Maria (M '70), Maria bezoekt haar nicht Elizabeth (M 62065'70), Geboorte van Jezus (M '70), Besnijdenis van Jezus (M '70). SLUITSTEEN (6), waarschijnlijk atelier Jan Keldermans II, van de middenbeuk, van W. naar 0., ca. 1445, Ledische zandsteen, gedeeltelijk verguld, Architect (M '70), H. Antonius abt (M '70), H. Gummarus' wonder van de bron (M '70), H. Johannes de Doper (M '70), 0.-L.-Vrouw met Kind staand op de maansikkel omgeven door de zon (M '70), God de Vader (M '70). SLUITSTEEN van zijbeuk Z. naast de toren, voorstellend Doop van Jezus in de Jordaan, 3e kw. xve, Ledische zandsteen (M '70). SLUITSTEEN (6) van de kooromgang, 4e kw. xve, Ledische zandsteen, H. Andreas apostel (M '70), H. Jacobus Maior apostel (M '70), Judas Thaddeus of Jacobus Minor apostel (M '70), H. Mattheus apostel (M '70), H. Matthias apostel (M 50951'70), H. Simon apostel (M '70). SLUITSTEEN (3) van kruisbeuk Z., Mechelen, ,

43 LIER Ledische zandsteen, van N. naar Z., Prediking van Johannes in de woestijn (M '70), Doop van Jezus in de Jordaan (M '70), Onthoofding van Johannes (M 50937'70). SLUITSTEEN (3) van kruisbeuk N., ca , Ledische zandsteen, van N. naar Z., Grimmata en de lijfeigenen (M 62048'70), H. Gummarus' wonder van de bron (M 62049'70), H. Gummarus' wonder van de boom (M '70). SLUITSTEEN (z van 4) van hoogkoor, , hardsteen, van W. naar 0., Stadswapen van Lier en jaartal 1624 (M 62091'70), Engel met kapittelwapen (M '70). STEUNBEREN van het westportaal, ze kw. xve, witte steen (A , vóór 1941). STEUNBEREN van transept Z., , witte steen (E , vóór 1942). TRIFORIUM aan de westmuur van de middenbeuk, ze kw. xve, witte natuursteen (A 16329, vóór 1942), toegangstrap tot triforium (A 16188, vóór 1941), (A 16189, vóór 1941). VENSTER (EN MAASWERK), noordmuur van de toren, dichtgemetseld, xe kw. xve, witte natuursteen (E 3150, vóór 1942), zuidmuur van de toren (E , vóór 1942 ). VENSTER EN MAASWERK (5) van de zijbeuk z., ze kw. xve, witte natuursteen (B 3 326, 1900 ). VENSTER EN MAASWERK (5) van het koor, , witte steen (A 16163, vóór 1941). ALTAAR ALTAAR, Hoofd-, voormalig, portiekaltaar, door Robert en Jan de Nole, bekroningsnis met beeld van H. Gummarus, zijportieken bekroond met beelden van Geloof en Hoop en tussen de zuilen beelden van HH. Ambrosius van Milaan en Augustinus van Hippo, herk. uit de Sint-Baafskathedraal van Gent, overgebracht in 1707, , afgebroken in 1887 (A ' 5 4 reprod. naar Neue Illustrierte Zeitung 6 juni 1934, naar foto 1877); nog bewaarde details : beelden van HH. Augustinus, Gummarus en Ambrosius (A vóór 1942), beeld van H. Gummarus, voormalige H. Bavo, in gerestaureerd door Biesemortel waarbij rechterhand en Unkervoorarm werden vernieuwd, albast, h (B 19489, ; C 80 5, ca. 1918), gezicht van r. (B '54), bovenlichaam (B ' 5 4), benen met schoeisels (B '54), hoofd (B 19490, ), profiel van r. (B 19491, ), H. Ambrosius van Milaan, voormalige H. Livinus, albast, h. 156 (B 19492, ), gezicht van r. (B ' 5 4), buste (B ' 54), profiel van l. (B 19493, ), achterzijde van hoofd met rugschild van de mantel (B 19494, ), H. Augustinus van Hippo, voormalige H. Macharius, albast, h (B 19487, ), gezicht van r. (B '54), buste (B '54), achterzijde van het hoofd en rugschild van de mantel (A 9692, ), Engelen in reliëf, afk. van de zwikken, bevestigd op planken, albast, h. ca. 88, Engel l. (B 19523, ; B ' 5 4), buste (B ' 5 4), Engel r. (B 19524, ; B ' 5 4), buste (B ' 5 4), twee figuren met rankwerk en twee hajffiguren rond cartouche met rozen, albast, 38 X 24 5 (B '54), hajfliguur met gedeelte van cartouche en rankwerk (B ' 5 4), halffiguur met gedeelte van cartouche (B ' 5 4), gedeelte van het rankwerk (B '54), (B ' 5 4), twee van vier reliëfs met vruchtentrossen, albast, 2 7 x 22, maïskolven (A 9691, ), druivenranken (A 9690, ). ALTAAR, Zij-, door Hans van Mildert, portiekaltaar in viering toegewijd aan H. Gummarus, met altaarstuk van Frans Francken bestaande uit twee draaiende panelen, bekroond met beeld van de heilige, met kapittel wapen, , albast, wit en zwart marmer (A 16171, vóór 1941; M 19861'68; B 35410, z.d.); details : portiekgedeelte (B , z.d.), beeld van 1-L Gummarus, albast, h. 170 (B '6 5 ), geopend altaarstuk voor de verering van de H. Gummaruskast (A 16173, vóór 1941), versiering van het altaar, altaarpiramide, met voorstellingen : Hostiedragende kelk, Hazelnotenboom, Toonbroden, Offerlam, ze kw. xvne, verzilverd en verguld hout, h (M '68), altaarpiramide, zonder bekroning, met voorstellingen : Levensboom, Palmboom met brood en kruik, Ark van het Verbond, h (M 19994'68). ALTAAR, Zij-, van het H. Kruis, portiekaltaar onder koordoksaal zuidkant, geschonken door Dionysius Van der Voort, bekroning met Zweetdoek van Veronica, Engelenhermen met passiewerktuigen, altaarstuk door Peter Franchois, 1644, zwart marmer en witte steen (M 19874'68). ALTAAR-, Zij-, van 0.-L.-Vrouw van Zeven Weeën, door Peeter Verbruggen de Oude, onder doksaal noordkant, met altaarstuk door L. Nauwelaerts en geschilderde buste van H. Severus, , zwart en wit marmer en hout (M 19873'68). ALTAAR, Zij-, van 0.-L.-Vrouw van de witte Jelle, door Artus Quellien de Oude, portiekaltaar van 0.-L.-Vrouwkapel, bekroning met medaillon waarin Mariamonogram en datum 1667, en twee figuren met rozen, altaarnis met gekleed beeld van 0.-L.-Vrouw met Kind, , wit en zwart marmer (B 19468, ; A 16170, vóór 1941 ; M r ' 6 8); details : bovendeel van altaarnis (B 19469, ), linker bovenhelft van het altaar

44 LIER met figuur (B 19470, ), rechterbovenhelft met fi gu ur (B 19471, ). ALTAAR, Zij-, van HH. Eligius van Noyon en Lucia van Syracuse, door F. J. Boeckx e.a., portiekaltaar in transeptarm Z., met altaardrieluik door Adriaan De Bie, in bekroning Duif als symbool van de H. Geest, 1792, gemarmerd hout (M 19838'68). ALTAAR, Zij-, van H. Joris, portiekaltaar in Sint-Joriskapel, met altaarstuk door P. J. Stevens, b. xrxe, herschilderd in 1890, gemarmerd en verguld hout (M 62021'70); details : beeld als bekroning, H. Joris bevecht de draak (M 62022'70), beeld van H. Hubertus, b. XIXe, verguld hout, h. n (M 62023'70). ALTAAR, Zij-, van de H. Geest, portiekaltaar in eerste koorkapel Z., bekroning met beelden van H. Drievuldigheid onder de gedaante van twee personen en de duif, H. monnik met passiewerktuigen en H. Gertrudis van Nijvel, met altaarstuk van Otto Van Veen, , herschilderd 1890, gemarmerd hout (M 50949'70). ALTAAR, Hoofd-, door Leopold en Leonard Blanckaert en A. Bressers, schildering door J. Anthony, ontwerp door Jean Bethune, toegewijd aan H. Gummarus, retabel bekroond met Verrezen Christus, altaartafel met zeven werken van barmhartigheid van H. Gummarus, , hout, met open retabelluiken (A 16175, vóór 1941), met gesloten retabelluiken (A 16174, vóór 1941); details : retabel met beeld van H. Gummarus en reliëfs voorstellend Mirakel van de boom, Oprichting van de Sint-Pieterskapel, Genezing van Grimmara en Wonder van het kind met de slang (M 62086'70), geschilderd zijluik 1. met Voorstelling van Gummarus aan Pepijn door zijn ouders, get. en ged. 1892, Huwelijk van Gummarus met Grimmara (JYI 62084'70), geschilderd zijluik r. met Ontmoeting van HH. Gummarus en Rumoldus, get. en ged. I 892, Miraculeuze overbrenging van de kist met het lichaam van de heilige naar de Sint- Pieterskapel (M 62085'70), zijluiken gesloten met voorstellingen van HH. Rumoldus, Willibrordus, Dimpna en Vredegerus (M 62083'70), predella, deel 1. met zes Apostelen (M 62087'70), deel r. met zes Apostelen (M 62088'70). ALTAAR, Zij-, van H. Sacrament, door atelier F. W. Mengelberg (?), van Jutfaas, in middelste straalkapel, retabel met voorstellingen Laatste Avond maal, Doodstrijd van Jezus in de Hof van Olijven, Jezus breekt het brood met de Emmausgangers en Hemelvaart van Jezus, Engelen in aanbidding, geschilderde zijluiken door J. Louis Hendrix, 1. met HH. Norbertus van Prémontré en Juliana, r. roet HH. Clara en Thomas van Aquino, met Engelen in aanbidding, , hout en steen (M 50985'70); detail : tombe met tabernakel waarop Lam met wimpel en Hostiedragende kelk, en Engelen in aanbidding, van het retabel (M 50984'70). ALTAAR, Zij-, van H. Jozef, beeldhouwer Leopold Blanckaert, schrijnwerker Léon Blanckaert, polychromie door Bressers-Blanckaert, metser Modest van Ockeleyn, ontwerper A. Verhaegen, in derde straalkapel N., , marmer en eik (M '70); detail : retabel met beelden van HH. Jozef, Eligius van Noyon, Franciscus van Assisië, Vier Gekroond en, Crispinus en Crispinianus Antonius abt en Severus (M 50995'70). ALTAAR, Zij-, van HH. Hart van Jezus, beeldhouwer Benedictus van Uytvanck, polychromie door 0. Algoet, ontwerper Vincent Lenertz, in tweede straalkapel N., retabel met Laatste Avondmaal, Calvarie en H. Hart van Jezus verschijnt aan Margaretha Maria Alacoque, 1892, hout en steen (M 62003'70). ALTAAR, Zij-, van H. Antonius van Padua, door Lambert Van Rijswijck, in tweede straalkapel Z., retabel met H. Antonius wekt een jongeling op uit de dood, Jezus aan het kruis met engelen, H. Antonius overtuigt een ketter van Christus' tegenwoordigheid in de H. Eucharistie, 1894, steen en koper (A 16178, vóór 1941). ALTAAR, Zij-, door L. Blanckaert naar ontwerp van J. Vinck, in eerste straalkapel N., op de predella de Colibranttriptiek, met ged. schenkingsopschrift van Aloysia Maria Augustina Aerts 1903, 1909, witte steen (A 16179, vóór 1941); detail : altaartafel met Engelen, predella met Engelen met passiewerktuigen, Bewening van Jezus, Bekering van H. Hubertus en Prediking van H. Hubertus (M 62014'70). ANTEPENDIUM, van voormalig hoofdaltaar, met voorstellingen buste van H. Augustinus van Hippo, Duif als symbool van de H. Geest, Hostiedragende kelk en Offerlam, berk. uit het klooster van de V redenberg, b. xvme, verguld en verzilverd eik, 103 X 317 (A 16392, vóór 1942), met ander antependium van hoofdaltaar, textiel (C 5 59, vóór 1942). BLAZOEN CARTBL (obiit), met wapenschild van Baltbazar Carlos van Oostenrijk (t 1646), paneel, 226 x 218 (M 62082' 70). CARTEL (obiit), met wapenschild Henri François Philippede Melun (t 1690), paneel, 143 X 143 (M 50942'70). CARTBL (obiit), met wapenschild van een vrouwelijk lid van de familie Fredericx (t 1691), paneel, ll9 X u9 (M 50920'70). CARTEL (obiit), met wapenschild, ged. 1696, paneel, 145 x 143 (M 50941'70). CARTBL (obiit), met wapenschild van vrouw (t 1740), paneel, 150 X 150 (M 62056'70).

45 LmR CARTEL (obiit), met wapenschild van man (t ), paneel, 150 x 150 (M '70). WAPENSCHILD van Thomas de Hartopp, bekroond met Pelikaan die zijn jongen voedt, re kw. xvme, wit marmer, 63 x 63 (M 62069'70). BIECHTSTOEL - (1 van z) in zesde kapel van zijbeuk Z., ca. 1775, eik (M '68). - in Sint-Sebastiaankoor, in bekroning medaillon met buste van H. Paulus apostel, 1781, eik, met lambrizering (M '70), zonder lambrizering (B 19519, ); detail : medaillon (B , ; A 16344, vóór 1942). - in Sint-Rochuskoor, 178 r, eik, detail : medaillon van bekroning met buste van David Koning-Psalmdichter (A 16343, vóór 1942). - in Sint-Antoniuskoor, in bekroning medaillon met buste van Boetvaardige H. Petrus, , eik, met lambrizering (M '70); detail : medaillon (A 16342, vóór 1942). - in H. Geestkapel, , eik, detail : medaillon van bekroning met buste van Boetvaardige Maria Magdalena (M '70). - in Sint-Hubertuskapel, in bekroning medaillon met buste van Johannes Nepomucenus, 1790, eik, met lambrizering (M '70). - in Sint-Joriskapel, in bekroning medaillon met buste van Boetvaardige Maria Magdalena, vermoedelijk 1791, eik, met lambrizering (M '70 ), zonder lambrizering (A r6341, vóór 1942). - in 0.-L.-Vrouwsacristie, voor hardhorigen, XIXe, eik, h. 91 (A 16187, vóór 1942). COMMUNIEBANK - fragmenten van -, door Jan Baptist Veremans, naar ontwerp van Michiel Van der Voort, 1724, in 1862 verkocht aan Sint-Willibrorduskerk van Nijlen waar ze deels werd gebruikt en in 1914 in de vlammen opging, overblijvende fragmenten werden aan de Sint-Gummaruskerk teruggeschonken, eik, ontwerptekening van deel!. met medaillons waarin bustes van H. Gummarus, 0.-L.-Vrouw, evangelisten Mattheus en Marcus (M '68), fragment, buste vanh. Gummarus (B 18o401' 59), buste van H. Gummarus en buste van evangelist Johannes (A 16313, vóór 1914), paneel met bladwerk (A 16198, vóór 1914). - vóór altaar van Sint-Elooi en Sint-Lucia, met voorstellingen Zweetdoek van Veronica, buste van Ecce Homo, buste van H. Lucia, Doornenkroon en Hart van Maria met één zwaard doorboord, te kw. xvme, eik (M 19842'68); detail, deel!. met Doek van Veronica en buste van Ecce Homo (A 16334, vóór 1942). CULTUSOBJECT AANWIJZER door Jan Frans Avontroodt, met meesterteken, ze kw. xvme, ebbehout en zilver,!. 34 (M '68); detail : merk op de ringhouder (M '68). ALTAARLESSENAAR, geschonken door Hieronymus de Caverson bij testament van (?), m. xvn1e, hout, h. 30, 5 (M '68). ALTAARLESSENAAR, ze h. xvme, hout, h. 38 (A 16199, vóór 1941; M '68). (AMPULLEN EN) -SCHAAL, met wapenschild, met merken : Antwerpen, of en niet-geïd. meesterteken, waarschijnlijk aangekocht in 1817 bij Norbertinessenpriorij 0.-L.-Vrouw Besloten hof te Herentals, zilver, 23,2 X 31,5 (M 19927'68); detail : de merken (M '68). AMPULLEN (EN -SCHAAL), met ged. inscr. op naam van (Mattheus?] van Biest en V.D.S. 1667, met merken : Antwerpen, en niet-geïd. meesterteken, aangekocht in 1817 bij Norbertinessenpriorij 0.-L.-Vrouw Besloten Hof te Herentals, zilver, h. 15 (A '41); detail : inscriptie en merken onder op voetrand (M 19910'68). (AMPULLEN EN) -SCHAAL, met wapenschild, datum 1670 en schenkingsinscr. van W. Van Hilst, met merk der stad Bergen, zilver, z6 X 35 (M 19931'68). AMPULLEN (EN -SCHAAL) door Philip Moermans I, met inscr. in de voet H P S 1707 (Hieronymus P. Smets?), met merken : Antwerpen, en meesterteken PM, waarschijnlijk in 1817 aangekocht bij Norbetinessenpriorij 0.-L. -Vrouw Besloten Hof te Herentals, zilver, h. 16 (M 19911'68); detail : merken (M 199rz'68). (AMPULLEN EN) -SCHAAL, op achterzijde initialen CDN, met merk van de stad Mechelen, re h. xvtne, zilver, 17,5 x 25, 5 (M 19963'68). AMPULLEN (EN -SCHAAL) door Jan Frans Hendrik A vontroodt, met merken : Mechelen, 90 en meesterteken FAR, 1790, zilver, h. 12., 5 (M 19913'68); detail: merken in de voet (M 19914'68). AMPULLEN EN -SCHAAL door Frans Thomas van Berckelaer (?), met Hollandse merken ( ) en meesterteken V met vijf puntjes in ruit op ampullen en schaal, zilver, h. ampul 13,5, diam. schaal, zo X 30 (M 19964' 68); detail: merken op voetrand van ampul (M '68). AMPULLEN EN -SCHAAL, b. xrxe, tin, h. ampul 12., diam. schaal, 28 X 21,5 (M 29014'68). CANONBORD (3) door Piat Lefebvre, met merken : Doornik, of en meesterteken LF

46 LIER gescheiden door zon, symbool en ster, zilver, schildpad en eik, h. 35,5 en 29, b. 46 en 2 5 (M 19935'68); detail : merken op rand (M 19936'68). CHRISMATORJUM door Cornelis Benedictus van In, met merken op 2 busjes en voet : Mechel en, 86 en meesterteken CVI, 1786, zilver, h. 10,5 (M 19956'68); detail : merken op de busjes (M 19957'68). CIBORIE door Jan Herck, met merken boven op voetrand : Antwerpen, en meesterteken JHK, zilver, h. 48 (B '59; M 19922'68). CIBORIE, op voet wapenschild van Hoorenbeeck, onder voetrand drie niet-geid. merken, ze h. xvue, in 1776 aangekocht bij de Jezuïeten te Brussel, verguld zilver, h. 49 (A 16252'41; M 19923'68);, detail: merken (M 19924'68). CIBORIE, e. xvme, tin, h. 50 (M 29017'68). KELK door Norbert Lesteens, in de voet inscr. op naam van Johannes Baptist Mommaerts, weldoener van het altaar van 0.-L.-Vrouw van Zeven Weeën, met merken : Antwerpen, en meesterteken schelp in cartoucheschild, verguld zilver, h. 28,5 (M 19895'68); detail : merken (M 19896'68). KELK, met kruisje op de voet, met merken onder de voet: Antwerpen, of en niet-geïd. meesterteken, zilver, h. zz,8 (M '68). KELK, op voet H. Simon en H. Catharina van Alexandrië, Jezus aan het kruis, H. Gummarus met het Wonder van de bron, met ged. scbenkingsinscr. op voettand van Simon Van den Brande en Catharina Van Eyck 1694, zilver, cuppa verguld, h. z6 (M 29296'68). KELK, op voet [Lam met wimpel], e. XVIle-b. XVIIIe, verguld zilver, h. 28 (M 19890'68). KELK door Nicolaas van Blomme, op voet Jezus aan het kruis, Koperen Slang, Hongerigen spijzen, Dorstigen laven en de symbolen der Evangelisten, onder op voetrand ged. eigendomsinscr. van Egidius Georgius de Bauffe 173 1, get. onder op voetrand, zilver, cuppa verguld, h. 28,5 (M 19893'68); detail : inscr. onder op voetrand (M 19894'68). KELK, proefsteek, 1e h. XVIne, zilver, h. 24,5 (M 19961'68). KELK, op voet wapen van het kapittel van St.-Gummaruskerk en Uezus van het kruis), proefsteek, 1e h. xvme, zilver, b. 28,5 (M 1989z'68). KELK, met merken op voetrand : Bergen, 67 en niet-geid. meesterteken, 1767, zilver, h. z5 (M 19959'68); detail : merken (M 19960'68). KELK door Josephus Smets, in de voet een merk : gekroonde roos, e. XVIne, tin, h. 26 (M z9018'68); detail : merk (M 29019'68). KELK door Jan Baptist Verberckt II, op voet Jezus valt onder het kruis, [Vlucht naar Egypte en Doodstrijd van Jezus in de Hof van Olijven], op cuppa allegorische voorstelling van Liefde, [Geloof en Hoop), met Belgische merken ( ) en meesterteken V onder vijf punten in vierkant, ts , zilver, cuppa verguld, h. 29 (M 19897'68); detail : twee merken op voet (M 19898'68). KELK, met Passiewerktuigen, met initialen I K op voet, b. xxe, neobarok, verguld koper en verguld zilveren cuppa, h. 22,5 (M 19891'68). KRUIS, PROCESSIE-, 1 e h. xixe, messing, h. 5 7 (M 50934'70). KRUISBEELD, op voet, met merken : Antwerpen, en niet-geid. meesterteken anker in ovaal, hersteld in 1817 door F. Th. van Berckelaer, in 1817 aangekocht bij Norbertinessenpriorij 0.-L.-Vrouw Besloten Hof te Herentals, zilver, h. 141 (M 19949'68) : detail : merken op voet (M '68). KRUISBEELD, op voet, van St.-Hubertusaltaar, in de voet nis met beeldje van 0.-L.-Vrouw van Smarten, met wapenschild, spreuk en ged. inscr. van Matthaeus Van Biest , in 1817 aangekocht bij de Norbertinessenpriorij 0.-L.-Vrouw Besloten Hof te Herentals, hout, schildpad, zilver, Christus in zilver, 0.-L.-Vrouw in palmhout, h. 98 (M 19993'68). KRUISBEELD, op voet, van hoofdaltaar, in de voet nis met beeldje van 0.-L.-Vrouw van Smarten, ze b. xvne, hout, schildpad, zilver, Christus in ivoor, 0.-L.-Vrouw in palmhout, h. 127,5 (M 29298'68). KRUISBireLD, op voet, van H. Kruisaltaar, ze h. xvue, ebbehout en palmhout, h. 107 (M 19989'68). KRUISBEELD, op voet, van St.-Hubertusaltaar, 2e h. xvne, hout, Christus in zilver, h. 88,5 (M 19992'68). KRUISBEELD, op voet, van H. Geestaltaar, op voet reliëfs Kroning van Maria en Zweetdoek van Veronica, met Mariamonogram, ze kw. xvxne, ebbehout en zilver, h. 120 (M 19988'68). KRUISBEELD, op voet, ze kw. xvnxe, verguld hout, h. 250 (M 19846'68). KRUISBEELD, op voet, m. xvtne, schildpad, ebbehout en zilver h. 89 (M 19991'68). KRUISBEELD, op voet, van altaarstel van 0.-L.-Vrouwaltaar, op de voet 0.-L.-Vrouw met Kind op de maansikkel, 1e h. xxxe, verzilverd koper, h. r 3 5 (M 6zo46'70). MONSTRANS, Stralen-, door Hendrik Wyndrickx, op voet [Laatste Avondmaal en Maaltijd met de Emmausgangers], in bekroning Pelikaan die zijn jongen voedt, met merken : Mechelen, , meesterteken HW in schild gescheiden door een boompje, verguld zilver, 36

47 LIER h. 98 (A , vóór 1941; B '59; M 19970'68). MONSTRANS, Stralen-, door Cornelis Benedictus van In, met ged. schenkingsinscr. binnen de voetrand van M. Van Assche, Henri Brughmans en Frans Vandenbrande 1769, met merken : Mechelen, 69, meesterteken CVI, 1769, verguld zilver, h. 77 (M 19933'68); detail : merken aan buitenzijde van voetrand (M r9934'68). -MONSTRANS, Stralen-, op stralen twee Engeltjes met symbool van Geloof en Hoop, bekroond met Lam van de Apocalypsis, z.e h. xvme, verguld en verzilverd hout, h. 60 (B '59). PAX, met voorstelling Jezus aan het Kruis, XVIe, verguld roodkoper, h. 13,5 (M '68). PAX van het H. Kruis, re h. xrxe, zilver, h. z.4 (M 19967'68). P1x1s, met Jèzusmonogram en Christusmonogram, Limoges, xrne, verguld koper en , h. 8, 5 (M 19915'68). P1x1s door Joris Bast, op voet stadswapen van Lier, bekroning met beeldje van H. Gummarus en Jezus aan het kruis, met merken : Antwerpen, en meesterteken masker in cartouche, zilver, deels verguld, h. 37,5 (A , vóór 1941 B '55; M 19906'68). Prx1s door Hendrik Wyndrickx, met merken : Mechelen, en meesterteken HW in schild gescheiden door boompje, zilver, h. z.3,5 (M 19971'68); detail : merken onderaan (M '68). RELIEKHOUDER van H. Gummarus, door Norbert Lesteens, in de vorm van een boom met bovenaan wapen van het St.-Gummaruskapittel en buste van de heilige, 166 5, stam en voet door Hendrik Wyndrickx in 1712., met merken : Mechelen en meesterteken HW in schild gescheiden door een boompje, zilver, h. 37, 5 (A , vóór 1941). RELIEKHOUDER van H. Gummarus, door Johannes de Fallais, in de vorm van een boom met bovenaan wapen van het St.-Gummaruskapittel en buste van de heilige, geplaatst op voetstuk dat op reliekschrijn van H. Gummarus werd gezet, met merken in de voet : Antwerpen, en meesterteken IF, waarschijnlijk hersteld in door Wierick Somers, in 1738 door Frans van Avontroodt en in 1790 door Jan Baptist Verberckt o.a. toevoeging van kapittelwapen en twee engeltjes, zilver, gedeeltelijk verguld, h. 61 (A , vóór 1941); detail : merken (M '68). RELIEKHOUDER, reliekkruisbeeld, op voet, voet met nis waarin beeldje 0.-L.-Vrouw met Kind met scepter, z.e h. xvne, ebbehout en zilver, h. 88 (M 19990'68). RELIEKHOUDER van H. Blasius, met allegorische voorstellingen van Geloof en Hoop, merken onder op voetrand: Antwerpen, , of enniet-geïd. meesterteken (NL?), zilver, h. 32.,6 (M 19900'68), met reliekhouder van H. Gertrudis (A '41); detail : merken (M '68). RELIEKHOUDER van H. Gummarus, door Hendrik Wyndrickx, met merken op achterzijde : Mechelen, en meesterteken HW, in schild gescheiden door een boompje, zilver, 8,5 x 5,5 (M '68). RELIEKHOUDER van de H. Rochus, met merken onder op voetrand : Antwerpen, en niet-geïd. meesterteken harp, zilver, 11 X 15 (M 19904'68); detail : merken (M 19905'68). RELIEKHOUDER van de H. Gertrudis van Nijvel, door Franciscus Baelewijns, bovenaan voorstelling van de heilige, met merken : meesterteken BW, 17r9-17z.o, zilver, h. 37 (B ' 5 9; M '68), met reliekhouder van H. Blasius (A '41); detail : merken (M 19903'68). RELIEKHOUDER van de HH. Antonius abt en Barbara, door Frans (?) Avontroodt, met merken : Mechelen, en meesterteken AR gescheiden door gestrikte bloemen, zilver, h. 32. (M 19899'68). RELIEKHOUDER van HH. Antonius van Padua en Celest, door Frans (?) Avontroodt, met meesterteken op achterzijde AR gescheiden door gestrikte bloemen, 172.8, zilver, 9,5 X 8 (M 19969'68). RELIEKHOUDER (z.), in bekroning Duif als symbool van de H. Geest, e. xvne-b. xvme, gepolychr. en verguld hout, h. 140, br. 55, van HH. Celestinus, Segio en Leoncio (M '70), van HH. Paula en Mattheus (M '70). RELIEKHOUDER (z.), op sokkel, 1e h. xvme, gepolychr. en verguld hout, h. 83, van HH. Paula, Adrianus en Isontius (M 50960'70), van HH. Cecilia, Celestinus en Severus (M 50959'70). RELIEKHOUDER (1 van z.) van het H. Kruis, in muurnis, bekroning met buste van Christus, 1e h. xvrne, verguld hout, h. ca. 82. (A , vóór 1941). RELIEKHOUDER van de H. Jozef, door Cornelis Benedictus van In, met merken op achterzijde : Mechelen, en meesterteken CVI, zilver, II X 10 (M 19968'68). RELIEKHOUDER (1 van z.) van H. Benedictus van Clairvaux, met merk op handvat : Brussel (?), ca. 1748, zilver, 7 x 5,5 (M 19918'68); detail : merk (M 19919'68). RELIEKHOUDER van de H. Johannes de Doper, door Cornelis Benedictus van In, met merken op achterzijde : Mechelen, 73 en meesterteken CVI, 1773, zilver, h. 7,5 (M 19916'68); detail : merken (M 19917'68).

48 LIER RELIEKHOUDER van de H. Gummarus, door Gielis Brabants, eik, 24 X 5 7 X 17, 5 (A 16261'41). RELIEKSCHRIJN voor de Zilveren Boom en de Gordel van H. Gummarus, bekroond met kruis en beeldjes van 0.-L.-Vrouw en Johannes evangelist, samen een Calvariegroep vormend, deurtjes met voorstellingen : Wonder van de bron en Wonder van de boom, 1666, ebbehout, schildpad en zilver, toe. h. 163, br. 71, 5 (M 19834'68); detail : schrijn met open deurtjes (M 19835' 68). RELIEKSCHRIJN van de H. Gummarus, door Wierick Somers III, steunend op vier houten leeuwen met wapen van de stad Lier door Lodewijk Willemssens, verguld door Melchior Ceulemans, op de kast voorstellingen uit het leven van de H. Gummarus, bekroning met Zilveren Boom, wapen van het kapittel en in toegevoegde Engelen met symbolen van H. Gummarus door Jan Baptist Verberckt I, met wapen van de stad Lier, met op achterzijde wapen van J. F. Van Beughem, met schenkingsinscr. van Gaspar Smits, en gilden der Meerseniers en der Timmerlieden, met merken op voorzijde b.i., in medaillon, o.r. van kapittelwapen, op achterzijde b.r., in medaillon, 1. van kapittelwapen en op twee vruchtensnoeren: Antwerpen, en meesterteken SO, met merken op twee engelen : Antwerpen, 84 en 85, meesterteken JBV, , Engelen , in hersteld door David van Beu gem, in door Jacobus de Koninck, in 1794 uit elkaar gehaald, in 1818 terug in mekaar gezet door Frans Thomas van Berckelaer, in 1830 opnieuw uit elkaar gehaald, gedreven zilver en hout, ca. 1 oo X ca x ca. 80 (B 3512'04; A 16250, vóór 1941; B '65), gezicht van r. (B i 04), reliekschrijn tentoongesteld onder troonhemel (B '04), reliekschrijn geplaatst in het zijaltaar van H. Gummarus (B 25138, vóór 1942); details : voorzijde van de sarcofaag (B ' 5 8), voorstelling van voorzijde : H. Gummarus wekt een omgehakte boom tot nieuw leven en Ontmoeting van H. Gummarus en H. Rnmoldus (B '65), zijkant r. van sarcofaag (B , vóór 1942; B 18o4n'59), voorstelling van zijkant r. Marteldood van priester Fredegerus in de St.-Pieterskapel (B '6 5 ), achterzijde van de sarcofaag (B ' 5 9), voorstellingen van achterzijde Wonder van de bron, Kind met de slang en een ploeg door lijfeigenen getrokken (B '65), zijkant 1. van sarcofaag (B 2p40, vóór 1942; B ' 5 9), voorstelling van zijkant 1. H. Gummarus strijdend tegen de Moren (B '65), een vruchtenslinger (M '68), merken op de vruchtenslinger (M 19930'68). WIEROOKSCHEEPJE door Cornelis Benedictus van In, met merken op voetrand : Mechelen, 75 en meesterteken CVI, 1775, zilver, h. 14,5 (M 19962'68). WIEROOKVAT door Cornelis Benedictus van In, met merken in de voet: Mechelen, , meesterteken CVI en niet-geïd. merk, zilver, h. 23 (M 19908'68); detail : merken (M 19909'68). WIEROOKVAT, xvme, geelkoper, h. 21 (M '68). DECORATIE AFSLUITING van de doopkapel, mogelijk herk. van de Karthuizers te Lier, 3e kw. xvrre, wit, zwart, beige en groen marmer, h. 190 (A 16336, vóór 1942.); details : Duif als symbool van de H. Geest, (B 19475, ), cherub (B 19476, ). AFSLUITING van het koor, e. xvne en b. xv1rre, ma.rmer en gemarmerd hout, gedeeltelijk (A 16183, vóór 1941), (B , vóór 1942 ), (B 2. ji 3 7, vóór 1942 ), gedeelte vierde travee Z. met bustes van Christus en 0.-L.-Vrouw (B , vóór 1942.), gedeelte van vierde travee N., met epitaaf van Johannes Baptist Schoemaequers (t 1673) en Catharina Van Henxtenbergh (t 1702.), met bustes van de twee overledenen, e. xvne (B 19474, ); details : opschrift van epitaaf en de twee bustes (M '70), buste van Catharina Van Henxtenbergh (M '70), gedeelte zesde travee Z. door Albert Xavery, met epitaaf Mechtildis Morel (t 1701), met beeld van Piëta, 1706 (M '70), gedeelte zesde travee N. door Albert Xavery, met epitaaf Johannes Esters (t 1708), met beeld van Christus op de koude steen, 1708 (M '70). DOKSAAL - koordoksaal door Frans Mijnsheeren en Jan Wisschavens, , beelden van de Evangelisten en de Westerse Kerkvaders door Jan F. Van den Kerckhoven in 1842., zestien reliëfs voorstellend de veertien staties van de kruisweg, Verraad van Judas en de Verrijzenis van Jezus, acht beeldjes voorstellend allegorische engelenfiguren door Charles Geerts voltooid in 185 o, torenvormige bekroning met beeld van H. Gummarus en twee reliëfs Wonder van de boom en \Vonder van de bron m. xrxe, witte steen, br. ca. 15 o (F 42.0'18; C 804, ca. 1918; A 16166, vóór 194r; A 97864, vóór 1943), gezicht van r. (B 3458, 1900; A , vóór 1914; F 42.1'18; A 4103, z.d.), achterzijde (A 16331, vóór 1942.); details : doksaal zonder torenvormige bekroning (C 480, ; A , vóór r941), gezicht van r. (A , r914-18; C 801, ca. 1918), reliëfs, beelden en maaswerk boven de toegang tot het koor (B 3460, 1900; A 16167, vóór 1941), reliëfs, beelden en maaswerk van rechter gedeelte van het doksaal (A 16r68, vóór 1941), een travee van rechter gedeelte met Jezus wordt van zijn

49 LIER klederen beroofd, Jezus wordt aan het kruis genageld, Jezus sterft aan het kruis, evangelisten Marcus en Johannes (C 481, ), Jezus wordt van het kruis genomen, Jezus wordt in het graf gelegd, Jezus staat op uit het graf, H. Augustinus van Hippo (C 798, ca. 1918). - westelijk, balustrade door J. F. Van Uytvanck naar ontwerp van J. Vinck, , eik, met orgelkast van 1628 (M 62u6'70). DOOPVONT , koperen deksel door Jan Van den Gbeyn 1v in 1674, arduin, h. 130, deksel h. 80 (A 16337, vóór 1942). DRUKWERK BOEK, Psalterium Romanum (1 van 2), Plantijndruk, 1713, gekocht in 178 5, titelpagina met voorstelling van wapenschild van paus Clemens XI met apostelen Petrus en Paulus (M '70 ), kalfslederen band met koperbeslag, 43 x 2 8 (M '70 ). BOEK, Antiphonarium Romanum (1 van 2), Plantijndruk, 1773, titelpagina (M 62156'70), kalfslederen band met koperbeslag, 41 X 27 (M 62155'70). GEDENKTEKEN van de gesneuvelden, met wapenschilden van het Belgische vorstenhuis, de stad Lier en het Sint-Gummaruskapittel, get. en ged. J. VDW 1915, eik, 190 X 195 (A 16197, vóór 1941). GLASRAAM - van het koor, door Rombout Keldermans, voorstellend HH. Rumoldus en Gumroams, schenkers Elisabeth van lmmersele met H. Franciscus van Assisië en Godfried van Vilain xnr met H. Petrus, met hun wapenschilden en de ouders van Elisabeth, , gerestaureerd door Jean Baptiste Capronnier in 1863 en door Gustave Ladon in 1936, 602 X 399 (A n68u'58; reprod., B '59), buitenzicht (B 18o274'59). - van Sint-J oriskapel, twee fragmenten van glasraam Jan van Immersele, Brabantse school, ca. 1476, een pentekening naar oorspronkelijke toestand bleef bewaard met in bovenste register HH. Henricus (?), Gummarus, Johannes de Doper, Joris, 0.-L.-Vrouw met Kind en vrouwelijke heilige, in middelste register Jezus aan het kruis en geknield Jan van Immersele, zijn moeder Helvigis van Berchem en mogelijk zijn broers en zuster Hendrik, Karel en Thierette, in onderste register de wapens van de familie (A u8887'5 8, reprod.), de twee bewaarde fragmenten, gerestaureerd door Jean Baptiste Capronnier, 2e h. xrxe, H. Johannes de Doper, br. 57 (B ' 5 9), H. Gummarus (B 18o276' 5 9). - van zijbeuk Z., zesde zijkapel, Brabantse School, Kroning van Maria door de H. Drievuldigheid, met de symbolen der Evangelisten, met schenkers en patroonheiligen Johannes de Doper en Barbara, 3e kw. xve, gerestaureerd door Jean Baptiste Capronn.ier in 1873 (volgens opschrift) en in 1924 door Gustave Ladon, 450 x 340 (A 16249, vóór 1941; B ' 5 9), buitenzicht (B ' 5 9); details : de twee mannelijke schenkers en symbool van evangelist Marcus (B '59), buste van H. Johannes de Doper (B '59), de schenkster en symbool van evangelist Lucas (B ' 59). - van zijbeuk Z., vijfde zijkapel, Brabantse School, voorstellend H. Lambertus, H. Barbara met schenker en Aartsengel Michaël vertrapt de duivel, met niet-geïd. wapenschild, e. xve, gerestaureerd in door Jean Baptiste Capronnier, na de Eerste Wereldoorlog door Gustave Ladon, X 340 (B '49); details : de heiligen (A 16245, vóór 1941), schenker en deel van H. Lambertus (B ' 5 9). - van zijbeuk Z., vierde zijkapel, Brabantse school, Genadestoel, H. Catharina van Alexandrië, 0.-L.-Vrouw met Kind, H. Rumoldus (?) met twee schenkers en hun vier kinderen, H. Mattheus apostel met schenker (vernieuwd), e. >.'Ve, gerestaureerd in door Jean Baptiste Capronnier en na Eerste Wereldoorlog door Gustave Ladon met vernieuwing van H. Mattheus met schenker, 450 x 340, toestand vóór Eerste Wereldoorlog (A 16243, vóór 1914), toestand na restauratie door Gustave Ladon (B ' 5 9), buitenzicht (B ' 5 9); detail : bovendeel van Genadestoel (B ' 59). - van zijbeuk Z., derde zijkapel, Brabantse School, 0.-L.-Vrouw met Kind, H. Catharina van Alexandrië en vrouwelijke heilige, met kapittelwapen en twee wapens van de kleermakersgilde, e. xve, gerestaureerd in 1873 door Jean Baptiste Capronnier en door Gustave Ladon in , x 340, toestand vóór 1930 (A 16244, vóór 1930), toestand na 1931 (B '59); details : bovendeel van H. Catharina van Alexandrië (B '59), bovendeel van vrouwelijke heilige (B ' 5 9). - ( 5 ) van de koorabsis, Koninklijke glasramen, toegeschreven aan Nicolaas Rombouts, met keizer Maximiliaan van Oostenrijk en leden van zijn familie, , restauraties door Jean Baptiste Capronnier in en Gustave Ladon in 1937, montage der vijf glasramen toestand vóór 1937 (A 16241, vóór 1937), drie middelste glasramen na (M '66), eerste glasraam l. met Margaretha van Oostenrijk, Filibert II 39

50 LIER van Savoye, patroonheiligen Margaretha van Antiochië en Filibert, met wapens en kwartieren (B '66, reprod.), twee personen en beschermheiligen (M 2298'66; B '66, reprod.), wapenschilden en kwartieren (B 1984'66, reprod.), tweede glasraam 1. met Johanna van Castilië en Filips de Schone, patroonheiligen Johannes evangelist en Filippus apostel, met wapenschilden en kwartieren (B '66, reprod.), twee personen en beschermheiligen (B '66 reprod.), beschermheiligen (M 2299'66), wapenschilden en kwartieren (M '66, repwd.), derde glasraam van 1. met Maximiliaan van Oostenrijk en Maria van Bourgondië, 0.-L.-Vrouw met Kind en H. Anna, met wapenschilden en kwartieren (B '66, reprod.), schenkers, 0.-L.-Vrouw met Kip.tl en H. Anna (B '66, reprod.), wapenschilden en kwartieren (B '66, reprod.), vierde glasraam van!., met aartshertogen Karel en Ferdinand van Oostenrijk, met Karel de Grote en H. Ferdinand van Castilië, met wapenschilden en kwartieren (B '66, reprod.), de aartshertogen, Karel de Grote en H. Ferdinand van Castilië (M 2296'66; B '66, reprod.), wapenschilden en kwartieren (B '66, reprod.), vijfde glasraam van!., met vier aartshertoginnen van Oostenrijk, H. Johannes de Doper en H. Elisabeth van Hongarije, met wapenschilden en kwartieren (B '66, reprod.), vier aartshertoginnen van Oostenrijk Eleonora, Maria, Catharina en Isabella, H. Johannes de Doper en H. Elisabeth van Hongarije (M 2297'66; B '66, reprod.), wapenschilden en kwartieren (B '66, reprod.). - van transept N., door Gommarus Loop, naar karton toegeschreven aan Goossen van der Weyden, Doornenkroning, met voorstelling van schenker Arnold Streyters, met H. Hieronymus, met wapen en spreuk, , gerestaureerd ca door Gustave Ladon, 42.0 x 320, toestand vóór "1935 (A , vóór 1935), na 1935 (M '70). - van transept N., door Gommarus Loop, naar karton toegeschreven aan Goossen van der Weyden, Calvarie, met schenker Denis van Zeverdonck en patroon H. Dionysius, met wapenschild en spreuk, ged , H. Johannes vernieuwd door Gustave Ladon ca. 1935, 420 X 380, vóór vernieuwing (A 16248, vóór 1935); detail : rechter helft na vernieuwing (M '70). - van transept N., door Gommarus Loop, naar karton toegeschreven aan Goossen van der W eyden, Kruisafneming, met schenker Marcus Cruyt en patroon evangelist Marcus, met wapenschild en spreuk, ged , gerestaureerd en vernieuwd ca door Gustave Ladon, 420 x 380, toestand vóór 1935 (A 16247, vóór 193 5), toestand na (B , na 193 5); detail : deel r. (M 62055'70). - van transept N., voorstellend Elisabeth van Culembotg met haar beide echtgenoten en haar ouders, ged. 1545, gerestaureerd in 1593 door Willem Vrijman, in , ca door Jan Frans Pluys, en in 1935 door Gustave Ladon, 1430 X 8 36, toestai;id vóór (A 16242, vóó1 1935); details : bovenpartij met ouders Jasper van Culemborg en Johanna de la Roche, met wapenschilden, met monogram J.-V., to. estand na 1935 (M '70), benedenpartij met Elisabeth van Culemborg en haar echtgenoten Jan van Luxemburg en Antoon van Lalaing, met wapenschilden, met datum, toestand na (M 62051'70). - van doopkapel, door Jean Baptiste Capronnier, Doop van Jezus in de Jord aan, geschonken door de Lierse bevolking uit dankbaarheid voor de overleden deken J. B. de Roover, met voo1stelling van de overledene, 1860 (M 62068'70). - (2) van 0.-L.-Vrouwkapel, door Stalins en Janssens, naar ontwerp van J. Anthony, , één geschonken door Carola Berckmans-Van den Brande en Theresia Van den Brande (volgens opschrift), voorstellend Geboorte van Maria, de Hogepriester en de Maagden verwelkomen Maria in de tempel, Leven van Maria in de tempel, Hogepriester zegent het huwelijk van Maria en Jozef, Boodschap van de engel Gabriël aan Maria, Maria bezoekt haar nicht Elisabeth, Geboorte van Jezus, Opdracht van Jezus in de tempel (M 62039'70); detail : twee taferelen beneden met Geboorte van Maria en Opchacht van Jezus in de tempel, met opschrift (M '70), tweede glasraam geschonken door Ludovicus Van der Wee en Juliana de Ceuleneer (volgens opschrift), voorstellend Vlucht naar Egypte, Mavia leert Jezus lezen, Jezus ondervraagt de schriftgeleerden, Jezus zegent het water op de bruiloft van Kana, Calvarie, Nederdaling van de H. Geest over Maria en de Apostelen, Tenhemelopneming van Maria, Kroning van Maria door de H. Drievuldigheid (M 62041'70); detail : twee taferelen beneden met Vlucht naar Egypte en Kroning van Maria door de H. Drievuldigheid, met opschrift, get. (M 62042'70 ). - van transept Z., door Gustave Laden naar ontwerp van Achille Laden, met vier taferelen i.v.m. H. Gummarus, 1939, br. 5 80, b.!. Wonder van de boom, met wapenschilden van het kapittel, van J. J. Van Cauwenbergh, en van diocees Kamerijk (M 50943'70), b.r. Wonder van de bron, met wapenschilden van Joannes van Bourgondië, van J. E. Van Roey en de stad Lier, met datum 1939 (50944'70), o.i. Vierde erkenning van de relieken van H. Gummarus in 1475 door Godefridus, bisschop van Dagno, met wapenschild (M 50945'70), o.r. Overhandiging van een verlucht handschrift met het leven van de H. Gummarus door het kapittel aan

51 T Margareta van York in 1475, met haar wapenschild (M 50946'70). - van H. Geestkapel, door Gustave Ladon, Nederdaling van de H. Geest over Maria en de Apostelen, met HH. Jozef en Carolus Borromeus, 1941 (M 50957'70). - van H. Theresiakapel, door Gustave Ladon, naar ontwerp van Achille Ladon, Aanbidding der drie Wijzen met H. Joachim en H. Anna met Maria, ca , - geplaatst in 1945 (M 50958'70). GRAFMONUMENT Grafsteen van Hendrick Verstripen ( t 15 tl), Jan Vander Cammen (t 1692.) en echtgenote Clara Manriques (t 1685), arduin, 188 X 10 5 (M '70). Grafsteen van Aert Dries (t 15 30) en Margriete Van den Vliete, arduin, 62. X 109 (M 50954'70). Graf1J1om1111ent van Maximiliana Van der Noot (t 15 59), met kwartieren, gerestaureerd in 1886 door A. Bressers Blanckaert, witte steen gedeeltelijk gepolychr., en zwart marmer, 2.68 X (M 50983'70). Epitaaf van Andriese van Bronchorst (t 1579), met voorstelling in reliëf: Calvarie, met wapen en kwartieren, witte steen gedeeltelijk gepolychr. en verguld, x 112. (A 16195, vóór 1941). Grafsteen van Gaspar Olasus (t 1589), met voorstelling van de overledene, met wapenschild, arduin, I 80 X 106 (M '70). Epitaaf van Gaspar Taoqueti (t 1609), met wapenschild in de bekroning, wit en zwart marmer, X 140 (M 62.0II'70). Epitaaf van Melchior van Cortbemde (t 1614) en echtgenote Emerantia Stuydlin (t 1606), bekroond met beeld van 0.-L.-Vrouw met Kind, met wapenschild, zwart en wit marmer, 300 x 160 (A , vóór 1941; M '70). Epitaaf van Joannes Courtois (t 1614), C. J. Courtois (t 1788) en zuster S. P. Courtois (t 1795), bekroond met beeld van H. Johannes evangelist, met wapenschild, zwart, beige en wit marmer, 32.8 X 155 (M 19858'68); detail : beeld (M '70). Epitaaf van Egidius Heyman (t 1617) en echtgenote Maria de Pau (t 162.5), in bekroning geschilderde portretbuste van Egidius Heyman, met wapenschild, zwart, rood en wit marmer, 310 X 161 (A 16194, vóór 1941). Grafsteen van Johannes Van Praet (t 1637), met wapenschild,... Van Dyck (t 1780), zijn echtgenote Maria Fabry en dochter Anna Theresia Van Dyck, arduin, 170 X 98, gefotografeerd met sokkel op grafsteen (M 5o932.'70 ). Epitaaf van Willem van Horne (t 1638), door Jan Van den Cruyce, bekroond met beeld van 0.-L.-Vrouw met LIER Kind, met wapenschild, 1639, albast, wit en zwart marmer, 42.5 X 2.00 (A 16193, vóór 1941; M 19860'68); detail : beeldje (M '68). Grafsteen van Adriaan K.imps (t 1641), met wapenschild, arduin, 172. X 100 (M '70). Epitaaf van Frans Drexely (t 1645) en echtgenote Anna Vequemans (t 165 8), met geschilderd dubbelportret van de overledenen, witte steen en zwart marmer, 340 X 185 (A 16191, vóór 1941; M 19878'68). Epitaaf van Dionisius van der Voort (t 1645), met wapenschild, witte steen gedeeltelijk gepolychr., 195 X 90 (M 19876'68). Grafsteen van Ludovicus Kimps (t ), met wapenschild, arduin, 2.81 x 158 (M '68). Grafsteen van Pierre d'alcantara (t ) en echtgenote Catherine Van der Dilft (t 1680), met skelet, met alliantiewapens, arduin, 256 X 12.7 (M 19880'68). Epitaaf van Carolus Gevaerts (t 1654), opgericht in opdracht van Gevaerts, bekroond met gebeeldhouwde buste van de overledene, met wapenschild, zwart marmer en witte steen, 2.40 x 130 (M 19844'68). Grafsteen van Maximiliaan Vanden Driessche (t 1654) en echtgenote Catharina Anthoin (t ), met alliantiewapen, en kwartieren, arduin, 2.45 X 140 (M 19849'68). Grafsteen van Joannes Van der Borcht (t 1657), arduin, 179 x 101 (M 50993'70). Epitaaf van Cornelis de Bie, echtgenote Elisabeth Smits (t 1662.) en tweede vrouw Isabella Caelheyt (t 1706), bekroond met beeld voorstellend de Tijd, witte steen en hout, 490 X (A 16385, vóór 1942.; M 19843'68). Epitaaf, waarschijnlijk door Lucas Faydherbe, van Joannes Snyers (t 1668), zijn echtgenote Catharina Rigauts (t 1674), hun zoon Joannes Snyers (t 172.0) en zijn echtgenote Clara Van Steenhuys (t 1714), bekroond met beeld van H. Johannes evangelist, met reliëf De zwangere vrouw bekleed met de zon aangevallen door de zevenkoppige draak, witte steen en zwart marmer, 2.40 X 12.7 (A 16376, vóór 1942.; M 19877'68); detail : beeld met reliëf (A , z.d.). Epitaaf van Michael De K.inder (t 1672.), zijn echtgenote Catharina Mathees (t ), hun dochter Catharina De K.inder (t 1672), hun zoon Joannes De K.inder (t 172.9), zijn echtgenote Joanna Goyvaerts (t ) en hun kinderen, witte steen en zwart marmer, 2 08 X 165, details : het opschrift (M '70), bekroning, beeld van Engel Michaël (M '70), buste l. van Joannes evangelist (M '70), buste r. van H. Catharina van Alexandrië (M '70), reliëf onderaan Hart met twee handen en twee voeten met Jezus aan het kruis en initialen MDK (M '70). Grafsteen van Joannes Baptist Schoemaequers (t 1673) en echtgenote Catharina Van Hencxtenbergh (t 1702.), arduin, X 12.7 (M '70). 41

52 LIER Grafstem van Franchoys Courtoys (t 1674), echtgenote Ida Nys (t ), hun zoon Franschoys Courtoys (t 1681), echtgenote Barbara Vander Donck, en Lucretia Estrina Courtoos, arduin, X 140 (M 50956'70). Epitaaf van Martinus Bellegambe (t 1676), in de bekroning reliëf voorstellend H. Martinus deelt zijn mantel met een arme, zwart marmer en witte steen, X 123 (A 16196, vóór 1941; M '70). Epitaaf van Jan Vander Cammen (t 1692.), echtgenote Clara Manriquez (168 5 ) en enkele kinderen Isabella (t 1719) en Joannes (t 1721), met allegorische voorstelling van de Eeuwigheid, witte steen, wit en zwart marmer, 380 X 150 (A 16382, vóór 1942.; M 50962'70). Grafsteen van Engelbertus Verhagen (t 1694), echtgenote Joanna Van Eynden (t 1724), dochter Anna (t 1712) en schoonzoon Rumoldus Torfs, arduin, X 130 (M '70 ). Grafstem van Gommarus Huygen, echtgenote Clara van Everbrock en hun zoon Gommarus Huygen (t 1699), arduin, x 113 (M 50961'70). Grafsteen van Henricus de Pooter (t 1705), arduin, x 12.7 (M 50939'70). Grafsteen van Ignatius van Paeffenrode (t 1706), arduin, x 12.3 (M 62062'70). Grafsteen van Joannes Van Hemeldonck (t 1707) en echtgenote Catarina Verhaghen et 172.7), arduin, 2.48 x 132 (M 62019'70). Grafstem van Henricus Somerset de Pauntley Court (t 1708), afgesleten wapenschild, arduin, x 138 (M 62073'70). Grafsteen van Anna Clara Mans (t 1708), Joannes Franciscus Parasies (t 1740) en echtgenote Joanna Theresia Mans et 1743), arduin, x 125 em 50977'70). Grafsteen van Joannes Stuyck (t 1710), echtgenote Anna Boon (t ), hun dochter Catharina Stuyck (t ), arduin, X 128 em '70 ). Grafsteen van Henricus Eeckhost (t 1711) en echtgenote Margareta De Pooter (t 1731), arduin, X 12.7 (M '70). Grafsteen van Anna Maria Van der Hagben (t 1713) en haar zuster Barbara (t 1708), arduin, 159 X 159 (M 50978'70). Grafsteen van Joannes Baptista Snyers (t 172.0), echtgenote Isabella Françoise Nuyens (t 1766) en kinderen Joannes Philippus (t 17n), Guilielmus (t 1711), Anna Clara (t 1741) en haar echtgenoot Petrus Gummarus Bogaerts (t 1768), arduin, X 140 (M '70). GrafsteenvanMartinus Lysens (t 172.0),arduin, 170 X 98 (M '70). Grafsteen van Joannes Flemalle (t 172.1), arduin, zoo X II4 (M 50967'70). Grafsteen van Christoffel Harts et 1721), echtgenote Maria Nuyens (t 1716) en kinderen Jacobus (t 1736) en Balthazar (t 1754), arduin, 227 X 217 (M '70). Grafsteen van Joannes Van Leemputt (t 1721), echtgenote Anna Huygbens (t 172.3), hun zoon Petrus Van Leemputt (t 1745) en zijn echtgenote Clara Goyvaerts (t 1737), arduin, 245 X 2.38 (M '70). Grafsteen van Petrus de Hert (t 1722), zijn echtgenote Anna Raes (t 1740), haar tweede man Petrus Dure (t 1773), Lambertus de Hert (t 1757) en Cornelia de Hert (t 1782), arduin, 198 X II4 (M 62072'70). Grafsteen van Henricus Huyghens (t 172 2), zijn echtgenote Angela Didden (t 1702), hun zoon Jacobus Huyghens (t 172.9) en Gummarus Huyghens (t ), arduin, 22.9 x 12.9 (M 62111'70). Grafsteen van Joannes De Pretere (t 172.4) en echtgenote Barbara Clara Rega (t 1747), arduin, 227 X 128 (M '70). Grafsteen van Balthazar Parisies (t 172.4) en echtgenote Clara Boon (t 172..), arduin, 22 6 X 12.7 (M '70). Grafsteen van Eduardus Van Couwenbergh (t 1724) en echtgenote Joanna Geysbreghts (t 1730), arduin, x n4 (M '70). Grafsteen van Joannes Franciscus Van den Broeck (t 172.4), zijn zuster Joanna (t 1731) en haar echtgenoot Francis Van Peborgh (t 1744), arduin, 198 x 113 (M '70). Grafsteen van Philip Geerts (t 172.5), echtgenoten Maria Theresia Van Immerseel et 1714) en Maria Theresia Rigouts (t 1719), arduin, 198 X n2. (M '70). Grafsteen van Joannes Stuyck (t 172.6) en echtgenote Catharina De Winter (t 1741) en kinderen o.a. Anna Catharina Stuyck (t 172.6), arduin, 2.80 X 153 (M '70). Grafsteen van Marcellus Gouyvaerts (t 172.7) en dochters Maria Anna (t 1743) en Elisabeth (t 1738), arduin, 200 x 114 em '70). Grafsteen van Joannes De Kinder et 172.9), zijn echtgenote Johanna Goyvaerts et 172.5) en kinderen Joannes (?) (t 1716) en Catharina Theresia (t 1780), arduin, X em '70). Grafsteen van Henricus Essinch (t 1730) en echtgenote Maria Clutens et 172.8), arduin, 2.00 x nz (M '70). Grafsteen van Guilliam Harts (t 1731), echtgenote Maria Philippina Nuyens (t 1735) en kinderen, arduin, X 12.5 (M '70). Grafsteen van Joannes Franciscus Van Dyck, (t 1731) en echtgenote Elisabeth Smidts (t 1753), arduin, 170 X 100 (M 50940'70). Grafsteen van Joannes Rigoudts (t 1732.) en echtgenote Clara Harts (t 1702.), arduin, 200 X II4 (M ). Grafsteen van Melchior Van Roosenbroeck (t 1733), echtgenote Catharina Van Couwenbergh (t 1741) en hun dochter Emerentia (t 1728), arduin, 2.28 X 12 8 (M 50998'70). 42

53 r Grafsteen van Guilielmus Rosmaring (t 1733) en zijn moeder Christina Vander Heyden (t 1722), arduin, x 130 em '70 ). Grafsteen van Carolus Moris (t 173 5) en echtgenote Margareta Snyers et 1748), arduin, x 12.6 (M '70). Grafsteen van Theresia De Winter (t 1736) en Barbara De Winter (t 1771), hun neef Joannes Slootmans - et 1784) en hun nicht Alexandrina Slootmans (t 1780), arduin, X 119 (M '70). Grafstem van Hieronymus Huygens (t 1737), echtgenote Maria Theresia Parasies ( t ) en hun zonen Hieronimus (t 1746) en Henricus (t 1749), arduin, x 12.7 (M 50933'70). Grafsteen van Guilielmus Van Bouchout (t 1738) en echtgenote Anna Catharina Harts (t ), arduin, 2.00 x 114 (M 50979'70). Grafsteen van Jacobus De Peuter (t 1738) en echtgenote Catharina De Ridder (t 1741), arduin, 2.00 X 116 (M '70). Grafsteen van Franciscus Mans (t 1739) en echtgenote Anna Verhagen (t 1698), arduin, 2.40 X rz3 (M 62034' 70). Grafsteen van Eugenius Lambertus De Riffiart (t 1740), arduin, 225 X 145 (M 62071'70). Grafsteen van Gummarus Jacobus Wellens (t 1740), arduin, 198 X 114 em 62u5'70). Grafsteen van Michaël van Munster (t 1742), arduin, 174 x 114 (M 62016'70). Grafsteen van Jacobus Vande Velde (t 1743), echtgenote Maria Parasiers (t 1767) en kinderen Clara Theresia en Jacobus Aegidius, (t 1790), arduin, 200 X II3 (M 62032'70). Grafsteen van Joannes Goyvaerts (t 1743) en echtgenote Joanna Maria van Coukercken (t 1728), arduin, 97 X 1I 1 (M 50997'70). Grafsteen van Gaspar Gummarus Harts (t 1744) en Guilielmus R. Harts (t 1749), arduin, 197 X 113 (M 50973'70). Grafplaat van François Honoré Dechoiseul Meuse (t 1746), met alliantiewapen, koper, h. 62 (M '70). Grafstem van Rumoldus Torfs (t 1749) en echtgenoten Anna Verhagen (t 1712) en Joanna Maria de Kinder (t 1730) en kinderen, met wapenschild en kwartieren, arduin, x 142, (tekst bedekt door voetstuk) (M 50928'70). Grafsteen van Sebastianus De Haes (t 1750), echtgen te Dympna Theresia Thys (t 1782) en zoon Melchior Joanp.es Gummarus (t 1766), arduin, 200 x 112 em 5o970'70). Grafsteen van Petrus Verhaghen (t ) en echtgenoten Anna Van den Eynden (t 1732) en Dympna Moons, arduin, 200 X u3 (M '70). LIER Grafsteen van Johannes Van Leemput (t 1752), Catharina Van den Bemden (t 1744) en Petrus Van den Bemden (t 1759), arduin, 224 x 123 (M 62063'70). Grafsteen van Jacobus Wynants (t ), echtgenote Anna Maria Van Camp (t 1746) en kinderen, arduin, -i99 X 115 (M 6zrr4'70). Grafstem van Petrus Harts (t 175 9), echtgenote Catharina Jacoba Van Immerseel (t 1770), zoon Petrus Gummarus Harts (t 1800) en echtgenote Joanna Maria Jacoba Van den Brande (t 1782), arduin, 198 X 113 (M 62106'70). Grafsteen van Guilielmus De Kinder (t 1760), echtgenote Anna Barbara De Pretere et 1764) en kinderen, arduin, 198 x 112 (M 62026'70). Grafsteen van Jacobus 's Jonghers (t ), echtgenote Euphemia Meynders (t ) en kinderen Jacob Adrianus (t 1803) en Joanna Catharina et 1787), arduin, 2.02 x 114 (M '70). Grafsteen van Adrianus Dielens (t 1768) en de zonen van zijn dochter Anna Catharina, Petrus Johannes Berckmans (t 1782), Frans Adrianus Berckmans (t 1782) en Gommarus Johannes Berckmans (t 1782), arduin, zoo x 113 (M 62112'70). Grafsteen van Joannes Josephus Vertommen en kinderen Adrianus Franciscus (t 1772), Maria Francisca en Joanna Maria, arduin, zoo X 11 5 (M 62103'70). Grafsteen van Ludovicus Bernardus Du Bois (t 1774) en Anna Du Bois (t 1778), arduin, 2.03 X 112 (M 50990'70). Grafsteen van Cornelis Josephus Vanden Eynde, echtgenote Anna Phil. Van Dyck en familie, 1775, arduin, zoo x 113 (M 62075'70). Grafsteen van Gaspar Gummarus Vertommen (t 1776), arduin, 197 X 113 (M 62102'70). Grafsteen van Adriaan Henricus Johannes Blereau d'oosterwyck en Outvenne (t 1779), arduin, 196 X 110 (M 50991'70). Grafsteen van Petrus Berckmans (t 1780), echtgen te Catharina Raes (t 1760) en zoon Joseph (t 1772), ardwn, 200 x 114 (M '70). Grafsteen van Ludovicus Alphonsus Goyvaerts (t 1780), echtgenote Joanna Maria Torfs (t 1801) en hun dochter Maria Theresia Goyvaerts (t 1769), arduin, zoo X 114 (M 62015'70). Grafsteen van Augustinus Seerwart (t 1785) en echtgenote Maria Francisca Marchant (t 1782), arduin, 197 X II3 (M 62061'70). Grafsteen van Jacobus Bernardus Van den Brande (t 1798), echtgenote Maria Cornelia Brughmans (t 1793) en zoon Henricus Bernardus, arduin, 199 X u4 (M '70). Grafto111be door Oscar Sinia, ontwerp van Jos Viérin, van Bartholomeus Van der Aa, met ligbeeld van de

54 LIER gelukzalige, get. en ged. 1937, neogotisch, arduin en ligbeeld in witte steen, 141 x 216 (M '70). HANDSCHRIFT Chorographia ac chronologia sacra Abbatiae de Nazareth, 1744, papier, 30 X 18,5 titelpagina met wapenschild van abdis Eugenia Van der Nath (M '70), kalfslederen band met koperen sluitingen (M '70 ). HUISHOUDEN SCHENKKAN EN BEKKEN, berk. van Norbertinessenpriorij van 0.-L. -Vrouw Besloten hof te Herentals, bekken 1653, schenkkan mogelijk door Norbert Lesteens, zilver, diam. bekken 32., h. schenkkan 2.8 (B '59); details : op het bekken wapenschild en spreuk van Mattheus Van der Biest (E 30635'59), en ged. schenkingsinscr. van Mattheus Van der Biest 1653 (E 30668' 5 9), op schenkkan wapenschild en ged. schenkingsinscr. van A.R.D.W. Van Rilst (E 30634'59), merken op de schenkkan : Antwerpen, , en meesterteken schelp in cartoucheschild (?) (M 19907'68). TUITKAN, Jan Steenkan, xvne, tin, h. 18 (M 29oxr'68). TUITKAN, Jan Steenkan, door Peter de Beir, met merk op handvat : gekroonde dubbele roos met initialen PDB, e. xvne, tin, h. 2.0 (M 29012'68); detail : merk (M 2.901;'68). INSIGNE CEREMONIESTAF, de bekroning met beeldje van H: Gummarus (1 van 3), door J. F. G. Dutienne, , zilver, h. 2.6 (M 29033'68). GJLDE- OF CoRPORATJETOORTS (1 van 2), oorspronkelijk van Kleermakersgilde nu van Broederschap van Sint-Franciscus Bijstand, met voorstellingen Bekoring van Adam en Eva, Jezus aan het kruis en H. Franciscus van Assisië, e. xvrne, verguld en verzilverd metaal, h. 130 (M 50929'70). GILDE- OF CoRPORATJETOORTS (1 van 2), van Beenhouwersgilde, met voorstelling van H. Bartholomeus, xixe, verzilverd en verguld koperblik, h. 130 (M 50927'70). IJZER-EN BESLAGWERK Torenhaan, xvrne (?), koper, h. 60, br. 54 (A 16240, vóór 1942; M 43067'69). KAART - PLAN - MAQUETTE PLAN, ontwerp van sacramentstoren door Peeter van Roosbroeck (?), , pentekening, 36 X 18 (M 29030'68). PLAN, uitzicht van de Sint-Gummaruskerk met toren vóór de brand van 1702, kort na , pentekening, 39 X 28 (M '68). PLAN, niet uitgevoerd ontwerp van de torenbekroning, door Willem De Bruyn, 1705, potloodtekening, 75 X 2.6,5 (M '68). PLAN, ontwerp van tochtportaal, door Jan Jozef Van Dievelt, bovenversiering met kapittelwapen en buste van H. Gummarus, get. en ged. 1709, pentekening, 51 x 31,5 (M 29021'68). PLAN, ontwerp van tochtportaal, door Jan Jozef Van Dievelt, bovenversiering met kapittelwapen en buste van H. Gummarus, get. en ged. 1710, pentekening, 46 x 29 (M '68). PLAN, ontwerp voor tochtportalen van de kruisbeuk, met verscheidene uitvoeringsmogelijkheden, met allegorische vrouwelijke figuur, ca , pentekening, 43,5 X 2.9 (M '68). PLAN, ontwerp voor de eerste achtkant van de torenbekroning, b. xvrne, pentekening, 41,5 X 33,5 (M '68). PLAN, ontwerp voor de bekroning van een transeptgevel, te h. xvme, pentekening, 43,5 X 39,5 (M '68). PLAN, noordgevel van de Sint-Gummaruskerk door J. Vinck, get. en ged (A , vóór 1942.). PLAN, oostkant, koor en kruisbeuk, van de Sint-Gummaruskerk, door J. Vinck, get. en ged (A , vóór 1942.). PLAN, plattegrond van de Sint-Gummaruskerk, door J. Vinck, get. en ged (A , vóór 1942). KAST SACRlSTIEKAST door Henricus Strypers, , eik, h , br. 370 (M 19986'68). KLANK HANDBEL, xrxe, brons, h. 30 (M '70). KLOK, met niet-geïd. opschrift, met wapen van de stad Lier en ged. opschrift 1630, brons (A 16301, vóór 1941). KLOK van de beiaard, door Jan Frans Daems,. van Lier, get. en ged (volgens opschrift), brons ; detail : sierband op de klok met allegorische voorstelling van de Dood (A 16305, vóór 1941). KLOK door Alexius Julien, van Lier (volgens opschrift), genaamd Salvator, besteld door het stadsmagistraat van Lier, met wapen van de stad, ged. 1704, brons, zijde met 44

55 LIER r opschriften (A 16306, vóór 1941), keerzijde (A 16307, vóór 1941). KLOK door Ale:xius Jullien, van Lier (volgens opschrift), get. en ged. 1705, brons, detail : voorstelling Calvarie, wapen van Lier en SPQL (A 16304, vóór 1941). KLOK door Alexius Jullien, van Lier, genaamd Mary Joseph, 1732, brons, detail : twee medaillons met voor- - stelling van buste van 0.-L.-Vrouw en buste van H. Jozef (E 314 5, vóór 1942). KLOK door Jan Jacob Huart, van Antwerpen (volgens opschrift), get. en ged. 1781, brons, detail : voorstelling van 0.-L.-Vrouw met Kind (E 3144, vóór 1942). ORGEL, -kast, door François Peris, met voorstellingen van H. Cecilia, Musicerende engelen en muziekinstrumenten, ged. 1628, eik (B 25143, vóór 1942); detail : voorstelling van H. Cecilia en twee Musicerende engelen (B 25142, vóór 1942). ORGEL, achterzijde van orgel op koor, xrxe, vernieuwd door J. Stevens, van Duffel (A 16200, vóór 1941). RATEL, xvme (?), hout (niet meer ter plaatse) (A 16228, vóór 1941). KOORGESTOELTE door Jan Verhulst alias Luycks, , beschadigd in 1580, hersteld en vernieuwd in 1728, en 1868, eik, h. vooraan 112, h. achteraan n 7, alg. gezicht van noordzijde (B 19495, ); details : partieel gezicht noordzijde, toegang 1. (A 16346, vóór 1942), partieel gezicht zuidzijde, drie zitplaatsen met opgeklapte zitters (A , vóór 1942 ), zitters met voorstellingen noordzijde, bovenrij, Vrouwenfiguur ten halve lijve (E 3185, vóór 1942), Vrouwenhoofd omkranst met vruchten en rolwerk (E 3181, vóór 1942), Gebaarde man met opengesprcide vleugels (E 3178, vóór 1942), Cherub boven twee bloemfestoenen met hermen (E 3177, vóór 1942), benedenrij, Gevleugelde leeuwenkop en twee saters met verwante kop (A n828'16; A 16349, vóór 1942), Naakte man ten halve lijve met gespreide armen en vleugels (A n824'16), Sater met snor in rolwerkcartouche (A n829'16), Gevleugelde vrouwenfiguur ten halve lijve in rolwerkcartouche (A u827'16), Gevleugelde man met lauwerkrans in rolwerkcartouche (A 9693, ), Vrouwelijke berm met hoofd- en lendendoek en twee hoorns van overvloed (A u816'16; A u825'16), Vruchtenvaas met twee afgewende baardmannen (A n817'16), zuidzijde, bovenrij, Engel met armen over de borst (E 3186, vóór 1942), Gehurkte baardige sater met drapering achter (A 16348, vóór 42), Gehurkte sater op peer (E 3 182, vóór 1942 ), Aap met gesp1cide duivelsvleugels gehurkt op masker (A 16347, vóór 1942), benedenrij, Gebaarde sater steekt poten en kop door rolwerkcartouche (A II814'16; E 3184, vóór 1942), Schaap steekt hoofd, staart, voor-en achterpoten door een rolwerkcartouche (A II 820'16), Gelaarsd zittend naakte man trekt drapering door twee ringen (A u822' 16), Vrouw met lendendoek ten halve lijve steekt armen door rolwerkcartouche en grijpt vruchtentrossen (A u823'16 ; 21860, z.d.), Gelaarsd zittend naakte man met gespreide benen en tulband trekt aan drapering (A u821'16; E 3180, vóór 1942), Twee afgewende sfinxen (A n818'16; E 3179, vóór 1942), Heraldische adelaar (A u919'16; E 3183, vóór 1942), Vrouw ten halve lijve met muts en linten, tegen cartoucheschild (A II815'16). KOORLEZENAAR bekroond met beeldje van H. Bruno, met Jezusmonogram en Mariamónogram, Mechels werk (?), 2e h. xvue, in 1784 aangekocht bij de afgeschafte kloostergemeenschap der Karthuizers te Lier, messing en voet in marmer, h. 250, h. beeldje 44 (M 19871'68), zonder voetstuk (A 16350, vóór 1942); detail : beeldje (M 19872'68). KRUISWEG (2 van 14 staties), xvrue, paneel, Jezus valt onder het kruis, 110 X 90 (M 29009'68), Jezus wordt van zijn kleren beroofd, 9 5 X 86 (M 29010'68). MINIATUUR met voorstelling van Calvarie, bustes van de vier Westerse Kerkvaders en de symbolen der Evangelisten, e. x1v-b. xve, perkament, 25 x 19,5 (M '70). OFFERANDE CoLLECTESCHAAL, met bijna verdwenen voorstelling Ecce Homo met engel, met datum , geschilderd hout, 19 X 37,5 X 16 (M 29020'68). (SCHAAL EN) SCHOTEL, met voorstelling van H. Joris bevecht de draak, waarschijnlijk Nuerenberg, met votiefopschrift, met ged. schenkingsinscr. van G. P. Van den Wouwer 1610 aan altaar der 17 neringen, messing, diam. 40 (M 19937'68). (SCHAAL EN) SCHOTEL, met voorstelling 0.-L.-Vrouw Onbevlekt Ontvangen met Kind staand op de maansikkel omgeven door de zon, met votiefopscbrift, waarschijnlijk Nuerenberg, b. xvue, messing, diam. 46 (M 19954'68), deze schotel en twee volgende (A 16257, vóór 1941). (SCHAAL EN) SCHOTEL, waarschijnlijk Zuidelijke Nederlanden, xvne, messing, diam. 44 (M '68), deze

56 LIER schotel met voorgaande en volgende (A , vóór 1941). (SCHAAL EN) SCHOTEL, waarschijnlijk Zuidelijke Nederlanden, xvue, messing, diam. 50 (M '68), deze schotel en twee vorige (A , vóór 1941). (SCHAAL EN) SCHOTEL (r van 2 ) door Jozef Smets, met eigendomsinitialen FG-MFG en later toegevoegde inscr. G. Van Leemput-Geeraerts 1904, met twee merken op onderkant : Dubbele roos met wapen van Mechelen en initialen IS, Sint-Rombouts met Josephus Smets in ovaal, e. XVIIIe, tin, diam. 35 (M 29015'68); detail : merken (M 29016'68). PREEKSTOEL door Artus Quellin de Oude en Peter Verbruggen de Oude, onder de kuip de vier aartsengelen Gabriël, Michaël, Rafaël en Uriël, op kuip het wapen [van de stad Lier], wapen van het kapittel en buste van H. Gummarus, op het deurtje [Lam Gods], op de hoeken de symbolen der Evangelisten, aan de toegangstrap vrouwenhermen voorstellend [Geloof en Hoop], , eik, alg. gezicht van r. (A 16184, vóór 1941); details : Aartsengelen onder de kuip (B 19481, ), buste van aartsengel (B 19482, ), zijpaneel van de kuip met wapen van de stad Lier (B 19478, ), zijpaneel van de kuip met buste van H. Gummarus en Engelenkop met twee horens van overvloed (B 19477, ), Engelenkop met twee hoorns van overvloed (B 19479, ), symbool van evangelist Johannes (B 19480, ). RUSTMEUBEL KooRZlTMEUBEL, koorzetel en twee koorstoelen, b. x1xe, roodgeschilderd en verguld hout, rood fluweel (M 19868'68). SCHILDERIJ - door Mattheus Berckmans, Val van de opstandige engelen, 1643, in 1943 aangekocht van de Sint-Michielskerk van Westmeerbeek, doek, 188 X 15 8 (M '68). - door Cornelis Cels, De beul overhandigt het hoofd van Johannes de Doper aan Salome, get. en ged. o.r. 1809, doek, X 290 (M '70). - door Adriaan De Bie, drieluik van zijaltaar van HH. Eligius en Lucia, van de Gilde der smeden, get. en ged. op zijluik r. binnenzijde l.o. 1628, restauratie 1868 door P. A. Verlinde en in door P. Claes, paneel, middenpaneel, 205 x 187, Prediking van de H. Eligius van Noyon in de Sint-Gummaruskerk (B 19509, ; M 19839'68), zijluik!., 224 x 92, binnenzijde, H. Eligius van Noyon brengt voedsel en drank aan de gevangenen (M '68), zijluikr., 224 X 92, binnenzijde, H. Eligius van Noyon smeekt genezing af voor de kreupelen en begraaft de doden (M 19841'68), de twee binnenzijden der zijluiken (B 19517, ), de twee buitenzijden der zijluiken met!. H. Eligius van Noyon en r. H. Lucia van Syracuse (B , ). - door Adriaan De Bie, Marteling van de H. Sebastiaan, middenpaneel van drieluik van Sint-Sebastiaansaltaar, copie naar Wenceslas Coeberger, met monogr. o.r., waarschijnlijk tussen , zijluiken door Crispiaan Van den Broecke, predella 15 86, gerestaureerd in 1890 door E. Wouters, in door P. Claes, paneel, 193 X 144 (M 50965'70), middenpaneel afzonderlijk (M 50966'70). - door Maarten De Vos, Laatste Avondmaal, altaarstuk voor de Venerabelkapel, e. xvie, restauratie in 1926 door P. Claes, paneel, 174 X 149 (A 162n'41; B ' 5 9); details : groep van drie apostelen!. vooraan, waarvan één portret (B '59), groep van vier apostelen r. waarvan één portret (B 18o364'59). - door Albrecht Dürer (?) of Barend van Orley (?), Kopie van Christus' lijkwade van Turijn, ged. 1516, witte taf, 33,5 X 148 (B 25144'42 ; B '59). - door Peeter Franchoys, Jezus aan het kruis met Johannes, Maria en Maria Magdalena, altaarstuk van H. Kruisaltaar onder koordoksaal, ca , opgefrist ca door A. Van den Broeck, paneel, 164 X 96 (M 19875'68; M 62095'70). - door Frans Francken II, H. Gummarus wekt de omgehakte boom tot nieuw leven, met portret van Cornelis Van der Geest, buitenluiken van het altaarstuk van het Sint-Gummarusaltaar, 162 7, paneel, 189 X (B 25145'42 ; M 19862'68). - door L. Nauwelaerts, Doodstrijd van Jezus in de Hof van Olijven, ca ; doek, 147 X 12 0 (M 62142'70). - door L. Nauwelaerts, 0.-L.-Vrouw van Smarten met één zwaard doorboord, altaarstuk van altaar van 0.-L. Vrouw van Zeven Weeën, get. en ged. 1861, restauratie ca door A. Van den Broeck, doek, 203 X u8 (M '70). - door Peter Paul Rubens en atelier, drieluik besteld door het Kleermakersambacht, geplaatst in 1618, buitenzijden der zijluiken werden in de loop der xvne geschilderd, opgeeist door de Fransen in 1794, de zijluiken werden gerestitueerd in 1816, het middenluik verbleef sinds 1809 te Dijon, de zijluiken werden gerestaureerd in 1932 door A. Van den Broeck, middenpaneel, copie van het werk van Dijon door Edw. Wouters, H. Franciscus van Assisië ontvangt het Jezuskind uit de handen van 0.-L.-Vrouw, met datum 1618, gemaakt in r609 in opdracht van schenker Marnix van Sint-Aldegonde,

57 LIER doek, 182. x 152. (A 16214'41), zijluik l. binnenzijde (?) : H. Franciscus van Assisië, paneel, 195 x 85 (B ' 59), detail : hoofd van de heilige (B '59), buitenzijde (?) : H. Franciscus wordt door een musicerende engel getroost (B '70), zijluik r. binnenzijde (?) : H. Clara, paneel, 19 5 X 8 5 (B ' 5 9), detail : buste van de heilige (B '59), buitenzijde (?) : Visioen van de H. Franciscus van Assisië (M 62037'70), de binnenzijde der twee zijluiken (A 16215, vóór 1942.). - door P. J. Stevens, 0.-L.-Vrouw met Kind met boetedoeners : de Verloren Zoon, Maria Magdalena, Koning David, Petrus en de Goede Moordenaar, b. xxx, doek, 2.80 X 180 (M 19856'68). - door Crispiaan Van den Broeck, twee buitenluiken van het drieluik op het Sint-Sebastiaansaltaar, 1. H. Sebastiaan, r. H. Dimpna, met monogr. en datum 1573 op kettingring aan de voet van H. Sebastiaan, waarschijnlijk in 1595 aangekocht bij de kathedraal te Antwerpen, gerestaureerd in 1890 door Edw. Wouters, paneel, 183 X 74, de twee luiken met de drie paneeltjes van de predella (B 19505, ; A , vóór 1942); details : monogr. en datum (M 19847'68), opschrift op zwaard van H. Dimpna, mogelijk van restaurateur b. xvne : W. X. Courtois (M 19848'68). - toegeschreven aan Goesen Van der Weyden, Colibranttriptiek van het 0.-L.-Vrouw en Sint-Hubertusaltaar, voorstellend middenpaneel Hogepriester zegent het huwelijk van Maria en Jozef, waarrond de zeven vreugden en zeven smarten van Maria op doorlopende fries, op de twee zijluiken en de fries van de zijluiken; gemaakt in opdracht van Joris Colibrant, ged op tegel van middenpaneel, tot 1895 bewaard in Colibrantkapel, gerestaureerd in door P. J. Thijs, in door L. Maillard, paneel,.212 X 176, triptiek met geopende luiken (B ' 54), middenpaneel met Hogepriester zegent het huwelijk van Maria en Jozef, op fries v.l.n.r. Nederdaling van de H. Geest over Maria en de Apostelen en Kroning van Maria, Vlucht naar Egypte,en Jezus ondervraagt de schriftgeleerden, paneel, 194 X (A 16209'41; B 15p5 5 ' 5 4); details : buste van de hogepriester (bisschop) (B ' 5 4), buste van jongeling met roede 1. (B ' 5 4), hoofden van drie vrouwen r. (B '54), doksaal en architectuur (B '54), tegel m. vooraan (B '54), zijluik 1. Boodschap van de engel Gabriël aan Maria, op fries v.l.n.r. Maria bezoekt haar nicht Elizabeth, Geboorte van Jezus, Aanbidding der drie Wijzen, Jezus verschijnt aan zijn moeder, doorzicht langs het raam met H. Jozef als timmerman en Engel verschijnt aan Jozef, paneel, 194 X 72. (B 1 5 p64' 5 4); details: H. Geest en twee muurschapjes (B 1 5 p 66' 5 4), doorzicht langs het raam (B 1 5 p 6 5' 54), zij luik r. met Opdracht van Jezus in de tempel, op fries Jezus draagt het- kruis, Calvarie met de Heilige Vrouwen, Bewening van Jezus en Jezus wordt in het graf gelegd, paneel, 194 X 7.2 (B 1 5 jl 60' 5 4); details : bustes van Maria en gevolg (B 15 p61'54), hoofden van Maria en vrouw uit het gevolg (B '54), Jezuskind (B 15p63' 5 4), zijluiken gesloten met 1. schenker Jan Baptist Colibrant, met twee zonen Jan en Joris, en zijn patroonheilige, met wapenschild, zijluik r. met echtgenote Josina Meyngiaert, met dochter uit tweede huwelijk Josina van Immersele, met patroonheilige Judocus, met wapenschild, paneel (A , vóór 1942.; B ' 5 4), zijluik 1. (B 15 p68' 54), zijluik r. (B 15 p 70' 5 4); details : hoofd van Jan Baptist Colibrant (B 15 p69'54), hoofd van Josina Meyngiaert (B '54). - door Otto Van Veen, drieluik van het H. Geestaltaar middenpaneel voorstellend Nederdaling van de H. Geest over Maria en de Apostelen, zijluik 1. Doop van Jezus in de Jordaan, zijluik r. Vermenigvuldiging der broden en der vissen, 161.2, gerestaureerd in 1922 door A. Van den Broeck, paneel (A 16213, vóór 1941), middenpaneel, 192 X 151 (B 19 5 u, ), de twee zijluiken, zor X 66,5 (B 19510, ), luiken gesloten met voorstelling Elisabeth van Immerseel woont de H. Mis bij, met patroonheilige en wapenschild, van andere hand dan Otto Van Veen, met herinneringsopschrift aan de weldadigheid van Elisabeth van Immerseel in , paneel (B 19512, ; A '41). - Antwerpse School, drie paneeltjes van de predella van het Sint-Sebastiaansaltaar, 15 86, gerestaureerd in 1890 door Edw. Wouters en door P. Claes in , paneel, 36 X 40, Aanbidding der drie Wijzen (B 19p4, ; A '41), Jezus ondervraagt de schriftgeleerden (B , ; A ' 41), Doop van Jezus in de Jordaan (B 19507, ; A 16219'41). - Antwerpse School, school van Frans Floris, Aanbidding der herders, berk. uit de Sint-Gummaruskapel van Emblem waar het in 1866 werd geschonken, overgebracht ca , gerestaureerd ca door Bernard Janssens en A. Van den Broeck, paneel, 53, 5 X 10.2 (C 564, vóór 1942.). - Antwerpse School, H. Franciscus ontvangt de stigmaten, m. xvne, gerestaureerd in 1890, en ca door A. Van den Broeck, doek, 158 X 138 (M 19845'68). - Antwerpse School, Buste van H. Severus, van altaar van 0.-L.-Vrouw van Zeven Weeën, 1658, paneel, 35 x fo (M 62093'70). - Antwerpse School, 0.-L.-Vrouw met Kind, kopie naar Antoon Van Dijck, ze b. xvne, doek, 88 x 78 (M '70). - Vlaamse School, binnenzijde van de twee luiken van het Sint-Gummarusaltaar, 1e h. xvxe, na vergroting boven en onder bijgeschilderd door Willem Van Haecht in , restauraties door L. Maillard in 1904 (?)

58 LIER en door P. Claes, paneel, 190 x 66, zijluik l. Aanbidding der herders, met opschrift herinnerend aan restauraties van 1627 en 1904 (?) (M 19863'68), zijluik r., Opdracht van Jezus in de tempel (M 19864'68). - Vlaamse School, drieluik, b. xvne, paneel, h. 193, br. middenpaneel 157, br. zijluik 57, voorstellend op middenluik Golgotha, zijluik 1. binnen Doodstrijd van Jezus in den Hof van Olijven, zijluik r. binnen Verrijzenis van Jezus (M 19879'68), zijluiken buitenzijden 1. H. Gummarus en r. H. Margaretha van Antiochië (M '68). - Vlaamse School, portret van kapittelheer, met wapenschild en datum 1638, doek (niet meer ter plaatse) (A 16216'41). - Vlaamse School, portret van kapittelheer, met wapenschild, ze b. xvrre, doek (niet meer ter plaatse) (A I 6z I 7' 41 ). - Vlaamse School, Doodstrijd van Jezus in de Hof van Olijven, met Verraad van Judas en de Verloochening van Petrus, ie h. xvme, doek, 146 X 196 (M '70). - Vlaamse School, Aanbidding der Herders, herk. uit de Sint-Jacobskapel te Lier, ie h. xvme, doek, u7 X 83 (M 62138'70). - Vlaamse School, Rust op de vlucht naar Egypte, herk. uit de Sint-Jacobskapel te Lier, gift Anna De Preter, m. xvme, doek, 98 X 73 (M 6zt39'70). - Vlaamse School, Portret van een man genezen door toedoen van H. Gummarus, ze h. xvure, gerestaureerd ca door A. Van den Broeck, doek, 97 x 80 (M 19836'68). - De Maagd van Lier heft smekend de handen tot God de Vader bijgestaan in de hemel door de H. Gummarus, m. xxxe, doek, 150 x 100 (M 62141'70). Te ning (z), ontwerp voor schilderij, xvne, pen op papier, 32 X 39,5, Verschijning van 0.-L.-Vrouw met Kind aan bisschop (M 29031'68), Verschijning van 0.-L.-Vrouw met Kind aan abt (?) (M 29032'68). SCULPTUUR Beeldhomvwerk door Hieronymus Convent, fragmenten van voormalig tochtportaal aan de westingang, naar ontwerp van Jan Jozef van Bievelt, 1711, afgebroken in 1946, beschilderde eik, buste van H. Gummarus, h. 101 (M 62144'70), Engel naar 1. gekeerd (M 62146'70), Engel naar r. gekeerd (M 62145'70), Sint-Gummarusboom en twee hoorns van de overvloed (M 62143'70). Beeld door F. De V riendt, H. Franciscus Xaverius, get. en ged. op voetstuk 1876, gepolychr. hout, h. 165 (M 50930'70). Beeldengroep door Thomas Haesaert, Piëta, gemerkt op de rug met zespuntige ster, ca. 1600, gepolychr. hout, h. 98 (B 19483, ; M 819'25; A 16362, vóór 1942); details : hoofd van Maria (B 19484, ), het merk (M '68). Beelden (8) door Oscar Sinia, berk. van het westportaal, , witte steen, Abraham, h. 102 (M 62122'70), Adam, get., h. 102 (M 62120'70), H. Gummarus, get. (M 62124'70), H. Jacobus de Meerdere (?), h. 135 (M 62n8'70), H. Johannes evangelist, h. 135 (M 62t19'70), Mozes, h. 103 (M 62123'70), Noë, h. 101 (M 62121'70), niet-geïd. mannelijke heili ge (M 62125'70). Beeld door Michiel Van der Borcht, Christus op de koude steen, onder epitaaf van Joannes Esters die het beeld schonk, 1709, gepolychr. hout, h. 94 (A 16363, vóór 1942). Beeld door Jef Van der Wee, H. Antonius van Padua, herk. uit het Kapucijnenklooster van Lier overgebracht in 1797, ca. 1750, gepolychr. hout, h. 137 (B 19485, ; A 16365, vóór 1942); detail : buste (B 19486, ). Beeld, H. Antonius abt, xvxe, steen (?) (niet meer ter plaatse) (B 195 zo, ). Beeld, H. Johannes evangelist, boven epitaaf van Gommaer van Praet (t 1641) en echtgenote Maria Strypen (t ), met wapenschild en spreuk, vóór 1637, witte steen, h. beeld 195, h. epitaaf 160 (A 16369, vóór 1942; M 19882'68). Beeld, Christus Zaligmaker, boven epitaaf van Gregorius van Bortelin (t 1626) en echtgenote Anna Wilderlants (t 1636), met wapenschild, ze kw. xvue, witte steen, h. beeld 185, h. epitaaf 180 (A , vóór 1942; M 19885,68). Beeld, H. Jacobus der Meerdere, boven epitaaf van Henrick Janssens (t 1622) en echtgenote Maria van Bouchout (t 1638), ze kw. xvne, witte steen, h. beeld 185, h. epitaaf 165 (A 16365, vóór 1942; M 19886'68). Beeld, H. Petrus apostel, boven epitaaf van Jan de Clerck (t 1629), echtgenote Clara Franssens (t 1639) en kinderen, met wapenschild, ze kw. xvne, witte steen, h. beeld 178, h. epitaaf 175 (A , vóór 194:z; M 19888'68). Beeld, H. Philippus apostel, boven epitaaf van Adam Rademakers (t 1640) en echtgenote Margriete van Immerseel (t 1640), met wapenschild, ze kw. xvne, witte steen, h. beeld 194, h. epitaaf zoo (A 16357, vóór 1942; M 19887'68). Beeld, H. Thaddeus apostel, boven epitaaf van Geeraerd van Antwerpen (t 163 7) en echtgenote Catharina Kynen, ze kw. xvne, witte steen, b. beeld 193, h. epitaaf 190 (A 16372, vóór 1942; M 19884'68). Beeld, 0.-L.-Vrouw met boek en scepter, boven epitaaf van Goyvaert Meeus (t 1620) en Isabel Raes (t 1635), met wapenschild, ze kw. xvne, witte steen, h. beeld 190, h. epitaaf 120 (A 16374, vóór 1942). Beeld, H. Andreas apostel, boven epitaaf van Andries Stobbaert (t 1649) en echtgenote Angela van Bouchout (

59 r (t 1637), m. xvne, witte steen, h. beeld 175, h. epitaaf 150 (A 16353, vóór 1942). Beeld, H. Bartholomeus apostel, boven epitaaf van Judocus de Keghel (t ), met wapenschild, m. xvne, witte steen, h. beeld 180, h. epitaaf 160 (A 16358, vóór 1942; M 19889'68). Beeld, H. Jacobus de Mindere, boven epitaaf van _ Joachim van Poste! (t 1616), zijn zoon Jacob (t 1654) en echtgenote Lucretia Meulemans (t 1650), met wapenschild, m. xvne, witte steen, h. beeld 190, h. epitaaf 195 (A 16373, vóór 1942; M 19883'68). Beeld, H. Matthias apostel, boven epitaaf van Jan Malderus (t 1633) en broer Laurent Malderus (t 1640), met wapenschild, m. xvne, witte steen, h. beeld 185, h. epitaaf 170 (A 16370, vóór 1942). Beeld, H. Paulus apostel, boven epitaaf van Jan Rigouts (t 1610) en echtgenote Catharina vander Donck (t 1642), m. xvue, witte steen, h. beeld zoo, h. epitaaf 170 (A 16371, vóór 1942; M 19881'68). Beeld, H. Simon apostel, boven epitaaf van Lenaerdt Didden (t ) en echtgenote Clara Stobbaerts (t 1636), m. xvne, witte steen, h. beeld 185, h. epitaaf 167 (A 16367, vóór 1942). Beeld, H. Thomas apostel, boven epitaaf van Gieles Huysmans (t 1651) en echtgenote Angenet Heymans (t 1634), met wapenschild, m. xvue, witte steen, h. beeld 18 5, h. epitaaf 145 (A 16368, vóór 1942). Reliëf, Jezus wordt in het graf gelegd, geschonken door het kapittel van Sint-Gummarus (volgens inscr.), met kapittelwapen, ged. 1662, witte zandsteen, 267 X (A 16384, vóór 1942). Beeld, Christus op de koude steen, boven epitaaf van Philips Franeau (t 1694), met wapenschild met datum 1670, witte steen, h. beeld 160, h. epitaaf 120 (A 16360, vóór 1942). Beeld, Engelbewaarder, boven epitaaf van Ignatius de Bisschop (t 1702), ged (volgens chronogr.), witte steen, h. beeld 180, h. epitaaf 130 (A 16333, vóór 1942). Beeld, H. Hendrik II, boven epitaaf van Henrick De Pooter (t 1671), echtgenote Maria Van Haeght (t 1653) en zoon Henricus (t 1705), 1673, witte steen, h. beeld 195, h. epitaaf 15 5 (C 806, ca. 1918; A 16377, vóór 1942). Beeld, H. Jacobus de Meerdere, boven epitaaf van Jacob van den Driessche (t 1726), met wapenschild, beeld ze h. xvne, console 1727, witte steen, h. beeld 168, h. epitaaf 120 (A 16383, vóór 1942). Beeld, H. Gummarus, boven gedenksteen van Michael de Rota (t 1693), e. xvue, witte steen, h. beeld 173, h. epitaaf 105 (A 21893, vóór 1942). Beeld, H. Rochus van Montpellier, e. xvne, gepolychr. hout, h. 37,5 (M 29008'68). LIER Beeld, H. Nicolaas van Myra, boven epitaaf van Nicolaes Laets (t 1715), echtgenote Anthonia Vinckx en kinderen Henricus (t 1678), Joan Martinus (t 1721), b. xvme, witte steen, het beeld, h. 163 (A 16378, vóór 1942). Beeld, H. Petrus apostel, boven epitaaf van Petrus Goyvaerts (t 1710), echtgenote Maria Verlinden (t 1684), tweede echtgenote Maria Harts (t 1698), derde echtgenote Maria Harts (t 1720) en zoon Guillielmus (t 17II ), 1e kw. xvuxe, witte steen, h. beeld 160, h. epitaaf 130 (M 50975'70). Beeld, 0.-L.-Vrouw met Kind vertrapt de slang, boven epitaaf van Henricus a Burgundia (t 1715 ), echtgenote Maria Courtois (t 1678) en tweede echtgenote Clara van Calck (t 1692), met twee medaillons waarin HH. Henricus en Clara, xe kw. xvme, witte steen, h. beeld 156, h. epitaaf 160 (A 16375, vóór 1942). Beeld, H. Carolus Borromeus, boven epitaaf van Engelbertus Verhaegen (t 1694), echtgenote Joanna Van den Enden (t 1724) en kinderen, ze kw. xvme, witte steen, h. beeld 168, h. epitaaf 130 (A 16379, vóór 1942). Beeld, H. Jozef met Kind, boven epitaaf van Johannes Rigoudis (t 1732) en echtgenote Clara Harts (t 1702), ze kw. xvme, witte steen, h. beeld 170, h. epitaaf 147 (A 16380, vóór 1942). Beeld, H. Jozef met Kind, 1e h. xvme, witgeschilderd lindehout, h. 107 (M 19854'68). Beeld, 0.-L.-Vrouw van Smarten met één zwaard doorboord, boven epitaaf van Jaspar Smits (t 1668), zijn ouders, Jacobus Smits en Joannes Smits, met wapenschild, xe h. xvme, witte steen, h. beeld 190, h. epitaaf 225 (A 16361, vóór 1942). Beeld, H. Jozef met Kind, m. xvine, gerestaureerd in 1935 door Biesemortel, gepolychr. hout, h. 62 (B 19488, ). Beeld, H. Johannes Nepomucenus, boven epitaaf van Joannes Franciscus Parasies en echtgenote Joanna Theresia Mans, ca. 1760, geschilderd hout, h. beeld 172, h. epitaaf IIO (A 16381, vóór 1942). Reliëf, medaillon met buste van H. Gummarus, afk. van verdwenen (?) biechtstoel, 4e kw. xvme, eik, 5 3 X 54 (M '68). Beeld, Jezus aan het kruis, xvuxe, hout, h. 1 zo (M 62147'70). Beeld (3), Koning David, God de Vader en Mozes (?), afk. van het voormalig Sint-Anna-altaar, ca , geschilderd eikehout (M 50919'70). Beeld, 0.-L.-Vrouw met Kind met wereldbol en scepter, b. xxxe, gepolychr. gips, h. 62 (M 19998'68). TABERNAKEL TABERNAKEL, van altaar van 0.-L.-Vrouw van Zeven Weeën,met twee Engelen met passiewerktuigen, 3e kw. 49

60 LIER xvrre, ebbehout, rode schildpad en zilver, h. 56, br. 74 (B 19504, ; A 16335, vóór 1942.). T ADERNA KEL, achter het hoofdaltaar, bekroond met Pelikaan die zijn jongen voedt, met wapenschild van schenker Alexander Roelants, , wit, zwart en rood marmer, h. ca. 600, br. 195 (M 19853'68); detail : middengedeelte (A 16185, vóór 1941). TAFEL CREDENSTAFEL (2), ca. 1750, verguld lindenhout en wit marmer, h. 75 (A 16340, vóór 1942), (M 19870'68). TEXTIEL ANTEPENDIUM van vroegere Sint-Crispinianusaltaar, met voorstellingen van HH. Paulus, Petrus, vrouwelijke heilige met boek en knots, vrouwelijke heilige met boek, wereldlijke figuur, Andreas, Bartholomeus, figuur met tulband en beurs, Thomas, Mattheus, profane figuur, priester, Dorothea en Barbara, b. xv1e, en H. Johannes de Doper, bisschop, Lucas, Matthias, Philippus, vrouwelijke heilige met kruis, Dimpna (?), mannelijke heiligen en Thomas, ca , samengesteld met resten van oude gewaden op rood fluweel xixe, borduurwerk en fluweel, 104 x 189 (M 19974'68); detail : centraal medaillon met H. Johannes de Doper (M '70). ANTEPENDIUM van vroegere Sint-Jozef saltaar met voorstellingen van apostelen Thaddeus, Simon (?), Petrus, Paulus, Andreas, man met tulband, Jacob de Mindere (?), Mattheus (?), Thomas, Bartholomeus (?), Johannes deevangelist, JacobdeMeerdere, Philippus,Johannes de evangelist, b. xvre, en 0.-L.-Vrouw met Kind, HH. Catharina van Alexandrië, Barbara, Johannes evangelist, Gummarus, bisschop en jonge man met zwaard, 1e h. xvre, samengesteld met resten van oude gewaden op rood fluweel xrxe, borduurwerk en fluweel, 102 X (M '68; M 62130'70); detail : centrale voorstelling 0.-L.-Vrouw met Kind, H. Catharina van Alexandrië en H. Barbara (M '70). ANTEPENDIUM van altaar van Sint-Antonius, met Mariamonogram, met niet-geïd. [wapenschild en spreuk], met doorstreepte letter N, waarschijnlijk herk. uit de abdij van Nazareth te Lier, ze kw. xvue, goudborduurwerk op zilverlaken, 102 X 190 (A 16395, vóór 1942 ), aangebracht op altaar voor koordoksaal (A 16169, vóór 1941). ANTEPENDIUM van altaar van 0.-L.-Vrouw van Zeven Weeën, 3e kw. xvue, gestulpt goudborduurwerk, glasstenen en parels op zilveren moirézijde, 101 x 210 (M '70). ANTEPENDIUM van H. Kruisaltaar, met voorstelling doodshoofd, ze h. xvrre, wit satijn op zwart fluweel, 99 x 224 (M '70). ANTEPENDIUM van H. Kruisaltaar, ze h. xvne, zilveren moirézijde, goudborduurwerk en veelkleurige zijde, 102 x 213 (M '70)..ANTEPENDIUM van altaar van 0.-L.-Vrouw van Zeven Weeën, met Jezusmonogram, ze h. xvne, veelkleurig reliëfborduurwerk op groene zijde, 103 x 209 (M 62136'70). ANTEPENDIUM (2.), van H. Kruisaltaar en altaar van 0.-L.-Vrouw van Zeven Weeën, 2.e h. xvrre, witte damast, rood fluweel en gestulpt goudborduurwerk, 100 x 225 (M 62148'70) (M '70)..ANTEPENDIUM van Sint-Sebastiaansaltaar, met Jezusmonogram, 2e h. xvrre, gestulpt goudborduurwerk op zilverlaken, 99 X 227 (A 16397, vóór 1942). ANTEPENDIUM van Sint-Jorisaltaar, met Jezusmonogram, ze h. xvne, borduurwerk en witte zijde, 101 X 223 (M '70). ANTEPENDIUM, van 0.-L.-Vrouwaltaar, met Mariamonogram, ca. 1700, borduurwerk in veelkleurige zijde op wit linnen, 100 X 226 (M '70)..ANTEPENDIUM van 0.-L.-Vrouwaltaar, met Mariamonogram, ze kw. xrxe, goudborduurwerk op zilverlaken, 102 x 253 (M '70). ANTEP& DIUM van Sint-Gurnmarusaltaar, 2.e kw. xrxe, detail : Sint-Gummarusmonogram in cartouche, gestulpt goudborduurwerk op witte zijde (A 16396, vóór r942). ANTEPENDIUM van vroeger hoofdaltaar, met Hostiedragende kelk, ze kw. xrxe, gestulpt goudborduurwerk op zilverlaken, 102 X 298 (A 16394, vóór 1942), met houten antependium (C 5 5 9, vóór 1942 ). GEKLEED BEELD, Brabants, b. xvre, kleding b. xxe, met H. Hart van Maria, herk. uit de kapel van Monser.rat, gepolychr. eikehout, geborduurd zilverlaken, h. 147 (M '70). KANT, albeboord, imitatie Venetiaanse lintkant, ze h. xvne, b. 30 (A 16398, vóór 1942.). KANT, albeboord, Brusselse kloskant, ca. 1700, b. 24 (A 16399, vóór 1942). KANT, albeboord, Brusselse kloskant, b. xvu1e, b. 80 (A 16400, vóór 1942 ). KAzurFEL, op rug medaillon met Boodschap van de engel Gabriël aan Maria, m. xvue, borduurwerk en zijdedamast (M 19985'68); detail : medaillon (A 16386, vóór 1942 ). KAZUIFEL, 2.e h. xvne, onderstof xxe, rood fluweel en goudborduursel, rugzijde (M '68), voorzijde (M 50

61 r9978'68); detail, voorstelling op rugzijde Oog Gods in Driehoek (A 16387, vóór 1942). KAZUIFEL, e. xvne, goudborduurwerk en moirézijde, rugzijde met Jezusmonogram (A 16389, vóór 1942). KAzutPEL, omkeerbaar, b. xvnre, borduurwerk op groene en paarse ripszijde, rugzijde (M 19977'68), voorzijde (M 19976'68). LITURGISCH GEWAAD (groen), re h. xvre, vernieuwd xrxe, borduursel en fluweel : dalmatiek (1 van 2), zijde met voorstellingen van HH. Barbara, figuur met boek, Thomas apostel, figuur met boek, Petrus apostel, figuur met schriftrol, Bartholomeus apostel en Andreas apostel (A 16388, vóór 1942; M 19984'68); kazuifel; rugzijde met Christus Zaligmaker en apostelen Paulus en Andreas (M 19983'68); koorkap; rugschild met Wonder van de bron van H. Gummarus, sierbanden met medaillons waarin HH. Henricus, Cecilia, Matthias, Thaddeus, Dimpna, Johannes de evangelist, mogelijk Liers werk, rugzijde (A 16390, vóór 1942.). LITURGISCH GEWAAD (rood), ca. 1650, herk. uit de abdij van Nazareth, rood fluweel en zijde : twee dalmatieken (M 19980'68) (M 19981'68); kazuifel, rugzijde (M 19979'68); koorkap, rugzijde met wapenschild van Carola Butkens (A 16391,. vóór 1942.; M 19982'68). UURWERK KLOKKEKAST van staande klok, uurwerk door Robert Walker, get., met voorstelling op deur [Geharnaste vrouw met twee sleutels), b. xvrne, hout, h. 266, br. 48 (M 19973'68). UURWERK, wijzers van het torenuurwerk, b. xvnre, met verlichting van door L. Zimmer (A 16310'2 5). ZONNEWIJZER, met ged. inscr. J. B. Smits 1797, gerestaureerd in 1927 door L. Zimmer, tin, ca. zo X 20 (A , vóór 1941). VERLICHTING GODSLAMP, 3e kw. xvrne, messing, h. ca. 130 (M 19866'68). GODSLAMP, 4e kw. xvnre, messing, h. ca (M 19867'68). KANDELAAR, Paas- (2), ontwerpen van Jan Cauthals I, get. en ged. 1568, pentekening, 40 X 27, een driearmige (M 29301'68), een ijfarmige (M 29024'68). KANDELAAR (2), xe h. xvr1e, messing, h. 2.8 (M 19939'68). KANDELAAR (2), m. XVIIe, messing, h. 27 (M 19938'68). KANDELAAR (2), m. xvne, messing, h. 44 (M 19942'68). KANDELAAR (2.), m. xvne, messing, h. 45 (M 19940'68). KANDELAAR (2), m. xvne, messing, h. 57 (M 19941'68). KANDELAAR (3 van 6), met merk van stad Bergen, ged , zilver, h. 68, 53 en 45,6 (M 29004'68); detail : merk op voet (M 29005'68). KANDELAAR (2), Koor-, 3e kw. xvue, messing, h. 108 (M 19869'68), één afzonderlijk (A , vóór 1942). KANDELAAR (2. van 3), e. xvue, messing, h. 78 (M '68). KANDELAAR (2), e. xvne, messing, h. 92 (M '68). KANDELAAR (2. van 6), e. xvue, verzilverd lindehout, h. 89 (M 19996'68). KANDELAAR (2. van 6), ca. 1700, verguld lindehout, h. 92., met voetstuk van kruisbeeld re h. xvme (M 19995'68). KANDELAAR (2.), ca. 1700, vetzilverd lindehout, h. 66,5 (M 19997'68). KANDELAAR (2) door Jan Van den Bergh, met merken : Mechelen 56 en meesterteken sfeer met kruisje, 1756, hersteld in 1817 door Fr. Th. Van Berckelaer, zilver, h. 72. (M '68); detail, wapenschild met spreuk op de voet (M '68). KANDELAAR (2.), met merken : Henegouwen, Ath, jaarcijfers 71 en 72., niet-geïd. meesterteken, gekroonde O en hoofdletter E ( ), 1771 en 1772., zilver, h. 2.7 (M 19947'68); detail : merken op voet (M 19948'68). KANDELAAR (2.), met merken : Bergen, 74 en niet-geïd. meesterteken paaslam met wimpel in cartouche, 1774, zilver, h. 2.6,5 (M 19945'68); detail : merken op voet (M 19946'68). KANDELAAR (2. van 6), op voet medaillons met bustes van o.m. apostelen Petrus, Simon en H. Gummarus, ca. 1775, verzilverd hout, h. 149 (M '68). KANDELAAR, Koor-, 4e kw. xvrne, verzilverd hout, h. 175 (M '68). KANDELAAR (4), op voet medaillons met buste van 0.-L.-Vrouw en buste van Christus, get. J. D. J. en D.P., ca. 1800, roodkoper en messing, h. 110 (M 19857'68). KANDELAAR (2. van 4), re h. xixe, verzilverd messing, 88 en 86 (M '70). KANDELAAR (x van 4), 1e h. XIxe, verzilverd messing, h. 98 (M '70). LICHTARM door Wierick Somers UI, ged. schenkingsopschrift (verdwenen) van Hieronimus Smets, met merken : Antwerpen, , meesterteken S, aangekocht bij de Norbertinessenpriorij van 0.-L.-Vrouw Besloten Hof te Herentals in 1817, zilver, l. 66 (M 19943' 68); detail : merken (M 19944'68).

62 LIER LICHTARM, 1e h. xvme, geschonken door Jacob Van den Eynde, messing en roodkoper, (M I 9850'68). LICHTARM (1 van 5), 4e kw. XVIIIe, messing en roodkoper, (M 19851'68). LICHTARM, xrxe, messing, (M 19999'68). REFLECTOR, flambeeuwplaat, met voorstelling Wonder van de bron van de H. Gummarus, 1e h. xixe, verzilverd koper, 29,5 x 21 (M '70). REFLECTOR, flambeeuwplaat, met kapittelwapen, met Belgisch merk ( ), m. xrxe, neogotisch, zilver, 34 x 22. (M '70). VOETSTUK CoNSOLE, onder beeld van 0.-L:-v rouw van Zeven Weeën, epitaaf van Gaspar Smits (t 1668), met wapenschild, witte steen, h. 22.,5 (M 50986'70). CONSOLE, onder beeld van Engelbewaarder, epitaaf van Ignatius De Bischop (t 1702), met chronogr. 167r, witte steen, h. 130 (M 50972'70). CoNSOLE, onder beeld van H. Henricus, epitaaf van Henrick De Pooter (t 1671 ), witte steen, h (M 50947'70). CoNSOLE, onder beeld van 0.-L.-V rouw Onbevlekt Ontvangen, epitaaf Henricus a Burgundia (t 1715), witte steen, b. 160 (M '70); detail : medaillon met voorstelling van de overledene (M 50988'70). CONSOLE, onder beeld van H. Gummarus, epitaaf van Michael De Rota (t 1693), witte steen, h. 105 (M 50980'70). CoNSOLE, onder beeld van H. Carolus Borromeus, epitaaf van Engelbert Verhaegen (t 1694), vrouw en kinderen, 1e h. xvnre, witte steen, h. 130 (M '70). CoNSOLE, onder beeld van H. Petrus apostel, epitaaf van Petrus Goyvaerts (t 1710), witte steen, h. 130 (M 50976'70). CONSOLE, onder beeld van H. Nicolaas van Myra, epitaaf van Nicolaas Laets (t 1715), witte steen, h. 130 (M '70). CONSOLE, onder beeld van H. Jacobus de Meerdere, epitaaf van Jacobus vanden Driessche (t 1726), met wapenschild, witte steen, h (M 50963'70). CONSOLE, onder beeld van H. Jozef met Kind, epitaaf van Johannes Rigoudts (t 1732.), witte steen, h. 147 (M 50996'70). CONSOLE, onder beeld van Johannes Nepomucenus, epitaaf Johannes Parasies, ca. 1760, hout, h. uo (M 50971'70). SOKKEL door L. Van der Wee, get., e. xxxe, eik, h. 151 (M 50931'70). WATER LAvAllo, e. xvme, rood marmer, 86 X 61 (M 19987'68). WIJWATERVAT door Hans Van Mildert, 162.6, zwart en rood marmer, h. 106 (A , vóór 1942.). KERK SINT-JOZEF EN BERNARDUS (LISP) De neogotische kerk werd opgetrokken in Het is een driebeukig bedehuis in baksteen, met koor en westertoren. EXTERIEUR Partieel gezicht Z.-W. (M 50561'70). INTERIEUR Alg. gezicht naar het koor (M '70), naar het doksaal (M 50563'70). BIECHTSTOEL - in zijbeuk Z., met voorstelling in de bekroning Lam van de Apocal yp sis, herk. uit het Elisabethgasthuis van Lier, re h. xrxe, eik (M 50564'70). - in zijbeuk Z., 2.e h. xrxe, neogotisch, eik (M '70). CULTUSOB JECT KRUISBEELD, op voet, met ged. inscr. P.G.K. 18II, messing, h. 85 (M 50567'70). MONSTRANS, Stralen-, met voorstelling Lam van de Apocalypsis, m. XIXe, zilver, h. 64 (M 50573'70). RELIEKHOUDER van de H. Bernardus van Oairvaux, met buste van de heilige, XVIIIe, voetstuk xrxe, gedeeltelijk verguld hout, h. 107 (A , vóór 1942.; M 50566'70). WIEROOKVAT, xxxe, roodkoper en messing, h. 2.7 (M 5on1'70). KLANK KLoK door Severinus Van Aerschodt, van Leuven (volgens opschrift), met voorstellingen o.m. H. Jozef met Kind en [H. Andreas apostel], 1868, brons (waarschijnlijk niet meer ter plaatse) (A 557II'45). KLoK, gewijd onder het meterschap van Nathalia... (volgens opschrift), 188 3, brons (waarschijnlijk niet meer ter plaatse) (A '45).

63 NIJLEN PREEKSTOEL kuip met beelden der Evangelisten, met reliëfs voorstellend v.l.n.r. [Jezus overhandigt Petrus de sleutels van het opperherdersambt (?)], Zending van de Apostelen, Nederdaling van de H. Geest over Maria en de Apostelen, Prediking van Jezus op het meer, [Jezus zegent de kinderen], ze h. xrxe, eik, gezicht van 1. (M 50569'70), gezicht van r. (M 50570'70). SCULPTUUR Beeld door F. De Vriendt, 0.-L.-Vrouw met Jezuskind met H. Hart vertrapt de slang, get. en ged. 1874, gepolychr. hout, h. u5 (M 50568'70). Beeld, Jezus aan het kruis, x1xe, hout, h. 103 (M '70). KAPEL SINT-JACOB De kapel werd gebouwd in witte steen tijdens de zestiende eeuw. Ze werd verwoest tijdens de Eerste Wereldoorlog en wederopgebouwd omstreeks EXTERIEUR Alg. gezicht N.-W. (A 1023, 1894), W. (M 509u'70). INTERIEUR Alg. gezicht naar de koornis (M 50912'70). KAPEL SINT-PIETER De laat-romaanse kapel werd gebouwd in de dertiende eeuw. Ze onderging veranderingen in de vijftiende en achttiende eeuw. De kapel brandde uit in Ze werd gerestaureerd en kreeg een nieuw uitzicht omstreeks 1920 naar de plannen van Prof. Kan. Raymond Lemaire. Het is een centraalgebouw in de vorm van een Grieks kruis. EXTERIEUR Alg. gezicht Z.-0. (M 50913'70); partieel gezicht Z.-0. vóór de brand van 1914 (A 4104, vóór 1914), Z.-0. na de brand, vóór de restauratie (E 2 767, tussen 1914 en 1920), Z.-0. na restauratie (M 820'25). INTERIEUR Alg. gezicht naar de koornis (E 2898, tussen 1914 en 1920; M 50914'70), naar W. (M 50915'70), binnenzichten met bogen en pijlers tijdens de restauratie (E 2794, ca. 1920), (E 2810, ca. 1920), (E 2839, ca ). BLAZOEN WAPENSCHILD ( 22) van de adellijke families van de stad Lier, geschilderd door Bernard Janssens, get. en ged (niet meer ter plaatse) (C 560, vóór 1942). CULTUSOB JECT RELIEKHOUDER van de H. Gummarus, met buste van heilige, ca (?), verguld hout, h. 179 (M 50917'70). SCHILDERIJ - door F. Cuyl, Moord op priester Fredegerus, met ged. schenkingsopschrift van Andreas Raes en Gommarus Huyghen 1698, get., doek, 175 X 153 (M 50916'70). NIJLEN i KERK 0.-L.-VROUW Deze noodkerk werd opgericht in baksteen in INTERIEUR Alg. gezicht naar het koor (M '70), naar het doksaal (M 62453'70). EXTERIEUR Alg. gezicht Z.-W. (M 62451'70).

64 NIJLEN KERK SINT-WILLIBRORDUS De oude gotische kerk die werd vergroot in 1850 en heropgebouwd in , brandde helemaal uit in De wederopbouw gebeurde in naar de plannen van architect Gust Careels. In 1940 werd de toren opgeblazen; hij werd heropgebouwd in en onder leiding van de architecten D. Beeck en Frans De Groodt. Het is een driebeukige kerk in witte natuursteen, met kruisbeuk, koor en ingebouwde westertoren. EXTERIEUR Alg. gezicht Z.-W (M 72661'71). INTERIEUR Alg. gezicht naar het koor (M 72662'71), naar het doksaal (M 7266;'71). ALTAAR ALTAAR, Hoofd-, gebeeldhouwd retabel met Kruisvinding door de H. Helena, Jezus wordt gegeseld, Jezus breekt het brood met de Emmausgangers, Jezus wordt van het kruis afgenomen en Jezus draagt het kruis, predella met de twaalf Apostelen, altaartombe met Lam van de Apoca.lypsis, gift van de familie Vervoort, ca. 1914, eik en steen (M 72666'71). KLANK KLoK door Felix Van Aerschodt, van Leuven (volgens opschrift), geschonken door Leonard Jos Vervoort en familie, 1922, brons (waarschijnlijk niet meer ter plaatse) (B 47421'43). KLoK, 1922, brons (waarschijnlijk niet meer ter plaatse) (A 55731'43). KLoK door Felix Van Aerschodt, van Leuven (volgens opschrift), toegewijd aan 0.-L.-Vrouw Onbevlekt Ontvangen (volgens opschrift), 1923, brons (waarschijnlijk niet meer ter plaatse) (B 47418'43). SCHILDERIJ - Vlaamse School, Calvarie met Maria Magdalena, xvme (?), doek, u7 X 80 (M 72668'71). SCULPTUUR Beeld door P. De Roeck, H. Antonius abt, get. en ged. 1921, gepolychr. hout, h. uo (M 72665'71). Beeldengroep, H. Familie, 3e kw. xvrue, hout, vernieuwde polychr., h. 135 (M 62541'70). Beeld, H. Johannes de Doper, 2e h. xvme, gepolychr. hout, h. 133 (M 62537'70). Beeld, Engelenkop, xvrne, verguld hout, h. 10 (M 62534'70). Beeld, Engelenkop, xvme, hout, vernieuwde polychr., h. 19 (M 72667'71). Beeld, H. Lambertus (?), xvme, geschilderd hout, h. 72 (M 62539'70). Beeld, H. Bernardus van Clairvaux, xvme, of 1e h. xxxe, gepolychr., bout, h. 64 (M 62540'70). Beeld, H. Paulus apostel, ie h. xxxe, gepolychr. hout, h. 145 (M 62535'70). Beeld, H. Petrus apostel, 1e h. XIXe, gepolychr. hout, h. 146 (M 62536'70). Beeld, H. Willibrordus, 2e h. xnce, gepolychr. hout, h. 144 (M 62538'70). VERLICHTING KANDELAAR, ca. 1700, messing, h. 100 (M 72664'71).,,._ 1

65 INHOUDSTAFEL 7 Woord vooraf 1 Inleiding 3 Lijst der afkortingen 7 Trefwoordenlijst 9 BERLAAR Kerk Onbevlekt Hart van Maria (Statie) 13 Kerk Sint- Lambertus (Gestel) 13 Kerk Sint-Pieter 15 Kerk Sint-Rumoldus (Heikant) 17 BEVEL Kerk 0.-L.-Vrouw Hemelvaart 17 Kapel H. Kruis 18 DUFFEL Kerk 0.-L.-Vrouw van Goede Wil 18 Kerk Sint-Franciscus van Sales (Mijlstraat) 2.1 Kerk Sint-Martinus EMBLEM Kerk Sint-Gummarus 2.3 Kapel 0.-L.-Vrouw, genaamd Allierskapel 2.4 Kapel Sint-Gummarus 2.5 KESSEL Kerk 0.-L.-Vrouw Koningin van de Vrede (Statie) 26 Kerk Sint-Lambertus 26 KONINGSHOOIKT Kerk Sint-Jan Evangelist 28 LIER Kerk H. Familie. 29 Kerk H. Hart 30 Kerk H. Kruis 30 Kerk 0.-L.-Vrouw Onbevlekt (Lachenen) 31 Kerk Sint-Gummarus 31 Kerk Sint-Jozef en Bernardus (Lisp) 52. Kapel Sint-Jacob 53 Kapel Sint-Pieter 53 NIJLEN Kerk 0.-L.-Vrouw 5 3 Kerk Sint-Willibrordus 54

66 D 1975/06P,/Ru K.I.K. - Brussel N.V. DRUKKBRIJ ERASMUS LBDBBERGIGENT