Behandelmodule arbeidsre-integratie Theoretische onderbouwing

Transcriptie

1 Amsterdam School of Health Profession Opleiding Ergotherapie Revalidatiecentrum Amsterdam Behandelmodule arbeidsre-integratie Theoretische onderbouwing Publicatiedatum: 22 juni 2010 Opdrachtgever: Johan Rovers Junioradviseurs: Marjolein van Dijk, Annelies Hiemstra, Linda Slort & Mariëlle Stoelinga Senioradviseur: Paul van der Hulst

2 Inhoudsopgave Inhoudsopgave Inleiding... Error! Bookmark not defined. 2 Achtergrond van de opdracht De setting Aanleiding Probleemstelling Vraagstelling Procesverslag Fase 1. Keuze voor het onderwerp Fase 2.2 Begripsafbakening Fase 2.3 Analyse van feiten en wensen Huidige situatie Gewenste situatie Doelbepaling Fase 2.5/3.1 Programma van eisen en wensen Fase 3.2 Voorbereiding Visie op de aanpak Canadian Model of Occupational Performance Fase 3.3 Uitvoering Fase 3.4 Toetsing Pilot Evaluatie Fase 3.5 Vervolgacties Resultaten Interviews Doelgroepanalyse amputatie Doelgroepanalyse dwarslaesie Werkbezoek, colleges en observaties Literatuuronderzoek Gewenste situatie Vraagstelling Ontwikkeling Canadian Model of Occupational Performance Stapsgewijze ontwikkeling Aandachtspunten voor de arbeidsrevalidatietherapeut Intake Zelfredzaamheid Wet en regelgeving Arbeid Verplaatsen buitenshuis Communicatie Psychosociaal Belasting en belastbaarheid Sollicitatietraining Test en evaluatie Pilot Nazorg Bronnenlijst Bijlage Interview arbeidsrevalidatietherapeut Interview ergotherapeut Interview maatschappelijk werker Doelgroepanalyse Amputatie

3 8.2.2 Dwarslaesie Kwaliteitscriteria

4 1 Inleiding In opdracht van de afdeling arbeidsrevalidatie van Revalidatiecentrum Amsterdam (RCA) hebben wij, vier studenten ergotherapie van de Hogeschool van Amsterdam, in het kader van ons afstudeerproject een behandelmodule arbeidsre-integratie geschreven. Deze behandelmodule is gericht op de doelgroepen amputatie, dwarslaesie en multitrauma. Om deze behandelmodule arbeidsre-integratie te realiseren, is er gedurende 20 weken uitgebreid onderzoek gedaan naar nationale en internationale literatuur. Er is tijdens dit project nauw contact geweest met alle betrokken partijen en er zijn observaties van de huidige werkwijze gedaan. Daarnaast is er een werkbezoek gebracht aan een ander arbeidsrevalidatiecentrum in Nederland. De behandelmodule is met behulp van een pilot getoetst in de praktijk. Dit document beschrijft in hoofdstuk 2 de aanleiding en achtergrond van het afstudeerproject, welke geleid heeft tot de gegeven probleemstelling en vraagstelling. In hoofdstuk 3 wordt een verantwoording gegeven van de wijze waarop het adviestraject is vormgegeven. Hierbij is de kwaliteitscyclus van De Bekker leidend geweest. In hoofdstuk 4, 5 en 6 worden de resultaten gegeven van het proces dat in hoofdstuk 3 beschreven staat. In hoofdstuk 7 staan de bijlagen. 5

5 2 Achtergrond van de opdracht 2.1 De setting In Revalidatiecentrum Amsterdam (RCA), dit is een fusie van het Revalidatie Instituut Muiderpoort (RIM) en revalidatiecentrum Overtoom, wordt therapie geboden aan verschillende diagnosegroepen. De diagnosegroepen zijn ingedeeld in clusters. Ieder cluster heeft zijn eigen behandelteam. De arbeidsrevalidatietherapeut is, naast de fysiotherapeut, ergotherapeut, logopedist, psycholoog, maatschappelijk werker en de revalidatiearts, bij revalidanten waar een arbeidsvraag aan de orde is, onderdeel van het behandelteam. In de jaren 80 heeft het RCA ervoor gekozen om de arbeidsrevalidatie onderdeel te laten zijn van het behandelteam. De arbeidsrevalidatie had hierbij een status aparte (eigen team en afdeling). Begin jaren 90 werden er multidisciplinaire behandelteams opgezet binnen het RCA, met elk een eigen clustermanager. De arbeidsrevalidatietherapeuten pasten in eerste instantie niet goed in deze teams. Dit met name omdat het team te klein was om over de multidisciplinaire behandelteams verdeeld te worden. Op 1 januari 2009 zijn de arbeidsrevalidatietherapeuten verdeeld over de multidisciplinaire behandelteams en is het eigen team opgeheven. Het RCA is steeds gespecialiseerder geworden en er worden complexe vraagstukken behandeld, waaronder vragen op het gebied van arbeid. Door het behandelen van complexe vraagstukken en specialisatie groeide het aantal vragen op het gebied van arbeid voor het RCA. Hierdoor was er minder ruimte voor externe vragen omdat er intern steeds meer vragen kwamen. Tegenwoordig is elke arbeidsrevalidatietherapeut werkzaam binnen zijn eigen team/cluster. 2.2 Aanleiding Momenteel wordt er op de afdeling arbeidsrevalidatie van het Revalidatiecentrum Amsterdam practice based gewerkt. Binnen het RCA is een ontwikkeling gaande waarbij men steeds meer gebruik wil maken van behandelmethodieken die evidence based zijn. Dit geldt ook voor de afdeling arbeidsrevalidatie. Omdat deze afdeling op dit terrein in korte tijd een kwaliteitsslag wil maken is de opleiding ergotherapie van de Hogeschool van Amsterdam benaderd om de afdeling te ondersteunen in de ontwikkeling van een evidence based behandelmodule in het kader van een afstudeerproject. 2.3 Probleemstelling Gaandeweg het adviestraject werd de probleemstelling als volgt geformuleerd: Het RCA wil haar revalidanten een kwalitatief goed revalidatietraject bieden. Om garant te kunnen staan voor de best mogelijke behandelingen is het noodzakelijk om evidence based te werken. Vanwege tijdsgebrek is het ontwikkelen van met onderzoek onderbouwde behandelmodule(s) nog niet gelukt voor de afdeling arbeidsrevalidatie cluster 1 (dwarslaesie, amputatie en multitrauma). 2.4 Vraagstelling Vanuit bovenstaande probleemstelling is de volgende vraagstelling opgesteld: Ontwikkel, in samenwerking met alle partijen, een concept behandelmodule arbeidsreintergratie naar werk voor cluster 1 van het RCA (dwarslaesie, amputatie en multitrauma) gebaseerd op een gedegen literatuuronderzoek, met een daaraan gekoppelde verantwoording. 6

6 3 Procesverslag Het projectteam heeft bij dit kwaliteitsbevorderingtraject gebruik gemaakt van een van de methodieken uit de kwaliteitszorg, namelijk het spiraalmodel van De Bekker (1995). De opdrachtgever had het gewenste eindproduct duidelijk voor ogen, maar de inhoud en de realisatie van het product nog niet. Hieronder is een schematische weergave van het spiraalmodel van De Bekker zichtbaar. Figuur 1: Spiraalmodel van de Bekker. Door te werken volgens dit model heeft het projectteam het proces, naar de ontwikkeling van kwalitatief goede eindproducten, beheerst. In de volgende alinea s is een beschrijving gegeven van de uitgevoerde activiteiten in de verschillende fasen van het spiraalmodel van De Bekker. 3.1 Fase 1. Keuze voor het onderwerp Dit project is uitgevoerd als afstudeerproject van de opleiding ergotherapie aan de Hogeschool van Amsterdam. Het projectteam heeft, bij de verdeling van de afstudeerprojecten, hun voorkeur gegeven voor de uitvoering van dit project. 3.2 Fase 2.2 Begripsafbakening De begrippen uit de vraagstelling heeft het projectteam als volgt gedefinieerd: - Onder arbeidsre-integratie verstaat het projectteam: Terugkeer naar de arbeidsmarkt; naar de oude of een nieuwe functie bij de oude werkgever, naar een nieuwe functie bij een nieuwe werkgever of omscholing. - Onder concept verstaat het projectteam: Een nog niet volledig geïmplementeerde, geteste en bijgestelde behandelmodule arbeidsre-integratie voor de afdeling arbeidsrevalidatie. - Onder behandelmodule verstaat het projectteam: Een gestructureerd, evidence based, behandelprogramma voor de afdeling arbeidsrevalidatie van het RCA, welke bestaat uit verschillende onderdelen. - Binnen cluster 1 zal het projectteam zich enkel richten op de grootste diagnosegroepen, namelijk dwarslaesie, amputatie en multitrauma. 3.3 Fase 2.3 Analyse van feiten en wensen In onderstaand hoofdstuk zullen de huidige situatie, de wensen van de opdrachtgever en de doelen beschreven worden. 7

7 3.3.1 Huidige situatie Omdat het projectteam werkt als ergotherapeutisch adviesbureau, staat het begrijpen van de hulpvraag en het cliëntgericht werken centraal. Vanuit deze gedachte heeft het projectteam zich breed georiënteerd op de hulpvraag (opdracht), de doelgroep(en), de instelling (Revalidatiecentrum Amsterdam) en haar samenwerkingsverbanden tussen disciplines Interviews Door middel van semi-gestructureerde interviews heeft het projectteam inzicht verkregen in eventuele overlap in werkzaamheden van de disciplines die nauw betrokken zijn in het proces van arbeidsre-integratie. Het projectteam heeft gesproken met een ergotherapeut, een maatschappelijk werkster en een arbeidsrevalidatietherapeut. Voorafgaand aan het interview heeft het projectteam een topiclijst opgesteld en een aantal vragen geformuleerd die meer duidelijkheid zouden geven over de samenwerking, grijze vlakken en splitsing van werkzaamheden tussen de disciplines. Geïnterviewde therapeuten kregen eerst een korte uitleg over het doel van het interview en de opdracht. Daarna werd hen gevraagd naar; - hun werkzaamheden in relatie tot arbeid, - het moment van starten van de therapie en - mogelijke overlap met arbeidsrevalidatietherapie. In hoofdstuk 4.1 zijn de conclusies van de interviews terug te lezen, de volledige uitwerking van de interviews zijn te vinden in bijlage t/m Doelgroepanalyse Het projectteam heeft de doelgroepen in kaart gebracht met behulp van de structuur van het ICF schema arbeidsgerelateerde klachten. Onderdelen uit dit schema die de projectgroep niet kon invullen door gebrek aan kennis zijn ingevuld met informatie uit gesprekken met ex-revalidanten. De doelgroepanalyses zijn terug te vinden in bijlage en Literatuuronderzoek Voor de ontwikkeling van de behandelmodule is een literatuuronderzoek gedaan. Om dit literatuuronderzoek op een gecontroleerde manier uit te voeren zijn de volgende kwaliteitscriteria opgesteld: 1. Het projectteam houdt voor het literatuuronderzoek de richtlijnen van de CAT aan. 2. In het literatuuronderzoek wordt literatuur gezocht aan de hand van gedegen PICO-vragen. 3. Het projectteam geeft inzicht in de gebruikte zoekstrategieën. 4. Het projectteam vraagt feedback op de PICO-vragen aan mw. Hetty Tonneijck, docent ergotherapie en verbonden aan opleidingsonderdeel werkplaatsen. 5. Het projectteam beoordeelt de artikelen op kwaliteit met behulp van de beoordelingslijsten van MacMaster. 6. Het projectteam presenteert de resultaten aan de opdrachtgever en het behandelteam van cluster 1. De factoren, competenties en interventies die uit de verschillende artikelen naar voren kwamen, zijn geordend en gerangschikt op bewijslast. In hoofdstuk 4.5 zijn de resultaten van het literatuuronderzoek te lezen. Alle factoren, competenties en interventies vanuit de literatuur zijn vervolgens geclusterd volgens het ICF. Op basis van het ergotherapeutische inhoudsmodel CMOP-E (Canadian Model of Occupational Performance and Engagement) (27) zijn er onderdelen geformuleerd voor de behandelmodule. Voor verdere ontwikkeling van de behandelmodule, zie hoofdstuk 5. 8

8 Werkbezoek Het projectteam heeft een werkbezoek aan Heliomare gebracht. Daar heeft zij een gesprek gevoerd met de arbeidstoeleider. In het gesprek kwamen de verschillen in werkwijze tussen Heliomare en het RCA aan de orde. Daarnaast heeft het projectteam uitleg gekregen over de mogelijkheden die Heliomare heeft voor de revalidanten in het traject van terugkeer naar werk. Voor de resultaten zie Colleges De Hogeschool van Amsterdam biedt een minor Arbeid & Gezondheid aan. Het projectteam heeft een aantal colleges van deze minor gevolgd, waaronder een college over wet & regelgeving. Dit college werd gegeven door iemand uit het werkveld. Voor de resultaten zie Observaties Voor een goed beeld van de huidige werkwijze heeft het projectteam meegekeken tijdens verschillende behandelingen op de afdeling arbeidsrevalidatietherapie. Voor de resultaten zie Gewenste situatie Alle informatie die het projectteam in voorgaande onderdelen verkregen heeft, is verwerkt in één overzichtelijke tabel. Deze tabel is weergegeven in hoofdstuk Doelbepaling In overleg met de opdrachtgever heeft het projectteam het volgende doel opgesteld: Het projectteam ontwikkelt voor 2 juli 2010 een concept behandelmodule arbeidsreintegratie naar werk en/of studie voor de afdeling arbeidsrevalidatie voor cluster 1 van het Revalidatiecentrum Amsterdam. Subdoelen: Het projectteam doet een literatuuronderzoek om kennis te vergaren over arbeidsrevalidatie en re- integratie gericht op de doelgroepen binnen cluster 1. Het projectteam verwerkt verkregen kennis uit de literatuur in een behandelmodule welke aansluit bij de werkwijze en terminologie binnen het RCA. Het projectteam voert een kwaliteitscontrole van de behandelmodule uit in de praktijk. Het projectteam ontwikkeld voorlichtingsmateriaal voor werkgevers. Het projectteam doet onderzoek naar bestaande diagnosticerende instrumenten (screeningtools) die gebruikt kunnen worden tijdens de arbeidsrevalidatie. 3.4 Fase 2.5/3.1 Programma van eisen en wensen In overleg met de opdrachtgever levert het projectteam de volgende producten op: - een behandelmodule arbeidsre-integratie cluster 1 met daarin zowel vaste als optionele onderdelen; - een theoretische onderbouwing met daarin de bevindingen vanuit de verschillende aspecten van het onderzoek; - een presentatie voor betrokkenen, de afdeling arbeid, management van het RCA. Om een kwalitatief zo goed mogelijke behandelmodule te ontwikkelen voor het RCA, heeft het projectteam een aantal kwaliteitscriteria opgesteld om de kwaliteit van de behandelmodule te waarborgen: 1. Het projectteam ontwikkelt verschillende onderdelen op basis van geselecteerde factoren en competenties. 2. Het projectteam clustert de verschillende factoren en competenties volgens het ICF model. 9

9 3. Het projectteam filtert de factoren en competenties op wel of niet beïnvloedbaar door therapie. 4. Met behulp van clusters worden er onderdelen gevormd. 5. De behandelmodule sluit aan bij de werkwijze van het behandelteam van het RCA. 6. Het projectteam werkt gezamenlijk aan de ontwikkeling van de onderdelen. 7. Het projectteam verdeelt bij de ontwikkeling van de onderdelen de taken onderling. 8. De behandelmodule is geschreven in de terminologie van het RCA. De behandelmodule die, in overleg met de opdrachtgever, uit verschillende onderdelen bestaat, is geschreven in de terminologie van het RCA. Het projectteam kreeg in een vroeg stadium van haar proces een voorbeeld behandelmodule van het RCA. De lay-out en de kopteksten van deze behandelmodule vormen de basis van de gehele module om de uniformiteit binnen het RCA te behouden. Voor de inhoud van de behandelmodule wordt verwezen naar hoofdstuk Fase 3.2 Voorbereiding In deze fase heeft het projectteam voorbereidingen getroffen voor de ontwikkeling van de behandelmodule. Hierbij is te denken aan modellen en thema s kiezen Visie op de aanpak De focus ligt, bij de arbeidsrevalidatie, niet op genezing van een dwarslaesie, multitrauma of amputatie, maar juist op de gevolgen die deze aandoening met zich mee brengt. Hierbij kan er gedacht worden aan het vergroten van de mobiliteit en de zelfredzaamheid van de revalidant. Als ergotherapeutisch adviesbureau adviseert het projectteam de arbeidsrevalidatietherapeut over een evidence based behandelmodule. Door contact met verschillende disciplines ontwikkelt het projectteam een behandelmodule die aansluit bij de wensen en behoeften van het behandelteam Canadian Model of Occupational Performance Het ergotherapeutisch inhoudsmodel, Canadian Model of Occupational Performance, dat ergotherapeutische overlap heeft met het ICF omvat alle aspecten van de revalidant en zijn revalidatie. Het ergotherapeutisch adviesteam zal dit model gebruiken om de ergotherapeutische kijk op het project te behouden. De revalidant staat in dit model en in deze denkwijze centraal. Een beschrijving van de volledige behandelmodule aan de hand van het CMOP is te vinden in hoofdstuk

10 3.6 Fase 3.3 Uitvoering Het projectteam heeft bij de ontwikkeling van alle onderdelen van de behandelmodule steeds dezelfde werkwijze gehanteerd. Deze werkwijze staat hieronder stapsgewijs beschreven. Stapsgewijze ontwikkeling van de onderdelen; 1. Bepalen van het algemene doel van de onderdelen. 2. Bepalen van de leerdoelen van de revalidant. 3. Is het een basis- of een optionele onderdelen? 4. In de inleiding de onderdelen motiveren vanuit de literatuur. 5. Aanvullende informatie verkrijgen over de factoren en behandelwijzen. 6. Schrijven van de onderdelen. 7. Aanvullend oefenmateriaal ontwikkelen. 8. Feedback vragen aan de opdrachtgever, de senioradviseur, de klankbordgroep en wanneer gewenst aan derden. Het projectteam heeft de behandelmodule ontwikkeld met behulp van 360 feedback. Gedurende het ontwikkelingsproces heeft het projectteam regelmatig overleg gehad met de opdrachtgever, de senioradviseur en de klankbordgroep. De behandelmodule arbeidsre-integratie is opgeleverd als apart document. 3.7 Fase 3.4 Toetsing De behandelmodule arbeidsrevalidatie is na ontwikkeling uitgebreid getest en geëvalueerd Pilot Om delen van de behandelmodule te testen, wordt er een pilot gedaan. De pilot wordt uitgevoerd door de arbeidsrevalidatietherapeut, omdat hij meer expertise heeft op het gebied van arbeidsrevalidatie. Daarnaast heeft hij al een vertrouwensband met zijn revalidanten opgebouwd en kan hij de bruikbaarheid van de behandelmodule testen. Het projectteam reflecteert de resultaten van de pilot met de arbeidsrevalidatietherapeut en verwerkt de feedback. De arbeidsrevalidatietherapeut zal na afronding van dit afstudeerproject zorg dragen voor de implementatie van de behandelmodule. Voor inhoudelijke informatie zie hoofdstuk Evaluatie Na elke behandeling vraagt de opdrachtgever aan de revalidant feedback. De volgende vragen worden gevraagd: - Hoe vond u de behandeling? - Hoe vond u de lay-out van de lijst? - Hoe vindt u de benadering van de arbeidsrevalidatietherapeut? Het projectteam ontvangt na afloop van de behandeling graag een mailtje met daarin de eerste reactie van de opdrachtgever. De behandelingen zijn nabesproken met het projectteam op woensdag 26 mei. Het projectteam zal aan het eind van de tweede week de feedback verwerken zodat in de derde week de nieuwe versie getest kan worden. Op vrijdag 4 juni heeft het projectteam de eind resultaten bespreken en feedback opgenomen. In week 23 wordt de feedback verwerkt en nabesproken met de opdrachtgever. De individuele onderdelen van de behandelmodule arbeidsre-integratie zijn voorgelegd en besproken met de opdrachtgever, andere disciplines en cliënten. Op deze manier wil het projectteam draagvlak creëren. De resultaten van de pilot zijn te vinden in hoofdstuk

11 3.8 Fase 3.5 Vervolgacties Het projectteam heeft de feedback die naar voren is gekomen in de pilot verwerkt. Vervolgens werden de behandelmodule en de theoretische onderbouwing uitgeprint en ingebonden. De overhandiging vond plaats tijdens de presentatie op 22 juni 2010 aan het behandelteam van cluster 1, de opdrachtgever en de senioradviseur. Daarnaast gaf het projectteam een presentatie aan de overige arbeidsrevalidatietherapeuten van de arbeidsrevalidatie op 27 mei 2010 en bij het symposium van de minor Arbeid & Gezondheid op de Hogeschool van Amsterdam op 24 juni De vervolgacties zijn te vinden in hoofdstuk

12 4 Resultaten 4.1 Interviews Alle geïnterviewden gaven aan dat er wel degelijk een overlap bestaat in de werkzaamheden van de verschillende disciplines, maar dat zij dit niet als een probleem ervaren. De disciplines vullen elkaar aan en als je één van deze disciplines weg zou laten, dan mist er een onderdeel. Ook gaven de geïnterviewden aan dat zij de samenwerking met de opdrachtgever als prettig ervaren. Daarnaast heeft het projectteam uitleg gekregen van een arbeidsrevalidatietherapeut over het ontstaan van en de ontwikkelingen op de afdeling arbeidsrevalidatie. Aan de geïnterviewden is gevraagd of zij tijdens het verdere project als klankbordgroep willen functioneren en feedback willen geven op onderdelen en conceptversies van de behandelmodule. Hier hebben zij mee ingestemd. De volledige uitwerking van de interviews is te vinden in bijlage t/m Voor de feiten en wensen die uit de interviews naar voren zijn gekomen, zie hoofdstuk Doelgroepanalyse amputatie Een amputatie is zeer ingrijpend. De oorzaak ervan is altijd een onherstelbare beschadiging, bijvoorbeeld door het hebben van slechte bloedvaten, suikerziekte of een ongeval. De aard en ernst van de gevolgen van een amputatie hangen onder meer af van de hoogte van de amputatie en van de wondgenezing. Ook de algemene lichamelijke conditie speelt daarin een rol. Deze en andere factoren bepalen of er uiteindelijk een prothese gedragen kan worden en welke activiteiten met de prothese wel en niet gedaan kunnen worden. De mate waarin de amputatie iemand beperkt, hangt ook af van hoe het leven van de revalidant er voorheen uitzag. Deed hij licht of zwaar werk, heeft hij hobby's die veel of weinig lichamelijke inspanning vragen en is bijvoorbeeld de woning eenvoudig toegankelijk of niet? Allemaal vragen die in de revalidatie aan bod kunnen komen. Het doel van de revalidatie is dat de revalidant zijn mogelijkheden weer optimaal kan benutten en kan omgaan met de beperkingen. De volledige uitwerking van de doelgroepanalyse is te vinden in bijlage Doelgroepanalyse dwarslaesie Er wordt gesproken over een dwarslaesie wanneer zenuwbanen in het ruggenmerg geheel of gedeeltelijk onderbroken of afgekneld zijn. Door deze beschadiging kunnen de hersenen geen signalen meer doorgeven aan of ontvangen van het lichaam of een deel daarvan. Hierdoor treden verlammingen op in spieren en gevoelsverlies onder de plaats van de beschadiging. De gevolgen van een dwarslaesie variëren en zijn afhankelijk van de plaats in het ruggenmerg en de ernst van de beschadiging. Deze gevolgen bepalen of iemand rolstoelgebonden is, hoe zijn rompbalans is, hoe de functie van armen en handen is. De ernst van de beschadiging heeft invloed op het dagelijks functioneren. Met andere woorden, de zenuwbanen kunnen volledig (complete laesie) of gedeeltelijk (incomplete laesie) onderbroken zijn. Dat bepaalt de ernst van de verlammingen en het feit of iemand wel of niet kan lopen. Het is mogelijk dat iemand kan lopen maar toch de overige verschijnselen van een dwarslaesie ondervindt. De volledige uitwerking van de doelgroepanalyse is te vinden in bijlage

13 4.4 Werkbezoek, colleges en observaties Het werkbezoek, de colleges en de observaties hebben geen concrete resultaten opgeleverd, maar dienden ter oriëntatie. Op deze manier heeft het projectteam informatie verkregen over verschillende werkwijzen en wet en regelgeving. 4.5 Literatuuronderzoek Competenties en Interventies voor een succesvolle Arbeidsre-integratie: Een literatuur onderzoek. Afstudeeropdracht Hogeschool van Amsterdam in opdracht van het Revalidatiecentrum Amsterdam. Marjolein van Dijk, Annelies Hiemstra, Linda Slort en Mariëlle Stoelinga. Dit artikel is onderdeel van de afstudeeropdracht ontwikkelen van een behandelmodule arbeidsre-integratie voor cluster 1 (dwarslaesie, amputatie en multitrauma) van het RCA. Methodiek; Dit artikel beschrijft een literatuuronderzoek in verschillende databanken waarbij verschillende zoektermen zijn gebruikt. Doormiddel van in- en exclusiecriteria en beoordelingslijsten zijn artikelen gescreend en beoordeeld. Resultaten; begeleiding bij terugkeer naar werk door een proactieve return to work (RTW) coördinator is absoluut noodzakelijk. Het is noodzakelijk om aandacht te besteden aan acceptatie, het verminderen van angst en stress en het verbeteren van de visie op het eigen handelen alvorens aan terugkeer naar werk gewerkt kan worden. Er is bewijs dat het maken van een plan voor werkhervatting samen met de RTW coördinator een positief effect heeft op snelle en succesvolle terugkeer naar de werkplaats in tegenstelling tot het geen hulp krijgen bij het terug keren naar werk. Aanwezigheid van een ergotherapeut of een ergonoom voor advies over en het in kaart brengen van stressoren op de werkplaats is essentieel voor succesvolle arbeidsre-integratie. Introductie: Dit literatuuronderzoek is gedaan ter behoeve van het ontwikkelen van een evidence based behandelmodule arbeidsre-integratie voor cluster 1 (o.a. dwarslaesie, amputatie en multitrauma) van het Revalidatiecentrum Amsterdam (RCA). Binnen het RCA wordt momenteel practice based gewerkt. Arbeidsrevalidatietherapeuten begeleiden revalidanten bij terugkeer naar werk. Zij functioneren als RTW coördinator in het proces. Wanneer gezocht wordt naar constanten in arbeidsrevalidatie en -re-integratietrajecten zijn er struikelblokken en competenties te identificeren die een positief of negatief effect hebben op re-integratie. Hierbij zal gezocht worden vanuit het perspectief van de revalidant. Het projectteam stelt zich als doel om deze struikelblokken en competenties in kaart te brengen door middel van een literatuuronderzoek. De competenties die in kaart gebracht zijn, gaan in de te ontwikkelen behandelmodule aan de orde komen. Een voorbeeld van zo n competentie is communicatieve vaardigheden. Slechte communicatieve vaardigheden zijn vaak een struikelblok in een proces. Het is raadzaam om deze competentie tijdens de revalidatie te trainen zodat reintegratie niet stuk loopt op slechte communicatie tussen revalidant en werkgever of behandelaar. 14

14 Naast competenties worden de toegepaste interventies in de behandelmodule evidence based. Het projectteam zoekt in de literatuur naar bewezen interventies voor arbeidsreintegratie. Deze interventies zullen worden gezocht vanuit het perspectief van de revalidant. Methode: Het projectteam heeft door middel van een literatuuronderzoek antwoord proberen te geven op de volgende onderzoeksvragen; - Welke competenties van revalidanten met een trauma hebben een positieve invloed op arbeidsre-integratie? - Welke interventies voor volwassenen met een trauma leiden tot arbeidsreintegratie? Ter voorbereiding op het literatuuronderzoek heeft het projectteam twee PICO-vragen opgesteld (Kuiper et al, 2008). De eerste PICO-vraag richtte zich op de competenties van de revalidant en de tweede PICO-vraag richtte zich op de interventies voor arbeidsreintegratie. Voor de uitwerking van de vragen verwijst het projectteam naar het procesverslag volgens de Bekker. Binnen de databanken Pubmed, CINAHL en de Cochrane Libary is gezocht naar artikelen. Om resultaten te vinden voor de PICO-vragen zijn zoektermen gecombineerd met AND om specifiekere resultaten te krijgen. Voor het vinden van resultaten voor de eerste PICO-vraag zijn de volgende zoektermen gecombineerd; return to work (en synoniemen) en factors (en synoniemen). Voor het vinden van resultaten voor de tweede PICO-vraag zijn de volgende zoektermen gecombineerd; return to work (en synoniemen) en interventions (en synoniemen). Abstracts van artikelen werden gescreend op relevantie. Wanneer een artikel relevant geacht werd, werd de full-text opgevraagd. Dit leverde een totaal van 76 artikelen op. In- en exclusiecriteria: De gevonden artikelen zijn getoetst met behulp van vooraf opgestelde in- en exclusiecriteria; - Enkel wetenschappelijke artikelen die gepubliceerd zijn in het Nederlands of in het Engels tussen 1998 en maart 2010 worden geincludeerd in het onderzoek. - Zowel de gebruikte methodiek als de geteste interventies moeten duidelijk en volledig beschreven zijn. - De artikelen beschrijven een kwalitatief of een kwantitatief onderzoek naar terugkeer naar werk. - Artikelen beschrijven een onderzoek naar terugkeer naar werk bij mensen met een dwarslaesie, een amputatie, een multitrauma of vergelijkbare diagnosegroepen. Deze criteria zijn toepasbaar voor literatuuronderzoek naar zowel de competenties en struikelblokken als interventies voor succesvolle arbeidsre-integratie. Artikelen die na grondige bestudering relevant bleken te zijn werden beoordeeld op kwaliteit., In totaal waren dit 34 artikelen, waarvan 23 voor de PICO-vraag over de competenties en 11 voor de PICO-vraag over interventies. Voor de beoordeling is gebruik gemaakt van de beoordelingslijst voor kwantitatief onderzoek van de MacMaster University (Law et al, 2008), van de beoordelingslijst vanuit de Occupational Therapy Critical Appraised Topics, OTCATS, (McCluskey, 2003) en van het boek Evidence Based Practice voor Paramedici (Kuiper et al, 2008). Artikelen die na beoordeling zijn afgevallen, schoten te kort in de beschrijving van de interventies, van de componenten of van de gebruikte methodieken. Uiteindelijk zijn er 23 artikelen geselecteerd voor verder gebruik in het onderzoek, waarvan15 artikelen voor de PICO-vraag over competenties en 8 artikelen voor de PICO-vraag over interventies. De competenties die naar voren komen in de 15 artikelen zijn geïnventariseerd en samengevat. Artikelen zijn in een later stadium geordend volgens het ICF schema 15

15 arbeidsgerelateerde klachten. Op basis van deze ordening wordt onderscheid gemaakt in door therapie beïnvloedbare en niet door therapie beïnvloedbare factoren. De factoren worden geclusterd en hebben een overkoepelende noemer gekregen. Dit is de basis voor de onderdelen van de behandelmodule. Artikelen met betrekking tot interventies zijn geclusterd per uitkomst en hebben een overkoepelende noemer gekregen. Een schematisch overzicht is opgenomen in de resultaten. 16

16 Resultaten: Tabel gerangschikt op alfabetische volgorde van competenties/succesfactoren: Factoren Soort studie Schrijver Beïnvloedbaar ADL-zelfstandigheid Arbeidsongeval Angst Beperking Begeleiding Bestemming na ontslag vanuit het ZH Cross- sectional studie Systematic Review Systematic review Jang (2005) Clay (2010) Holtslag (2007) Ottemanelli (2009) Yonghua (2010) Yonghua (2010) Clay (2010) Clay(2010) Holtslag (2007) Lidal (2007) Ottomanelli(2009) Ottemanelli (2009) Lidal (2007) Eggert (2010) Jang (2005) Ja, hierin kan, mits de medische gezondheid dit toelaat, getraind worden Ja Nee, dit is een vaststaand gegeven. Ja, de mate van begeleiding kan fluctueren. Crossectional studie Holtslag (2007) Nee, dit moet het ZH oppakken. Cognitieve klachten Holtslag (2007) Ja Concentratieverlies Holtslag (2007) Ja Compenseren Demografische factoren: leeftijd geslacht gezondheid voor het ongeval comorbiditeit Depressie Systematic Review Eggert (2010) Clay (2010) Lin (2009) Clay (2010) Mackenzie (1998) Ottomanelli (2009) Eggert (2010) Lin (2009) Ja Nee, al deze factoren zijn niet beïnvloedbaar. Iemands leeftijd staat vast. Net als het geslacht, gezondheid voor de dwarslaesie. Ja Discriminatie Eggert (2010) Ja en nee. Discriminatie is beïnvloedbaar wanneer de betrokken revalidant het zelf doen. Indien de omgeving verbaal discrimineert, zal weerbaarheid belangrijk zijn. 17

17 Frustratie Fysieke inspanning Cohortstudy Fulltime/ partime werken Gebrek aan sociale zekerheid Eggert (2010) Holtslag (2007) Yonghua (2010) Velzen (2009) Holtslag (2007) Clay (2010) Ja, frustratie is beïnvloedbaar. Door middel van een hoge eigen regie op het leven en deze mogelijk terug krijgen, kan de frustratie afnemen. Ja Ja Ottemanelli 2009 Ja Geheugenverlies Holtslag 2007 Nee Geloof in herstel Systematic review Literstuurstudie Clay (2010) Lin (2009) Fadyl (2008) Lidal (2007) Handelingsbeperking Holtslag (2007) Ja Clay (2010) Hersenbeschadiging Holtslag (2007) Nee (NAH) Eggert (2010) Inkomen MacKenzie (1998) Nee Irritaties Holtslag (2007) Ja Eggert (2010) Medische problemen Ottemanelli Ja en Nee (2009) Holtslag (2007) Clay (2010) Mobiliteit Cross- sectional studie Systematic review Clay (2010) Jang (2005) Lidal (2007) Motivatie Ottemanelli (2009) Omgevingsfactoren Cross- sectional Jang (2005) studie Ottomanelli (2009) Ontvangen van MacKenzie (1998) ongevallencompensatie Ottomanelli (2009) Opleidingsniveau MacKenzie (1998) Lin (2009) Clay (2010) Holtslag (2007) Ja Ja Ja en nee Pijn Yonghua (2010) Ja en nee Ja Nee, mensen geven andere de schuld van de beperking, blijven hierdoor langer thuis en dat is moeilijk te beïnvloeden. Nee 18

18 Clay (2010) Lin (2009) Fadyl (2009) Rolstoelvaardigheden Velzen (2009) Ja Sociale ondersteuning Stress Tevredenheid met werk voor het ongeluk Type werk Vaardigheden trainen voor terugkeer naar werk Systematic review Ottemanelli (2009) Mackenzie (1998) Clay (2010) Lin (2009) Fadyl (2008) Lidal (2007) Yonghua (2010) Nee, dit is een vaststaand gegeven. Ottemanelli Ja (2009) Systematic review Cros sectional studie Yonghua (2010) Lidal (2007) Jang (2005) Vermoeidheid Holtslag (2007) Ja Weinig informatie over Ottemanelli Ja terugkeer naar werk tijdens de revalidatie (2009) Werknemer in hogere functie zonder hoge MacKenzie (1998) Ja eisen Werknemersgeschiedenis Ottemanelli (2009) Zelfbeheersing Holtslag (2007) Ja zelfstandigheid Cross- sectional studie Systematic review Jang (2005) Lidal (2007) Ja Ja Ja Ja Nee, dit staat al vast voor het ongeval en verandert niet. 19

19 Tabel gerangschikt op bewijslast: Factoren Soort studie Schrijver Beïnvloedbaar Beperking Compenseren Geloof in herstel Stress Begeleiding Mobiliteit zelfstandigheid Vaardigheden trainen voor terugkeer naar werk Medische problemen Pijn Systematic Review Systematic Review Systematic review Systematic review Systematic review Crossectional studie Systematic review Cross- sectional studie Systematic review Cross- sectional studie Systematic review Cross- sectional studie Lidal (2007) Holtslag (2007) Ottomanelli(2009) Yonghua (2010) Clay (2010) Clay(2010) Lin (2009) Eggert (2010) Clay (2010) Lidal (2007) Clay (2010) Lin (2009) Fadyl (2008) Lidal (2007) Fadyl (2008) Clay (2010) Lin (2009) Lidal (2007) Ottemanelli (2009) Eggert (2010) Jang (2005) Lidal (2007) Jang (2005) Lidal (2007) Jang (2005) Lidal (2007) Jang (2005) Ottemanelli (2009) Clay (2010) Holtslag (2007) Clay (2010) Lin (2009) Fadyl (2009) Yonghua (2010) Clay (2010) Demografische factoren: Ottomanelli leeftijd (2009) geslacht Clay (2010) Nee, dit is een vaststaand gegeven. Ja Ja Ja Ja, de mate van begeleiding kan fluctueren. Ja Ja Ja Ja en Nee Ja en nee Nee, al deze factoren zijn niet beïnvloedbaar. 20

20 gezondheid voor het ongeval comorbiditeit Angst Depressie Frustratie Handelingsbeperking Hersenbeschadiging (NAH) Irritaties Ontvangen van ongevallencompensatie Sociale ondersteuning Type werk Cohortstudy Literstuurstudie Weinig informatie over terugkeer naar werk tijdens de revalidatie Werknemersgeschiedenis Mackenzie (1998) Iemands leeftijd staat vast. Net als het geslacht, gezondheid voor de dwarslaesie. Ottemanelli Ja (2009) Yonghua (2010) Eggert (2010) Ja Lin (2009) Eggert (2010) Holtslag (2007) Clay (2010) Holtslag (2007) Holtslag (2007) Eggert (2010) Holtslag (2007) Eggert (2010) Ottomanelli (2009) MacKenzie (1998) Ottemanelli (2009) Mackenzie (1998) Ottemanelli (2009) Yonghua (2010) Ottemanelli (2009) Ottemanelli (2009) Ja, frustratie is beïnvloedbaar. Door middel van een hoge eigen regie op het leven en deze mogelijk terug krijgen, kan de frustratie afnemen. Ja Nee Ja Nee, mensen geven andere de schuld van de beperking, blijven hierdoor langer thuis en dat is moeilijk te beïnvloeden. Ja Ja Ja Nee, dit staat al vast voor het ongeval en verandert niet. Discriminatie Eggert (2010) Ja en nee. Discriminatie is beïnvloedbaar wanneer de betrokken revalidant het zelf doen. Indien de omgeving verbaal discrimineert, zal weerbaarheid belangrijk zijn. Gebrek aan sociale zekerheid Ottemanelli 2009 Ja Motivatie Ottemanelli (2009) Ja en nee 21

21 Arbeidsongeval Clay (2010) Holtslag (2007) Bestemming na ontslag vanuit het ZH Holtslag (2007) Nee, dit moet het ZH oppakken. Cognitieve klachten Holtslag (2007) Ja Concentratieverlies Holtslag (2007) Ja Fysieke inspanning Yonghua (2010) Velzen (2009) Ja Fulltime/ partime werken Holtslag (2007) Clay (2010) Geheugenverlies Holtslag 2007 Nee Ja Inkomen MacKenzie (1998) Nee Opleidingsniveau MacKenzie (1998) Nee Lin (2009) Clay (2010) Holtslag (2007) Rolstoelvaardigheden Velzen (2009) Ja Tevredenheid met werk voor het ongeluk Yonghua (2010) Nee, dit is een vaststaand gegeven. Vermoeidheid Holtslag (2007) Ja Werknemer in hogere MacKenzie (1998) Ja functie zonder hoge eisen Zelfbeheersing Holtslag (2007) Ja Omgevingsfactoren Cross- sectional Jang (2005) Ja studie Ottomanelli (2009) ADL-zelfstandigheid Cross- sectional studie Jang (2005) Ja, hierin kan, mits de medische gezondheid dit toelaat, getraind worden Discussie over de tabel met factoren: Uit het literatuuronderzoek is gebleken dat er op verschillende gebieden, factoren bepalend zijn voor terugkeer naar werk. Daarmee is ook de PICO vraagstelling welke competenties van revalidanten met een trauma hebben positieve invloed op arbeidsreintegratie beantwoord. Zowel op lichamelijk gebied(10,27), psychisch gebied(6,17), medisch gebied(5,11,21) en in de omgeving(12,21) ondervindt men beperkingen in het handelen(5,11). Om met deze beperkingen zo goed mogelijk terug te keren naar werk, wordt in de verschillende artikelen aangegeven dat er door de revalidanten waarde wordt gehecht aan het trainen van vaardigheden in relatie tot werk(12,15), (adl)- zelfstandigheid(12,15) en rolstoelvaardigheden(27). Zo draagt het trainen van verschillende factoren positief bij aan terug keer naar werk, bijvoorbeeld de rolstoelvaardigheden(27) en (ADL-)zelfstandig(12-15). Factoren als stress(4,8,15,17) en pijn(5,8,10,17) hebben een negatief effect en het is van belang dat deze daarom ondervangen worden. Met betrekking tot interventies: Hoogst genoemde interventies hebben hoogste waarde wanneer gekeken wordt naar bewijslast. 22

22 Algemeen Uitkomst Soort artikel Auteurs Begeleiding bij terugkeer naar werk is noodzakelijk RCT Li-Tsang et al (2008) Begeleiding Uitkomst Soort artikel Auteurs Aanwezigheid van een RTW Systematic review Franche et al (2005) coördinator werkt positief Faciliteren van communicatie tussen werknemer en werkgever Systematic review Literature review Franche et al (2005) Shaw et al (2008) Proactieve rol van een RTW coördinator heeft positief effect Behavioristische benaderingswijze Heeft positief effect op psychosociale problemen RCT Case-control Cross-sectional Li-Tsang et al (2008) Arnetz et al (2003) Pransky et al (2010) (meerdere competenties; zie tabel) RCT Staal et al (2008) RCT Cheng et al (2007) Interventie Uitkomst Soort artikel Auteurs Aanwezigheid van ergotherapeut of ergonoom voor ergonomische adviezen Systematic review Literature review RCT Case-control Franche et al (2005) Shaw et al (2008) Staal et al (2008) Arnetz, et al (2003) Beoordelen van de werkplaats factoren Systematic review Literature review Franche et al (2005) Shaw et al (2008) Vroegtijdige interventies verminderen kosten en absentiedagen Werkgerelateerde behandelingen Vocational training Plan maken voor werkhervatting Faciliteren van communicatie met belanghebbenden Informatievoorziening over wet en regelgeving Trainen van communicatieve vaardigheden Acceptatie (verminderen van angst en stress) Verbeteren van de visie op de eigen mogelijkheden (in groepsverband+ wanneer gewenst in individuele behandelingen) Systematic review RCT Case-control Systematic review RCT Systematic review Case-control Literature review RCT Literature review RCT Franche et al (2005) Staal et al (2008) Arnetz et al (2003) Franche et al (2005) Cheng et al (2007) Franche et al (2005) Arnetz et al(2003) Shaw et al (2008) Staal et al (2008) Shaw et al (2008) Staal et al (2008) Literature review Shaw et al (2008) RCT Staal et al (2008) RCT RCT RCT RCT Li et al (2006) Li-Tsang et al (2008) Li et al (2006) Li-Tsang et al (2008) 23

23 Discussie over de tabel met interventies: Uit de literatuur blijkt dat begeleiding bij terugkeer naar werk leidt tot significant betere resultaten met betrekking tot succesvolle en snelle terugkeer naar de werkplaats dan wanneer er geen begeleiding geboden wordt (16). Deze begeleiding wordt geboden door een zogenoemde RTW coördinator. Een RTW coördinator is het eerste aanspreekpunt voor de revalidant met betrekking tot de terugkeer naar werk en de hiermee samenhangende onderwerpen. De aanwezigheid van een RTW coördinator is essentieel gebleken voor succesvolle terugkeer naar werk (9). Daarnaast heeft de aanwezigheid van een RTW coördinator een positief effect op de vermindering van eventuele psychosociale problemen (3). Er is veelvuldig onderzoek gedaan naar de taken van een RTW coördinator. De literatuur geeft aan dat een proactieve rol in het revalidatietraject (1, 16, 22), een behavioristische benaderingswijze (26) en het faciliteren van de communicatie tussen werkgever en werknemer (9, 25, 26) de belangrijkste taken zijn van een RTW coördinator. Uit de literatuur blijkt dat het maken van een plan voor werkhervatting samen met de RTW coördinator een positief effect heeft op snelle en succesvolle terugkeer naar de werkplaats (25,26). Acceptatie blijkt een belangrijk onderdeel te zijn in het proces van terugkeer naar werk. Het accepteren van beperkingen en het omgaan met angst en stress is een van de eerste uitdagingen die een revalidant moet aangaan om terug te kunnen keren naar werk (4, 14, 16, 21). Wanneer de visie op het eigen handelen verbeterd wordt, heeft dit indirect een positief effect op de acceptatie en het verminderen van angst en stress. Dit onderwerp kan zowel in groepsbehandelingen als in individuele behandelingen aan de orde komen (14, 16). Het beschikken over goede communicatieve vaardigheden is noodzakelijk voor de revalidant (25, 26), zowel bij het maken van afspraken aan het begin van het traject als in de verdere loopbaan (12, 15). Werkgerelateerde behandelingen leiden tot succesvollere re-integratie dan standaard behandelingen (1, 3, 9). Aanwezigheid van een ergotherapeut of een ergonoom voor advies over en het in kaart brengen van stressoren op de werkplaats is essentieel voor succesvolle arbeidsreintegratie. (1, 25, 26, 9). Er is redelijk sterk bewijs dat informatievoorziening over wet en regelgeving voor revalidanten leidt tot succesvollere re-integratie (25). Hiermee is antwoord gegeven op de vooraf opgestelde PICO vraag; welke interventies voor volwassenen met een trauma leiden tot arbeidsre-integratie? Algemene discussie: Gebruikte artikelen: De gepubliceerde resultaten zijn gebaseerd op kwantitatief onderzoek. Tijdens het literatuuronderzoek is gezocht naar zowel kwantitatief als kwalitatief onderzoek. De zoektocht naar kwalitatief onderzoek van dusdanige kwaliteit dat deze bruikbaar was voor de behandelmodule is niet gevonden. Artikelen zijn beoordeeld met de MacMaster University (Law et al, 2008) beoordelingslijsten voor kwalitatief onderzoek en scoorde hier slecht. De zoekstrategie die in dit onderzoek is gebruikt, leverde zowel oosterse als westerse artikelen op. Een aantal van deze onderzoeken zijn opgenomen in dit literatuuronderzoek. Het is aannemelijk dat er cultuurverschillen zijn wanneer het gaat om arbeidsrevalidatie en re-integratie tussen oosterse landen en Nederland. Deze artikelen zijn ondanks de cultuurverschillen opgenomen in het onderzoek, het gaat namelijk in alle gevallen om klinische arbeidsrevalidatie volgens een vergelijkbare structuur als in Nederland. De resultaten van deze onderzoeken zijn niet anders dan vergelijkbare westerse onderzoeken en de oosterse artikelen zijn gepubliceerd in gerenommeerde vaktijdschriften als: Journal of Occupational Rehabilitation (3,14) en Springer Science+ 24

24 Business Media (10,16). Deze tijdschriften screenen van te voren of er een degelijk en transparant onderzoek heeft plaats gevonden. Na afweging van bovenstaande punten heeft het projectteam besloten de oosterse artikelen te includeren in het onderzoek. Vervolg: De competenties en factoren zijn geordend volgens de structuur van het ICF schema arbeidsgerelateerde klachten. Na selectie van door therapie beïnvloedbare factoren zijn de clusters met competenties en factoren aangevuld met bijpassende interventies. Voor ieder cluster is een overkoepelende naam geformuleerd. Deze clusters zullen in de volgende fase van het onderzoek gebruikt als onderdelen van de behandelmodule arbeidsre-integratie. Conclusie: Terugkeer naar werk is niet altijd voor iedereen vanzelfsprekend. Echter, wanneer de revalidant een programma wordt aangeboden wat ondersteuning en training biedt, wordt de kans op succesvolle terugkeer naar werk aanzienlijk vergroot. Binnen dit programma is de rol van de RTW coördinator erg belangrijk bewezen. Revalidanten blijken het meeste baat te hebben bij een RTW coördinator die zich proactief opstelt, een behavioristische benadering hanteert en communicatie faciliteert tussen werknemer en belanghebbenden. Uit het literatuuronderzoek blijkt dat er een aantal factoren belangrijk zijn bij terugkeer naar werk. Niet alle factoren zijn beïnvloedbaar door middel van therapie en scholing. Factoren die niet beïnvloedbaar zijn zullen wel meegenomen worden bij de ontwikkeling van de behandelmodule als achtergrondinformatie. De beïnvloedbare factoren zullen de basis vormen van de behandelmodule arbeidsre-integratie voor het Revalidatiecentrum Amsterdam. Naast deze factoren zijn aandachtspunten voor behandelingen en interventies gezocht. Het is noodzakelijk om aandacht te besteden aan acceptatie, het verminderen van angst en stress en het verbeteren van de visie op het eigen handelen alvorens aan terugkeer naar werk gewerkt kan worden. Communicatieve vaardigheden zijn vaak een struikelblok in terugkeer naar werk en dient daarom in een behandelmodule aangepakt te worden. Er is bewijs dat het maken van een plan voor werkhervatting samen met de RTW coördinator een positief effect heeft op snelle en succesvolle terugkeer naar de werkplaats. Aanwezigheid van een ergotherapeut of een ergonoom voor advies over en het in kaart brengen van stressoren op de werkplaats is essentieel voor succesvolle arbeidsreintegratie. 25

25 4.6 Gewenste situatie In de eerste kolom is het thema weergegeven, in de tweede kolom de huidige situatie (de feiten) en in de derde kolom is vermeld of er verandering in de huidige situatie gewenst is en zo ja, welke verandering dat moet zijn (de wensen). Wanneer er in de derde kolom (de wensen) handhaven staat, volstaat de huidige situatie en is er geen verandering gewenst. De tabel is onderverdeeld in informatie over respectievelijk de instelling, de instanties, het materiaal, de methode en de wetten en regelgeving. Thema: Feiten Wensen Instelling: Mens: Tijdsgebrek - Beschikbare uren vanuit RCA Personeel heeft niet genoeg tijd om behandelingen evidence based te onderbouwen. - Prioriteiten Revalidatiebehandeling heeft prioriteit boven onderzoek en ontwikkeling. Geen directe collega s Elk cluster heeft één arbeidsrevalidatietherapeut. Geen afbakening disciplines (ergotherapeut, maatschappelijk werk en arbeidsrevalidatietherapeut) Grenzen tussen de taken van verschillende disciplines zijn niet duidelijk. Evidence based behandelmodule wordt ontwikkeld. Handhaven. Handhaven. Revalidant Staat centraal in revalidatieproces. Behandelteam Biedt vraaggestuurde zorg. Handhaven. Arbeidsrevalidatietherapeut Handhaven - Moment van inschakelen - In vroeg stadium van het revalidatietraject: oriënterend van karakter. - Start doorgaans wanneer belasting mogelijk is en er zicht is op eindsituatie. - Taken m.b.t. arbeid - Specialistische kennis van wet en regelgeving. - Begeleiding bij terugkeer naar werk, herscholing, verbeteren van benodigde vaardigheden of het zoeken van een passende werksituatie. Ergotherapeut - Moment van inschakelen Wanneer de hulpvraag complex word of de werksituatie complexer is. In de behandelmodule wordt duidelijk onderscheidt gemaakt tussen taken, activiteiten van verschillende disciplines. Handhaven. Evidence based behandelmodule is gewenst. Handhaven. - Taken m.b.t. arbeid - Behandeling gericht op Handhaven. herstel en zelfstandigheid. - Voorwaardenscheppend (trainen van basisvaardigheden) - Belasting & belastbaarheid. - inzicht op verwerkingsproces verkrijgen. Maatschappelijk werker - Maakt AR bespreekbaar na Handhaven. 26

26 - Moment van inschakelen ongeveer 3 maanden na start therapie. Revalidant komt vaak later terug op het onderwerp. - MW bepaalt wanneer de revalidant klaar is om naar de opdrachtgever te gaan. - Taken m.b.t. arbeid - Signaleert hulpvragen. - Maakt ziekte bespreekbaar. - Belasting & belastbaarheid. Cliëntsysteem De omgeving wordt betrokken in het revalidatieproces. Werkgever Speelt indien van toepassing een rol in het arbeidsreintergratieproces. Informatievoorziening naar werkgever is summier. Instanties: RCA Zorgverzekeraar Revalidatie Centrum Amsterdam wil de best mogelijk zorg bieden aan revalidanten. (Revalidatie Centrum Amsterdam, 2010). Prefereert evidence based behandelingen voor vergoeding. Arbodienst Stimuleert arbeidsre-integratie. (Beter, 2010) Overheden - Nationaal Invoering van zorgzwaartepakket (ZZP) en diagnosebehandelcombinatie (DBC). - Regionaal Subsidies en financiering van voorzieningen. UWV Het UWV heeft als taak zoveel mogelijk mensen aan het werk te houden of zo snel mogelijk weer betaalde arbeid te laten vinden. Als mensen toch een beroep moeten doen op een uitkering, zorgen zij snel voor een correcte uitkering. (UWV, 2010) Materiaal: Afwezigheid behandelmodule Er is geen behandelmodule wat betreft arbeidsre-integratie. Handhaven. Handhaven. Voorlichtingsmateriaal voor werkgevers is gewenst. Handhaven. Wil dat paramedici kwalitatief zo goed mogelijke zorg leveren in zo kort mogelijke behandelperiode. Daarom moet Evidence Based gewerkt worden. (Achmea,?) Handhaven. Handhaven. Handhaven. Handhaven. Ontwikkelen van een behandelmodule arbeidsreintegratie gebaseerd op een gedegen literatuuronderzoek met daaraan een gekoppelde verantwoording. (RCA & HvA, 27

27 Liquide middelen Er zijn beperkte liquide middelen om een behandelmodule te ontwikkelen. - Subsidies RCA ontvangt subsidies van gemeente en overheden. Werkplek revalidant Sluit niet altijd aan bij de behoeften van de revalidant. Afwezigheid screeningtools Afdeling arbeidsrevalidatie Therapiemiddelen Ontbreken voorlichtingsmateriaal RCA beschikt niet over passende screeningtools voor arbeidsre-integratie. Het RCA beschikt over een afdeling arbeidsrevalidatie waar de arbeidsrevalidatietherapeuten werkzaam zijn. Het RCA beschikt over therapiemiddelen voor arbeidsrevalidatie, echter, deze zijn niet evidence based. Voorlichtingsmateriaal ontbreekt voor zowel de revalidant als de werkgever. 2010) Uitbesteden aan studenten in het kader van een afstudeeropdracht. Handhaven. In kaart brengen van belemmeringen en deze mogelijk oplossen. Screeningtools zijn gewenst. Handhaven. Evidence based therapiemiddelen. Voorlichtingsmateriaal is gewenst. Methode: Afwezigheid evidence - Expertise - Practice Based - Gevoelsmatig - Uitproberen Arbeidsrevalidatietherapeuten in het RCA werken practice based. Arbeidsrevalidatietherapeuten in het RCA werken evidence based. Wetten en regelgeving: Wet verbeterde poortwachter (WVP) Een schakel tussen de werkgever en de werknemer in het traject van ziekmelding tot aan de uitkeringen. Wet arbeidsongeschiktheid Uitkering voor jong jongeren (Wajong) gehandicapten met als doel dat ze niet financieel afhankelijk zijn van ouders/verzorgers of bijstand. Eis: voor 17 jaar gehandicapt of langdurig ziek zijn of student en jonger dan 30 toen je gehandicapt raakte of ziek werd. (UWV, 2010) Ziektewet (ZW) Ziektewet uitkering krijg je als je werkgever je ziek meldt bij zowel arbodienst of arboarts en op uiterlijk de vierde ziektedag bij het UWV. Uitkering duurt maximaal twee jaar. Eerste jaar tussen 70 en 100% uitkeert en het tweede jaar 70% van het dagloon. (UWV, 2010) 28

28 Letselschadeverzekering Over letselschade wordt gesproken als iemand door welke oorzaak dan ook lichamelijk of geestelijk, blijvend of tijdelijk letsel oploopt. Letsel hoeft niet van een bepaalde ernst of duur te zijn.alle redelijkerwijs uit het ongeval voortvloeiende schade komt voor vergoeding in aanmerking (bijv. inkomensverlies of medische behandeling of aanpassingen). (Letselschadespecialist, 2009) In overleg met de opdrachtgever zal het projectteam zich voornamelijk richten het gebrek aan evidence in de werkzaamheden van de arbeidsrevalidatietherapeut. 4.7 Vraagstelling Vanuit de bovenstaande inventarisatie van feiten en wensen is duidelijk geworden dat de vraagstelling niet aangepast hoeft te worden en dat de vraagstelling hieronder centraal zal staan bij het maken van de behandelmodule arbeidsre-integratie. Ontwikkel, in samenwerking met alle partijen, een concept behandelmodule arbeidsreintergratie naar werk voor cluster 1 van het RCA (dwarslaesie, amputatie en multitrauma) gebaseerd op een gedegen literatuuronderzoek, met een daaraan gekoppelde verantwoording. 29

29 5 Ontwikkeling Op basis van het programma van eisen en wensen, hoofdstuk 3.4, heeft het projectteam de volgende behandelmodule ontwikkeld. Op deze pagina is een stroomdiagram van de behandelmodule opgenomen. Hierin is duidelijk zichtbaar dat deze zowel uit basis (verticale blokken, verbonden door middel van een pijl) als optionele onderdelen (de onderste losse blokken) bestaat. Er is gekozen om de terminologie van de onderdelen aan te laten sluiten op het ICF en CMOP-E. Dit is gedaan om een ergotherapeutische kijk op het project te behouden. De behandelmodule arbeidsre-integratie is op de onderstaande manier geordend zodat eerst de vraag van de revalidant verhelderd kan worden waarna vervolgens gekeken gaat worden naar arbeid. Daarnaast zijn de optionele modules pas te gebruiken wanneer de revalidant aangekomen bij het aspect arbeid. Pre- intake Behandelmodule Arbeidsre-integratie Intake Zelfredzaamheid Wet & Regelgeving 1 Arbeid Werken bij de oude werkgever Werken bij nieuwe werkgever Omscholing Wanneer revalidanten problemen ondervinden op het gebied van onderstaande onderdelen, dan kan ervoor gekozen worden om één of meer van deze onderdelen te volgen. Verplaatsen Communicatie 1,2 buitenshuis 2 Psychosociaal 2 Belasting/ Sollicitatietraining 2 Belastbaarheid 2 Tot slot heeft het projectteam aandachtspunten voor de arbeidsrevalidatietherapeut opgesteld, die voortkomen uit het literatuuronderzoek. Aandachtspunten Arbeidsrevalidatie- therapeut 30

30 5.1 Canadian Model of Occupational Performance Het CMOP stelt de revalidant centraal en heeft spiritualiteit als basis. In de behandelmodule is spiritualiteit de eerste stap. Middels een intake wordt er kennisgemaakt en worden onder andere de beweegredenen, de motivatie en de mogelijkheden tot het re-integreren in het arbeidsproces, uitgevraagd. Het CMOP geeft een compleet beeld van de revalidant en alle vlakken die hierbij horen. De behandelmodule richt zich op deelgebieden zoals mobiliteit, zelfredzaamheid, cognitie, het psychosociaal functioneren en de communicatie. De bovengenoemde deelgebieden worden als belangrijke factoren benoemd in de wetenschappelijke literatuur en het CMOP. Deze factoren hebben direct invloed op de mate van succesvolle arbeidsreintegratie. Aangezien de complete module gericht is op succesvolle arbeidsre-integratie, wordt in het proces van terugkeer naar werk aandacht besteed aan alle persoonlijke facetten die daarmee onlosmakelijk verbonden zijn. Het CMOP geeft een compleet beeld van de revalidant en alle vlakken die hierbij horen. 5.2 Stapsgewijze ontwikkeling Ieder onderdeel van de behandelmodule is ontwikkeld volgens een vaste structuur zoals te lezen in hoofdstuk 3.6. In onderstaande paragrafen staat, per onderdeel, inhoudelijke informatie beschreven. De behandelmodule arbeidsre-integratie is opgeleverd als apart document Aandachtspunten voor de arbeidsrevalidatietherapeut Eén van de onderdelen van de behandelmodule arbeidsre-integratie is het document met de aandachtspunten voor de arbeidsrevalidatietherapeut. In dit document wordt opeenvolgend aangegeven en toegelicht; - aan welke competenties de arbeidsrevalidatietherapeut moet voldoen; - welke behandelvormen in de behandelmodule gebruikt worden; - de aandachtspunten en richtlijnen voor de behandelvormen; - informatie over de gewenste manier van begeleiden en - een toelichting bij de verschillende manier van begeleiden. Alle punten die in dit document genoemd worden, zijn onderbouwd vanuit de nationale en internationale literatuur. Daarnaast is er in de bijlage ondersteunende informatie voor de arbeidsrevalidatietherapeut opgenomen. De aandachtspunten zijn geschreven vanuit het gedachtegoed van het CMOP. Voor het onderdeel aandachtspunten voor de arbeidsrevalidatietherapeut zie behandelmodule arbeidsre-integratie tabblad Intake De intake is de start van de arbeidsrevalidatie. Hierbij staat de spiritualiteit uit het CMOP centraal. Met behulp van de intake maakt het behandelteam kennis met de beweegredenen, de motivatie en de mogelijkheden tot het re-integreren. In overleg met de opdrachtgever is ervoor gekozen dat in een vroeg stadium van de revalidatie een pre-intake afgenomen gaat worden. De revalidanten die hiervoor in aanmerking komen, worden geselecteerd door de revalidatiearts. Tijdens deze intake worden enkel feitelijke gegevens gevraagd. Wanneer een revalidant een arbeidsvraag heeft en klaar is voor arbeidsrevalidatie, zal deze doorverwezen worden naar De opdrachtgever. Er zal dan een uitgebreid intakegesprek plaatsvinden volgens een ontwikkelde intakelijst op basis van de huidige intake van de opdrachtgever, een ergotherapeutische intake en het intakeformulier van Heliomare. De combinatie van deze informatiebronnen zorgt voor een complete intakelijst waarin alle facetten van de arbeidssituatie beschreven kunnen worden voor een zo compleet mogelijk beeld. Na deze intake zal de revalidant de oriënterende vragenlijst meekrijgen waarin verschillende stellingen staan. De bedoeling van deze lijst is dat de revalidant moet 31

31 nagaan welke stellingen op hem wel of niet van toepassing zijn. Deze lijst geeft inzicht in de mogelijkheden en beperkingen van de revalidant. Het is gewenst dat de revalidant deze lijst laat invullen door een centraal persoon uit zijn omgeving en vervolgens samen met de arbeidsrevalidatietherapeut bespreekt. Het kan zijn dat er discrepanties ontstaan tussen het antwoord van de revalidant en het antwoord van de persoon uit zijn omgeving. Het is voor De opdrachtgever interessant waarin dit verschil ontstaat. Eveneens kunnen uit deze lijst conclusies getrokken worden, over de te volgen onderdelen door de revalidant. De arbeidsrevalidatietherapeut beschikt over dezelfde oriënterende vragenlijst, enkel staat bij die versie per stelling, welk onderdeel hieraan gekoppeld is. Voor het onderdeel intake zie behandelmodule arbeidsre-integratie tabblad Zelfredzaamheid Het onderdeel zelfredzaamheid is een van de basis onderdelen die wordt aangeboden na de intake. In dit onderdeel wordt nagegaan welke vaardigheden de revalidant op het gebied van zelfredzaamheid beheerst. Zelfredzaamheid wordt als apart onderdeel behandelt in het CMOP. De revalidant krijgt de lijst zelfredzaamheid mee om te kunnen overleggen met andere disciplines en familie/vrienden/mantelzorger, zodat de arbeidsrevalidatietherapeut een zo compleet mogelijk beeld krijgt van de zelfredzaamheid. Hierna kunnen er doelen naar voren komen waar aan gewerkt moet worden. De opdrachtgever heeft aangegeven dat hij niet voor alle onderdelen over voldoende kennis beschikt om zelf als therapeut op te treden. Daarom is het mogelijk dat bepaalde doelen door andere disciplines opgepakt worden. Mogelijk worden die onderdelen ondergebracht onder een andere behandelmodule van een passende discipline. Voor het onderdeel zelfredzaamheid zie behandelmodule arbeidsre-integratie tabblad Wet en regelgeving De omgeving is één van de drie deelgebieden binnen het CMOP. Het CMOP maakt onderscheid in fysieke en institutionele, sociale en culturele omgeving. Het onderdeel wet en regelgeving valt onder het kopje institutionele omgeving van het CMOP. Het onderdeel wet en regelgeving kan op verschillende momenten binnen het arbeidsreintegratieproces worden aangeboden. Het moment van aanbieden is afhankelijk van de algemene voorlichtingsronde van het RCA. Tijdens deze voorlichtingsronde zal de arbeidsrevalidatietherapeut het een en ander vertellen over wet en regelgeving met betrekking tot werk. De revalidanten krijgen na afloop de hand-outs en een begeleidende tekst mee zodat de presentatie nagelezen kan worden. Indien de presentatie wet en regelgeving achteraf gezien vragen oproept, kan de revalidant tijdens een individuele behandeling op de presentatie en zijn en of haar vragen terugkomen. Dit onderdeel kan ook individueel aangeboden worden. Voor het onderdeel wet en regelgeving zie behandelmodule arbeidsre-integratie tabblad Arbeid Het CMOP kent als deelgebied handelen met daarin zelfredzaamheid, ontspanning en productiviteit. Het onderdeel arbeid biedt behandeling voor handelingsproblemen binnen de productiviteit. Arbeid is een basisonderdeel die iedere revalidant volgt. In het onderdeel arbeid vult de arbeidsrevalidatietherapeut, met behulp van de resultaten uit de intake, de vragenlijst en de checklist zelfredzaamheid, het analyseformulier oriëntatiefase in. Het analyseformulier oriëntatiefase geeft een duidelijk overzicht van de probleemgebieden waar aandacht aan besteed moet worden in het arbeidsre-integratieproces en welke keuzeonderdelen daarbij gebruikt kunnen worden. Daarnaast wordt er aan de hand van het analyseformulier oriëntatiefase, overleg met de revalidant en overleg met het team besloten wat het vervolgtraject voor de revalidant zal worden. Er zijn drie mogelijke vervolgtrajecten voor de revalidant, namelijk: - Werken bij de oude werkgever; 32

32 - Werken bij een nieuwe werkgever en; - Omscholing. Voor het onderdeel arbeid zie behandelmodule arbeidsre-integratie tabblad 3. Werken bij de oude werkgever: Dit traject wordt gekozen wanneer de revalidant kan terugkeren naar de oude werkgever. De revalidant hoeft hier niet perse de oude werkzaamheden te doen. Het kan ook zijn dat de revalidant ander werk gaat doen waarvoor hij niet omgeschoold hoeft te worden. Er zal een werkbezoek afgelegd worden bij de oude werkgever. Tijdens dit werkbezoek wordt gekeken naar de mogelijkheden en beperkingen van de revalidant wat betreft mobiliteit op de werkplek. Ook wordt er gekeken naar omgevingsfactoren die van invloed zijn op het handelen van de revalidant. Daarnaast is er tijdens het werkbezoek voor de revalidant gelegenheid om het contact met zijn werkgever/collega s te onderhouden/herstellen. De arbeidsrevalidatietherapeut begeleidt de revalidant, wanneer nodig, bij de aanvraag van voorzieningen en/of hulpmiddelen. Vaardigheden die de revalidant nodig heeft voor de uitvoer van de functie worden geïnventariseerd en getraind. Hierbij kan eventueel gebruik gemaakt worden van de beschikbare optionele onderdelen uit de behandelmodule. Voor het onderdeel arbeid oude werkgever zie behandelmodule arbeidsre-integratie tabblad 4. Werken bij een nieuwe werkgever: Dit traject wordt gekozen wanneer de revalidant niet meer terug kan naar zijn vroegere werkgever of wanneer er geen werkgever betrokken is. De revalidant kan nog wel zijn oude functie en werkzaamheden uitvoeren en hoeft dus niet omgeschoold te worden. De revalidant gaat op zoek naar geschikte vacatures en doet, wanneer gewenst, met de arbeidsrevalidatietherapeut, een vacatureanalyse. Ongeacht de plek waar de revalidant zal komen te werken, wordt er gekeken naar de mogelijkheden en beperkingen van de revalidant wat betreft mobiliteit op de werkplek. Ook wordt er gekeken naar omgevingsfactoren die van invloed zijn op het handelen van de revalidant. De arbeidsrevalidatietherapeut begeleidt de revalidant, wanneer nodig, bij de aanvraag van voorzieningen en/of hulpmiddelen. Vaardigheden die de revalidant nodig zal hebben voor de uitvoer van de gewenste functie, worden geïnventariseerd en getraind. Hierbij kan eventueel gebruik gemaakt worden van beschikbare optionele onderdelen uit de behandelmodule. Voor het onderdeel arbeid nieuwe werkgever zie behandelmodule arbeidsre-integratie tabblad 5. Omscholing: Dit traject wordt gekozen wanneer de revalidant niet terug kan keren naar zijn oude functie/werk. De revalidant moet dus een nieuw beroep leren. De revalidant doet de FITtest, een beroepskeuzetest, om te bepalen welk beroep past bij de wensen, mogelijkheden en beperkingen van de revalidant. Wanneer de revalidant een beroep gekozen heeft, gaat de revalidant op zoek naar scholingsmogelijkheden voor dit beroep. Gericht op het opleidingsinstituut en wanneer mogelijk de toekomstige werkplek, wordt er gekeken naar de mogelijkheden en beperkingen van de revalidant wat betreft mobiliteit op de werkplek. Ook wordt er gekeken naar omgevingsfactoren die van invloed zijn op het handelen van de revalidant. De arbeidsrevalidatietherapeut begeleidt de revalidant, wanneer nodig, bij de aanvraag van voorzieningen en/of hulpmiddelen. Vaardigheden die de revalidant nodig zal hebben voor het volgen van de opleiding (en voor het uitvoeren van de functie), worden geïnventariseerd en getraind. Hierbij kan eventueel gebruik gemaakt worden van de beschikbare optionele onderdelen uit de behandelmodule. Voor het onderdeel arbeid omscholing zie behandelmodule arbeidsreintegratie tabblad 6. 33

33 5.2.6 Verplaatsen buitenshuis De fysieke mogelijkheden van een persoon hebben binnen het CMOP een centrale plaatst. Het onderdeel verplaatsen buitenshuis biedt behandeling voor problemen in de fysieke mogelijkheden binnen de productiviteit (verplaatsen naar het werk). Het optionele onderdeel verplaatsen buitenshuis kan de revalidant volgen wanneer hij/zij problemen ondervindt of voorziet bij het verplaatsen van huis naar werk. In dit onderdeel vult de revalidant, samen met de arbeidsrevalidatietherapeut, de Inventarisatielijst Vervoersvaardigheden in. Met behulp van deze lijst worden mogelijke obstakels die de revalidant tegenkomt op weg van huis naar werk geïnventariseerd. Vervolgens maakt de revalidant, samen met de arbeidsrevalidatietherapeut, een keuze wat betreft het meest geschikte vervoersmiddel van huis naar werk. Aan de hand daarvan worden eventuele vervolgdoelen opgesteld om de gewenste manier van verplaatsen buitenshuis mogelijk te maken. Deze doelen worden wanneer nodig door andere disciplines opgepakt. Voor het onderdeel verplaatsen buitenshuis zie behandelmodule arbeidsre-integratie tabblad Communicatie Binnen het CMOP staat de sociale omgeving centraal. Het kan zo zijn dat de communicatie met personen in de sociale omgeving niet optimaal verloopt. Door middel van het onderdeel communicatie leert de revalidant met eventuele problemen om te gaan en hierover te praten. Collega s of werkgevers kunnen onder sociale omgeving gezien worden. Niet optimale communicatie kan tevens tot problemen in de productiviteit (CMOP) leiden. Het onderdeel communicatie is een optioneel onderdeel die gekozen wordt wanneer iemand problemen ondervindt in de communicatie. Dit onderdeel bestaat uit vier groepsbehandelingen en wanneer gewenst één of meer individuele behandelingen. In de eerste behandeling wordt een inleidende presentatie gegeven over communicatie. De overige behandelingen worden ingevuld door de revalidanten zelf. Zij kiezen onderwerpen wij waar zij het over willen hebben en zodat zij kunnen werken aan hun doelen. Voor het onderdeel communicatie zie behandelmodule arbeidsre-integratie tabblad Psychosociaal Het CMOP besteedt aandacht aan de gevoelens van een persoon tijdens het handelen (affectief). Door een beperking kan een revalidant negatieve gevoelens ten aanzien van het handelen of het werk ervaren. In dit onderdeel wordt aandacht besteed aan het praten over en het adequaat omgaan met deze gevoelens. Het onderdeel psychosociaal is een optioneel onderdeel dat inzetbaar is wanneer de revalidant hierin ondersteuning nodig heeft. Middels een groeps- of individuele behandeling kan dit onderdeel aangeboden worden. De behandelingen worden ingevuld met onderwerpen die aansluiten bij de doelen van de revalidanten. Voor het onderdeel psychosociaal zie behandelmodule arbeidsre-integratie tabblad Belasting en belastbaarheid Het onderdeel belasting en belastbaarheid is een optioneel onderdeel dat gekozen wordt wanneer iemand problemen heeft met werkdruk, pijn, fysieke inspanning of vermoeidheid. Met behulp van een energiebesparingslijst krijgen de revalidant en de arbeidsrevalidatietherapeut inzicht in de belasting en belastbaarheid van de revalidant. Met deze kennis kunnen werktijden, werkdruk en werkzaamheden in kaart gebracht worden en kan de revalidant een goede balans vinden tussen belasting en belastbaarheid in zijn baan. Voor het onderdeel belasting en belastbaarheid zie behandelmodule arbeidsre-integratie tabblad Sollicitatietraining Een beperking kan problemen opleveren in de productiviteit. Het onderdeel sollicitatietraining is een optioneel onderdeel dat geïndiceerd wordt wanneer revalidanten 34

34 aangeven onzeker te zijn over het solliciteren naar een nieuwe baan. Er is voor gekozen om in dit onderdeel opeenvolgend; - de sterke kanten en valkuilen van de revalidant in kaart te brengen; - deze te leren verwoorden in een sollicitatiebrief; - een curriculum vitae (cv) op te stellen en - te oefenen met het beantwoorden van lastige vragen in een sollicitatiegesprek. De informatie die ten grondslag ligt aan dit onderdeel is afkomstig van het UWV. Om een goede sollicitatiebrief op te kunnen stellen is het belangrijk dat de revalidant inzicht heeft in zijn eigen kunnen. Door middel van de oefeningen die zijn opgenomen in dit onderdeel verkrijgt de revalidant inzicht in zijn sterke kanten en verbeterpunten. Deze punten kunnen worden verwerkt in de sollicitatiebrief. Door het schrijven van zo n brief en cv, wordt de revalidant vaardig in het schriftelijk verkopen van zichzelf. Door het oefenen van een aantal lastige vragen in een sollicitatiegesprek is de revalidant goed voorbereid wanneer hij/zij daadwerkelijk een sollicitatiegesprek heeft. Voor het onderdeel sollicitatietraining zie behandelmodule arbeidsre-integratie tabblad

35 6 Test en evaluatie 6.1 Pilot Uit de testfase is naar voren gekomen dat er geen grote veranderingen nodig zijn om de behandelmodule goed te kunnen gebruiken. De opdrachtgever heeft de intake en de inventarisatielijst drie keer en de checklist zelfredzaamheid twee keer afgenomen bij revalidanten. De opdrachtgever en de revalidanten hebben aangegeven dat er een aantal onderwerpen ontbraken in de intake, deze zijn toegevoegd. De inventarisatielijst bleek niet geheel overzichtelijk te zijn, dit is aangepast. De checklist zelfredzaamheid was te lang en is ingekort. Uit de pilot van de energiebesparingslijst is gebleken dat een half uur te lang is, omdat er in een half uur erg veel gedaan kan worden. Na overleg met de opdrachtgever is echter besloten om toch een half uur aan te houden, omdat anders de lijst erg lang wordt en de revalidant hierdoor gedemotiveerd kan raken. 6.2 Nazorg In de presentatie is benoemd hoe het proces van het ontwikkelen van de behandelmodule is gegaan. Daarnaast werd besproken wat de resultaten uit het literatuuronderzoek zijn en hoe de behandelmodule eruit ziet. Er werd een stuk verteld over de resultaten van de pilot en vervolgens zijn de behandelmodule en de theoretische onderbouwing overhandigd aan de opdrachtgever, het behandelteam van cluster 1 en de senioradviseur. 36

36 7 Bronnenlijst Referenties: 1. Arnetz, B., Sjöngren, B., Rydéhn, B., Meisel, R., (2003) Early Workplace Intervention for Employees With Musculoskeletal-Related Absenteeism: A Prospective Controlled Intervention Study. America; Journal of Occupational and Environmental Medicine. 2. Brouwer, S. et al. (2009) Behavioral Determinants as Predictors of Return to Work After Long- Term Sickness Absence: An Application of the Theory of Planned Behavior. Journal of Occuptional Rehabilitation 19: Cheng, A.S,K & Hung, L.K. (2007) Randomized Controlled Trial of Workplacebased Rehabilitation for Work-related Rotator Cuff Disorder. Journal of Occupational Rehabilitation 17: Clay, F.J. et al. (2010) Bio-psychosocial determinants of time lost from work following non life treatening acute orthopaedic trauma. BMC musculoskeletal Disorders 11: Clay, F.J. et al. (2010) Determinants of return to work following non-lifetreatening acute orthopaedic trauma: a prospective cohort study. Journal of Rehabilitation Medicine 42: Eggert, S. (2010) Psychosocial Factors Affecting Employees Abilities to Return to Work. American Association of Occupational Health Nurses Journal vol 58, Ekbladh E, Thorell L, Hanglund L (2010) Return to work: the predictive value of the worker role interview (WRI) over two years. Work 35 pagina Fadyl J & McPherson (2009) Understanding Decisions About Work After Spinal Cord Injury. Journal of Occupupational Rehabillitation. 9. Franche R-L., Cullen, K., Clarke, J., Irvin, E., Sinclair, S., Frank, J., and The Institute for Work&Health (IWH) Workplace-based RTW Intervention Literature Review Research Team, (2005) Workplace-based Return-to-Work Interventions: A systematic Review of the Quantitative Literature. Toronto, Canada. 10. He Yonghua, Hu Jia, Tak Sun Yu, I Gu W & Liang Y. (2010) Determinants of Return to Work After Occupational Injury. Springer Science+ Business Media. 11. Holtslag, H.R., Post, M.W., van der Werken, C. en Lindeman, E. (2007) Return to work after major trauma. Clinical Rehabilitation 21: Jang Yuh, Wang Yen-Ho, Wang-der Jung (2005) Return to work after spinal cord injury in Taiwan: the contribution of functional independence. School of Occupational therapy department of Psysical Medicine and Rehabilitation. Arch Phys Med Rehability 2005: Kuiper, C., Verhoef, J., Louw, de, D., Cox, K., (2008) Evidence Based Practice voor paramedici. Methodiek en toepassing. Uitgeverij Lemma; Den Haag. 14. Li, E.J.Q, Li-Tsang, C.W.P, Lam, C.S, Hui, K.Y.L & Chan, C.C.H. (2006) The effect of a training on work readiness program for workers with musculoskeletal 37

37 injuries: A randomized control trial (RCT) study. Journal of Occupational Rehabilitation 16: Lidal I, Huynh, T & Biering- Sorensen (2007) Return to work following spinal cord injury: a review. Disability and Rehabilitation. 16. Li-Tsang, C.W.P., Li, E.J.Q., Lam, C.S., Hui, K.Y.L. & Chan, C.C.H. (Juni 2008) The Effect of a Job Placement and Support Program for Workers with Musculoskeletal Injuries: A Randomized Control Trial (RCT) Study. Published online: Springer Science+Business Media, LLC Lin, Mau Roung, Hwang, Hei-Fen, Yu, Wen-Yu & Chen Chih-Yi (2009) A Prospective Study of Factors Influencing Return to Work After Traumatic Special Cord Injury in Taiwan. Arch Phys Med Rehabil Vol MacKenzie, E.J. et al. (1987) Factors influencing return to work following hospitalization for traumatic injury. Journal of Public Health 77: MacKenzie, E.J. et al. (1998) Return to Work Following Injury: The Role of Economic, Social, and Job-Related Factors. Journal of Public Health 88: Law, M., Stewart, D., Pollock, N., Letts, L. Bosch, J., & Westmorland, M. (2008) Critical Review Form Quantitative Studies. MacMaster University, Canada. Geraadpleegd op via het World Wide Web op URL: Ottomanelli, L. & Lind, L. (2009) Review of Critical Factors Related to Employment After Spinal Cord Injury: Implications for Research and Vocational Services. Journal of Spinal Cord Medicine 32 (5): Pransky, G., Shaw, W.S., Loisel, P., Nha Hong, Q. & Désorcy, B. (2009) Development and Validantion of Compentencies for Return to Work Coordinators. Journal of Occupational Rehabilitation (2010) 20: Van Velzen, J.M. et al. (2009) Return to Work After Spinal Cord Injury: Is It Related to Wheelchair Capacity at Discharge from Clinical Rehabilitation? American Journal of Physical Medicine & Rehabilitation vol 88, Wasiak, R., Young, A.E., Roessler, R.T., McPherson, K.M., Poppel, van, M.N.M., Anema, J.R., (2007) Measuring return to work. Springer Science + Business Media, LLC. 25. Shaw, W., Hong, Q, Pransky, G. & Loisel, P. (2008). A Literature Review Describing the Role of Return-to-Work Coordinators in Trial Programs and Interventions Designed to Prevent Workplace Disability. Journal of Occupational Rehabilitation 18: Staal et al. (2008) Graded activity for Low Back Pain in Occupational Health Care A Randomized Controlled Trial. Annals of Internal Medicine. 27. Townsend EA & Polatajko HJ (2007) Enabling Occupational Therapy II Coat publications ACE Ottawa. 38

38 28. Velzen van, J. Groot de S, Post, M. Slootman J, et all(2009) Return to Work After Spinal Cord Injury Is it related to Wheelchair Capacity at Discharge from Clinical Rehabilitatie. American Journal of Physical Medicine & Rehabilitation. Literatuurlijst Anderson, D. et al. (2007) Determinants of return to work among spinal cord injury patients: A literature review. Journal of Vocational Rehabilitation 27: Barclay, L., (2002) Exploring the factors that influence the goal setting process for occupational therapy intervention with an individual with spinal cord injury. Australia; Coburg Bernacki, E.J., A Guidera, J., Schaefer, J.A., Tsai, S., (2000) A Facilitated Early Return to Work Program at a Large Urban Medical Center. American College of Occupational and Environmental Medicine Burton, A. (1997) Back Injury and Work Loss: Biomechanical and Psychosocial Influences. Diverse. (2009) Letters to the editors. Journal of Physical Medicine Rehabilitation 88, 12. K Fan J, B McLeod C & Koehoorn M (2009) Sociodemographic, clinical, and work characteristics associated with return- to-work outcomes following surgery for workrelated knee injury Centre for Health Services and Policy Research, University of British Columbia, East Mall, Vancouver Fasyl, J. & McPherson, K.M. (2008) Return to Work After Injury: A Review of Evidence Regarding Expectations and Injury Perceptions, and their Influence on Outcome. Published online: Springer Science+Business Media, LLC. Fadyl, J.K. & McPherson, K.M. (2009) Understanding Decisions About Work After Spinal Cord Injury. Journal of occupational rehabilitation. Springer Science+Business Media, LLC Fadyl J & McPherson (2008) Return to Work After Injury: A Review of Evidence Regarding Expectations and Injury Perceptions, and their Influence on Outcome. School of Rehabilitation and Occupational Studies Australie. Findlay GFG (1984) Adverse effects of the management of malignant spinal cord compression From the Mersey Regional Department of Medicaland Surgical Neurology, Walton Hospital,Liverpool, UK Franche, R-L, Corbie`re, M., Lee, H., Breslin C., Hepburn, G., (2007) The Readiness for Return-To-Work (RRTW) scale: Development and Validation of a self-report Staging Scale in Lost-time Claimants with Musculoskeletal Disorders. Springer Science+Business Media, LLC Franche, R-L., Severin, C.N., Hogg-Johnson, S., Co^te, P., Vidmar, M. & Lee, H., (2007) The Impact of Early Workplace-Based Returnto-Work Strategies on Work Absence Duration: A 6-Month Longitudinal Study Following an Occupational Musculoskeletal Injury. Institute for Work & Health; Canada Hwang, Y., Chen- Sea, M. & Chen, C. (2009) Factors Related to Return to Work and Job Modification After a Hand Burn. Journal of Burn Care & Research Vol. 30,4. Krause, N. et al. (2001) Psychosocial job factors and return-to-work after compensated low back injury: a disablity phase- specific analysis. American Journal of Industrial Medicine 40:

39 Krause N, Dasinger L, Deegan L, Rudolph L & Brand R (2001) Psychosocial Job Factors and Return-to-Work after Compensated Low Back Injury: A Disability Phase- Specific Analysis American Jurnal of Industrial Medicine Krause, N. Frank, J. Dasigner L, Sullivan T, Sinclar S (2001) Determinants of Duration of Disability and Return-to-Work After Work-Related Injury and Illness: Challenges for Future Research AMERICAN JOURNAL OF INDUSTRIAL MEDICINE 40:464±484 Kongsted, A., Qerama, E., Kasch,H., Winther Bach, F., Korsholm, L., Staehelin Jensen, T., & Bendix, T. (2008) Education of Patients After Whiplash Injury Is Oral Advice Any Better Than a Pamphlet? Lippincott Williams & Wilkins, SPINE Volume 33, Number 22, pp E843 E848 Lindal, I.B., Huynh, T.K., Biering-Sørensen (2007) Return to work following spinal cord injury: a review. Copenhangen University Hospital, Denmark. Disability and Rehabilitation; 29(17): Loisel, P.,Durand, M-J., Diallo, B., Vachon, B., Charpentier, N. & Labelle, J., (2003) From Evidence to Community Practice in Work Rehabilitation: The Quebec Experience. The Clinical Journal of Pain, 19: , Lippincott Williams & Wilkins, Inc., Philadelphia MacEachen, E., Clarke J., Franche, R-L., Irvin, E., & the Workplace-based Return to Work Literature Review Group (2006) Systematic review of the qualitative literature on return to work after injury. Scand J Work Environ Health;32(4): Norlund, A., Ropponen, N., Alexanderson, K., (2009) Multidisciplinary interventions: Review of studies of return to work after rehabilitation for low back pain. Zweden, Stockholm. Journal of Rehabilitation Medicine. Opsteegh, L. et al (2009) Determinants of Return to Work in Patients with Hand Disorders and Hand Injuries. Journal of Occupational Rehabilitation 19: Rijk,de A, Jansen B, Lierop van K, Alexanderson & Nijhuis F (2008) A behavioral approach to RTW after sickness absence: The development of instruments for assessments of motivational determinants, motivation and key actors attitudes: Maastricht University The Netherlands Valtonen, K. et al. (2006) Work participation among persons with traumatic spinal cord injury and meningomyelocele. Journal of Rehabilitation Medicine 38: Vermeulen, S.J., Anema, J.R., Schellart, A.J.M., Mechelen, van, W., Beek, van der, A.J. (2009) Intervention mapping for development of a participatory return-to-work intervention for temporary agency workers and unemployed workers sick-listed due to musculoskeletal disorders. VU University Medical Center; Netherlands. Vermeulen, S.J., Tamminga, S.J., Schellart, A.J.M., Ybema, J.F. & Anema, J.R. (2009) Return-to-work of sick-listed workers without an employment contract what works? VU University Medical Centre,Amsterdam, The Netherlands Vles, W.J. et al. (2005) Prevalence and Determinants of Disabilities and Return to Work after Major Trauma. The Journal of Trauma 58, 1. Vles W, Steyerberg E, Essink ML, Beeck, van E, et all (2003) Prevalence and Determinants of Disabilities and Return to Work after Major Trauma The Journal of TRAUMA Injury, Infection, and Critical Care the Netherlands 40

40 Walker, W.C. et al. (2006) Occupational Categories and Return to Work After Traumatic Brain Injury: A Multicenter Study. Archives of Physiologie Medicine Rehabilitation 87: Walker, W.C., Marwitz, J.A., Kreutzer, J.S, Hart, T. & Novack, T.A., (December 2006)Occupational Categories and Return to Work After Traumatic Brain Injury: A Multicenter Study. Virginia Commonwealth University, Phys Med Rehabil Vol 87 Wasiak, R. et al (2007) Measuring Return to Work. Journal of Occupational Rehabilitation 17: Whiteneck, G., Gassaway, J., Dijkers, M. & Jha, A., (2008) CLASSIFICATION OF SCI REHABILITATION TREATMENTS New Approach to Study the Contents and Outcomes of Spinal Cord Injury Rehabilitation: The SCIRehab Project. School of Medicine, Department of Rehabilitation Medicine; USA, New York. Young, A. (2009) Return- to- work experiences: Prior to receiving vocational services. Disability and Rehabilitation 32, 24:

41 8 Bijlage Interview arbeidsrevalidatietherapeut Ontstaan arbeisrevalidatietherapie. De aparte afdeling arbeidsrevalidatie is ontstaan in de jaren 80. Het RCA is ontstaan uit twee andere revalidatiecentra, namelijk uit revalidatiecentrum Overtoom en het RIM. In het RIM was er behoefte aan speciale aandacht voor arbeid. Het opzetten van de aparte afdeling is begonnen als project. Binnen de arbeidsrevalidatie was er altijd al wel contact met de voorloper van het UWV. Eerst verliep dit contact via de ergotherapie. In de jaren 80 werd bedacht dat het arbeidsdeel los moest komen van de ergotherapie. Dit was met name omdat je veel specialistische kennis nodig had voor de arbeidsrevalidatie. Ook heb je veel specialistische kennis nodig voor ergotherapie. Het is dus er veel om dit te combineren. Daarnaast werk je bij ergotherapie in een hele andere sfeer dan bij arbeidstherapie. In die tijd werd er bij ergotherapie nog veel gebruik gemaakt van functietraining. Dit is een totaal andere manier van werken dan bij arbeidstherapie. Naar aanleiding hiervan is het project voor de opzet van een arbeidsrevalidatieafdeling gestart. Na 3 jaar werden de uitkomsten van dit project als standaard behandeling opgenomen in het RIM. Bij de fusie werd dit meegenomen naar de nieuwe locatie Overtoom. Anders dan in andere revalidatiecentra hebben wij ervoor gekozen de arbeidsrevalidatie binnen het team te houden. In eerste instantie werden er echter ook vragen van buitenaf behandeld, zoals vragen van externe arbeidsartsen, van de voorloper van het UWV enz. Als afdeling arbeidsrevalidatie behandelden we revalidanten uit alle behandelteams. We hadden een status aparte (eigen team en afdeling). We werkten gedetacheerd in de behandelteams. Begin jaren 90 werden er multidisciplinaire teams opgezet met elk een eigen clustermanager. Wij pasten in eerste instantie niet goed in deze teams omdat wij een klein team zijn die niet verdeeld kon worden over de verschillende behandelteams. Dit is zo gebleven tot 1 jan vorig jaar, toen zijn we onderverdeeld over de behandelteams. Het eigen team is opgeheven. Door de WIA en de Wet Poortwachter zijn er re-integratiebureaus ontstaan. Het RCA is steeds gespecialiseerder geworden en er worden complexe vraagstukken behandeld, waaronder ook vragen op het gebied van arbeid. Op een gegeven moment groeide het aantal vragen vanuit het RCA enorm. Hierdoor was er minder ruimte over voor externe vragen. De externe vragen zijn daarom een rustige dood gestorven. Tegenwoordig is elke arbeidsrevalidatietherapeut werkzaam binnen zijn eigen team/cluster. Als arbeidsrevalidatietherapeuten zijn we vooral gespecialiseerd in revalidanten met NAH en chronische pijn. Andere diagnoses zien we hier heel weinig. Dwarslaesierevalidanten vormen een bijzondere groep. We zien hier veel jongeren die door gevaarlijk gedrag een dwarslaesie hebben opgelopen. Bij deze jongeren kun je vaak niet terugkijken op een arbeidsverleden. Sommige van deze jongeren kunnen terug keren naar het werkveld, maar anderen niet. Het verstand van dwarslaesierevalidanten is nog goed en met een rolstoel kun je redelijk goed functioneren in Nederland. Daarnaast kan iedereen in de omgeving zien wat je hebt, waardoor het makkelijker geaccepteerd wordt in de omgeving. Vaak zijn er voorzieningen te regelen om te kunnen werken. Ook kunnen deze revalidanten vaak zelfstandig autorijden, waardoor ze zich kunnen verplaatsen naar hun werk. Deze hulpvragen zijn vaak minder complex dan hulpvragen bij NAH en chronische pijn. Wat is de achtergrond van de therapeuten? Johan en ik zijn van huis uit ergotherapeut, een collega van ons is van huis uit fysiotherapeut en één heeft een HBO opleiding SPW richting Arbeid maar we hebben in het verleden ook een collega gehad die van huis uit bewegingstherapeut was en een die de opleiding maatschappij en techniek heeft gedaan. Je kan dus vanuit allerlei richtingen 42

42 dit werk gaan doen. Iedereen moet hiervoor bijscholen, de een op het ene gebied en de ander op het andere gebied. Het duurt ongeveer een jaar voor je zelfstandig kunt werken. Het is bij dit werk heel belangrijk dat je schriftelijk en mondeling goed kunt communiceren. Je bent in dit werk niet alleen met de revalidant aan het werk, maar met het hele netwerk, zoals de arbodienst, de werkplek en de partner. Revalidanten met NAH blijven vaak kwetsbaar en hun netwerk blijven ze nodig hebben. Ziet u overlap tussen uw vakgebied en dat van andere disciplines? Er is niet echt een hard onderscheid in de vakgebieden. Wanneer iemand niet gelijk terug kan keren naar het werk dan worden wij ingeschakeld. Ergotherapie kan arbeidsvaardigheden trainen zoals typevaardigheid, inzicht in- en behouden van balans belasting-belastbaarheid en bijvoorbeeld een stoeladvies geven. Wij hebben bij de arbeidsrevalidatie tegenwoordig een wachtlijst. Daarom is het soms handig om bepaalde onderdelen bij andere vakgebieden onder te brengen. Soms begint ergotherapie of fysiotherapie al met een aantal punten gericht op arbeid zonder dat de revalidant bij ons in behandeling is. Er zit dus zeker overlap in, maar alles wat complex is, dus of complexe beperkingen of omdat het werk complex is dan komt het bij ons terecht. Verder komt alles wat te maken heeft met voorlichting over wet en regelgeving bij ons. Hiermee kunnen we vaak de druk van de ketel af nemen. o Zo ja, ervaart u dit als een probleem? Nee, ik vind het prettig omdat we open contact hebben, maar misschien kan het wel wat helderder. Nu verdelen we taken omdat wij een wachtlijst hebben, maar misschien zouden er ook standaard dingen verdeeld kunnen worden. Nu zijn we aan het bekijken of de intake van de arbeidsrevalidatie misschien naar voren gehaald moet worden in het revalidatietraject, zodat we een revalidant al vroeg in het traject gezien hebben en weten wanneer we moeten starten en wie deze revalidant is. Misschien kan er ook al vroeger gestart worden met een aantal zaken (bijv. contact opnemen met werkgever). Wat is, denkt u, de meerwaarde van uw vakgebied bij arbeidsre-integratie voor de revalidant? Niemand in het RCA kan werk echt simuleren en niemand kan het aantal uren bieden wat wij te bieden hebben (wij denken dat je aan het werk minimaal 2 uur per week moet besteden). Voor ons werk moet je veel buiten deur kunnen zijn en je moet veel verstand hebben van de huidige wet en regelgeving. Verder moet je verstand hebben van bedrijfsprocessen en organisaties en van actuele maatschappelijke ontwikkelingen (crisis). Maatschappelijk werk, fysiotherapie en ergotherapie hebben heel veel andere dingen aan hun hoofd. In hun behandeling zijn ze bezig met behandelen om beter te worden. Wij werken met revalidanten met hoe het nu is en de verwachting dat het niet veel beter zal worden. Wij werken niet in een behandelsfeer. Het gaat om de output. Mensen zijn hier op een andere manier gemotiveerd. Wij proberen direct de link naar werk te leggen. Wanneer ze niet daadwerkelijk in hun vakgebied kunnen oefenen, dan kunnen we uitleggen welke vaardigheden nodig zijn en deze oefenen. In dit geval gaan we gauw op zoek naar een geschikte werksituatie (kan ook in het RCA, zoals het restaurant). Andere afdelingen kunnen dit niet organiseren. Uit ervaring weten we dat re-integratiebureaus minder goed zijn in NAH en chronische pijn. Samenwerking tussen hun en ons gaat daarom niet zo goed. Op welk moment wordt u doorgaans ingeschakeld in het revalidatieproces? Dit kan al op vroeg moment. In dit geval is het met name oriënterend. De echte arbeidsrevalidatie begint als belasting weer mogelijk is en als er zicht is op de eindsituatie. Meestal zijn we in de poliklinische fase werkzaam, maar soms ook aan het eind van de klinische fase. Zou u betrokken willen zijn bij het vervolg van dit project? 43

43 Ja, leuk Interview ergotherapeut Wat is uw verwachting van dit gesprek? We hebben dat modulaire werken nu zo n 1,5 jaar. Ik zit in de groep die het modulaire werken heeft opgezet. Hier kan ik jullie meer over vertellen als jullie willen. Verder zou ik zeggen, vuur je vragen af! Ik vind het leuk dat jullie meteen breder kijken, namelijk multidisciplinair. De meeste huidige modules zijn multidisciplinair. Dat vind ik echt revalidatie! De grenzen tussen vakgebieden worden hierdoor vager, maar dat vind ik zelf wel goed. Hoe bent u op dit moment betrokken bij de arbeidsre-integratie? Dat verschilt wel een beetje. Ik zit in dwarslaesie- en ALS-team. Revalidanten hebben sinds kort een dwarslaesie en gaan hun leven weer oppakken en ook het werk. De aandacht in de revalidatie ligt grotendeels op zelfstandigheid. Hierbij komen veel hulpvragen aan bod. Omdat ik samen met de revalidant al met veel hulpvragen over zelfstandigheid bezig ben, schuif ik hulpvragen over arbeid vaak door naar Johan. Soms gebeurd dit pas wanneer de revalidant poliklinisch in behandeling is. Laatst heb ik met Johan een gezamenlijke intake gedaan, dit was heel leuk. Hierdoor leer je de werkwijze van elkaar beter kennen. Voor revalidanten met ALS verdwijnt werken vaak uit beeld. Daarom schakel ik vrijwel nooit AR in. Ik adviseer over de mogelijkheden wat betreft werk, maar mensen hebben vaak voor zichzelf al een beeld van wat ze willen. UWV voorzieningen duren vaak te lang, dus proberen we over het algemeen voorzieningen via de zorgverzekering te regelen die gebruikt kunnen worden op het werk. De ergotherapie is met name voorwaardenscheppend aan het werk. Basisvaardigheden zoals telefoon bedienen en computerwerk worden binnen de ergotherapie aangepakt. Ergotherapie zorgt voor de hulpmiddelen op de werkplek. Wanneer revalidanten ontslagen worden uit het revalidatiecentrum is het hoofddoel op jezelf wonen en kijken hoe dat gaat. Wel informeren we revalidanten tijdens het revalidatieproces over werk en vragen we of ze hier al ideeën over hebben. In eerste instantie wordt dit onderwerp door revalidanten niet altijd aangegrepen, maar de revalidanten komen hier later vaak zelf op terug. o Hoe ervaart u dit? Positief. Johan zoekt de samenwerking en andere disciplines. Hij komt langs om behandelingen terug te koppellen en af te stemmen. Verder hebben we overleg over wie welke taken op zich neemt. Johan is van huis uit ergo, dus ons werk en denken overlapt elkaar soms. Ik weet vrijwel niks van wet en regelgeving. Ik vind het fijn dat er iemand als Johan is die zich gespecialiseerd heeft in de aanvraag van voorzieningen. Het is heel fijn dat er een soort specialist in huis is die je hiervoor kan raadplegen en die dit oppakt. Er wijzigt geregeld iets in de regelgeving. Voor ons is het onmogelijk om dit allemaal bij te houden. Gaat prima zo. Zou u dit anders willen zien/ wenselijke situatie? Wat is, volgens u, het aandeel van de arbeidsrevalidatietherapeut? Eigenlijk houdt de ergotherapie zich meer voorwaardenscheppend bezig, dus met hulpmiddelen voor de werkplek. Ook houden we ons wel wat bezig met belasting en belastbaarheid in het algemeen. Maar als het gaat over belastbaarheid wat betreft werk of een cursus, dan is dit een taak van de arbeidsrevalidatie. Verder houdt de arbeidsrevalidatie zich dus bezig met de wet en regelgeving, met de aanvraag van voorzieningen, met huisbezoeken en met overleg met de werkgever. 44

44 Ziet u overlap tussen uw vakgebied en dat van de arbeidsrevalidatietherapeut? Ja er is overlap, maar dit vind ik niet erg. Nee. n.v.t. o Zo ja, ervaart u dit als een probleem? o Zo ja, hoe zou u dit het liefst opgelost zien? Wat is, denkt u, de meerwaarde van uw vakgebied bij arbeidsre-integratie voor de revalidant? Als ergo heb je vanuit het team het voordeel dat je de revalidant vanaf het begin hebt meegemaakt. Je hebt goed zicht op het verwerkingsproces. Je hebt voordeel bij het inschatten van wat iemand kan wat betreft werk. Dit kan ook meteen een nadeel zijn, omdat je al een beeld gevormd hebt van de revalidant. Een frisse blik kan ook heel nuttig zijn. In de kliniek ligt de nadruk op een gegeven moment heel erg op ontslag. Arbeid en dagbesteding hebben geen invloed op de beslissing tot ontslag. Soms komen revalidanten poliklinisch pas in de fase van het zoeken en vinden van werk. Op welk moment gebeurt dit doorgaans? Het is belangrijk voor een revalidant om op tijd te informeren over wat zijn rechten en plichten zijn en die van je werkgever. Waar moet je op letten en wat moet je regelen om terug te keren naar het werk. Vaak wordt hiermee gestart aan het eind van de klinische periode. Arbeidsrevalidatie start aan het eind van de klinische fase en soms pas in de poliklinische fase. Als er twee disciplines zijn die nog niet uitbehandeld zijn wordt de behandeling poliklinisch voortgezet. Onder deze disciplines kan ook arbeidsrevalidatie vallen. Betrokken bij invoering behandelmodule: Bij het ontwikkelen liggen er veel ideeën aan ten grondslag. Samen met de revalidant wordt gewerkt aan de hulpvragen. Om dit geclusterd aan te pakken is een behandelmodule nodig. In het verleden moesten alle thema s van verschillende hulpvragen aan bod komen, maar dit kon niet allemaal op hetzelfde momenten binnen de behandeltijd gedaan worden. Maar dit heeft er onder andere toe geleid dat er besloten is dat er prioriteiten gesteld moeten worden. Elke 6 weken gaat er iemand van het team met de revalidant zitten om te bepalen bij welk doel de prioriteit ligt. Het team zou hier, waar nodig, invloed op kunnen hebben. Vervolgens gaat iemand bijvoorbeeld in een loopmodule. In deze module zitten vaste programma s met therapieën die per week gepland zijn. Op basis van de hulpvraag van de revalidant wordt er een keus gemaakt tussen de modules. Elke module wordt geleid door 2/3 personen die kunnen kijken hoe gaat en hoe het vorm gegeven moet worden. We zijn nu bezig om alle modules evidence based te maken. Het is niet te doen om alle nieuwe ontwikkelingen in de literatuur bij te houden. Zeker voor evidence based werken is een module een handige manier van werken. Er is een format voor zo n module. Dit is handig, omdat elke module volgens deze manier geschreven zijn. Er is binnenkort een scholing over 2 nieuwe kopjes in de module. Misschien handig als jullie of Johan daar ook bij aanwezig zijn. Zou u betrokken willen zijn bij het vervolg van dit project? En hoe? Als jullie of Johan het op prijs stellen zou ik best eens mee willen lezen. Ergotherapie breed moet wel gekeken worden naar verschillende ergotherapeuten omdat niet alle ergotherapeuten dezelfde visie hebben over de samenwerking met arbeidsrevalidatie. Misschien kan Johan jullie mensen aanreiken die het lastiger vinden in de samenwerking. Zo krijg je meer diverse meningen waardoor de module beter kan aansluiten bij het grootste deel van het team. Zo is de kans van slagen groter. Dat zou ik zeker doen. 45

45 8.1.3 Interview maatschappelijk werker Ik ben 4 e jaar student maatschappelijk werk en vervang een langdurig zieke collega en een collega op zwangerschapsverlof. Na mijn stage ben ik hier aangenomen. Wat is uw verwachting in van dit gesprek? Ik heb eigenlijk geen verwachting van dit gesprek. Ik ben blanco dit gesprek in gegaan omdat ik het over neem van een collega. Ik verwacht dat jullie vragen wat mijn rol is binnen de arbeidsrevalidatie. Hoe bent u op dit moment betrokken bij de arbeidsre-integratie? Wij signaleren over het algemeen wanneer revalidanten weer aan het werk willen of wanneer ze hier klaar voor zijn. Bij de intake vragen wij altijd wat voor werk ze hadden en of ze dat weer zouden kunnen gaan doen. Verder bespreken we de belasting en belastbaarheid van de revalidant. Ook vertellen we bij de intake al dat er een arbeidsrevalidatieafdeling is in het RCA. Mensen vinden dit in het begin vaak eng. Na iets van 3 maanden (afhankelijk van revalidant) komen we hier weer op terug en worden mensen wanneer gewenst ingepland voor arbeidsrevalidatie. Wanneer mensen terug kunnen naar hun oude werk, gaat het bij ons meer over de belastbaarheid en het aangeven van grenzen. Daarnaast is het bespreekbaar maken van de ziekte ook een aandachtspunt binnen de arbeidsrevalidatie. Goed. o Hoe ervaart u dit? n.v.t. Hoe zou u dit anders willen zien/ wenselijke situatie? Wat is, volgens u, het aandeel van de arbeidsrevalidatietherapeut? Het daadwerkelijk begeleiden naar werk. Ziet u overlap tussen uw vakgebied en dat van de arbeidsrevalidatietherapeut? Er is veel overlap. Ergotherapie doet met name het praktische stuk. Hoe ga je het aanpakken etc., maar ook een stuk belasting en belastbaarheid. Maatschappelijk werk kijkt vooral naar wat een activiteit met je doet en hoe je je grenzen gaat aangeven. De psychosociale kant wordt hierbij vooral belicht. Maatschappelijk werk doet veel aan stressvermindering bij revalidanten. Sommige revalidanten hebben aan het begin van hun revalidatie veel stress over werk, kunnen ze het werk wel weer uitvoeren en wat zijn hun rechten en plichten etc. In zo'n geval worden revalidanten doorgestuurd naar Johan (dan is iemand dus nog niet toe aan werken).voordeel is dan dat de revalidant al contact heeft gehad met Johan. Dit kan dan in een later stadium weer opgepakt worden. o Zo ja, ervaart u dit als een probleem? Ik vind de overlap juist heel erg goed. Als je een discipline weg zou laten dan mis je toch een stuk. De samenwerking onderling is heel goed. We zijn hierdoor alles dekkend. Zeker met de arbeidsrevalidatietherapie erbij. Hierdoor is het soms voor een revalidant wel onduidelijk waarom er zoveel disciplines nodig zijn. Maar dit is nodig voor de volledigheid. n.v.t. o Zo ja, hoe zou u dit het liefst opgelost zien? Wat is, denkt u, de meerwaarde van uw vakgebied bij arbeidsre-integratie voor de revalidant? Vooral het signaleren van het moment waarop de revalidant klaar is om zich met arbeid bezig te houden. Daarnaast het in evenwicht houden van belasting en belastbaarheid en 46

46 de psychosociale kant van de revalidatie belichten. Dit samen geeft maatschappelijk werk een meerwaarde binnen de arbeidsre-integratie. Op welk moment wordt de arbeidsrevalidatietherapeut doorgaans ingeschakeld? Dit gebeurd op het moment dat de revalidant het aan kan. Het is een grote stap voor een revalidant om naar arbeidsrevalidatietherapie toe te gaan. Je moet accepteren dat je niet meer alles kan. Ik benoem het onderwerp arbeidsrevalidatietherapie al in de intake, zodat revalidanten weten dat dit er is. Tijdens het proces signaleer ik wanneer de revalidant klaar is om met arbeidsrevalidatie te beginnen en bespreek dit met de revalidant. Meestal heb ik eerst contact met Johan, zodat hij kan kijken of hij wat met deze revalidant kan. Vervolgens meld ik in het team dat de revalidant gestart is met arbeidsrevalidatietherapie. Overig: Misschien is het handig dat jullie aan Johan het aanmeldingsformulier vragen die maatschappelijk werk vorig jaar gebruikte om een revalidant aan te melden bij de arbeidsrevalidatie. Deze vragen zijn volgens mij wel interessant voor jullie. Er worden overigens ook veel polirevalidanten direct al naar de AR verwezen. 8.2 Doelgroepanalyse Doelgroepanalyse volgens de structuur van het ICF schema arbeidsgerelateerde klachten Amputatie Fysieke belastbaarheid / verwerking Een amputatie heeft in veel gevallen directe invloed op de fysieke belastbaarheid. Handelingen die voorheen relatief eenvoudig waren kosten aanzienlijk meer moeite wanneer zij uitgevoerd moeten met een missend ledemaat. Echter, dit alles is afhankelijk van welk lichaamsdeel geamputeerd is. Wanneer er sprake is van het om leren gaan met een prothese of missend ledemaat vergt dit aanzienlijk veel van de revalidant, zowel fysiek als mentaal. Mentale belastbaarheid Tijdens het revalidatietraject wordt er met name aandacht besteed aan het vergroten van de zelfredzaamheid. De mate en snelheid van acceptatie en mentale belastbaarheid vergroot het scala aan doelen waaraan gewerkt kan worden tijdens de revalidatie. De revalidant moet om leren gaan met het verloren lichaamsdeel, dit vraagt om een soms langdurig acceptatieproces. Daarnaast is het om leren gaan met een prothese of missend ledemaat mentaal zwaar. Gezondheid Aandoening Bij een amputatie wordt er een deel van één van de extremiteiten verwijderd. Belangrijke indicators voor amputatie zijn: vaatproblemen door arteriosclerose en diabetes mellitus en maligniteiten. De plaats van de amputatie bepaalt de kwaliteit van de functie met een prothese. Bijvoorbeeld; een amputatie onder de knie leidt tot een vrijwel normaal looppatroon wanneer iemand bekwaam met de prothese om kan gaan. Functies De overgebleven functies zijn afhankelijk van welke extremiteit en op welke hoogte de extremiteit geamputeerd wordt. Veel lichaamseigen functies kunnen overgenomen worden door verschillende soorten prothesen. 47

47 Activiteiten Afhankelijk van de amputatie kunnen er problemen optreden op het gebied van zelfredzaamheid, productiviteit en ontspanning. Participatie Het leren omgaan met de beperkingen ten gevolge van de amputatie heeft invloed op de mate van participatie. De amputatie is puur lichamelijk, maar kan psychische gevolgen met zich meebrengen. Wanneer nodig kan een aanpassing de terugkeer naar werk mogelijk maken. Autonomie Regelmogelijkheden Tijdens het revalidatietraject staat de revalidant centraal. Er wordt tijdens de revalidatie veel gevraagd van de autonomie van de revalidant. De aanvraagprocedures van verschillende voorzieningen wordt samen met de revalidant gedaan, zodoende is de revalidant verantwoordelijk voor zijn revalidatieproces en kan hij/zij dit later zelfstandig weer oppakken. Werk en privé De autonomie van de revalidant is erg belangrijk. Tijdens het revalidatieproces is het revalidatiecentrum een veilige omgeving. De hier geleerde vaardigheden dienen te worden gegenereerd naar de thuis- en werksituatie. Dit kan voor de mensen die samenwonen en werken met de revalidant veranderingen met zich meebrengen. Woon- en thuissituatie De niet aangepaste woonsituatie zorgt voor een groot gevoel van afhankelijkheid. Aanpassingen kunnen hier veranderingen in brengen. Bezigheden Hier is geen eenduidige uitspraak over te doen. Mogelijkheden en beperkingen van de revalidant zijn afhankelijk van het geamputeerde lichaamsdeel. Activiteiten en hobby s Mogelijkheden en beperkingen in activiteiten en hobby s zijn afhankelijk van het geamputeerde lichaamsdeel. Hier is geen eenduidige uitspraak over te doen. Taak en regeleisen Werk Terugkeer naar werk is in veel gevallen mogelijk. Echter, er moet wel gedacht worden aan mogelijke aanpassingen en dergelijke. Welke aanpassingen van belang zijn, is verschillend per revalidant. Wonen Er moet bekeken worden of de revalidant in de huidige woning kan blijven wonen of dat er aanpassingen wenselijk zijn. Zelfstandig functioneren van de revalidant, de aanwezigheid van mantelzorg en de mogelijkheden van de huidige woning dienen in kaart gebracht te worden. Het adviseren over woningaanpassingen kan gedaan worden door een ergotherapeut. Dit gebeurt door middel van een pakket van eisen. Er wordt gekeken naar toegankelijkheid, doorgankelijkheid en geschiktheid van de woning. De revalidant is verantwoordelijk voor woningaanpassingen. 48

48 8.2.2 Dwarslaesie Doelgroepanalyse volgens de structuur van het ICF schema arbeidsgerelateerde klachten. Fysieke belastbaarheid/ verwerking De fysieke belastbaarheid wordt verminderd wanneer iemand te maken krijgt met een dwarslaesie. Bij een laesie, onder thorocaal-1-niveau, is de arm-handfunctie in tact, maar maakt men veelal gebruik van een (handbewogen) rolstoel. De armen worden meer belast door het doen van transfers en verplaatsen door middel van de rolstoel. Hierdoor moet er gekeken worden tijdens de revalidatie en het invullen van de dagbesteding naar de belasting en de belastbaarheid. De meeste dwarslaesies, ontstaan door een sport- of bedrijfsongeval, ziekte, ontsteking, of medische fout. De plotselinge verandering van een leven als een gezond persoon naar een leven met beperkingen, brengt een acceptatieproces met zich mee. De dwarslaesie is niet te genezen, de gevolgen kunnen wel verminderen. Mentale belastbaarheid Tijdens het revalidatietraject wordt er met name aandacht besteed aan het vergroten van de zelfredzaamheid. De mate en snelheid van acceptatie en mentale belastbaarheid vergroot het scala aan doelen waaraan gewerkt kan worden tijdens de revalidatie. Gezondheid Aandoening: dwarslaesie. Functies Onder het laesieniveau, vanaf het hoofd gezien, is sensibiliteit en motoriek geheel (complete laesie) of gedeeltelijk verstoord (incomplete laesie). Activiteiten Door de beperkte of afwezigheid van sensibiliteit en motoriek onder het laesieniveau wordt er veelal gewerkt vanuit zittende positie in een rolstoel. Leren handelen vanuit een zittende positie is noodzakelijk. Participatie Het leren omgaan met de beperkingen ten gevolgen van de dwarslaesie heeft invloed op de mate van participatie. De dwarslaesie en de gevolgen hiervan manifesteren zich enkel in lichamelijke beperkingen. Met aanpassingen is terugkeer op de werkvloer over het algemeen mogelijk. Autonomie Regelmogelijkheden Tijdens het revalidatietraject staat de revalidant centraal. Er wordt tijdens de revalidatie veel gevraagd van de autonomie van de revalidant. De aanvraagprocedures van verschillende voorzieningen wordt samen met de revalidant gedaan, zodoende is de revalidant verantwoordelijk voor zijn revalidatieproces en kan hij/zij dit later zelfstandig weer oppakken. Werk en privé De autonomie van de revalidant is erg belangrijk. Tijdens het revalidatieproces is het revalidatiecentrum een veilig omgeving. De hier geleerde vaardigheden dienen te worden gegenereerd naar de thuis- en werksituatie. Dit kan voor de mensen die samenwonen en werken met de revalidant veranderingen met zich meebrengen 49

49 Woon- en thuissituatie De niet aangepaste woon- en thuissituatie zorgen voor een vergoot gevoel van afhankelijkheid. Bezigheden De meeste revalidanten blijven rolstoelafhankelijk en activiteiten zullen vanuit de rolstoel uitgevoerd moeten worden. Afhankelijk van de laesiehoogte zullen aanpassingen gedaan moeten worden. Activiteiten en hobby s Het kunnen handelen van vanuit de rolstoel in een goede zithouding, is een minimale eis voor het uitvoeren van activiteiten en hobby s. Taak en regeleisen Werk Aan het terugkeren naar werk zitten verschillende regelzaken. Er moet gekeken worden naar de rolstoelgeschiktheid van de werkplek, de taken die de revalidant moet uitvoeren tijdens werk en de belasting en belastbaarheid over de dag. Daarnaast is het van belang dat er goede afspraken gemaakt worden over de benodigde voorziening. Wonen Woningkeuze en -advies is een integraal proces in het revalidatietraject. Wil de revalidant weer zelfstandig gaan wonen, dan zal er veel geregeld moeten worden met betrekking tot de woning. Er moet bekeken worden of de revalidant in de huidige woning kan blijven wonen of dat aanpassingen wenselijk zijn. Zelfstandig functioneren van de revalidant, de aanwezigheid van mantelzorg en de mogelijkheden van de huidige woning dienen in kaart gebracht te worden. Het adviseren over woningaanpassingen kan gedaan worden door een ergotherapeut. Dit gebeurt door middel van een pakket van eisen. Er wordt gekeken naar toegankelijkheid, doorgankelijkheid en geschiktheid van de woning. De revalidant is verantwoordelijk voor woningaanpassingen. 50

50 8.3 Kwaliteitscriteria Algemene kwaliteitscriteria Het projectteam levert de documenten digitaal op. Het projectteam levert de documenten twee weken voor de diplomering (2 juli 2010) op bij de senioradviseur Paul van der Hulst. Het projectteam levert minimaal één schriftelijk en één toegepast eindproduct op. Het projectteam maakt gedurende het project gebruik van een procesmodel voor kwaliteitsverbetering. De keuze voor dit model onderbouwt het projectteam. Kwaliteitscriteria m.b.t. de lay-out Alle documenten zijn voorzien van een overzichtelijke voorpagina en schutblad met daarop tenminste de volgende informatie; - titel en ondertitel van het product, - de namen van zowel de junior- als senioradviseur; - de datum, de opdrachtgever en de instelling; - de opleiding ergotherapie aan de Hogeschool van Amsterdam; - regeling m.b.t. de copyright en - een vijftal zoekwoorden(voor het lokaliseren van het document in de mediatheek). Alle teksten zijn geschreven in lettertype Verdana, lettergrootte 10. Alle teksten zijn geschreven in correct Nederlands. Bronvermelding is gegeven volgens de APA richtlijnen. Kwaliteitscriteria m.b.t. de inhoud van de startnotitie: Het projectteam houdt voor de startnotitie de richtlijnen uit de studiehandleiding (afstudeerprogramma 2010) aan. Het projectteam levert in de eerste drie weken van het project een startnotitie op. De startnotitie schept een duidelijk beeld van de rol van het projectteam in de organisatie. In de startnotitie heeft het projectteam een voorlopige probleem- en vraagstelling geformuleerd. In de startnotitie heeft het projectteam een voorlopige planning opgenomen. In de startnotitie zijn de te realiseren eindproducten beschreven. Het projectteam heeft in de startnotitie haar visie beschreven die ten grondslag ligt aan het project. In de startnotitie wordt een duidelijk onderscheid gemaakt in de taakverdeling van de teamleden. Kwaliteitscriteria m.b.t. de inhoud van het literatuuronderzoek: Het projectteam houdt voor het literatuuronderzoek de richtlijnen van de CAT aan. In het literatuuronderzoek wordt gezocht aan de hand van gedegen PICO-vragen. Het projectteam geeft inzicht in de gebruikte zoekstrategieën. Het projectteam vraagt feedback op de PICO-vragen aan Hetty Tonneijck, docent ergotherapie en verbonden aan opleidingsonderdeel werkplaatsen. Het projectteam beoordeelt de artikelen aan de hand van de MacMaster beoordelingslijsten voor kwalitatief en kwantitatief onderzoek. Kwaliteitscriteria behandelmodule arbeidsre-integratie Om een kwalitatief zo goed mogelijke behandelmodule te ontwikkelen voor het RCA, heeft het projectteam een aantal kwaliteitscriteria opgesteld om de kwaliteit van de behandelmodule te waarborgen: Het projectteam ontwikkelt verschillende onderdelen op basis van geselecteerde factoren en competenties. 51

51 Het projectteam clustert de verschillende factoren en competenties volgens het ICF model. Het projectteam filtert de factoren en competenties op wel of niet beïnvloedbaar door therapie. Met behulp van clusters worden er onderdelen van de behandelmodule arbeidsreintegratie gevormd. De behandelmodule sluit aan bij de werkwijze van het behandelteam van het RCA. Het projectteam werkt gezamenlijk aan de ontwikkeling van de onderdelen. De behandelmodule is geschreven in de terminologie van het RCA. Het projectteam presenteert de resultaten aan de opdrachtgever. 52