Handleiding onderwijsinspiratiebox:

Transcriptie

1 Handleiding onderwijsinspiratiebox: Plaats de box op een handige plek in uw klas en u kunt er op ieder moment een geschikte kaart uit halen die direct een concrete tip geeft op een essentieel onderwijskundig gebied! De box bestaat uit acht katernen, te weten: Inleiding Algemeen Complimenten Bekrachtigers Energizers Groepsdynamiek Gedragsmanagement Ontmoedigers In deze handleiding wordt de achtergrond, inhoud en inzetbaarheid van ieder katern toegelicht. Wij wensen u veel plezier en inspiratie met de onderwijsinspiratiebox! Inleiding: De onderwijsinspiratiebox is een praktisch ondersteuninginstrument voor de dagelijkse praktijk van leerkrachten en docenten die te maken hebben met uitdagend en grensoverschrijdend gedrag van hun leerlingen. In deze box staan de basisprincipes van Positive Behavior Support (PBS) centraal. PBS is een schoolbrede preventieve aanpak van gedrag, gericht op alle leerlingen waarbij de positieve benadering centraal staat. Door krachten en inspiratie te bundelen is deze box ontstaan waarin verschillende categorieën aantreft die een praktische aanpak voor het bevorderen en het behouden van goed gedrag in uw klas omschrijven. Deze box is tot stand gekomen n.a.v. het project goed gedrag kun je leren. Het doel van dit project was het optimaliseren van het lesklimaat en het voorkomen van grensoverschrijdend gedrag. Dit project heeft van plaatsgevonden op basisschool de Zuidwester in Tilburg. Goed gedrag kun je leren is uitgevoerd door de stichting Biezonderwijs in samenwerking met WSNS Tilburg en basisschool de Zuidwester. Algemeen: Hierin vindt u algemene informatie over het project, de achtergrond en de toepassingen - Wat is PBS - Goed onderwijs is de beste vorm van gedragsmanagement - Groepsvormingsprocessen - Een format Gedragsbevorderingsprotocol - De escalatietrap bij agressie - Links en Apps

2 Complimenten: Bij het geven van complimenten wil je het doel treffen. Het is daarom belangrijk dat je zegt wat je meent, complimenten moeten gemeend, authentiek en respectvol zijn. Verder is het belangrijk dat het compliment relevant is en gebaseerd is op de realiteit. En als laatste heeft het overdrijven geen nuttig doel, het heeft geen zin om buiten uzelf te treden. U geeft geen complimenten vanuit het verlangen aardig te zijn tegen de leerling. Een goed compliment geven vereist veel oefening. Het krijgen van een compliment geeft de leerling een goed gevoel. Dit biedt de basis om tot leren te komen. Met een goed gevoel functioneert de leerling beter en staat meer open voor wat er om hem heen gebeurt. Een compliment geven heeft veel voordelen: - U toont dat u aandacht hebt voor wat de ander doet. - U bouwt aan een coöperatieve werkrelatie. - U verstevigt het zelfbeeld en het vertrouwen van de ander. - U helpt de ander met de neus in de richting van de mogelijke oplossing te staan. - U creëert een sfeer van vertrouwen en samenwerking. - U biedt de ander de kracht om meer te doen van wat werkt. In dit katern vindt u praktische toepassingen om uw leerlingen regelmatig op een originele wijze te becomplimenteren bij het vertonen van gewenst gedrag. Verder wordt uitgelegd hoe je complimenten kunt onderverdelen en daarmee efficiënt kunt toepassen. Bekrachtigers: De gedragswetten uit de psychologie geven het volgende aan: *Gedrag, dat beloond wordt, neemt toe. *Gedrag dat gestraft wordt, wordt onderdrukt. *Gedrag dat genegeerd wordt, neemt af. Bekrachtigers zijn, naast complimenten, een manier om gewenst gedrag te bevorderen. Veelal zijn bekrachtigers handelingen of gebeurtenissen die de leerlingen graag doen, zien of ervaren. Zorg ervoor dat de bekrachtigers op een voor iedereen helder moment, na een voor iedereen heldere afspraak ingezet worden. Maar hoe lastig is het soms om hierin originele ideeën te bedenken? In dit katern vindt u op individueel, groeps-, en schoolniveau praktische tips en suggesties voor bekrachtigers waardoor u bij toepassing u kunt genieten van de euforie van de leerling, groep en/of klas die de bekrachtiger ontvangt! Energizers: Basisprincipes voor energizers zijn samenwerking en respect voor anderen. Dit gaat gepaard met socialisatie, spontaniteit en vooral plezier. Samenwerking is gebaseerd op de theorie van het coöperatief leren. Deze theorie leert dat kinderen samen meer bereiken dan alleen. Door elkaar te helpen, leren de kinderen samenwerkingsvaardigheden gebruiken. Bij sommige

3 energizers zijn deze vaardigheden nodig om de opdracht tot een goed einde te brengen. Ieder kind is belangrijk en wordt geaccepteerd. Energizers bevatten elementen van competitie, maar het draait voor een groot deel om plezier. Energizers zijn voor de leerkracht eenvoudig inzetbaar tijdens de lessen, aangezien er flexibel mee omgegaan kan worden. Uit onderzoek blijkt dat een uitdagende omgeving waarin kinderen mogen bewegen de hersenactiviteit zal verhogen. Nieuwe prikkels zorgen voor aanmaak van nieuwe neuronen, zenuwen in de hersenen die signalen ontvangen en afgeven, en dus voor verhoogde hersenactiviteit. Dit heeft tot uitwerking dat kinderen na zo n energiespelletje, waarbij nieuwe prikkels aan de orde zijn, aan het werk kunnen met een verhoogde hersenactiviteit. Dit zal hoogstwaarschijnlijk leiden tot betere prestaties.( Boyd, D. and Bee, H., Lifespan Deveopment. Fourth edition, (Boston: Pearson Education, 2005), (Cao et al., 2004; Rhodes et al., 2003) Volgens Kagan zijn er tien belangrijke redenen waarom kinderen energizers nodig hebben en wat het effect van energizers is. Deze tien redenen kunnen we verdelen onder twee gebieden, namelijk onder ontwikkelingsgebieden en het sociale klimaat. Ontwikkelingsgebieden 1.Karakter ontwikkelen 2. Het ontwikkelen van emotionele intelligentie 3. Het ontwikkelen van positieve sociale oriëntatie 4. Het ontwikkelen van de creativiteit 5. Het verder ontwikkelen van de Lichamelijk-kinesthetische intelligentie 6. Het ontwikkelen van procesoriëntatie 7. concentratie verhogen Het sociale klimaat 8. Het creëren van gelijke deelname 9. Het creëren van betrokkenheid 10. Het in contact komen met onze instinctieve speelsheid In dit katern treft u talloze ideeën aan om bovenstaande deelgebieden aan te spreken. Door de handzame vormgeving voorkomt u eindeloos geblader in een boek maar trekt u een kaartje en kunt u meteen met uw leerlingen aan de slag. Energizers kunnen eenvoudig worden ingezet binnen het onderwijs, omdat ze geen speciale vaardigheden vereisen en er geen strikte regels en dure materialen nodig zijn. Kortom: er kan altijd en overal worden gespeeld. Groepsdynamiek: Groepsdynamiek; het woord zegt het al, is een een dynamisch proces. Groepsvorming onder leerlingen laat zich maar moeilijk laat beïnvloeden door volwassenen. Toch kan door het geven van adequate ondersteuning op het juiste moment de groepsmentaliteit op een hoger plan worden gebracht. Door oog te hebben voor wat zich in de onderlinge leerling-leerling verhoudingen afspeelt en een tijdige bijsturing van ongewenste ontwikkelingen, kan middels activiteiten veel negatief gedrag en leed worden voorkomen. Daarbij is het van

4 belang dat de met zorg gekozen activiteiten zorgvuldig met de groep worden besproken. Elke verandering in de groepssamenstelling kan leiden tot ingrijpende wijzigingen van de sfeer in de totale groep. Daarom is het begin van een nieuw schooljaar een uitstekend moment om heel gericht met groepsvorming bezig te zijn. Juist in deze periode worden de onderlinge, al of niet uitgesproken en vastgelegde, groepsregels bepaald. Gedurende de rest van het schooljaar blijft de groepsvorming een onderhoudsgevoelig aspect van het pedagogisch handelen van de leerkracht. Het proces van groepsvorming wordt op gang gebracht door 3 basisbehoeften bij leerlingen: erbij willen horen invloed willen uitoefenen behoefte aan persoonlijk contact Hierbij zijn 5 fasen te onderscheiden ( model Tuckman en Jensen 1977) 1. Forming: vormend, kat uit de boom kijken, kennismaken, wie zijn de anderen 2. Storming: conflictfase, ontstaan van machtsverhoudingen. 3. Norming: vorming van groepscodes/ regels: wat mag en wat moet 4. Performing: productiviteit, groepswerk. 5. Adjourning: afscheid, losmaken, afbouwen. In dit vindt u een aantal werkvormen om van een klas een groep te maken. Een aantal activiteiten zijn gericht op het begin van het schooljaar zodat de groepsvorming zo positief mogelijk kan starten. De overige activiteiten zijn het gehele jaar inzetbaar. Denk hierbij aan ondersteunende activiteiten maar ook aan spelvormen, visueel ondersteuningsmateriaal en concreet leerkrachtgedrag bij de verschillende groepsvormingsfases. Gedragsmanagement: Hierin treft u concreet omschreven situaties aan die vaak een uitdaging bieden, zoals het fysiek met elkaar omgaan van leerlingen, onrust in de klas, een slecht concentratie van de gehele groep, hoe om te gaan met verschillende moedertaalsprekers of leerlingen die geen gezichtsverlies willen leiden wanneer ze op hun gedrag aangesproken worden. In dit katern worden praktische handelingen en pedagogische suggesties gegeven die gebaseerd zijn op een onderzoek van de universiteit van Utrecht naar wat in dergelijke situaties werkt. Ontmoedigers: Hier vindt u concrete schoolbreed inzetbare strategieën om ongewenst gedrag te ontmoedige en straffen om ongewenst gedrag af te laten nemen. Ontmoediging van ongewenst gedrag kan in stappen verlopen, startend met logische consequenties voor individueel ongewenst gedrag (bijvoorbeeld: Een leerling die niet mee mag doen aan een leuke activiteit omdat hij tijdens werktijd niet gewerkt heeft), het niet doorgaan van iets leuks (zoals een film kijken met de groep) naar uiteindelijk maatregelen op schoolniveau (bijvoorbeeld een vrije middag inhalen bij de directeur).

5 De onderzoekers schrijven dat het verbazingwekkend is dat we zo weinig weten over de effectiviteit van straffen die in het Nederlandse onderwijs worden gegeven. Er wordt in de literatuur altijd voorkeur gegeven aan belonen boven straffen, aan versterken van gewenst gedrag, aan positieve in plaats van negatieve feedback. Bij kinderen in de basisschoolleeftijd werkt positieve feedback bij cognitieve opdrachten beter dan negatieve. Om in deze box echter ook tegemoet te komen aan de dagelijkse praktijk waarin leerkrachten naast de positieve benadering, ook de mogelijkheid van een correcte, in de juiste verhouding staande, ontmoediger dan wel straf in willen kunnen zetten, wordt de opbouw en het onderscheid aan mogelijkheden hierin concreet omschreven in dit katern. In de praktijk wordt vaak door leerkrachten na een lichte vermaning (verbale correcties en uitstellen van straf) vrij abrupt overgestapt op "zwaar geschut", zoals het verwijderen uit de les en schorsen. Tussen een lichte en zware straf zit er eigenlijk niets. Een "sanctiegat": een mooi woord In deze box wordt dit sanctiegat opgevuld.