DE INVOERING VAN DE BELASTING...

Transcriptie

1 Grondbeginselen INLEIDING...2 A. ALGEMEEN...2 B. GRONDWETTELIJKE BEVOEGDHEIDSVERDELING DE INVOERING VAN DE BELASTING...3 A. HET LEGALITEITSBEGINSEL EN ZIJN GEVOLGEN Algemeen Grondregels die voortvloeien uit het legaliteitsbeginsel...3 (1) Wet = bron fiscale schuld... 3 (2) Alles is fundamenteel vrij van belasting Interpretatie van de fiscale wet Vrije keuze van de minst belaste weg Gebonden bevoegdheid van de administratie en afwijzing van de billijkheid Besluit...6 B. HET ANNUALITEITSBEGINSEL HET TOEPASSINGSGEBIED VAN DE BELASTING: FISCALE AUTONOMIE...6 A. INLEIDING...6 B. HET GELIJKHEIDSBEGINSEL...7 C. DE NON-RETROACTIVITEIT Wetten Uitvoeringsbesluiten Lokale besturen...9 D. HET TERRITORIALITEITSBEGINSEL DE AFWEZIGHEID VAN EEN VOOR ALLE BELASTINGEN GELDENDE FISCALE WETGEVING EN VAN ONGESCHREVEN FISCALE ALGEMENE RECHTSBEGINSELEN...9 A. INLEIDING...9 B. NON BIS IN IDEM? C. REALITEITSBEGINSEL? D. MORALITEIT VERSUS MORELE NEUTRALITEIT VAN DE FISCALE WET DE JURIDISCHE OMKADERING VAN DE BELASTING...11 A. INLEIDING B. DE VERHOUDING TUSSEN HET FISCAAL RECHT EN ANDERE RECHTSTAKKEN Belang Publiekrecht Privaatrecht C. DE FISCALE WET IS VAN OPENBARE ORDE D. DE TOEPASSING VAN GEMEENRECHTELIJKE CONCEPTEN EN PRINCIPES E. BEHOORLIJK BESTUUR F. DE VOORRANG VAN HET VERDRAGSRECHT BESLUIT...14 Academiejaar samenvatting - Jeroen De Mets 1

2 1. Inleiding A. Algemeen steeds meer nood aan financiering overheid (meer taken) voornaamste bron inkomsten = belasting o maar wat is dat? Doel belasting relevant? (ook regulerende functie?) Tegenprestatie? Cass: heffing om diensten van openbaar nut te verrichten Cass: <-> retributie: daar individuele en rechtstreekse tegenprestatie RL: dus belasting -> geen rechtstreekse en individuele tegenprestatie Wat en hoeveel belasten = economische en ideologische kwestie Juridische kwestie = rechtsbescherming o Historisch gegroeid o Omvat Formele rechtsbescherming: voor een rechter Materiële rechtsbescherming: bescherming bij tot stand komen belasting, door formuleren regels voor belastingsheffing o Op basis van basisbeginselen <-> belastingsbeginselen richtsnoeren voor wetgever maar onduidelijkheid over aard vooral beleidsinvloed, niet afdwingbaar <-> algemene rechtsbeginselen ongeschreven juridische principes, gevonden in de wet wettelijke/grondwettelijke waarde, dus grond voor cassatiemiddel (tenzij ook wettelijke bepaling) =grondwettelijke en wettelijke regels die belastingsheffing beheersen B. Grondwettelijke bevoegdheidsverdeling Art. 170 Gw. o de staat mag belastingen heffen o gemeenschappen en gewesten mogen belastingen heffen maar federale wetgever mag noodzakelijke uitzonderingen bepalen mag zelfs regionale belastingen afschaffen als al regeling: regio s mogen niet meer optreden (ook in wet) o gemeenten, provincies, agglomeraties, federaties van gemeenten mogen belastingen heffen binnen wettelijke kader o wet, decreet, ordonnantie: mag belastingsbevoegdheid toekennen aan publiekerechtelijke organismes opdeling rijksbelastingen (=belangrijkste) o directe belastingen inkomstenbelasting op globaal inkomen (personenbelasting, vennootschapsbelasting, ) gelijkgestelde belastingen (bv. verkeersbelasting) o indirecte belastingen o.a. BTW, successierechten, registratierechten, o sommige: ondertussen gewestelijke belastingen Academiejaar samenvatting - Jeroen De Mets 2

3 opsomming in wet financiering gemeenschappen en gewesten oneigenlijke gewestelijke belastingen : federale overheid houdt vinger in de pap voor regulering 2. De invoering van de belasting A. Het legaliteitsbeginsel en zijn gevolgen 1 Algemeen Principe: enkel wet kan belasting invoeren (art. 170, 1 Gw.) o Mutatis mutandis voor gemeenschappen e.d. o NL: uit kracht van een wet o Reactie tegen Nederlandse tijd Gevolg o Wet moet invoeren en alle essentiële elementen (tarief, grondslag, ) regelen o Enkel minder belangrijke zaken in KB o Delegatie mogelijk als voldoende nauwkeurig omschreven + essentiële elementen door wetgever vastgesteld o Opm: ook vrijstellingen enkel uit wet o Uitzondering: in spoedeisende gevallen, als machtiging ondubbelzinnig is + controle door wetgever binnen korte termijn Praktijk: niet altijd evens strikt gevolgd, vooral in indirecte belastingen o Reden: parlementaire procedure = log o Ware traditie van volmachtwetgeving o Vroeger: geen toetsing aan art. 170 Gw. mogelijk als gebaseerd op volmachtwet Cass/RvS: rechter kan wet/volmachtsbesluit niet toetsen aan Gw. o Nu: controle GWH Eerste via art Gw. Sinds 2003 rechtstreeks Vaak bekrachtiging a posteriori als oplossing 2 Grondregels die voortvloeien uit het legaliteitsbeginsel (1) Wet = bron fiscale schuld Fiscale schuld vloeit voort uit wet niet uit overeenkomst met administratie Gevolgen o Aangifte =/= aanbod of bekentenis Niet bindend Recht op rechtzetting o Instemming met onwettige belasting = onmogelijk o Administratie moet wet toepassen Zie evenwel verder: vertrouwensbeginsel Geen welwillende afwijkingen Niet gebonden door standpunten en toezeggingen Vroeger: systeem van rulings/voorafgaande beslissingen: geen ruling in strijd met wet Nu: voorafgaande beslissing, maar niet bindend als in strijd met wet (2) Alles is fundamenteel vrij van belasting Academiejaar samenvatting - Jeroen De Mets 3

4 Alles is vrij van belasting, tenzij wet anders bepaalt (=vrijheidsbeginsel) o Maar praktijk: zeer veel belasting o NL: belasting = normaal verschijnsel in moderne maatschappij Gevolg: o B: strikte interpretatie wet o NL: even soepel als eender welke wet 3 Interpretatie van de fiscale wet Principe: strikte interpretatie o < vrijheidsbeginsel o voor alle wetten die vrijheid beperken Praktijk: minder strikt o Jaren 50-60: Cass. Is redelijk soepel (bv. ruime invulling beroepswerkzaamheid) o Gevolg, RL: ruime interpretatie als bedoeling wetgever Bedoeling wetgeving zelfs als impliciet Zelfs begrijpende interpretatie (= verregaand) Teleologische ( wat als wet nu was aangenomen ) = waarschijnlijk niet mogelijk Twee gevolgen: o Verbod van analogische toepassing (toepassing wat op gelijkaardige situaties) NL: dat mag wel (vb. Radiotaks -> ook op televisies) B: absoluut verboden in fiscale zaken Gemeen recht: soms noodzakelijk (want verbod op rechtsweigering, art. 5 BW) Fiscaal recht: art. 5 BW speelt niet -> rechter moet zich enkel uitspreken over verschuldigd of niet -> geen wet -> geen belasting o In dubio contra fiscum NL: niet meer geldig B: oude RS cassatie < vrijheidsbeginsel o RL: slechts bij gebreke van andere interpretatiemogelijkheden o Omgekeerd, bij vrijstellingen: in dubio pro fisco Na 1985: Cassatie leek soepeler te worden -> kijkt naar doel en strekking wet (dus ook doelmatigheid, billijkheid, ) -> zelfs tegen letterlijke wettekst in Na 1990: leek stil te vallen Recent (2001): weer opgedoken o bevestigd in o maar niet duidelijk welke draagwijdte ook recente arresten met strikte toepassingen in leer van vrije keuze van de minst belaste weg: cass is wel strikt 4 Vrije keuze van de minst belaste weg Wetsontduiking = dwingend recht bewust ontduiken door creatie van op zich regelmatige rechtstoestand die verboden toestand benadert ( oneigenlijk gebruik van een recht ). o NL: fraus legis verboden o B: nooit aanvaard in heersende RS/RL Wel in gemeen recht Academiejaar samenvatting - Jeroen De Mets 4

5 Fiscaal recht: <-> legaliteitsbeginsel louter kijken naar wet, niet naar gevolgen Cass begin jaren 60: Brepolsleer -> geen probleem als partijen gevolgen van hun rechtshandeling aanvaarden (functioneert constructie volgens de regels die haar eigen zijn?) o Gevolg: juridisch bestaande handeling mag niet vervangen worden door economische realiteit Misbruik van recht bestaat niet Rechter kan slechts simulatie nagaan = niet aanvaarden van juridische gevolgen Jaren 70: toch enige tendens (Hoven v Beroep) om te kijken naar bedoelingen partijen+economisch resultaat, maar is verdwenen Eind jaren 80: Cassatie is formeel: geen belastingsfraude als partijen gevolgen aanvaarden van op zichzelf regelmatige rechtshandeling o Geen rekening houden met economische werkelijkheid o Zelfs al is bedoeling om belastingsdruk te verminderen Opm: doet geen afbreuk aan gemeenrechtelijke simulatie o =naar buiten toe rechtshandeling stellen, maar tussen partijen gevolgen teniet doen door tegenbrief o = vorm van niet aanvaarden van gevolgen Cass: er is simulatie (in de fiscaalrechtelijke zin) als partijen rechtshandeling stellen die niet overeenstemt met hun werkelijke wil Bewijs met alle middelen van recht o Sommige RL: fiscaalrechtelijke simulatie vervangen door dit Voorbeelden o Onderkapitalisatie: financieren dochtermaatschappij met leningen ipv kapitaal Fiscus: dit is ook kapitaal, dus wetsontduiking Cass: nope Slechts als geveinsd -> vereist dat zaken in gemeenschap gebracht zijn + maatschappelijk risico ondergaan (=meer dan risico schuldeiser) Uiteindelijk: interventie wetgever o Sale and lease back: goed verkopen en terug huren Bv. afgeschreven schip verkopen aan dochtermaatschappij (meerwaarde = vrijgesteld), die het weer afschrijft Cass: dat mag Uiteindelijk: wetgever komt tussen o Bezoldigingen bestuuders vervangen door huurprijs Administratie: realiteitsbeginsel -> bezoldigingen Cass: nope Uiteindelijk: interventie wetgever 1993: toch algemene antiontgaanswetgeving (vroeger: enkel in beperkt aantal gevallen) o Juridische kwalificatie akte door partijen niet tegenwerpelijk als administratie vaststelt dat doel = belasting ontwijken (art. 344, 1 WIB) Tegenbewijs: kwalificatie beantwoord aan rechtmatige economisch of financiële behoefte o Discussie: draagwijdte bepaling? SVC: invoering leer wetsonduiking (=ongrondwettig) Arbitragehof: klopt, maar niet ontgrondwettig Administratie moet aantonen dat doel en strekking wet miskend zijn doordat belastingplichtige, om belasting te Academiejaar samenvatting - Jeroen De Mets 5

6 ontduiken, een constructie opzet die beoogde toestand dicht benadert Cassatie: beperkt art. 344, 1 WIB tot leer simulatie Art. 344, 1 WIB laat administratie toe om kunstmatig gesplitste rechtshandeling samen te voegen Maar: administratie moet juridische gevolgen akte respecteren -> herkwalificatie moet soortgelijke niet-fiscale gevolgen teweeg brengen als eindresultaat gestelde rechtshandeling(en) o =simulatieleer, maar soortgelijke gevolgen ipv identieke 5 Gebonden bevoegdheid van de administratie en afwijzing van de billijkheid Administratie heeft invorderingsplicht: moet fiscale wetten toepassen zoals ze zijn Gevolg: geen billijkheidsoverwegingen (cf. wettelijke oorsprong fiscale schuld) 6 Besluit Strakke en rechtlijnig beginsel o < vrijheidsbeginsel o ook doorgetrokken in nadeel belastingsplichtige maar praktijk (zeker administratieve) = anders o wetten op maat administratie, en niet altijd even hoogstaand o soms onbillijke gevolgen: dan laat administratie wet buiten toepassing B. Het annualiteitsbeginsel Art. 171 Gw.: jaarlijks stemmen over belastingen o = elk jaar uitvoerende macht toelaten geven om belastingswetten toe te passen o via geijkte formule in (meestal) begrotingswet o in principe ook voor lokale besturen (maar minder duidelijk in decreten) gevolg: fiscale schuld ontstaat materieel door: o voltrokken belastbaar feit o organieke belastingswet die feit omschrijft o begrotings- of financiewet Foreem bestaan: hele procedure, die binnen bepaalde termijn moet afgerond zijn 3. Het toepassingsgebied van de belasting: fiscale autonomie A. Inleiding Principieel: wetgever is om vrij m eender welke belasting ten laste van om het even wie in te voeren = fiscale autonomie o Lokale en regionale besturen: beperkte autonomie Uitz: agglomeraties/federaties gemeenten: geen autonomie Beperkt door federale wet (suprematie fiscale wet over fiscale decreet) Beperkt door Belgische economische en monetaire unie Academiejaar samenvatting - Jeroen De Mets 6

7 Geen belemmering vrij verkeerd Zowel in RS GwH als BWHI Maar beperkingen o Non bis in idem (evenwel niet aanvaard) o Gelijkheidsbeginsel o Non-retroactiviteit o Territorialiteitsbeginsel o Internationaal en europees recht B. Het gelijkheidsbeginsel Art. 172, lid 1 Gw.: geen voorrechten inzake belastingen o Geldt voor alle overheden, inc. Wetgever o Toepassing art Gw. o Vroeger: nauwelijks relevant, want geen grondwettelijke toetsing van wetten o Maar tegenwoordig: toetsing GwH Eerste via art Gw. (want toepassing) Later rechtsreeks Inhoud: hele eovlutie o Tot eind jaren 60 Cass: louter vereist dat iedere persoon in zelfde situatie op gelijke wijze wordt belast Slechts schending indien blijkt dat overheid bepaalde belastingplichtige persoonlij wou treffen, met uitsluiting van alle andere RL bekritiseerde dit: zette deur open voor willekeur Slechts één arrest dat besloot dat onderscheid willekeurig was Rvs: idem o Begin jaren 70: wijziging in RS Eerst RVS Cass volgt, eerst in niet-fiscale zaken, dan ook in fiscale Alle personen in zelfde toestand moeten op dezelfde wijze belast worden, maar, in kader van aard en doel zijn vrijstellingen mogelijk Gelijkheidsbeginsel geschonden als willekeurig onderscheid o =niet verantwoord door aard en doel belasting o jaren 80 Cass: geen exclusieve verwijzing naar aard en doel belasting meer Onderscheid mogelijk, als niet willekeurig Maar verantwoording ook op andere wijze mogelijk o Één arrest: objectief en onpersoonlijk karakter volstaat Rvs: houdt wel vast aan aard en doel als enige criterium Onderscheid moet objectief zijn en in verhouding staan tot aard en doel belasting o Jaren 90 Gwh: Onderscheid mogelijk als objectief en redelijk verantwoord o Beoordelen in het licht van doel en gevolgen van maatregelen, aard van geldende beginselen o Gelijkheidsbeginsel geschonden als geen redelijk verband van evenredigheid tussen aangewende middelen en beoogde doel Academiejaar samenvatting - Jeroen De Mets 7

8 Idem dito voor gelijke behandeling van verschillende categorieën Marginale toetsing: o wetgever behoudt beoordelings- en beleidsvrijheid o geen opportuniteitstoetsing o enige vereenvoudiging werkelijkheid is altijd noodzakelijk, ook in het licht van administratieve kosten Rvs+Cass: volgen C. De non-retroactiviteit 1 Wetten Vloeit voor rechtszekerheidsbeginsel: rechtsgevolgen handeling moet voorzienbaar zijn Vermeld in art. 2 BW o Geldt ook in fiscaal recht, maar is wettelijke beginsel o Gevolg: retroactiviteit als dat bedoeling was van wetgever Discussie GwH <-> Cass. o GwH: is toch grondwettelijk beginsel, als onderdeel van onze constitutionele orde Slechts retroactiviteit in bijzondere omstandigheden, in zonderheid als onontbeerlijk voor verwezenlijking doelstelling algemeen belang of de continuïteit van de openbare dienst Recent: slechts als onontbeerlijk voor verwezenlijking doelstelling Bv. om te voorkomen dat belastingplichtigen zouden anticiperen op inwerkingtreding maatregel o Gelijkheidsbeginsel blijft spelen Bv. om concurrerende regelgevingen tussen gewesten te vermijden Loutere bekommermis om bepaalde praktijk te bestrijden volstaat niet o Cass: geen grondwettelijk beginsel (wel met wettelijke waarde) Inkomstenbelasting: bijzondere betekenis o Retroactief als van toepassing op feiten, handelingen, toestanden die definitief waren voltrokken o Definitief voltrokken = op moment afsluiten periode waarin inkomsten verworven zijn Cf. art. 360 WIB: geen vaststaande toestand tot afsluiting belastbaar tijdperk Roerende voorheffing: op moment toekenning/betaalbaarstelling inkomsten o Gevolg: wet december 2003 van toepassing op inkomsten vanaf 1 januari 2003 =/= retroactief Bovendien: ook toepasselijk op gevolgen van toestand die onder vorige wet ontstaan was (en zich voorzetten onder stelsel van nieuwe wet) o Maar geen afbreuk aan reeds definitief vastgelegde rechten In praktijk: regering kondigt in BS aan dat er retroactiviteit zal zijn o GwH: dit op zich volstaat niet om terugwerkende kracht te verantwoorden Academiejaar samenvatting - Jeroen De Mets 8

9 2 Uitvoeringsbesluiten Art. 108 wet van 4 augustus 1986 o Uitvoeringsbesluiten belastingswetten mogelijk geen terugwerkende kracht hebben, tenzij wet anders bepaalt o = vroegere RS: uitvoeringsbesluiten moeten werking in tijd wet respecteren maar nam ook aan dat KB retroactief mocht werken als draagwijdgte wet zelfde bleef + strookte met beginsel en algemene economie van de wet (lijkt niet meer mogelijk) 3 Lokale besturen Gebonden door beginsel van niet-retroactiviteit Maar draagwijdgte = betwist o Cass: mogen terugwerken tot 1 januari van jaar waarin belasting werd ingevoerd o Bij voortdurende toestand: mag ook betrekking hebben op personen die zich zowel in vorige als in nieuwe jaar in die toestand bevonden o Maar niet: belasting toepasselijk op reeds afgsloten inkomstenjaar (Cass 2008) Immers, bepalingen van WIB ook voor gemeenten van toepassing Gevolg: wetgever voorziet afwijking -> vaststelling percentage aanvullende belasting moet ten laatste op 31 januari aanslagjaar gebeuren. D. Het territorialiteitsbeginsel Fiscaal recht = publiek recht o Recht om belastingen te heffen = deel soevereiniteit staat o Gevolg: soevereiniteit andere staten respecteren: uitoefening fiscale wetten vereist aanknopingspunt met het grondgebied Welke aanknopingspunten? (persoonlijk <-> zakelijk) o Personeel: woon- of vestigingsplaats natuurlijke personen+rechtspersonen B: domiciliebeginsel -> inkomstenbelasting o Zakelijk: lokalisatie van voorwerp belastingen B: liggingsbeginsel ( bronbelasting ) -> niet-inwoners + registratierechten Successierechten: mengvorm 4. De afwezigheid van een voor alle belastingen geldende fiscale wetgeving en van ongeschreven fiscale algemene rechtsbeginselen A. Inleiding Geen algemene rechtsbeginselen met wettelijke waarde o Definitie zie hoger o Enkel toepassing algemene rechtsbeginselen gemeen recht o Geen specifieke fiscale rechtsbeginselen Uitz: gezag van gewijsde (niet obv Ger. W.) Uitz: staat betaalt geen lokale belastingen NL: Algemene Wet inzake Rijksbelastingen -> geen equivalent in België, uitz: Academiejaar samenvatting - Jeroen De Mets 9

10 o Art. 108 wet 4 augustus 1980 (zie eerder) o Art. 109 zelfde wet: motiveringsplicht administratieve boetes + belastingsverhogingen (=herhaling motiveringsplicht bestuur) o Bepalingen inzake fiscaal strafrecht min of meer gelijklopend B. Non bis in idem? Vermeend beginsel: persoon kan niet tweemaal door zelfde belasting worden getroffen Nergens in wet, grondwet -> louter richtsnoer voor wetgever o Evenmin voor lokale besturen -> zelfs cumulatief met federale belastingen (RL: niet akkoord) o WIB (specifiek art. 360 WIB) verzet zich wel tegen dubbele belasting in zelfde jaar o Dito registratie+successierechten Uitz: gemeenschappen en gewesten -> geen belasting als al federale belasting + dubbele belasting vermijden C. Realiteitsbeginsel? = belasting moet realiteit betreffen o soms in (vooral oudere) RS/RL o zelfs eenmalig in RS hof van cassatie Is niet maar houdbaar: waar juridische werkelijkheid van economische werkelijkheid verschilt, primeert juridische werkelijkheid o Immers, gemeen recht is toepasselijk zolang fiscale wet niet afwijkt o Immers, vrije keuze minst belaste weg (zelfs artificiële constructies) o Ook recent in RS Cass: geen substance over form o Tenzij wet dat gebiedt, bv. WIB: exploitatiewinst = economische realiteit (en zelfs dan omzichtig) Ander gevolg: geen onderscheid tussen geoorloofde en ongeoorloofde verrichtingen tenzij wet dat bepaalt o Bv. ook winsten uit illegale loterij of uit illegale transacties o Maar is louter correct toepassen van de wet Wet toepassen op werkelijke en niet op fictieve feiten, waarden en rechtshandelingen o Fiscus mag simulatie aantonen (->in werkelijkheid andere rechtshandeling) o Maar geen schijnhandelingen aannemen i.p.v. werkelijke rechtshandeling o = in feite gewoon wet toepassen D. Moraliteit versus morele neutraliteit van de fiscale wet Discussie in RL: fiscale wet moreel neutraal? o SVC: discussie irrelevant: geen algemeen beginsel Principe: geen onderscheid geoorloofde of ongeoorloofde verrichtingen (bv. beroepskosten -> maakt niet uit of wet geschonden is, zegt Cass) o Tenzij wet afwijkt (bv. drugs -> geen BTW) Maar: bij keuze voor minst belaste weg -> er mag geen rechtsregel geschonden zijn o Gevolg: administratie kan niet-tegenwerpelijkheid vorderen o Discussie: slechts afwijzing wetsontduikingsleer? SVC: nee -> in rechtstaat kan schending wet geen belastingbesparing meebrengen (maar zie beroepskosten ) Conclusie: geen uitspraken over moraliteit mogelijk Academiejaar samenvatting - Jeroen De Mets 10

11 5. De juridische omkadering van de belasting A. Inleiding Belastingsrecht -> verhouding tot rechtstakken Gevolg: aantal wettelijke principes B. De verhouding tussen het fiscaal recht en andere rechtstakken 1 Belang Op welke principes terugvallen als fiscaal recht bv. begrip niet omschrijft? 2 Publiekrecht Consensus: fiscaal recht = publiekrecht o Maar minder discretionaire bevoegdheid 3 Privaatrecht Relatie fiscaal recht - gemeen recht? Tot begin 20 e eeuw: zeer nauwe verwant o Cass 1931: burgerlijk recht beheerst fiscaal recht zolang geen afwijking NL: door burgerlijke karakter van voornaamste belastingen (successie, registratie, zegel) B: reactie op technische karakter fiscaliteit o Concreet: eerst kijken naar fiscaal recht, dan naar gemeen recht, dan naar gebruikelijke betekenis Later: behouden, maar enigszins afgezwakt -> afwijking van gemeen recht ook op basis van principes van fiscaal recht Soms kritiek o NL: ADRIANI -> fiscaal recht maakt abstractie van privaatrechtelijke rechtsverhoudingen o B: nooit echt getwijfeld Slechts gemeen recht als fiscale wet, voorbereidende werkzaamheden en doel en aard niet volstaan Reden: nadruk op eenheid van recht + interpendentie verschillende rechtstakken C. De fiscale wet is van openbare orde Fiscaal recht = publiek recht -> dus van openbare orde o Raakt wezenlijke belangen maatschappij o Verschillende gevolgen overheid mag niet meer en minder vorderen dan verschuldigd is (duh) geen afwijking bij overeenkomst wel: overeenkomen wie fiscale schuld draagt, maar dat bindt fiscus niet niet: overeenkomsten tussen fiscus en belastingplichtige o maar invloed vertrouwensbeginsel o wel: over feitelijkheden Academiejaar samenvatting - Jeroen De Mets 11

12 probleem: belasting moet werkelijke feiten betreffen oplossing: = vermoeden (dus omkering bewijslast) verbod schuldvergelijking, ambtshalve opwerpen middelen, nietigheid overeenkomst to belastingsontduiking, geen uitstel van betaling D. De toepassing van gemeenrechtelijke concepten en principes Zie eerder: gemeen recht toepasbaar als geen afwijking wet Voorbeelden o inkomsten niet gedefinieerd in wet ( inkomsten = inkomsten RS: kijken naar civielrechtelijke inkomensbegrip Voordeel: rechtszekerheid -> louter toepassen van bestaande principes Gevolg: bv. geen meerwaarden of moratoire inkomsten o winst niet gedefinieerd RS: kijken naar handelsrecht -> toename netto-actief o Grondslag vennootschapsbelasting wet verwijst naar regels natuurlijke personen probleem daar: wat is opbrengst in kader bedrijf, wat is beheer privévermogen? Cass: geen probleem hier op basis van gemeen recht -> vennootschap is opgericht voor winstgevende activiteit -> kan enkel bezitten in dat kader E. Behoorlijk bestuur Principieel gebonden bevoegdheid, maar toch zekere discretionaire bevoegdheid controle/contacten met belastingplichtige Daarbij gebonden door ABBB o Fiscaal recht is immers publiekrecht o Administratie is immers overheid o < beginselen van de rechtstaat in Gw. o +Art BW: overheid = verhoogde aansprakelijkheid overheid overheid bevoegdheid niet overschrijden en moet zich dus getrouw aan letter en geest wet houden Gevolgen schending ABBB o Aansprakelijkheid overheid Bv. Geen rekening houden met rechtspraak cassatie Bv. Roekeloos en tergend geding o Vermindering of vernietiging aanslag? NL: in concrete gevallen kan strikte toepassing wet ABBB zodanig schenden dat ze niet moet worden toegepast Bv. vertrouwensbeginsel B: klassiek afwijzend Fout fiscus kan geen grond zijn tot vermindering of vrijstelling wet Immers, fiscale schuld < wet Recent: verfijning Academiejaar samenvatting - Jeroen De Mets 12

13 Cass 1992: uit rechtszekerheidsbeginsel volgt dat door overheid gewekte rechtvaardige verwachtingen HvB: hebben het daar moeilijker mee Later: weer meer strikte toepassing legaliteitsbeginsel o Maar niet altijd duidelijk waarom o Cass: soms moet legaliteitsbeginsel wijken voor rechtszekerheid, maar afweging moet in concreto gebeuren Heel recent: toch nauwelijks ruimte voor toepassing ABBB: rechtszekerheid volgt uit correcte toepassing wet o Administratie kan niet afzien van wet o Vroegere praktijken zijn geen rechtvaardiging voor afwijking F. De voorrang van het verdragsrecht Veel verdragen -> maar pas garanties als latere wet niet kan afwijken o Daarom smeerkaasarrest (1971): voorrang internationaal recht o GWH: wel goedkeuringswetten toetsen Specifiek probleem: invloed mensenrechten o Art. 6+7 EVRM ook in fiscaal strafrecht (Cass) niet in andere fiscale verplichtingen (Cass+EHRM kritiek RL) In fiscaal-administratieve sancties? NL: ja B o GwH: ja o Cass: eerst niet, nu wel Maar weinig praktische gevolgen Administratieve sanctie kan straf zijn onder voorwaarden (o.a. repressief karakter+zwaar) o Cumulatief met strafrecht? Cass: cumulatie strafrechtelijke administratieve sancties mag, zelfs al zijn die laatste strafsancties in de zin van art. 6 EVRM - > geen non bis in idem GwH: wel non bis in idem, maar losse interpretatie feiten met identieke essentiële bestanddelen o Controle door rechter? Cass: Rechter mag wel wettigheid sanctie onderzoeken en mag strafsanctie daarbij in beoordeling betrekken, o bv. om evenredigheid na te gaan tenzij gebonden bevoegdheid geen opportuniteitsoordeel geen verzachtende omstandigheden tegen wet in o oftewel: geen volle rechtsmacht maar toch niet louter wettigheid controleren Academiejaar samenvatting - Jeroen De Mets 13

14 6. Besluit GwH: als wetgever aan administratie discretionaire bevoegdheid geeft inzake strafmaat, dan moet rechter dat volledig kunnen controleren Dus ook kwijtschelden/verminderen o art. 8 EVRM: zeer minimalistisch toegepast Legaliteitsbeginsel = hoeksteen o Gevolg: zeer strakke toepassing principes o Maar praktijk Zeer sterke band met gemeen recht Principes = belangrijk, want bieden houvast in dichte reglementering Academiejaar samenvatting - Jeroen De Mets 14