Erven naar Marokkaans recht

Transcriptie

1 S.W.E. Rutten Erven naar Marokkaans recht Aspecten van Nederlands internationaal privaatrecht bij de toepasselijkheid van Marokkaans erfrecht INTERSENTIA METRO

2 Voorwoord Inhoudsopgave Afkortingen v ix xv Inleiding 1 Hoofdstuk 1 Islamitisch recht 13 Hoofdstuk 2 Marokkaans erfrecht Inleiding Inleidende opmerkingen over het islamitische erfrecht 21 A. ONTSTAAN VAN HET ISLAMITISCHE ERFRECHT 21 B. GRONDSLAGEN VAN HET ISLAMITISCHE ERFRECHT 23 C. RECENTE ONTWIKKELINGEN 25 D. DE WAQF OF HUBUS De hubus in Marokko Het Marokkaanse erfrecht A. HET TESTAMENT Materiele voorwaarden Vormvereisten Gevolgen van het testament De testamentaire hubus De aanwijzing van erfgenamen (tanzil) 42 ix

3 B. DE ERFOPVOLGING Voorwaarden voor erfopvolging Beletselen voor erfopvolging Het verkrijgen van de hoedanigheid van erfgenaam 48 a. Huwelijk 48 b. Bloedverwantschap De erfgenamen Rangorde waarin de erfgenamen worden geroepen De erfdelen 61 a. Erfdelen van de koranische erfgenamen 62 b. Erfdelen van de 'asafoz-erfgenamen 72 c. Bijzondere gevallen 78 d. Het verplicht testament 85 C. DE AFWIKKELING VAN DE NALATENSCHAP 90 D. SUCCESSIERECHTEN 92 Hoofdstuk 3 Bevoegdheden van diplomatieke vertegenwoordigers en consulaire ambtenaren 93 Hoofdstuk 4 Nederlands internationaal erfrecht Inleiding Bevoegdheid van de Nederlandse rechter 97 A. HUIDIG RECHT 98 B. VOORSTEL VAN WET Verwijzingscategorieen Erfopvolging: de toepasselijke erfwet 105 A. OUDE CONFLICTENRECHT INZAKE DE ERFOPVOLGING 105 B. ERFRECHTVERDRAG EN WET CONFLICTENRECHT ERFOPVOLGING Toepassingsbereik De verwijzingsregel 114 a. Rechtskeuze 114 b. De objectieve verwijzingsregel 116 c. Overige bepalingen Vorm van de uiterste wil 125 A. TOEPASSINGSBEREIK 126 B. DE VERWIJZINGSREGEL 127

4 6. Bekwaamheid om bij uiterste wil te beschikken Afwikkeling van de nalatenschap 129 A. WET CONFLICTENRECHT ERFOPVOLGING Vereffening van de nalatenschap Verdeling van de nalatenschap Erkenning van consulaire werkzaamheden 136 A. ERKENNING VAN EEN CONSULAIRE AFWIKKELING VAN DE NALATENSCHAP Het Haags Trustverdrag en de Marokkaanse hubus 140 A. HET HAAGS TRUSTVERDRAG Toepassingsbereik Toepasselijk recht Erkenning 143 B. Is DE MAROKKAANSE HUBUS EEN TRUST? 145 C. ERKENNING VAN DE MAROKKAANSE HUBUS 147 Hoofdstuk 5 Voorvragen De voorvraag Marokkaans IPR betreffende het personeel statuut Huwelijk 159 A. HUWELIJK ALS VOORVRAAG 159 B. NEDERLANDS INTERNATIONAAL HUWELUKSRECHT 161 C. MAROKKAANS INTERNATIONAAL HUWELUKSRECHT 163 D. VOORBEELDEN Huwelijksontbinding 170 A. HUWELIJKSONTBINDING ALS VOORVRAAG 170 B. NEDERLANDS INTERNATIONAAL HUWELUKSONTBINDINGSRECHT 170 C. MAROKKAANS INTERNATIONAAL HUWELUKSONTBINDINGSRECHT D. VOORBEELDEN Afstamming 176 A. AFSTAMMING ALS VOORVRAAG 176 B. NEDERLANDS INTERNATIONAAL AFSTAMMINGSRECHT 177 C. MAROKKAANS INTERNATIONAAL AFSTAMMINGSRECHT 178 D. VOORBEELDEN 179 XI

5 6. Adoptie 182 A. ADOPTIE ALS VOORVRAAG 182 B. NEDERLANDS INTERNATIONAAL ADOPTIERECHT 182 C. MAROKKAANS INTERNATIONAAL ADOPTIERECHT 184 D. VOORBEELDEN Huwelijksvermogensregime 186 A. HUWELIJKSVERMOGENSREGIME ALS VOORAFGAANDE VRAAG 186 B. NEDERLANDS INTERNATIONAAL HUWELJJKSVERMOGENSRECHT 186 C. MAROKKAANS INTERNATIONAAL HUWELUKSVERMOGENSRECHT 190 D. VOORBEELDEN 191 Hoofdstuk 6 De openbare orde Inleiding De openbare orde 194 A. BEGRIPSOMSCHRUVING 194 B. DE EXCEPTIE VAN DE OPENBARE ORDE 194 C. GEVOLGEN VAN EEN BEROEP OP DE EXCEPTIE VAN DE OPENBARE ORDE Marokkaans erfrecht en de openbare orde 200 A. INLEIDING Onderscheid naar geslacht 202 a. Gelijkheidsbeginsel: verbod van discriminatie naar geslacht 202 b. Is het Marokkaanse erfrecht in strijd met het verbod van discriminatie naar geslacht? 204 c. Conclusie Onderscheid naar geboorte 214 a. Gelijkheidsbeginsel: verbod van discriminatie naar geboorte 214 b. Is het Marokkaanse erfrecht in strijd met het verbod van discriminatie naar geboorte? 217 c. Conclusie Onderscheid naar godsdienst 219 a. Gelijkheidsbeginsel: verbod van discriminatie naar godsdienst 219 b. Is het Marokkaanse erfrecht in strijd met het verbod van discriminatie naar godsdienst? 220 xn

6 c. Conclusie Afwijkingen van grondslagen van het Nederlandse erfrecht 221 a. Testeervrijheid; dwingend recht en regelend recht 223 b. Het verkrijgen van de hoedanigheid van erfgenaam 228 c. Kring der erfgenamen 229 d. Onderscheid tussen koranische en 'asaba-etfgenamen 231 e. Omvang van de erfdelen 232 f. Overige afwijkingen Voorvragen en openbare orde Betekenis van het religieuze karakter van het Marokkaanse erfrecht en van de islamitische godsdienst van de erflater Betekenis van de rechtskeuze voor de openbare orde-exceptie B. GEVOLGEN VAN EEN BEROEP OP DE OPENBARE ORDE Toetsing aan Verdragen 249 A. BETEKENIS VAN MENSENRECHTEN IN HET IPR 249 B. VERDRAGSBEPALINGEN DIE VOOR DE ERFOPVOLGING VAN BELANG KUNNEN ZUN Rechten van erfopvolging 257 a. Art. 8 EVRM 257 b. Art. 16 lid 1 aanhef en sub h Vrouwenverdrag Beschikkingsvrijheid 272 a. Art. 1 Eerste Protocol EVRM 272 b. Art. 8 EVRM 274 C. TOETSING AAN VERDRAGSBEPALINGEN OF AAN DE OPENBARE ORDE?. 275 Hoofdstuk 7 Erkenning en tenuitvoerlegging in Marokko Verwijzingsregels inzake de erfopvolging Erkenning en tenuitvoerlegging van rechterlijke beslissingen Erkenning en tenuitvoerlegging van authentieke akten 285 Hoofdstuk 8 Conclusies 289 Samenvatting 299 Summary 307 xiu

7 Resume Trefwoordenregister Literatuur Curriculum xiv