PROVINCIE WEST-VLAANDEREN

Transcriptie

1 FOTOREPERTORIUM VAN HET MEUBILAIR VAN DE BELGISCHE BEDEHUIZEN PROVINCIE WEST-VLAANDEREN Kanton Oostende I BERNADETTE ROOSE-MEIER HUGONNE VERSCHRAEGEN MINISTERIE VAN NEDERLANDSE CULTUUR KONINKLIJK INSTITUUT VOOR HET KUNSTPATRIMONIUM BRUSSEL 1977

2 , :.:.

3 WOORD VOORAF In 1967 hebben de Ministers van Cultuur, op initiatief van de Heer Pierre Wigny, aan het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium de dringende opdracht toevertrouwd een volledig, maar summier repertorium samen te stellen van het kunstbezit van het land. Dit repertorium, onder de vorm van korte identificatienotities aangevuld met fotografische opnamen, moet hoofdzakelijk een BEVEILIGINGSINVENTARIS zijn, de eerste fase in de organisatie van een meer doelmatige bescherming van het kunstbezit. Moet men inderdaad niet de opsomming maken van wat men bezit om er de schatten van te onderkennen en een actie te voeren voor hun bescherming of hun behoud, gesteund op hun waarde en onveiligheid? Het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium is belast met het opstellen van die inventaris omdat het reeds meer dan dertig jaar ervaring heeft in dit soort onderneming en reeds vijfhonderdvijftigduizend inventarisfoto's bezit. Negen kunsthistorici, één per provincie, zijn belast met het prospecteren van de kantons, terwijl negen particuliere fotografen de fotodocumentatie moeten samenstellen, dit als een vorm van beschrijving die sneller en doelmatiger is dan een geschreven tekst. Het werk werd aangevat in die sector van ons patrimonium die het meest in gevaar was, namelijk de kerken waarvan het meubilair dreigt te verdwijnen of veranderingen te ondergaan ingevolge de wijzigingen van de liturgie in Het resultaat van deze eerste fase van de beveiligingsinventaris krijgt vaste vorm door de publikatie, voor elk van de tweehonderd tweeëntwintig gerechtelijke kantons, van een aflevering van het Fotorepertorium van het meubilair van de Belgische bedehuizen. Deze publikatie begon in 1972 met de kantons Limbourg en Maasmechelen. Op die wijze zal het Fotorepertorium van het meubilair van de Belgische bedehuizen, dank zij de doeltreffende steun van de Ministers van Cultuur, zich stilaan ontwikkelen tot een nuttig werkinstrument voor hen die als taak hebben ons nationaal kunstpatrimonium te beschermen en te valoriseren. Het maakt namelijk de onmisbare basis uit voor de rangschikking van de kunstwerken, waarvan de beveiliging en de valorisatie moeten georganiseerd worden volgens de hiërarchie van de waarden. René SNBYERS Directeur

4

5 INLEIDI NG Het Fotorepertorium van het meubilair van de Belgische bedehuizen is een versnelde inventaris, die zo volledig mogelijk tracht te zijn. Het neemt alle voorwerpen op die een artistieke, oudheidkundige, historische of volkskundige waarde hebben en maakt aldus niet alleen het werkinstrument uit waarop aangedrongen wordt door de verantwoordelijken voor de beveiliging van het nationaal kunstbezit, maar vormt tevens een rijke documentatie voor de kunstgeschiedenis. De werkmethode voor dit Fotorepertorium is dezelfde als die voor de inventaris die reeds sedert dertig jaar door het Instituut wordt samengesteld, maar beperkt de systematische opzoekingen en wetenschappelijke controles, die een remmende werking hebben, om slechts de essentiële identificatiegegevens te behouden. De voorbereiding, die voor elke provincie gedaan wordt door een kunsthistoricus, blijft bij een snelle raadpleging van de archieven, inventarissen, repertoria en andere gepubliceerde documenten die toelaten de kunstwerken te lokaliseren en te identificeren. Tijdens de prospectie ter plaatse worden er aan de reeds bekende voorwerpen een aanzienlijk aantal toegevoegd die in die werken nog niet werden vermeld. De opnamen, van het formaat 56 X 72 mm, worden gemaakt door particuliere fotografen volgens de "opdrachtformulieren" -het programma - opgemaakt door de prospectors. De fotografische afdrukken (13 x 18 cm) worden gekleefd op grote analytische steekkaarten (30 x 24 cm), die de identificatiegegevens van het voorwerp en het negatiefnummer vermelden. Zij worden alfabetisch gerangschikt per gemeente in de fototheek van het Archief, waar elke navorser ze kan raadplegen aan de hand van de typologische, de iconografische en de auteurscatalogi. Gelijktijdig met het opnemen van de fotodocumenten in het Archief wordt de inventaris ervan gepubliceerd ; die bevat tevens de fotografische opnamen gemaakt vóór die van het Repertorium. De publikatie gebeurt, voor elke provincie, PER GERECHTELIJK KANTON. De gemeenten worden alfabetisch gerangschikt, rekening houdend met de samenvoegingen, afschaffingen en nieuwe naamgevingen, ingevoerd voor De bedehuizen worden onderverdeeld in parochiale kerken en kapellen bestemd voor de eredienst enerzijds en in minder belangrijke bidplaatsen, zoals wegkapellen of calvariebergen, anderzijds ; om die laatste groep te onderscheiden zijn de inleidende notities gedrukt in een kleiner lettertype. In elk van de twee categorieën verloopt de rangschikking van de bedehuizen alfabetisch volgens de naam van de patroonheilige ; die wordt eventueel gevolgd door de naam van de afgeschafte gemeente of de vroegere benaming van de gemeente, evenals de naam van het gehucht of de wijk ; die laatste bepalen alleen de alfabetische rangschikking ingeval twee bedehuizen dezelfde patroonheilige hebben in één gemeente. In enkele gevallen komt een bedehuis niet voor in de publikatie, 3

6 4 omdat het meubilair ervan niet belangrijk is of omdat de kerk wegens restauratie niet toegankelijk was op het ogenblik van de prospectie. Een korte INLEIDENDE NOTITIE situeert elk bedehuis met zijn meubilair in het archeologisch en historisch kader aan de hand van elementaire gegevens het ontstaan, de voornaamste bouwf azen, het bouwkundig type, de naam van de bouwmeester, enz. De RUBRICERING is gebaseerd op een SYSTEEM VAN TREFWOORDEN dat, spijts zijn onvolmaaktheden, sedert jaren zeer goede diensten bewijst aan het Archief van het Instituut. Door dit systeem worden de documenten in drie categorieën ondergebracht : het gebouw, de architecturale details en het meubilair. In de EERSTE GROEP worden onder de trefwoorden EXTERIEUR en INTERIEUR respectievelijk de algemene buiten- en binnenopnamen van het gebouw samengebracht. Ze vertegenwoordigen nooit de volledige inventaris van de architectuur van het bedehuis, maar geven er toch een duidelijk beeld van en situeren tevens het meubilair binnen het gebouw. Daarenboven laten de vroeger gemaakte opnamen niet zelden toe het meubilair te identificeren dat intussen verwoest werd door oorlog of brand, of weggenomen werd ingevolge de liturgische vernieuwingen. De TWEEDE GROEP, gerangschikt onder het trefwoord ARCHITECTUUR (detail), brengt alle architecturale details samen die aan de hand van ondertrefwoorden worden gerubriceerd. Die detailopnamen maken hoofdzakelijk deel uit van de reeds bestaande documentatie en werden slechts in enkele gevallen aangevuld bij gelegenheid van het samenstellen van het Repertorium. De DERDE GROEP rangschikt de fotografische opnamen van het meubilair volgens trefwoorden en ondertrefwoorden. De VOORWERPEN ONDER HETZELFDE TREFWOORD gegroepeerd, worden in princiep chronologisch onderverdeeld, met uitzondering van de trefwoorden SCHILDERIJ en SCULPTUUR, waaronder de rangschikking alfabetisch gebeurt volgens de auteursnaam, vervolgens per school en ten slotte chronologisch voor de anoniemen. Wanneer bij een DUBBEL TREFWOORD slechts één voorwerp wordt beschreven, komt het trefwoord dat aan het ontbrekend voorwerp beantwoordt tussen haakjes te staan. Ingeval op EENZELFDE FOTOGRAFISCHE OPNAME meerdere voorwerpen voorkomen die onder VERSCHILLENDE TREFWOORDEN kunnen geëxploiteerd worden, dan wordt elk van die voorwerpen onder zijn respectief trefwoord beschreven en wordt een verwijzing gemaakt naar de andere trefwoorden. Elk voorwerp dat in het Repertorium wordt opgenomen, is GEÏDENTIFICEERD OP EEN SUMMIERE WIJZE aan de hand van zijn essentiële karakteristieken : de benaming, de kunstenaar, de iconografische voorstelling, de herkomst, de datering, de stijl, de materie, de techniek en de afmetingen (hoogte, breedte, dikte). Behoudens anders vermeld, zijn de afmetingen van de schilderijen genomen binnen de lijst.

7 Ingeval de notitie MEERDERE IDENTIEKE VOORWERPEN beschrijft, wordt naast het trefwoord het aantal vermeld dat op de fotografische opname voorkomt. Voor de opgave van de ICONOGRAFISCHE VOORSTELLINGEN, wordt de terminologie gebruikt die in het Archief in voege is. In princiep is elk iconografisch onderwerp vermeld dat op het voorwerp zichtbaar is, waarbij echter de voorstellingen die op de foto niet zichtbaar of fotografisch niet exploiteerbaar zijn tussen rechte haakjes worden geplaatst. Na elke notitie wordt het NBGATIEFNUMMBR vermeld, gevolgd door het jaar van de opname. Ingeval een geïnventariseerd VOORWERP NIET GEFOTOGRAFEERD werd, krijgt het niettemin zijn normale plaats in de tekst maar. wordt de notitie gevolgd door de vermelding " niet gefotografeerd". De meest voorkomende motiveringen voor het. ontbreken van fotografische opnamen zijn de materiële onmogelijkheid de foto te maken (een grafplaat onder een biechtstoel) en de afkeuring van de opname om technische redenen of omdat zij niet beantwoordt aan de eisen van het opdrachtformulier. Indien het ensemble van het meubilair van een kerk niet kon worden gefotografeerd, bijvoorbeeld ingevolge restauratiewerken, dan wordt de lijst van het meubilair toch gepubliceerd, echter zonder negatiefnummers. De VOORWERPEN die zich NIET MEER TER PLAATSE bevinden op het ogenblik van de prospectie of van de fotografische zending, worden in het Repertorium opgenomen gevolgd door de vermelding "niet meer ter plaatse" of "waarschijnlijk niet meer ter plaatse". De wijze waarop de publikatie van het Repertorium is opgevat beantwoordt, in zijn summiere vorm, aan de opdracht die ons werd toevertrouwd. Daarbij mag echter niet uit het oog verloren worden dat de gelijktijdige raadpleging van de repertoriumlijsten en de fotodocumenten - de onmisbare aanvulling voor de identificatie van de voorwerpen -, aan de kunsthistorici een bron van opzoekingsmogelijkheden biedt, die door de toevoeging van de indexen van de voorwerpen, de onderwerpen en de kunstenaars nog verruimd zullen worden *. Raphaël v AN DB w ALLE Verantwoordelijke voor het Departement van het Fotoarchief * Die fotodocumentatie kan door het publiek geraadpleegd worden in de leeszaal van het Archief van het Instituut (Jubelpark 1, ingang Renaissancelaan) op alle werkdagen van 9,30 u tot 12 u en van 14 u tot 17 u behalve op zaterdag. Fotografische afdrukken kunnen besteld worden in de leeszaal of per brief tegen volgend tarief : contactafdrukken E ( 9 x 12) = 4 BF C (24 x 30) = 35 BF A (13 x 18) = 15 BF D (30x40) = 50 BF B (18x24)=25 BF F (40x40)=65 BF De negatieven aangeduid met de letter M, van het formaat 56 x 72 mm, worden als vergrotingen van 13 x 18 cm geleverd. 5

8

9 LIJST DER AF KOR TIN GEN r HH. afk. : afkomstig kw. : kwart alg. : algemeen l. : lengte links b. : begin boven Lod. : Lodewijk br. : breedte m. : midden ca. : circa monogr. : monogram cf. : confer N. : noord(en) chronogr. : chronogram N.-0. : noordoost(en) cl. : cliché N.-W. : noordwest(en) d. : diepte niet-geïd. : niet-geïdentificeerd diam. : diameter o. : onder e. : einde o. : oost(en) ext. : exterieur polychr. : polychroom ged. : gedateerd r. : rechts gepolychr. : gepolychromeerd reprod. : reproduktie get. : getekend resp. : respectievelijk h. : helft toeg. : toegeschreven hoogte tot. : totaal H. : Heilige W. : west(en) : Heiligen z. : zuid(en) her k. : herkomstig z.d. : zonder datum inscr. : inscriptie z.-o. : zuidoost(en) int. : interieur Z.-W. : zuidwest(en) inv. : inventaris

10

11 TREF WOORDENLIJST Dit classificatieplan is een uittreksel uit de trefwoordenlijst die in het Fotoarchief gebruikt wordt. Het tracht nochtans volledig te zijn met betrekking tot de rubrieken van het Repertorium. ( EXTERIEUR Tribune Hostiedoos Triforium Kelk INTERIEUR Troggewelf Kruis Tromp Kruis, Borst- ARCHITECTUUR (detail) Vakwerk Kruis, Processie- Baldakijn Venster en maaswerk Kruis, Triomf- Balk Waterspuwer Kruisbeeld Balkzool Windschoor Liturgische kam Band Zuil Liturgische waskan Basis Zwik Monstrans Bedaking Pateen Bevloering AFGIETSEL EN GALVANOPLASTIE Paternoster Bindsteen Pax Boog en bogenrij ALTAAR Pixis Boog- en gewelfaanzet Altaar Reliekhouder Bovendorpel Antependium Reliekschrijn Console Draagaltaar Schepbekken Credensnis Huisaltaar Spijkerboom Deur, Buiten- Thabor Fronton BEDEVAARTVAANTJE. Wierookscheepje Fundering Wierookvat Gebint BIECHTSTOEL Wierookvatstaander Gewelf Wijwateremmer Kapiteel BLAZOEN Wijwaterkwast Karbeel carte! ( obiit) Koepel Stamboom DECORATIE Kraagsteen Wapenschild Afsluiting Kraagstuk Beschilderd doek Kroonlijst BOEKBAND Deur, Binnen- Kruisbloem Houtwerk Makelaar CERAMIEK Lambrizering Muur Lederbekleding Muuropening CoMMUNIEBANK Muurschildering Muurverband Nis Nis CuLTUSOBJECT Omlijsting Parket Aanwijzer Stuc Pendentief Ablutievaatje Tochtportaal Pijler Altaarlessenaar Wandversiering Pilaster Ampullen en -schaal Pinakel Canonbord DOKSAAL Pisclna Chrismatorium Plafond Ciborie DOOPVONT Portaal en poortgebouw Ciborie, Berechtings- Sluitsteen Custode DRUKWERK Steunbeer Devotieobjecten Boek Tra bes Fylacterion Trap Gemellion EX-VOTO 9

12 FOLKLORE Plan Retabel Kunstbloemen en -vruchten onder Plan van een gebouw Retabelfragment stolp Volksprent KAST RuSTMEUBEL Begijnekast Bank en bankje GE.DENK TEKEN Broederschapslijst Bidstoel Commode Katheder GLASRAAM Handdoekrek Koorzitmeubel Kast Kruk GLASWERK Kastpaneel Stoel Achterglasschildering Kleerkast Tribune Glaswerk Legrek Troon Muurkast Zetel GRAFMONUMENT Sacristiekast SCHILDERD HANDSCHRIFT KERKMEESTERSBANK SCRIPTA HUISHOUDEN KLANK Archivalia Aquamanile Altaarcarillon Inscriptie Schenkkan en bekken Gong Ledenlijst Vaas Handbel Klok SCULPTUUR UZER EN BESLAGWERK Klokje, Hang- Hek Muziekinstrument SLUITSTUK Hengsel werk Orgel Koorkapgesp Muuranker Ratel Sleutel TABERNAKEL Sluitwerk KOFFER Tabernakel Torenkruis Koffer Baldakijn en troonhemel Trapleuning Koffertje Bxpositietroon INSIGNE KOORGESTOELTE TAFEL Banier Console Bladwijzer KOORLEZENAAR Credenstafel Borsthanger Tafel Ceremooiestaf KRUISWEG Gildebreuk TAPISSERIE Gilde-of Corporatietoorts MINIATUUR Hellebaard van suisse l'e.xtiel Hoofddeksel MOZAÏEK Albe Kerkmeestersstaf Antependium Kromstaf OFFERANDE Aurifrisia Kroon Collecteschaal Baldakijn en troonhemel Kruisdragende wereldbol Offerblok Banier en vlag Pelgrimsinsigoe Schaal en schotel Borduurwerk Scepter Bursa PREEKSTOEL Corporale JUWEEL Ambo Dalmatiek Preekstoel Gekleed beeld KAART PLAN MAQUETTE Handschoen Kaart RETABEL Hoofddeksel Maquette van een gebouw Besloten hofje Humeraal Maquette-reductie Huiskapel Jugum Domini 10

13 Kazuifel Kelkvelum Koorkap Liturgisch gewaad Mijter Palla Stool en manipel Uniform Velum UURWERK Klokkekast Pendule Uurwerk Zonnewijzer VERLICHTING Aansteker en domper Berechtingslantaarn Godslamp Kandelaar Kandelaber Lantaarn Lichtarm Lichtkroon en kaarsenstaander Luchter Processielantaarn Snuiter Wandlicht VERWARMING Handenverwarmer Kachel VOERTUIG Wagen VOETS'IUK Console Sokkel Voetstuk Zuil WAPEN EN WAPENRUSTING WATER Lavabo Wijwaterbakje Wijwatervat WETENSCHAPSINSTRUMENTEN Barometer Maten en gewichten Windwijzer ZEGEL Il

14

15 BREDENE ( f KERK SINT-JOZEF (MOLENDORP-SAS SLIJK.ENS) De zaalkerk werd gebouwd in 1953 naar de plannen van architect Jozef Landsoght, van Brugge, onder het pastoraat van E. H. Petrus Sintobin (volgens stichtingssteen). Het bedehuis heeft twee kleine uitbouwen (1. de sacristie, r. de winterkapel) die aan de buitenzijde de indruk geven van een klein transept, en zijgangen die uitgespaard zijn in de ingebouwde schoormuren. Het koor vormt de onderbouw van de imposante klokketoren. EXTERIEUR Alg. gezicht Z. (M 24619'68), W. (M 24618'68). INTERIEUR Alg. gezicht naar het koor (M 24615'68), naar het westen (M 24616'68). SCHILDERU H. Familie met de kleine Johannes en de H. Elizabeth, herk. uit de voorm. kerk, xvne, doek, ca. 220x 167 (M 24617'68). SCRIPTA INSCRIPTIE, Stichtingssteen van de kerk, b.r. wapenschild, ged. 1953, zandsteen (M 24620'68). KERK SINT-RIKIERS De driebeukige, neogotische kerk met lage zijbeuken onder een lessenaarsdak, gebouwd naar de plannen van architect P. Buyck, van Brugge, werd begonnen tussen 1871 en 1889 en voltooid tussen 1897 en 1907, o.l.v. architect E. Timmery, van Brugge. De ingebouwde toren bevindt zich op het westen. EXTERIEUR Alg. gezicht 0. (M '68), Z. (M 24640'68), W. (M 24639'68). INTERIEUR Alg. gezicht naar het koor (M '68), naar het doksaal (M 24622'68). ALTAAR ALTAAR, detail : vuurpotten (2 van 4), e. xvme, wit gescb_ilderd bout, h. 62 (M 24625'68). BIECHTSTOEL - met l. en r. van middenvak beelden van de HH. Johannes de Doper en Maria Magdalena, op de rugzijde van de biechthokjes de HH. Petrus en Maria Magdalena, ca. 1650, bijgewerkt ca. 1750, eik (A 63434'44) ; detail van middenvak met beelden van HH. Johannes de Doper en Maria Magdalena (A 63435'44). - met 1. en r. van middenvak beelden van de H. Petrus en David Koning psalmdichter, op de rugzijde van de biecbthokjes Ecce Homo en 0.-L.-Vrouw van Smarten doorboord met één zwaard, b. middenvak wapenschild en -spreuk, ca. 1650, bijgewerkt ca. 1750, eik (A 63436' 44) ; detail van middenvak met beelden van H. Petrus en David Koning psalmdichter (A 63437'44). CULTUSOBJECT CmuSMATORIUM in de vorm van een koffertje door Jean(?) Van Damme, van Brugge, voorzijde met Lam liggend op het kruis, 1856 (volgens opschrift), Lod. xv, zilver, h. 13,5 (M 24646'68). CIBORIE, op de voet Lam liggend op het kruis, twee nietgeïd. merken, xixe, zilver, h. 42,5 (M 24648'68). KELK door Jean (?) Van Damme, van Brugge, Belgisch merk, 1856, Lod. xv, zilver, h. 29 (M 24643'68). KRu1s, PROCESSIE-, door Jean (?) Van Damme, van Brugge, 2e h. xrxe, neogotisch, zilver, h. met stok, eveneens zilver ca. 220 (M 24633'68). MONSTRANS, Cilinder-, waarin later stralenkrans werd aangebracht, door Peter Van Sychen, van Gent, in koepelvormige nis, b. lunula, beeldje van 0.-L.-Vrouw met Kind, bekroond met Pelikaan die zijn jongen voedt, l. en r. van koepeltje beeldjes van de HH. Benedictus en 13

16 BREDENE Scbolastica, merken : Gent, dekanaatsletter K en meesterteken : vijfpuntige ster in gekarteld schildje, proefsteek, 1643 of 1644, verguld zilver, diamanten hangers, h. 72 (M 24647'68). Rm.IEXHOUDER van de H. Donatus (osculatorium), door Jean (?) Van Damme, van Brugge, met attributen van de heilige, 2e h. xrxe, Lod. xv, zilver, h. 16 (M 24649'68). WIEROOKSCHEEPJE door Jean(?) Van Damme, van Brugge, 1854 (volgens opschrift op voetrand), Lod. xv, zilver, 1. 24,5 (M 24644'68). WIEROOKVAT door Jean (?) Van Damme, van Brugge, ged. op voetrand, 1854, Lod. xv, zilver, h. 32 (M 24645' 68). DECORATIE LAMBRIZERJNO in zijbeuk N., xvme of xrxe, eik (A 63438'44) (cf. ook KERKMEESTERSBANK). DOKSAAL balustrade met muziekinstrumenten, Ie kw. xvme, hout (M 24622'68) (cf. ook KLANK, ORGEL). DOOPVONT xrxe of b. xxe, marmer, deksel in koper, tot h. 180, h. kuip 100 (M 24634'68). GEDENKTEKEN Gedenkplaat met namen van overleden pastoors ( ) gemaakt in opdracht van pastoor Le Dieu, in 1834, marmer, 128 x 73 (M 24626'68). IJZER- EN BESLAGWERK HEK van voorm. doopkapel, bekroond met Lam met wimpel, m. xvme, gepolychr. smeedijzer (M 24623'68). INSIGNE KROON (2) van 0.-L.-Vrouw en Jezuskind, xrxe (?), zilver (M '68) (cf. ook TEXTIEL, GEKLEED BEELD) (cf. ook SCEPTER). SCEPTER van 0.-L.-Vrouw, xrxe (?), zilver (M 24631'68) (cf. ook TEXTIEL, GEKLEED BEELD) (cf. ook KROON). KAST KAST, tweedeurs, met b. Driehoek in stralenkrans, gift, o. ged., 1788, eik (M 24651'68). KAST, tweedeurs, gelijkaardig aan voorgaande, met b. Driehoek in stralenkrans, gift, ca. 1788, eik (M 24653'68). SACRISTIEKAST, b. zesdeurs, o. vierdeurs, met b. Driehoek in stralenkrans, gift, , eik (M 24652'68). KERKMEESTERSBANK (1 van 2), 2e h. xvme, eik (A 63438'44) (cf. ook DECO RATIE, LAM13RIZERING N.). KLANK KLOK door Severinus Van Aerschodt en Felix Vanespen, toegewijd aan de H. Jozef onder peterschap van Dhr. Vandenbrande en Mevr. De Grieze, met voorstelling van heiligen o.a. H. Jozef met Kind, xrxe, brons (niet meer ter plaatse) (A 60296'44). ORGEL, orgelkast bekroond met beeld van H. Cecilia tussen twee musicerende putti, 2e kw. xvme, eik (M 24629' 68) (cf. ook DOKSAAL). KOORGESTOELTE (2) op rugzijde en knielbank medaillons met bustes van de apostelen, 1727, eik : noordzijde (A 63439'44), zuidzijde (A 63440'44). KRIBSWEG (2 van 14 staties) door Henri Dobbelaere, van Brugge, tussen (?), doek, ca. 95 x 68 : Simon van Cyrene helpt Jezus' kruis dragen (M 24637'68), Jezus ontmoet Veronica (M 24638'68). OFFERANDE (SCHAAL EN) SCHOTEL, in het plat voorstelling van Pastorale, merken : Brugge en dubbele roos, vermoedelijk geschonken ter gelegenheid van huwelijk (?) en nadien samen met drie hogergenoemde kasten aan de kerk geschonken, gemonogr. PA-FGS en ged b. de voorstelling, tin, diam. 37,5 (M 24642'68). PREEKSTOEL onder de kuip beeld van H. Rikiers met abtsstaf en mantel, op de panelen van de kuip en op het muurstuk allegorische voorstelling van de vier Kardinale Deugden : Voorzichtigheid, [Rechtvaardigheid], Sterkte en Matigheid, klankbord geschraagd door twee engelen, ged. op deurtje, 1727, eik (A 63441'44) ; details : beeld van H. Rikiers (A 63442'44), trap met ged. deurtje (A 63443'44). RUSTMEUBEL KOORZITMEUBEL : koorstoelen (2), xrxe, hout, h. rugleuning 92 (M 24632'68). 14

17 ; SCHILDERIJ - door Henri Dobbelaere, van Brugge, de H. Rochus van Montpellier en de pestlijders, tussen 1850 en 1885, doek, ca. 210X 150 (M 24635'68). - door Henri Dobbelaere, van Brugge, 0.-L.-Vrouw met Kind schenkt de rozenkrans aan de H. Dominicus Guzman, get. r.o., tussen 1850 en 1885, doek, ca. 210X 150 (M 24630'68). - Jezus geneest de lamme bij de vijver Betesda, 1. op de achtergrond : de engel brengt het water van de vijver Betesda in beweging, geschonken door Joannes De Beer, eerste schepen van Bredene en zijn echtgenote Maria Vermersch, 1819 (volgens opschrift r.o.), doek, ca. 75 x 115 (M 24624'68). SCULPTUUR Beeld, H. Rochus van Montpellier, xvne, gepolychr. terracotta, h. ca. 44 (M 24636'68). Beeld, David Koning psalmdichter, e. xvne-b. xvrne, gepolychr. hout, h. met sokkel ca. 150 (M 24628'68). Beeld, H. Petrus, e. xvne-b. xvme, gepolychr. hout, h. met sokkel ca. 150 (M 24627'68). TABERNAKEL BALDAKIJN (EN TROONHEMEL), 2e h. XIXe, koper en halfedelstenen, h. 120 (M 24631'68) (cf. ook TEXTIEL, GE KLEED BEELD). TEXTIEL GEKLEED BEELD, 0.-L.-Vrouw met Kind, XIXe, gepolychr. hout, h. 90 (M 24631'68) (cf. ook TABERNAKEL, BALDAKIJN (EN TROONHEMEL)) (cf. ook INSIGNE, KROON) (cf. ook INSIGNE, SCEPTER). UURWERK KLoKKEKAST, 1788, wijzerplaat door C. Van Heule, van Wingene, ca (?), gift, eik (M 24650'68). KERK H. THERESIA VAN HET KIND JEZUS (DUIN) De pseudo-gotische kerk, onder één zadeldak, met uitspringend portaal en klein transept, met een doopkapel op het noordwesten BREDENE en met de toren in de oksel van het noordwestelijk transept werd gebouwd naar de plannen van architect Antoon Dujardin, van Brugge. Zij werd begonnen in 1939 en, na zware beschadiging in W.-0. II, in 1945 verder afgewerkt en hersteld. De kerk werd ingewijd door Mgr. Henricus Lamiroy, bisschop van Brugge, in EXTERIEUR Alg. gezicht N. met toren (M 24325'68), W. (M 24324' 68). INTERIEUR Alg. gezicht naar het koor (M 24316'68), naar het doksaal (M24317'68). KLANK KLOKJE, HANG-, herk. uit Frans klooster, XIXe, brons (M 24320'68). KLoK door 0. Michaux, van Leuven, geschonken door Julius en Suzanna Desvenain, 1926 (volgens opschrift), brons (M 24323'68). KLOK door M. Michiels jr., van Doornik, toegewijd aan Maria onder peterschap van Jacobus Van Volsem en Adolphina Wybo, 1940 (volgens opschrift), brons (niet meer ter plaatse) (A 55546'43). KLOK door M. Michiels jr., van Doornik, toegewijd aan de H. Theresia (volgens opschrift), 1940 (?), brons (niet meer ter plaatse) (A 55543'43). KOORGESTOELTE (1 van 2) (N.) op de knielbank vierpas met Jezusmonogram, engel met wierookvat en Lam met wimpel, herk. van de HH. Petrus en Pauluskerk te Oostende, e. XIXe, neogotisch, eik (M '68) ; detail van de zijkant met de beeldjes van r., de H. Ambrosius van Milaan en 1., andere kerkvader (H. Augustinus van Hippo?) (M 24322'68). SCHILDERU toeg. aan Gaspard De Craeyer, Calvarie met Maria Magdalena, xvue, doek, h. ca. 250X 150 (M 24318'68). 15

18 BREDENE SCULPTUUR Beeld, Engel in aanbidding, ca. 1700, wit geschilderd hout, h. 125 (M 24319'68). KAPEL 0.-L.-VROUW TER DUINEN Deze bedevaartkapel, met windwijzer in de vorm van een bootje, ook Visserskapel genoemd, werd in 1717 aanvankelijk opgetrokken in hout en werd in 1736 heropgebouwd in metselwerk (ook volgens datum boven de ingang). In 1908 werd de kapel hersteld. EXTERIEUR Alg. gezicht W. (A , z.d.). SCULPTUUR Beeld, aan westgevel, Jezus aan het kruis, xvme, hersteld in 1885, gepolychr. hout, h. ca. 170 (?) (A , z.d.). ETTELGEM VOORMALIGE KERK SINT-ELIGIUS De beschermde Sint-Eligiuskerk werd gedeeltelijk gesloopt en doet dienst als kerkhofkapel sinds Oorspronkelijk was het een laat-romaanse dorpskerk die uit de twaalf de eeuw stamt. Het bedehuis werd achteraf sterk gewijzigd : rond 1300 werd het koor met een polygonale absis uitgebreid. Tijdens de veertiende eeuw werd een vieringstoren opgetrokken en een nieuwe westgevel gebouwd. Na de beschadiging door de Geuzen in de tweede helft van de zestiende eeuw werd de kerk in de zeventiende eeuw gerestaureerd. Toen de nieuwe kerk voltooid was geraakte het bedehuis zo in verval dat in 1932 de bovenbouw van het schip en de zijbeuken gesloopt werden. EXTERIEUR Alg. gezicht N.-0. (M 45577'70), Z.-W. (M 45578'70). INTERIEUR Alg. gezicht van het koor (M 45579'70), van het W. (M 45580'70). 16 GRAFMONUMENT Grafsteen, met uitgesleten voorstelling van een priester en verschillende personages, 1482 (?), gotisch (M 45582' 70). KRUISWEG (1 van 14 staties), Jezus wordt aan het kruis genageld, volkskunst, paneel (?) (M 45583'70). SCULPTUUR Beeld (ext.), Jezus aan het kruis, xvme, wit geschilderde steen (M 45584'70). TABERNAKEL TABERNAKEL, voormalig, xvme, gedeeltelijk gemarmerd hout (M 45581'70). KERK SINT-ELIGIUS Neogotische driebeukige hallenkerk opgericht in naar de plannen van architect A. De Pauw ter vervanging van de oude kerk. EXTERIEUR Alg. gezicht Z.-W. (M 45585'70). ;

19 OOSTENDE INTERIEUR Alg. gezicht naar het koor (M 45586'70), naar het doksaal (M 45587'70). BIECHTSTOEL (1 van 2), met boven middenvak medaillon met buste van de H. Petrus, op het deurtje Jezus- en Mariamonogram, m. xvne, eik (M 45590'70). CULTUSOBJECT aeorib, XIXe, gedeeltelijk verguld zilver, h. 41 (M 45599'70). KELK door A. Petyt, van Brugge, op de voet gegraveerde voorstelling van een kruis in stralenkrans, o. de voet merken : Brugge en AP boven sterretje, met eigendomsinscr. van de kerk, b. xvme, zilver, h. 26 (M '70). MONSTRANS, Stralen-, b., op de stralenkrans twee engelenkopjes, druiven en korenaren, o. de voet ged. 1780, gedeeltelijk verguld zilver, h. 57 (M 45600'70). RELIEKHOUDER van de H. Antonius, m. xvme, zilver, 11 X 7 (M 45602'70). PREEKSTOEL kuip 1634, voet en klankbord van recentere datum, eik (M '70). SCHILDERIJ - Vlaamse School, Jezus wordt in het graf gelegd, xvne, doek, ca. 250x 150 (M 45593'70). - Vlaamse School, Tenhemelopneming van Maria, xvne, doek, ca. 250 X 200 (M 45589'70). - Vlaamse School, Jezus wordt van het kruis afgenomen, copie naar Peter Paul Rubens, o. wapenschild met wapenspreuk, altaarstuk van voormalig hoofdaltaar, xvme, doek, 200 x 200 (M 45598'70). TABERNAKEL TABERNAKEL, bekroond met kruisbeeld, op het deurtje Lam met kruis en wimpel, op de expositietroon reliëf voorsteuend Jezus breekt het brood met de Emmaüsgangers, xvne, wit geschilderd en verguld hout (M 45588' 70). TEXTIEL KAzuIFEL, rugzijde met Jezusmonogram, XIXe, kruisbanden in zwart fluweel op zijde (M 45603'70). VERLICHTING KANDELAAR (3 van 6), voet met engelenkopjes, xvne, koper, h. resp. 53, 48 en 40 (M 45592'70). KANDELAAR (1 van 4), xvrne, verguld hout, h. 58,5 (M 45594'70). KANDELAAR (1 van 6), xvme, zilver, h. 101 (M 45595'70). KANDELAAR (1 van 4), op de voet 0.-L.-Vrouw met Kind, XIXe, koper, h. 50 (M 45596'70). PROCESSIELANTAARN (1 van 2), op de hoeken engelenkopjes, xvme, zilver (M 45597'70). OOSTENDE KERKH. HART De driebeukige, neoromaanse kerk met transept, dubbele westertoren en achtkantige koepel op de viering werd gebouwd naar de plannen van stadsingenieur A. Verraert en architect G. Vandamme, van Oostende, in EXTERIEUR Alg. gezicht W. (M 24254'68) ; partieel gezicht N. (M 24255'68), Z. (M 24256'68). INTERIEUR Afg. gezicht naar het koor (M 24258'68), naar het doksaal (M 24259'68), naar het hoofdkoor (M '68), van het transept Z. (M 24262'68), naar zijkoor N. (M 24263' 68), naar zijkoor Z. (M 24264'68). ARCHITECTUUR GEWELF van de viering, 1914 (M 24260'68). CULTUSOBJECT KRUISBEELD op sokkel, door Wilmotte, van Luik, op de 17

20 OOSTENDE armuiteinden de symbolen van de Evangelisten, gekroonde Christus, 1914, koper, h. 154 (M 24266'68). KLANK KLOK door Slegers-Causard, van Tellin, toegewijd aan Maria onder peterschap van Oscar Montargie en Eleonora Van Waesberghe, 1923 (volgens opschrift), brons (niet meer ter plaatse) (A 55195'43). KLOK door 0. Michaux, van Leuven en M. Michiels, van Doornik, gewijd onder meterschap van Sidonia Van Rolleghem (volgens opschrüt), met voorstelling van de HH. Harten van Jezus en Maria, 1926, brons (niet meer ter plaatse) (A 55194'43). SCRIPTA.INSCRIPTIE, Stichtingssteen van de kerk, ged. 1914, arduin (M 24257'68). VERLICHTING KANDELAAR (3 van 6) door Wilmotte, van Luik, get., 1914, koper, h. 60 (M 24265'68). KERK 0.-L.-VROUW HEMELVAART (MARIAKERKE) Het oorspronkelijke, éénbeukige kerkje met westertoren, gebouwd in de tweede helft van de veertiende eeuw, was na de godsdienstberoerten, in de tweede helft van de zestiende eeuw, tot puin vervallen. Het schip werd gerestaureerd in In 1638 werd er op de oude grondvesten een nieuwe westertoren, met een flankeertorentje aan de zuidkant, gebouwd naar het voorbeeld van de vorige. Ook de nis in de westgevel van de toren dateert van Vermoedelijk droeg de toren toen geen torennaald maar werd hij gebruikt - zoals vaak bij de torens in de kuststreek - als lichtbaken voor de zeelieden. In 1706 werd het kerkje door de hertog van Marlborough als militair hospitaal in gebruik genomen. De huidige sacristie dateert van In 1779 werden twee kleine zijkapellen bijgebouwd. In 1904 werd de kerk gerestau- 18 reerd. In hetzelfde jaar kreeg de toren een achtkantige spits. In 1914 werd een gedeelte van de toren (tot aan de nis met beeld van 0.-L.-Vrouw ter Duinen) op bevel van de Duitse bezetter afgebroken. Pas in 1929 werd de kerk volledig gerestaureerd en vergroot : aan de noordzijde werd de kerk met één beuk verbreed, de noordelijke zijkapel werd af gebroken en de toren kreeg terug een achtkantige spits. De huidige doopkapel in de noordwestelijke hoek dateert van Tijdens W.-0. II werd de kerk licht beschadigd. Pas in 1955 werden de nodige herstellingen uitgevoerd. EXTERIEUR Alg. gezicht N. (B 59912'44), N.-W. (A , z.d. ; A , 1896 ; A 65733'44), Z.-0. (A , z.d. ; A 65732'44), Z. (A , 1896 ; B 59913'44), Z.-W. (A '44 ; A , z.d. ; A 65735'44), W. (B 59911'44 ; E 38871, z.d. ; M 24234'68) ; partieel gezicht Z. (M 24235'68), toren : zuidkant (A 65736'44). INTERIEUR Alg. gezicht naar het koor vóór de verbouwing van 1929 (A 65737'44 ; A 65738'44), na de verbouwing van 1929 (B 59748'44), van zijbeuk N. naar het 0. (B 59749' 44), van het N.-W. naar het Z. (B 59751'44), van het N.-0. naar het doksaal (B 59750'44). ARCHITECTUUR (detail) BEVLOERING met windroos, 1769, wit en zwart marmer (M 24247'68). PIJLER met modern gotisch kapiteel, 1929 (A 65372'44 ; A 65374'44). ALTAAR ALTAAR, Hoofd-, portiekaltaar bekroond met Mariamonogram, op altaartafel symbolen van het Geloof in medaillon, op deurtje van tabernakel Hostiedragende Kelk, , gedeeltelijk verguld en geschilderd hout (M 24245'68) ; detail : engel in aanbidding (1 van 2) r. van altaar, wit geschilderd hout, h. 170 (A 62138'44). ALTAAR toegewijd aan de H. Cecilia, in de altaartafel liggend beeld van de heilige, geschonken door de

21 OOSTENDE V.K.B.J. 1935, geschilderd hout, beeld : 1935, wit geschilderd hout, l. 145 (A 65378'44) (cf. ook DECORA TIE, Nis). BIECHTSTOEL - vermoedelijk door Frans Feys, van Brugge, met boven middenvak de Goede Herder, in medaillon, 1757, eik (A 65367'44) ; detail : de Goede Herder (A 65369'44). - vermoedelijk door Frans Feys, van Brugge, met boven middenvak de Verloren Zoon die door zijn vader wordt verwelkomd, in medaillon, 1757, eik (A 65370'44) ; detail : de Verloren Zoon wordt door zijn vader verwelkomd (A 65368'44). COMMUNIEBANK - gedeelte van een-, door Frans Feys, van Brugge, met voorstelling van de Ark van het Verbond, in cartouche, , eik (A 65375'44). - copie van voorgaande, met zelfde voorstelling, xxe (A 65366'44). CUL TUSOBJECT AMPULLEN EN -SCHAAL, merk : meesterteken DB, Ie h. xxxe, Lod. XVIe, zilver, h. ampullen 9,5, schaal : 21,5X 33 (M 24252'68). CIBORIE door Andreas Petyt, van Brugge, op de voet bustes van de Evangelisten met hun attributen, in cartouche, met vier merken : Brugge, 56 en meesterteken, en eigendomsinscr. van de kerk, 1756, zilver, h. 36 (M 24249'68). MONSTRANS, Stralen-, door Andreas Petyt, van Brugge (?), op de voet buste van 0.-L.-Vrouw met Kind, met eigendomsinscr. van de kerk, 1747, zilver, rondom lunula krans van edelstenen,,topkruis bezet met edelstenen, h. 60 (M 24248'68). WIEROOKVAT, merk : gekroonde DB, met eigendomsinscr. van de kerk, le h. xxxe, Lod. xv, zilver, h. 25 (M 24250'68). WIEROOKSCHEEPJE, merk : gekroonde DB, le h. XIXe, Lod. xv, zilver, (M '68). DECORATIE LAMBRIZERING door Frans Feys, van Brugge ; detail : schuimkamornament, , eik (A 65373'44 ; M 24326'68). MUURSCHILDERING (4), na 1768, gerestaureerd door Florimond van Acker, van Brugge, in 1906, na de bescha- diging tijdens W.-0. II, in 1955 van het gewelf verwijderd : vier van de vijf Glorieuse Mysteriën : boven hoofdaltaar : Kroning van Maria met o. putti met attributen uit de litanie van Loreto (B 59909'44 ; B 59916'44), Pinksteren : Nederdaling van de H. Geest over 0.-L. Vrouw en de apostelen (B 59910'44), 0.-L.-Heer Hemelvaart (B 59914'44), Verrijzenis (B 59915'44). Nis : portiek met nis voor altaar van de H. Cecilia, XIXe, gemarmerd hout (A 65378'44) (cf. ook ALTAAR). TOCHTPORTAAL vermoedelijk door Frans Feys, van Brugge, 3e kw. xvme, eik (B 59752'44) (cf. ook DOK SAAL) (cf. ook KLANK, ORGEL). DOKSAAL balustrade, vermoedelijk door Frans Feys, van Brugge, versierd met muziekinstrumenten, , eik (B 59752'44 (cf. ook DECORATIE, TOCHTPORTAAL) (cf. ook UURWERK). DOOPVONT ged. 1594, Doornikse steen, h. 106 (M 24238'68). GRAFMONUMENT (ext.) Grafsteen van Jacques Hoys, genoemd de grote aalmoezenier van Vlaanderen (t 1683) en Maria Beatrix Hoys, abdis van de abdij der Conceptionisten (t 1693), in 1883 naar hier overgebracht vanaf hun eerste begraafplaats in de gewezen kerk der Conceptionisten te Oostende, 1883, arduin (M 24237'69). Grafsteen van Catherine Emmery, echtgenote van Arnoldi Hoys (t 1791), grafschrift met zittende pleurant, arduin (niet gefotografeerd). Graf van baron James Ensor (t 1949) (M 24236'.68). HUISHOUDEN VAAS (2), e. xvme, zilver, h. 34 (M 24239'68). VAAS : Sierpot, ca. 1760, zilver (M 24240'68). IJZER- EN BESLAGWERK HEK van het tochtportaal, e. xvme, smeedijzer (A 65376' 44). KLANK KLOK door Felix Van Aerschodt, van Leuven, toegewijd aan Maria onder peterschap van 0. Delagauw (?) en Leonie Dewulf (volgens opschrift), 1931, brons (niet meer ter plaatse) (A 55213'43). 19

22 OOSTENDE OROEL, spelen in 1960 vernieuwd door fa. Stevens, van Duffel, orgelkast vermoedelijk door Frans Feys, van Brugge, 1757, eik (B 59752'44) (cf. ook DECORATIE, TOCHTPORTAAL). KOORLEZENAAR leesblad versierd met windroos (inlegwerk), 2e h. xvme, sierbout : o.a. mahonie, h. 140 (M 24241'68). PREEKSTOEL door Frans Feys, van Brugge, onder de kuip de allegorie van het Geloof, op de panelen van de kuip bustes van de Zegenende Christus en 0.-L.-Vrouw Middelares (?) met negen sterren rond het hoofd, in medaillon, , eik (B 59547'44) ; details : het Geloof (B 59550'44), medaillons met buste van 0.-L.-Vrouw (B 59551'44 ; B 59553'44), van Zegenende Christus (B 59549'44), trap (B 59548'44 ; B 59552'44). SCHILDERIJ - van hoofdaltaar, resp. toeg. aan Gaspard De Craeyer, Hendrik Cornelis Vroom, van Haarlem en Jacob Van Oost de oude, Episode uit de Ondergang van de Onoverwinnelijke Armada in 1588 (?) of 0.-L.-Vrouw, Sterre der Zee bescherming afsmekend bij de H. Drievuldigheid voor de schipbreukelingen (?), ca (?), gerestaureerd door Pierre Beniest, van Oostende, ca , doek, ca. 340 x 230 (M 24246'68). - (10) door E. Lacroix, van Oostende, , doek : de vijf Blijde en de vijf Droeve Mysteriën : Boodschap van de aartsengel Gabriël aan Maria, 200x 174 (B 59753' 44), Bezoeking, 200X 115 (B 59756'44), Geboorte van Jezus, c.a. 200 X 145 (M 24242'68), Opdracht van Jezus in de Tempel, 200x 145 (B 59758'44), Jezus ondervraagt de Schriftgeleerden, 200x 145 (B 59759'44), Doodstrijd van Jezus in de Hof van Olijven : Jezus wordt in de Hof van Olijven door een engel getroost, 200 x 180 (B 59755' 44), Geseling, 180 x 110 (B 59754'44), Doornenkroning, 200x 145 (B 59757'44), Kruisdraging : Simon van Cyrene helpt Jezus' kruis dragen, ca. 200 x 145 (M 24244'68), Calvarie, ca. 200 x 145 (M 24243'68). SCULPTUUR Beeld, 0.-L.-Vrouw ter Duinen met Kind en attribuut : Sterre der Zee, xvne, gepolychr. hout, h. ca. 82 (A 62137' 44) (cf. ook INSIGNE, SCEPTER). Beeldengroep, Doop van Jezus, 1779, wit geschilderd hout (beschildering verwijderd), h. Christus 81, h. Johannes 96 (A '44). 20 TEXTIEL KOORKAP, zou gemaakt zijn uit de mantel die Aartshertogin Isabella droeg tijdens de Blijde Intrede te Oostende in 1604, veelkleurig borduurwerk op gele ondergrond (M 24253'68). UURWERK UURWERK aangebracht boven tochtportaal, xvme (B 59752'44) (cf. ook DOKSAAL). KERK 0.-L.-VROUW KONINGIN (MARIAKERKE) Deze pseudo-gotische kerk onder één zadeldak, met uitspringend westportaal, een klein transept en uitgebouwd koor en met de toren op het zuidwesten, werd tussen 1956 en 1959 gebouwd naar de plannen van architect S. R. Smis, van Oostende, onder het pastoraat van E.H. Georges Borre. EXTERIEUR Alg. gezicht N. (M 24607'68), Z. (M 24608'68), W. (M 24606'68). INTERIEUR Alg. gezicht naar het koor (M 24610'68), naar het doksaal (M '68), naar het N.-0. (M 24612'68). CULTUSOBJECT CleoRIE, le h. xvme, in bruikleen afgestaan door de 0.-L.-Vrouw Hemelvaartkerk, te Oostende (Mariakerke), zilver, h. ca. 35 (M 24613'68). SCRIPTA INSCRIPTIE, Stichtingsteeo van de kerk, ged. 1959, arduin (M 24609'68). SCULPTUUR Beeld, Jezus aan het kruis, xvne, in bruikleen afgestaan door de 0.-L.-Vrouw Hemelvaartkerk te Oostende (Mariakerke), donker hout, kruishout vernieuwd, h. corpus ca. 170 (M 24614'68)....

23 KERK 0.-L.-VROUW ONBEVLEKT ONTVANGEN (HAZEGRAS) De driebeukige, neogotische kerk met lage zijbeuken en met ingebouwde westertoren werd begonnen in 1862 naar de plannen van architect J. Laureys, van Brussel. In 1865 werd de kerk gewijd door Mgr. Faict, bisschop van Brugge, onder het pastoraat van E.H. R. Ruyssen. EXTERIEUR Alg. gezicht N. (M 24269'68), Z. (M 24268'68), W. (M 24267'68). INTERIEUR Alg. gezicht naar het koor (M 24284'68), naar het doksaal (M 24285'68). ALTAAR ALTAAR, Hoofd-, door Fr. Dumon, van Brugge, met in de nissen van het retabel engel, Christus, David Koning psalmdichter, Calvarie, Mozes en H. Petrus, in de torenvormige bekroning beeld van 0.-L.-Vrouw Onbevlekte Ontvangenis, in de nissen van de altaartafel, Boodschap van de aartsengel Gabriël aan Maria, engel, Geboorte, engel en Opdracht van Jezus in de Tempel, geschonken door Ludovicus De Keyzer, in 1868, onder pastoor L. Demuunck, verder bekostigd door Wd. Jan Vanderheyde (volgens opschrift), neogotisch, gedeeltelijk verguld bout (M 24273'68). ALTAAR, Zij-, Z., door Colinet, van Brussel, met beeld van H. Hart van Maria met Kind, ca. 1875, neogotisch, gedeeltelijk verguld hout (M 24279'68) ; detail : H. Hart van Maria met Kind, e. xrxe, neogotisch, gepolychr. hout, b. 120 (M 24280'68). ALTAAR, Zij-, N., door Colinet, van Brussel, detail : beeld, H. Hart van Jezus, ca. 1875, neogotisch, gepolychr. hout, b. 120 (M 24272'68). BIECHTSTOEL (I van 2), vermoedelijk door Fr. Dumon, van Brugge, met naast midden-en zijvakken van 1. naar r., beeldjes van de HH. Franciscus van Assisi, Maria Magdalena, Petrus en H. Antonius van Padua (?), op de klapdeurtjes OOSTENDE Jezus- en Mariamonogram, 2e h. XIXe, neogotisch, eik (één van de beeldjes van de tweede biechtstoel is niet meer ter plaatse) (M '68). COMMUNIBBANK vermoedelijk door Fr. Dumon, van Brugge, drie panelen, in medaillon, voorstellend Mannaregen, Laatste Avondmaal en Mozes slaat water uit de rots, tussen de panelen, in nis, beeldjes van de Evangelisten met hun attribuut, nl. van de HH. Johannes en Marcus (de beeldjes van de HH. Lucas en Mattheus zijn niet meer ter plaatse), 2e h. xrxe, neogotisch, eik (M 24278'68). CULTUSOBJECT KELK door H. De Curte (?), van Gent, op de voet voorstelling van de Calvarie met Maria Magdalena, [Verrijzenis en Geboorte (?)], Belgisch merk ( ) en meesterteken, verguld zilver, h. 28,5 (M 24293'68). KRUISBEELD geschonken door Dr. A. Freyman, ridder in de Militaire Leopoldsorde, 1862 (volgens opschrift), verzilverd metaal, h. 53 (M 24296'68). MONSTRANS, Stralen-, één onduidelijk merk, xrxe, Lod. xv, zilver, h. 56 (M 24291'68). MONSTRANS, Stralen-, door H. De Curte (?), van Gent (volgens opschrift), xrxe, zilver, h. 70 (M 24292'68). WIEROOKVAT, één onduidelijk merk en met eigendomsinscr. van de kerk, xrxe, zilver, h. 27 (M 24286'68). WIEROOKSCHEEPIB, vier niet-geïd. merken, xrxe, zilver, (M 24287'68). WuwATE.RKWAST, xrxe, zilver, 1. handvat 31 (M 24298' 68). KLANK ALTAARCARILLON, XIXe, koper, diam. 22 (M 24295'68). KLOK, toegewijd aan de H. Antonius onder peterschap van Julius Helsmoortel en Rosalia Asseloot, met voorstelling van Jezus aan het kruis met Maria Magdalena, 1923 (volgens opschrift), brons (niet meer ter plaatse) (A 42514'43 ; A 42515'43). KLOK, toegewijd aan Maria onder peterschap van Julius Vanderheyde en Emma Helsmoortel, met voorstelling van 0.-L.-Vrouw Onbevlekte Ontvangenis, 1923 (volgens opschrift), brons (niet meer ter plaatse) (A 40741' 43 ; A 40742'43) ; detail van de mantel met opschrift (A 40743'43). 21

24 OOSTENDE. KOORGESTOELTE (1 van 2), voorzijde versierd met gesculpteerde kopjes, e. xixe, neogotisch, eik (M 24274'68) ; details van de gesculpteerde kopjes (M 24275'68 ; M 24276'68 ; M 24277' 68). PREEKSTOEL kuip, klankbord en panelen van de kuip met bustes van de Evangelisten in cartouche : ca. 1750, met uitzondering van paneel op de achterzijde, met buste van de H. Johannes evangelist, pijler o. de kuip en dubbele trap door J. Lelan, van Kortrijk, 1932 (?), eik (M '68). SCHILDERIJ - door Jozef Emmanuel Van den Bussche, van Antwerpen, Mozes ontvangt de Tafelen der Wet op de Sinaï, get. en ged. l.o., gift van de auteur, 1866, doek, 200X 150 (M 24282'68). - Vlaamse School, Mozes wordt door de dochter van Farao uit het water gered, xvne, doek, 100X215 (M 24270'68). SCULPTUUR Beeld, 0.-L.-Vrouw Onbevlekte Ontvangenis, e. XIXe, gepolychr. hout, h. 137 (M 24283'68). TEXTIEL ALBE., onderste helft in kantwerk (applicatie), XIXe (?) (M 24297'68). BANIER (EN VLAO), met Pelikaan die zijn jongen voedt, e. XIXe, wit damast, naaldwerk, h. 79 (M 24290'68). LITURGISCH Ol!WAAD, e. x1xe, gele en witte damastzijde, naaldwerk : kazuifel, rugzijde met Jezus aan het kruis (M 24288'68), koorkap, rugzijde, op rugschild buste van 0.-L.-Vrouw in vierpas (M 24289'68). VERLICHTING KANDELAAR (2 van 8) op hoofdaltaar, door F. Brondel, van Brugge, 1876 (volgens opschrift), geelkoper, h. 66,5 (M 24299'68). KANDELAAR (2 van 4), vermoedelijk door F. Brondel, van Brugge, geschonken in 1877 (volgens opschrift), geelkoper, h. 47,5 (M 24300'68). KANDELABER, Vijfarmige-, e. XIXe-b. xxe, koper, h. 68 (M 24294'68). KERK SINT-ANNA Het gotisch kerkje met drie ongelijke beuken onder drie daken, met een dakruiter boven de middenbeuk en met een aangebouwd voorportaal van 1846 dateert grotendeels van 1625 (o.a. volgens jaarcijfer op de westgevel van de noordelijke zijbeuk). Het werd een tweede maal gerestaureerd in De zuidelijke zijbeuk dateert van de vijftiende of zestiende eeuw. De toren werd hersteld in en Het interieur werd vermoedelijk rond 1846 met stucwerk bekleed. EXTERIEUR Alg. gezicht N. (B 59733'44 ; M 24764'68), 0. (B 59734' 44), Z.-0. (B 59735'44), W. (B 59732'44 ; M 24763'68). INTERIEUR Alg. gezicht naar het koor (B 59736'44 ; M 24744'68), naar het doksaal (B 59737'44), naar zijaltaar N. (B 59739'44 ; M 24769'68). ALTAAR ALTAAR, Dienst-, paneel afk. van de communiebank voorstellend het Offer van Brood en Wijn, , hout (M 24753'68). ALTAAil, Zij-, N., portiekaltaar toegewijd aan 0.-L. Vrouw, in nis van attiek beeld van St.-Anna-te-Drieën, op altaartafel Lam van de Apocalypsis, Ie h. XIXe, geschilderd en verguld hout (B 59740'44). ALTAAR, Hoofd-, portiekaltaar toegewijd aan de H. Anna, bekroond met Oog Gods, op altaartafel buste van H. Anna in medaillon, op deurtje van tabernakel Hostiedragende Kelk, op deurtje van de kamer Lam van de Apocalypsis, Ie h. XIXe, Lod. XVI, geschilderd en verguld hout (B 59738'44) ; detail : altaartafel en tabernakel (M 24752'68). ALTAAR, Zij-, Z., portiekaltaar toegewijd aan de H. Willibrordus, in nis van attiek beeld van de heilige, op tombe, o. altaartafel, buste van de H. Apollonia in medaillon, Ie h. XIXe, geschilderd en verguld hout (M 24755'68). BIECHTSTOEL (l van 2), met boven middenvak buste van de H. Petrus, ca. 1800, hout, buste verguld (M 24757'68). 22

25 COMMUNIEBANK twee kleinere zijpanelen en groot middenpaneel met voorstelling van Hostiedragende Kelk, , gedeeltelijk verguld hout (B 59746'44). CULTUSOBJECT CHR!SMATORIUM met eigendomsinscr. van de kerk, b. xxxe, zilver, h. 18 (M 24766'68). CIBORIE, XJXe, zilver, h. 32 (niet gefotografeerd). KELK, met eigendomsinscr. van de kerk, xixe, zilver, h. ca. 30 (?) (M 24767'68). PAX door Jan Husman, met voorstelling van de Rust op de Vlucht naar Egypte : de Wonderbare Palmboom neigt zich voor de H. Familie, één merk : huisje, ca. 1623, zilver, 9 x 6 (M '68). RELIEKHOUDER in de vorm van een sarcofaag, met buste van de H. Apollonia, Ie h. XJXe, gepolychr. en verguld hout (M 24756'68) (cf. ook TABERNAKEL, BALDAKIJN (EN TROONHEMEL)). DECORATIE LAMBRIZERINO, Koor-, N., 3e kw. xvme ( ), hout (B 59744'44) (cf. ook KOORGESTOELTEN.). Nis, in de vorm van een portiek met voorstelling van ambachten (?), met beeld van Zegenende Christus tussen twee engeltjes, xvne, geschilderd en verguld hout, h. 270 (M 24748'68). DOKSAAL balustrade, ca (?), hout (M 24745'68) (cf. ook KLANK, ORGEL). DOOPVONT door J. A. Devriese, van Oostende, XIXe, wit marmer, deksel in koper, tot. h. 137, h. kuip 107 (M 24758'68). GRAFMONUMENT Grafsteen van pastoor Jozef Aloïsius Hyacinthus Guislenus Gezelle, broer van Guido Gezelle (t 1903), arduin (M 24770'68). KAST MUURKAST, xvme of XIXe, hout (M 24759'68). OOSTENDE KLANK KLOK door G. Slegers-Causard, van Tellin, 1935 (volgens opschrift), brons (niet meer ter plaatse) (A 55548' 41). ORGEL, geschonken door lid van de familie Merghelynck, kasteelheer van Bekegem; 1846 (?), hout (M 24745'68) (cf. ook DOKSAAL). KOORGESTOELTE (2), , gedeeltelijk verguld hout : met op voorzijde van de knielbank (Z.), bustes van de HH. Mattheus en Marcus met hun attribuut (B 59743'44), (N.), bustes van de HH. Johannes en Lucas met hun attribuut (B 59744'44) (cf. ook DECORATIE, LAMBRIZERINO N.) ; detail van de zijkant (N.) met buste van de H. Petrus (B 59745'44). PREEKSTOEL op de panelen van de kuip bustes van de H. Willibrordus en 0.-L.-Vrouw, op het muurstuk buste van de H. Anna, in cartouche, klankbord bekroond met Oog Gods in driehoek, wolken- en stralenkrans, , gedeeltelijk verguld en geschilderd hout (B 59747'44 ; M 24754' 68). SCHILDERIJ - door E. Lacroix, van Oostende, Opvoeding van Maria : Elizabeth verklaart Maria de H. Schrift, 2e h. xvme, doek, 163 X 123 (B '44). - door E. Lacroix, van Oostende, Geboorte van Jezus, 2e h. xvme, doek, 171 x 133 (B 59742'44). - Vlaamse School, Calvarie met Maria Magdalena, xvre, paneel, ca. 150 X 110 (M 24746'68). - Vlaamse School, Jezus breekt het brood met de Emmaüsgangers, xvne, doek, ca. 95 X 100 (M 24750'68). - Piëta, copie naar gelijknamig schilderij van Antoon Van Dyck, in de Pinacotheek van Munchen, van 1634, xvrre, paneel, ca. 75 x 105 (M '68). - Piëta, XJXe, doek, ca. 110X75 (M 24747'68). SCULPTUUR Beeld, St-Anna-te-Drieën, xvne (?), gepolychr. hout (M 24745'68) (cf. ook KLANK, ORGEL). Buste van de H. Andreas op sokkel, xvme, geschilderd hout, h. 86 (M 24762'68). 23

26 OOSTENDE Buste van de H. Barbara op sokkel, xvme, geschilderd hout, h. 86 (M 24761'68). Medaillon met Jezus aan het kruis, 2e h. xvme, gerestaureerd, bout, grisailleschildering, diam. ca. 50 (M 24768'68). Beeld (ext.), door het atelier van Oberammergau, Jezus aan h t kruis, XIXe (?), licht gekleurd en gevernist hout, h. Chnstus ca. 250 (M 24765'68). TABERNAKEL BALDAKIJN (EN TROONHEMEL), b. XIXe, geschilderd hout, h. 110 (M 24756'68) (cf. ook CULTUSOBJECT, RELmK HOUDER). TAFEL CREDENSTAFEL met H. Geest in de gedaante van een duif, b. XDCe, gepolychr. hout (M 24760'68). TEXTIBL GEKLEED BEELD, 0.-L.-Vrouw met Kind, XJXe, gepolychr. bout, h. ca. 100 (M 24749'68). KERK SINT-ANTONIUS VAN PADUA (0PEX) Deze driebeukige pseudo-romaanse kerk onder één zadeldak, met een uitspringend westportaal en met de toren op het noordwesten werd gebouwd ter vervanging van de noodkerk van 1900 (gelegen in het oude wijkgedeelte), naar de plannen van architect Gustaaf (?) Vandamme, van Oostende. Ze werd begonnen in 1932 en voltooid in Boven elk van de smalle zijbeuken bevindt zich een dwarse bekapping van drie puntgevels. Onderaan het koor bevindt zich een crypte. In 1941 werd de kerk zwaar beschadigd en slechts in 1955 terug opengesteld. EXTERIBUR Alg. gezicht N.-W. (E 36974, z.d.), Z. (M 24315'68), W. (M 24314'68). INTERIBUR Alg. gezicht naar het koor met ciborium (M 24312'68), naar het doksaal (M 24313'68). KLANK KLOK, toegewijd aan Maria (?), met voorstelling van Jezus aan het kruis met Maria Magdalena, ged. 1937, brons (niet meer ter plaatse) (A 55223'43). KLOK, toegewijd aan de H. Julius (?), met voorstelling van de heilige, ged. 1937, brons (niet meer ter plaatse) (A 55207'43). KLOK door fa. Horacantus, van Lokeren, toegewijd aan de H. Antonius onder peterschap van Jozef Schooneknaep en Juffrouw Em. Jean, 1954, brons, diam. 78, h. 69 (niet gefotografeerd). KLOK hergoten ter vervanging van hogergenoemde J usklok, door fa. Horacantus, van Lokeren, toegew11d aan de HH. Julius en Gerardus (patroons van de eerste pastoor van de Vuurtorenwijk en van de toenmalige pastoor) onder peterschap van Karel Walrave en Mevr. Maertens, 1954, brons, diam. 70, h. 62 (niet gefotografeerd). KLOK hergoten ter vervanging van hogergenoemde Mariaklok, door de fa. Horacantus, van Lokeren, toegewijd aan Maria-Damida onder peterschap van Rochus Legein en Mevr. Rombouts, 1957, brons, diam. 90, b. 76 (niet gefotografeerd). KERK SINT-CATHARINA (STENE-CONTERDAM) De pseudo-romaanse kerk onder één zadeldak, met uitspringend westportaal en met de toren, met flankeertorentje, in de westelijke oksel v n het noordelijk transept, werd gebouwd m 1936, naar de plannen van architect Jozef Viérin, van Brugge. Zij behoort tot hetzelfde type als de Sint-Antonius van Paduakerk, te Oostende. BXTERIBUR Alg. gezicht N. (M 45325'68), N.-W. (M 45324'68). 24

27 INTERIEUR Alg. gezicht naar hèt altaar (M 45326'68), naar het doksaal (M 45327'68). KERK SINT-FRANCISCUS VAN ASSISI (STENE) Moderne kerk zonder toren, opgetrokken met snelbouwblokken, in 1967, door het architectenbureau DINACO (groep Seghers). EXTERIEUR Alg. gezicht N. (M 33550'68), W. (M 33549'68). INTERIEUR Alg. gezicht naar het altaar (M 33551'68). KERK SINT-GODELIEVE De driebeukige kerk zonder toren en onder één zadeldak werd gebouwd in 1940, naar de plannen van architect S. R. Smis, van Oostende, onder het pastoraat van E.H. A. Lowie. EXTERIEUR Alg. gezicht N. (M 24304'68), W. (M 24303'68). INTERIEUR Alg. gezicht naar het altaar (M 24301'68), naar het westen (M 24302'68). SCRIPTA INSCRIPTIE, Stichtingssteen van de kerk ged. 1940, steen (M 24306'68). SCULPTUUR Beeld (ext.), l. van het westportaal H. Godelieve, 1940, arduin (?), h. ca. 250 (M 24305'68). KERK SINT-JAN-BAPTIST OOSTENDE De pseudo-romaanse kerk onder één zadeldak met parabolische gewelven, transept, zuidoostelijke toren en een doopkapel op het noordwesten (in 1973 heringericht als weekkapel) werd begonnen in december 1931 en gewijd in Zij werd gebouwd naar de plannen van de architecten Isidoor Hintjens en Van Welden. De inwendige decoratie werd uitgevoerd o.l.v. architect Maurice Dinneweth, van Brugge. EXTERIEUR Alg. gezicht Z.-0. (M 24308'68), W. (M 24307'68). INTERIEUR Alg. gezicht naar het koor (M 24309'68), naar het westen (M 24310'68), naar het transept Z. (M 24311'68). KLANK KLOK door Marcel Michiels jr., van Doornik, toegewijd aan de H. Elizabeth onder peterschap van Edmond Billiouw en Mevr. Vermeire-Germonpré, in 1938 (volgens opschrift), brons (niet meer ter plaatse) (A 55613'44). KLOK door Marcel Michiels jr., van Doornik, toegewijd aan Maria onder peterschap van Karel Goetghebeur en Mevr. J. Decloedt-Debacker, 1938 (volgens opschrüt), brons (niet meer ter plaatse) (A 55002'43). KLOK door Marcel Michiels jr., van Doornik, toegewijd aan de H. Joannes Baptista onder peterschap van Dhr. Jaak Vandeweerd en Mevr. A. Bovit-Decoussemacker (volgens opschrift), met voorstelling van de heilige, 1938, brons (niet meer ter plaatse) (A 55196'43). KERK SINT-JOZEF Driebeukige, neogotische kerk met transept, westertoren en een dakruiter op de viering. De kerk werd gebouwd in naar de plannen van de Stedelijke Technische Dienst o.l.v. stadsingenieur A. Verraert, van Oost- 25

28 OOSTENDE ende. Schragende luchtbogen verbinden de lage zijbeuken met het hoge middenschip. EXTERIEUR Alg. gezicht W. (M 33547'68) ; partieel gezicht Z. (M 33548'68). INTERIEUR Alg. gezicht naar het koor (M 33540'68), naar het doksaal (M '68). ALTAAR ALTAAR, Hoofd-, met vleugelretabel voorstellend Offer van Melchisedek, Vermenigvuldiging van de Broden en de Vissen, Golgotha, Laatste Avondmaal : Jezus zegent het Brood, Jezus breekt het brood met de Emmaüsgangers, op de altaartafel in medaillon de Tafel der Toonbroden, de Ark van het Verbond en het Brandofferaltaar, ca. 1900, neogotisch, twee taferelen van het retabel (uiterst l. en uiterst r.) op metaal geschilderd, geheel : gepolychr. hout en steen (M 33544'68). ALTAAR, Zij-, in transept N., toegewijd aan de H. Jozef, met in het retabel taferelen uit diens leven, van b. naar o. en van l. naar r. de Vlucht naar Egypte, Huwelijk van Maria en Jozef, beeld van H. Jozef met Kind, Dood van de H. Jozef en de H. Familie, in nissen van de altaartafel David Koning psalmdichter, H. Jozef met Kind en H. Johannes, ca. 1900, neogotisch, gepolychr. hout en steen (M 33542'68). ALTAAR, Zij-, in transept Z., toegewijd aan de H. Antonius van Padua, met taferelen uit diens leven, van b. naar o. en van l. naar r. de heilige zegent een zieke vrouw (?), de heilige wekt een jongeling op uit de dood, het Sermoen voor de Vissen en de Mirakuleuze Genezing van het Afgesneden Been, ca. 1900, neogotisch, gepolychr. hout en steen (M 33545'68). KLANK KLoK hergoten door Slegers-Causard, van Tellin, toegewijd aan de H. Jozef, met voorstelling van heiligen en Jezus aan het kruis, 1923 (volgens opschrift), brons (niet meer ter plaatse) (A 45189'43) ; detail van de mantel met opschrift (A 45190'43). KLoK hergoten door Slegers-Causard, van Tellin, toegewijd aan de H. Emilius, met voorstelling van heiligen en Jezus aan het kruis, 1923 (volgens opschrift), brons 26 (niet meer ter plaatse) (A '43) ; detail van de mantel met opschrift (A 45192'43). PREEKSTOEL op de panelen van de kuip voorstelling van de Evangelisten met hun symbolen, op het muurstuk de Goede Herder, ca. 1900, neogotisch, eik (M 33546'68). SCHILDERU Vlaamse School, Kruisiging, xvme (?), doek, 115 x 78,5 (niet gefotografeerd). VERLICHTING WANDLICHT in de vorm van een bloemtuil, met electrische voorziening, ca. 1900, metaal (M 33543'68). KERK SINT-PETRUS EN PAULUS Deze dekanale kerk werd gebouwd in opdracht van Koning Leopold II, onder het pontificaat van paus Leo XIII, ter vervanging van de voormalige kerk die bij de brand van 1896 werd vernield, met uitzondering van de toren waarvan de grondvesten dateren van 1478 en die zich op het oosten, achter de huidige kerk bevindt. Deze toren die in 1712 door brand gedeeltelijk was vernield, werd in 1729 hersteld. De huidige driebeukige, neogotische kruiskerk met een schip van vijf traveeën, een koor van twee traveeën diep dat zevenhoekig is af gesloten, een triforium en transept, heeft een dubbele westertoren en drie westportalen met boven het middenste een roosvenster. De kerk werd gebouwd tussen 1901 en 1905, onder het pastoraat van deken Pierre Xavier Decannière, naar de plannen van architect De la Censerie, van Brugge. Op het oosten, in het verlengde van het hoof dkoor bevindt zich de Koninklijke Kapel met het mausoleum van Marie-Louise van Orléans, eerste koningin van België. De doopkapel is op het noordoosten gelegen. Op

29 de viering bevindt zich een spitse dakruiter. De glasramen in deze kerk zijn van de hand van Michel Martens, van Varsenare. Zij stellen de apostelen voor, geschiedkundige figuren en heiligen uit de streek, taferelen uit het verleden van Oostende en taferelen, half abstract, half figuratief, uit het Oude en Nieuwe Testament. EXTERIEUR Alg. gezicht N. met doopkapel (E 8522'43 ; E 8508'43 ; M 24832'68), N.-0. met doopkapel (E 8509'43), 0. met Koninklijke Kapel (M 24833'68), toren van de vroegere kerk, op het 0. (M 24835'68) (cf. ook SCULPTUUR, Beeldengroep (ext.), Calvarie), W. (A , z.d. ; A , z.d. ; E 25683, z.d. ; E 25865, z.d. ; E 37065, z.d. ; M '68) ; partieel gezicht Z. (M 24834'68), van de toren van de vroegere kerk (M 24836'68) (cf. ook ARCHITECTUUR, PORTAAL (EN POORTGEBOUW)). INTERIEUR Alg. gezicht naar het koor (M 24808'68), naar het doksaal (M 24809'68) (cf. ook KLANK, ORGEL), naar het N.-0. (M '68), naar het Z.-0. (M 24830'68). ARCHITECTUUR (detail) PORTAAL (EN POORTGEBOUW), portiek aangebracht tegen de noordgevel van de vroegere toren, met beeld van H. Petrus in de attiek, xvne, arduin (M 24836'68) (cf. ook SCULPTUUR) (cf. ook EXTERIEUR, partieel gezicht van de toren van de vroegere kerk). ALTAAR ALTAAR, Dienst-, samengesteld met een gedeelte van de communiebank, berk. van de Capucijnerkerk te Oostende, met voorstelling van Lam van de Apocalypsis, b. xvme, eik (M 24827'68). ALTAAR, Hoofd-, ca. 1905, marmer en koperbeslag (niet gefotografeerd). BIECHTSTOEL (1 van 5), l. en r. van middenvak twee engelen, ca. 1904, neogotisch, eik (niet gefotografeerd). BOEKBAND OOSTENDE van missaal, door Descamps (?), van Kortrijk, op de voorzijde m., de Geboorte van Jezus, op de hoeken bustes van de vier Westerse kerkvaders in medaillon, de HH. Gregorius, Hiëronymus, Augustinus van Hippo en Ambrosius van Milaan, op de rugzijde m., [Laatste Avondmaal], op de hoeken [bustes van de Evangelisten) in medaillon, twee merken o.a. DC, XIXe, zilverbeslag, rood fluweel, 37,5 x 27 (M 24786'68). COMMUNIEBANK - bestaande uit 8 panelen, xvne, eik (niet gefotografeerd). - in 2 delen, m. XJXe, eik (niet gefotografeerd). - bestaande uit 2 panelen ieder ondersteund door twee engelen, marmer, ca (niet gefotografeerd). CULTUSOBJECT AANWIJZER, in de vorm van een handje, XIXe (?), zilver, l. 39 (M 24782'68). AMPULLEN EN SCHAAL, geschonken door de leden van de kerkfabriek ter gelegenheid van het jubileum van deken Pierre Xavier de Cannière (volgens opschrift), , neogotisch, zilver, h. ampullen 16, schaal : 17 x 30 (M 24777'68). CIBORIE, twee onduidelijke merken, XIXe, Lod. XVI, zil. ver, h. 48 (M 24778'68). KELK, geen merken aangetroffen, Ie h. xvne, zilver, h. 28 (M 24785'68). KELK, op de voet o.a. Piëta en [Kruisdraging?], stam met allegorische vrouwenfiguren (?) en cuppa met Doodstrijd van Jezus in de Hof van Olijven : Jezus in de Hof van Olijven door een engel getroost, met eigendomsinscr. van de kerk, b. XIXe, zilver, h. 32 (M 24784'68). KRUISBEELD op sokkel, stam versierd met engelen in aanbidding, voet o.a. met buste van Christus, in cartouche, tussen de allegoriën van Geloof, Hoop en Liefde, 1904, verzilverd koper, h. 150 (M 24825'68). KRUISBEELD, le kw. xxe, koper, h. 170 (M 24814'68). LITURGISCHE WASKAN met eigendomsinscr. van de kerk, e. xvme-b. xrxe, zilver, h. 30 (M 24775'68). MONSTRANS, Zonne-, door Jan Moermans, van Antwerpen, op de voet Laatste Avondmaal, stam met de drie Goddelijke Deugden, Geloof, Hoop en [Liefde], b. de lunula beeldje van de Verrezen Christus onder kroon met edelstenen, geschonken door Marie-Louise van Orléans, het geheel bekroond met Pelikaan die zijn jon-

30 OOSTENDE gen voedt, l. en r. van bekroning beeldjes van de HH. Petrus en Paulus, lunula versierd met krans van diamanten, b. lunula Gulden Vlies, basis van architraaf o. en b. lunula, bezet met edelstenen, merken : Antwerpen, dekanaatsletter : gekroonde N, meesterteken : JM onder elkaar in een driehoek, 1680, goud en verguld zilver, h. 93, 18 kg (M 24774'68). MONSTRANS, Stralen-, b. XIXe, zilver, h. 67 (M 24776'68). PAX met voorstelling van Jezus aan het kruis, merk : meesterteken : gekroonde door elkaar gevlochten letters DJ (en Z?), ca. 1750, zilver, h. 15,5 (M 24780'68). RELIBKBOUDER van het H. Kruis, op de voet 0.-L. Vrouw van Smarten (?), in medaillon, merken : Brugge (?), dekanaatsletter R en meesterteken : gekroonde M, met eigendomsinscr. van de kerk, 2e h. xvne, zilver, h. 73 (M 24773'68). RELIEKHOUDER van de H. Laurentius in de vorm van een huls, Ie h. xvme, zilver, l. 36 (M '68). RELIEKHOUDER van de H. Petrus met beeld van de heilige op sokkel, le h. xvme, geschilderd en verguld hout, h. met baldakijn, ca. 200 (M 24828'68) (cf. ook TABER NAKEL, BALDAKIJN (EN TROONHEMEL)). RELIEKHOUDER van de H. Rochus van Montpellier, m. xvme of XIXe (?), Lod. xv, wit geschilderd en verguld hout, h. met baldakijn ca. 150 (M 24829'68) (cf. ook TABERNAKEL, BALDAKIJN (EN TROONBI!MI!L)). WIEROOKSCHEEPJE, drie onduidelijke merken, met eigendomsinscr. van de kerk, le h. XIXe, zilver, l. 16 (M 24779'68). WIEROOKVAT, le h. XIXe, zilver, h. 26 (M 24783'68). DECORATIE DEUR, BINNEN-, toegang tot de Koninklijke Kapel, door Louis Lenoir, van Brugge, smeedijzer, 1936 of 1938 (M 24810'68) (cf. ook SCULPTUUR). DOOPVONT le kw. xxe, neogotisch, geelkoper, h. 120 (niet gefotografeerd). GLASRAAM in de Koninklijke Kapel, door Michel Martens, van Varsenare, David Koning psalmdichter, 1964 (M 24837' 68). GRAFMONUMENT Praalgraf door Charles August Fraikin, van Herentals, van Koningin Marie Louise van Orléans, eerste koningin van België, voorstellend de koningin die de palm en de kroon van de onsterfelijkheid ontvangt uit de handen van een engel, en een zittende vrouw als symbool van de treurende stad Oostende, get. l.o., 1859, Carrarisch marmer, h. ca. 300 (M 24805'68). KLANK KLoK door G. Dumery, van Brugge, 1788, hergoten door 0. Michaux, van Leuven, toegewijd aan de H. Elisabeth, met voorstelling van de heilige, 1920 (volgens opschrift), brons (niet meer ter plaatse) (A '43). KLoK door G. Durnery, van Brugge, 1788, hergoten door 0. Michaux, van Leuven, toegewijd aan H. Franciscus, met voorstelling van de heilige, 1920 (volgens opschrift), brons (niet meer ter plaatse) (A 55224'43). KLOK hergoten door Slegers-Causard, van Tellin, toegewijd aan de H. Petrus, met voorstelling van heiligen, 1923 (volgens opschrift), brons (niet meer ter plaatse) (A 55610'44 ; A 55630'44). ORGEL door fa. Pierre Schyven, van Brussel, 1907 (M 24809'68) (cf. ook INTERIEUR, Alg. gezicht naar het doksaal). KOORGESTOELTE (1 van 2) , neogotisch, eik (M 24822'68) ; details : figuurtjes aangebracht op de leuningen : monnik (M 24823'68), duivel (M 24824'68). KOORLEZENAAR - stam bestaande uit engeltje staande op wereldbol, met adelaar op de schouders en voet samengesteld uit dolfijnen, xixe, eik, b. 144 (M 24826'68). - met adelaar, Ie kw. xxe, neogotisch, koper, b. 200 (M 24820'68). PREEKSTOEL door Pierre Peeters, van Antwerpen, met vier voorstellingen uit het leven van de HH. Petrus en Paulus, tussen de beeldjes van de Evangelisten, get. op de voet, , neogotisch, arduin (M 24813'68). SCHILDERIJ toeg. aan Franck(en) (?), Ecce Homo, berk. uit de voormalige kerk, XVIIe, op koper geschilderd, 41 X 33 (M 24802'68). 28

31 SCRIPTA INSCRIPTIE, Stichtingssteen van de eerste steenlegging van de toren in 1478, met vermelding dat de toren vernield werd door brand in 1712 en heropgebouwd in 1729, l.b. wapenschild van de stad Oostende, arduin (M 24840' 68). SCULPTUUR Beelden (4) (ext.) in nissen, rondom de Koninklijke Kapel, door Jan-Baptist Van Wint, van Antwerpen, voorstellend koningen en koninginnen, (niet gefotografeerd). Beelden (3) (ext.) in nissen aan westgevel, door Jan Baptist Van Wint, van Antwerpen, 1. en r. van westportaal de HH. Petrus en Paulus, (niet gefotografeerd), tussen de deuren van westportaal Maria, (niet gefotografeerd). Beeld (ext.) aan noordgevel van de vroegere toren, H. Petrus, xvne, arduin, h. ca. 120 (M 24836'68) (cf. ook ARCHITECTUUR (detail)). Beeldengroep (ext.), aan zuidgevel van de vroegere toren, Calvarie met o. Vagevuur, , geschilderde steen (?), h. beelden ca. 200 (M 24835'68) (cf. ook EXTE RIEUR, toren van de vroegere kerk op het 0.). Beeld (ext.), op zuidoostelijke hoek van de vroegere toren, Ecce Homo, met l. en r. snijwerk in hout met symbolen van Nieuw Testament, xvme, beeld : gepolychr. hout, h. ca. 150 (niet gefotografeerd). Beeld, 0.-L.-Vrouw van Smarten, XIXe (?), gepolychr. terracotta, h. ca. 70 (M 24839'68). Beeld, Engel met doornenkroon in de hand, XIXe (?), brons, h. 110 (M 24806'68). Beeld, H. Livinus bisschop, e. xrxe-b. xxe, neogotisch, eik, h. 155 (M 24812'68). Beelden (4) aan de vieringspijlers, de Evangelisten met attribuut, , arduin, h. ca. 250 : de HH. Johannes (M 24816'68), Lucas (M 24818'68), Marcus (M 24815'68), Mattheus (M 24817'68). Beelden (2) b. toegang tot de Koninklijke Kapel, de HH. Petrus en Paulus, 1936 of 1938, gepolychr. steen (?) (M 24810'68) (cf. ook DECORATIE). TABERNAKEL BALDAKUN (EN TROONHEMEL), Ie h. xvme, geschilderd en verguld hout, h. ca. 200 (M 24828'68) (cf. ook CULTUS OBJECT, RELIEKHOUDER van de H. Petrus). OOSTENDE BALDAKDN (EN TROONHEMEL), m. xvme of XIXe (?), Lod. xv, geschilderä en verguld hout, b. ca. 150 (M 24829'68) (cf. ook CULTUSOBJECT, RELIEKHOUDER van de H. Rochus van Montpellier). BALDAKIJN (EN TROONHEMEL) met Mariamonogram, XIXe (?), zilver, h. ca. 170 (M 24838'68) (cf. ook TEXTIEL, GEKLEED BEELD). TAFEL CREDENSTAFEL, XIXe, mahonie, h. 80,5 (M '68). TEXTIEL ANTEPENDIUM, in het m. gekroond medaillon met de Geboorte, b. papegaaien bij vruchtenschaal, e. xvneb. xvme, witte ondergrond, gestulpt goud- en zilver- en kleurzijdeborduurwerk, 100 x 300 (M '68). ANTEPENDIUM, in het m. gekroond medaillon, met de HH. Petrus en Paulus tussen hoornen der overvloeds, e. xvne-b. xvme, rood fluweel, gestulpt goud- en kleurzijdeborduurwerk, 100 X 300 (M '68). BANIER (EN VLAG), in het m. medaillon met de Aanbidding van de H. Eucharistie, 1. en r. de vier Westerse kerkvaders, de HH. Augustious van Hippo, Hiëronymus, Ambrosius van Milaan en Gregorius, o. musicerende engelen, e. XIXe, witte ondergrond, gestulpt goud- en kleurzijdeborduurwerk en halfedelstenen, 200 X 125 (M 24807'68). GEKLEED BEELD, 0.-L.-Vrouw met Kind, XIXe, gepolychr. hout, h. ca. 100 (M 24838'68) (cf. ook TABERNAKEL, BALDAKIJN (EN TROONH'EMEL) met Mariamonogram). KAZUIFEL, rugzijde met voorstelling van Lam van de Apocalypsis, e. xvne-b. xvme (?), rood fluweel, gestulpt goudborduurwerk (M 24794'68 ; M 24800'68). LITURGISCH GEWAAD, rood, Ie h. XVIe, door de Aartshertogen Albrecht en Isabella ca (?) aan de kerk geschonken (?), fluweel en kleurzijdeborduurwerk : eerste dalmatiek, voorzijde, op de sierbanden van b. naar o. en van l. naar r. de HH. Ambrosius van Milaan, Philippus, Christoffel, Agnes van Montepulciano, Augustinus van Hippo, Jacobus de Meerdere, Stefanus en Barbara, op de mouwen, l. H. Stefanus, r. H. Dorothea of H. Elisabeth van Hongarije (M 24787'68), tweede dalmatiek, voorzijde, op de sierbanden van b. naar o. en van 1. naar r. de HH. Blasius, Petrus, Lodewijk van Frankrijk (?), Apollonia, Johannes Agnus, Bartholomeus, Hiëronymus en Ursula, op de mouwen, 1. H. Stefanus, r. niet-geïd. heilige (M 24788'68), kazuifel, voorzijde met voorstelling van, van b. naar o., Jezus voor Caïphas, Judaskus en 29

32 OOSTENDE Doodstrijd van Jezus in de Hof van Olijven (M 24789' 68), rugzijde, van b. naar o. en van l. naar r., buste van God de Vader, Golgotha, Kruisdraging, Jezus met doornen gekroond, voor Pilatus die zich de handen wast, Koperen Slang en Offer van Abraham (M 24790'68) ; details : Golgotha (M '68), Offer van Abraham (M 24792'68), koorkap, voorzijde voorstellend van b. naar o. en van l. naar r., Jezus breekt het Brood met de Emmaüsgangers, Jezus verschijnt aan de Ongelovige Thomas, Jezus verschijnt aan Petrus, Jezus verschijnt aan zijn Moeder, de H. Vrouwen bij het graf, Jezus verschijnt aan de H. Vrouwen (M 24793'68), koorkap, rugzijde, op rugschild 0.-L.-Heer Hemelvaart (M 24796'68), koorkap, rugzijde, op rugschild Pinksteren : Nederdaling van de H. Geest over Maria en de apostelen (M 24795' 68). LITURGISCH GEWAAD, XIXe, goudlaken, gestulpt goud- en kleurzijdeborduurwerk : dalmatiek (2), voorzijde (M '68), kazuifel (niet gefotografeerd), koorkap, rugzijde, op rugschild Pelikaan die zijn jongen voedt (M 24799'68), koorkap, rugzijde, op rugschild buste van de H. Petrus (M 24798'68), koorkap, rugzijde, op rugschild buste van de H. Petrus (M 24797'68). VERLICHTING KANDELAAR, Paas-, Ie kw. xxe, neogotisch, geelkoper, h. 175 (niet gefotografeerd). LUCHTER (1 van 6 : 1 grote en [5 kleinere]), met wapenschilden van o.a. de stad Oostende, en van Mgr. G. J. Waffelaert, bisschop van Brugge, die de kerk ingewijd heeft, , neogotisch, koper, diam. ca. 150 (M 24819'68). OUDENBURG KERK 0.-L.-VROUW Reeds vóór 1330 was er een kapel toegewijd aan 0.-L.-Vrouw. De huidige neogotische kerk van het basilicaal type met westertoren opgericht in 1874 vervangt het vroeger vervallen driebeukig bedehuis waarvan alleen nog de noord of 0.-L.-Vrouwebeuk restte. EXTERIEUR Alg. gezicht N.-0. (B 59902'44), Z. (B 59900'44). INTERIEUR Alg. gezicht naar het koor (B 59903'44), naar het doksaal (B '44). CULTUSOBJECT CrnoRJE, deksel bekroond met de H. Geest in de gedaante van een duif, op het deksel in reliëf engelenkopjes, korenaren en druiven, op de cuppa engeltjes met druiven en korenaren, Brugs werk, op de rand van het deksel eigendomsinscr. van de kerk, ca. 1600, gedeelte- lijk verguld zilver, h. 56 (A 62146'44) ; detail : cuppa en deksel (B '50). KELK, cuppa met druiven en korenaren, op de voetrand merken : CB, 73 of 75 en twee niet-geïd. merken, 1773 of 1775 (?), zilver, h. 26,5 (A 62140'44). KELK, zeslobbige voet met vierpassen voorstellend o.a. Abraham offert Isaac en Calvarie, e. XIXe, neogotisch, verguld (niet meer ter plaatse) (A 62147'44). KRu1s, PROCESSIE-, xvme, bol onderaan XIXe, koper, b. 80 (M 52782'70). MONSTRANS, Stralen-, op de stralen engelenkopjes, druiven en korenaren, op de voetrand merk : ML en eigendomsinscr. van de kerk, e. xvme, gedeeltelijk verguld zilver, h. 56,5 (M 52780'70). RELIEKSCHRIJN van de H. Arnoldus van Soissons, bekroond met beeldje van de heilige, o. nissen met reliëfs voorstellend de HH. Benedictus van Nurcia en Scholastica, m. attributen van de H. Arnoldus : bisschopsmijter en -staf in stralenkrans, merken : Luik (?) en LG, XIXe, gedeeltelijk verguld zilver, 88 X 78 X 34 (A 62141' 44), keerzijde, o. nissen met reliëfs voorstellend de HH. Petrus en Paulus van Tarsos, m. attributen van de H. Arnoldus van Soissons : bisschopsmijter en -staf in stralenkrans (A 62144'44), zijkant met voorstelling van de H. Marcus van Glanfeuil (A 62143'44), zijkant met voorstelling van de H. Godelieve van Gistel (A 62142'44). 30

33 OUDENBURG GRAFM ONUMENT Grafsteen van pastoor Jan Vande Velde (t 1632), met geschilderde voorstelling van de overledene in gebed, de H. Johannes apostel, Jezus aan het kruis, op de bidstoel wapenschild, waarschijnlijk van ridder Arnoldus, steen (A 75343'44). Grafsteen van E. H. Norbertus Daghelet (t 1852), b. wapenschild van de Sint-Pietersabdij van Oudenburg, marmer, 170X 105 (M 52777'70). KLANK KLOK door Jan Gauthals te Mechelen (volgens opschrüt), toegewijd aan 0.-L.-Vrouw, met reliëfs voorstellend de Kroning van Maria, [de Liefde, de Hoop en 0.-L. Vrouw van Smarten met zeven zwaarden doorboord], met stempel van de klokkegieter, geschonken door de parochianen, ged (volgens chronogr.), brons (waarschijnlijk niet meer ter plaatse) (A 55616'44) ; details : 0.-L.-Vrouw van Smarten met zeven zwaarden doorboord (A 55618'44), de Hoop (A 55619'44), de Liefde (A 55617'44). SCHILDERIJ door Jules Boulanger, van Gent, Portret van een abt van de Sint-Pietersabdij van Oudenburg, r.b. wapenschild van de Sint-Pietersabdij, 1848, doek (?) (niet meer ter plaatse) (A 62148'44). SCRIPTA INSCRIPTIE, herinnerend aan de stichting in 1464 van een H. Mis door ridder Thiery de Hallewijn, o. ged. 1630, marmer (?), 82X 103 (M 52779'70). INSCRIPTIE, herinnerend aan een aflaat, b. wapenschild met wapenspreuk, xvue (?), marmer, 124x 124 (M 52778'70). SCULPTUUR Beeld, 0.-L.-Vrouw van Foy, geschonken aan de kerk in 1474 door Catharine Reve, eik, h. ca. 12 (A 62145' 44). Beeld (ext.), Jezus aan het kruis, b. xvme, geschilderd hout, h. ca. 200 (M 52775'70). Beeld (ext.), Jezus aan het kruis, XIXe, metaal, h. ca. 75 (M 52776'70). TEXTIEL BANIER (BN VLAG), samengesteld met een conopeum, versierd met bloemenkrans, onderaan Maltezerkruismotief, gedeeltelijk e. xvme, rood fluweel en zijde met borduurwerk, 90 X 58 (M 52786'70). BANIER (EN VLAG), met geschilderde voorstelling van de H. Arnoldus van Soissons, e. XIXe, neogotisch, zijde en rood fluweel met goudborduurwerk, 230X 105 (M 52783' 70). BANIER (BN VLAG), met voorstelling van het H. Hart van Jezus, b. passiewerktuigen en l. en r. Jezusmonogram, e. xixe, linnen en fluweel met goud-, zilver- en kleurzijdeborduurwerk, 200 X 105 (M 52785'70). BANIER (EN VLAG), met voorstelling van 0.-L.-Vrouw Onbevlekte Ontvangenis, staande op de maansikkel, vertrapt de slang en engelen o. gekroond Mariamonogram, op de keerzijde ged., 1954 (?), groen fluweel met goud-, zilver- en kleurzijdeborduurwerk, 160x90 (M 52784'70). VERLICHTING KANDELAAR, xvue (?), koper, h. 64,5 (M 52781'70). 31

34 ZANDVOORDE KERK 0.-L.-VROUW Reeds in 1185 is er sprake van een kapel. Een kruiskerk, waarschijnlijk uit de tweede helft van de dertiende eeuw, van het basilicaal type en met vieringstoren werd door de Geuzen zwaar geteisterd : alleen de muren bleven over, de toren was ingestort. Na de troebelen werden alleen de hoofdbeuk en de viering in gebruik genomen. Vanaf 1639 werden de boogopeningen dichtgemetseld, de zijbeuken, transeptarmen en het koor af gebroken. In 1665 werd het enig altaar gewijd. De kerk bleef onveranderd tot in 1895 een geveltoren werd gebouwd naar de plannen van architect Jules Soete, van Roeselare. Zijbeuken, transept en koor werden in 1907 opgericht naar de plannen van architect T. Nolf. De neogotische kerk werd gewijd in De nieuwbouw schijnt grotendeels de oude afmetingen van het grondplan weer te geven. Van de huidige kerk zijn alleen nog middenbeuk, vieringspijlers en -bogen vroeg-gotisch. EXTERlEUR Alg. gezicht Z. (B 59628'44), W. (B 59635'44). INTERIBUR Alg. gezicht naar het koor (B '44), naar het doksaal (M '70). COMMUNIEBANK panelen voorstellend de Oprichting van de Koperen Slang, Hostiedragende Kelk en het Brood en de Wijn, 1720, eik (M 45684'70). CULTUSOBJECT CHRISMATORIUM, op de voetrand merken : Brugge, IFP en gekroond cijfer J, 2e h. xvme, zilver, h. 14 (B 59629' 44). KELK, cuppa versierd met druiven en korenaren, drie niet-geïd. merken, o. de voet eigendomsinscr. van de kerk, ged. 1638, zilver, h. 28 (B 59632'44). KELK, o. de voet eigendomsinscr. van de kerk, e. XIXeb. xxe, neogotisch, zilver en , h. 23,5 (B 59634'44). MONSTRANS, Stralen-, b. op de stralenkrans de H. Geest in de gedaante van een duif in stralenkrans en twee engelenkopjes, o. op de stralenkrans korenaren, op de voetrand merken : Brugge (?) en gekroonde 82, 1782, zilver, h. 58 (B 59633'44). PROCESSIBKRUIS, m. xvme, koper, h. 64 (M 45686'70). GRAFMONUMENT Grafsteen (ext.) van burggraaf Jacob Witvoets (?) (t 1552) en echtgenote (t 1559), met uitgesleten wapenschilden, steen, 202 X 184 (M 45688'70). Grafsteen van E.H. Jan Blanckaert (t 1558), met voorstelling van de afgestorvene en op de hoeken de symbolen van de Evangelisten, arduin, 108,5 x 68,5 (M 45683' 10). r Grafsteen (ext.) van Christianus Vanroy (t 1852) en echtgenote Sophia Zwaenepoel (t 1850), marm r, 112 X 66,5 (M 45687'70). KLANK ORGEL door Frans Ureel, van Krombeke, ged. 1854, gerestaureerd door J. en P. Loncke, van Diksmuide (Esen) (M 45682'70). SCHILDERU - door Charles Schmids, Jezus aan het kruis, r.o. get en ged., 1836, doek, 105X70 (M 45689'70). - Vlaamse School (?), copie naar Gerard Seghers, xvne, doek, 102 X 82 : Voorbereiding tot de Geseling (B 59630' 44; M 45690'70), de Geseling (B 59636'44). VERLICHTING KANDELAAR (2), XVJe (?), koper, h. 20 (M 45685'70). 32

35 INHOUDSTAFEL Woord vooraf Inleiding 3 Lijst der afkortingen 7 Trefwoordenlijst BREDENE ETTELGEM Kerk Sint-Jozef (Molendorp-Sas Slijkens) (H.V.) Kerk Sint-Rikiers (H.V.) Kerk H. Tberesia van het Kind Jezus (Duin) (H.V.) Kapel 0.-L.-Vrouw ter Duinen (Visserskapel) (H.V.) Voormalige kerk Sint-Eligius (B.R.) Kerk Sint-Eligius (B.R.) r OOSTENDE Kerk H. Hart (H.V.). 17 Kerk 0.-L.-Vrouw Hemelvaart (Mariakerke) (H.V.) 18 Kerk 0.-L.-Vrouw Koningin (Mariakerke) (H.V.). 20 Kerk 0.-L.-Vrouw Onbevlekt Ontvangen (Hazegras) (H.V.) 21 Kerk Sint-Anna (Stene) (H.. V.). 22 Kerk Sint-Antonius van Padua (Opex) (H.V.). 24 Kerk Sint-Catharina (Stene-Conterdam) (H.V.). 24 Kerk Sint-Franciscus van Assisi (Stene) (H.V.). 25 Kerk Sint-Godelieve (H.V.) 25 Kerk Sint-Jan-Baptist (H.V.) 25 Kerk Sint-Jozef (H.V.). 25 Kerk Sint-Petrus en Paulus (H.V.). 26 OUDENBURG Kerk 0.-L.-Vrouw (B.R.) 30 ZANDVOORDE Kerk 0.-L.-Vrouw (B.R.) 32 33

36 D/1977/0613/R84 KIK - Brussel DRUKKERIJ O. THONE N.V. / LUIK

37

38