Module C2305 Voorbeelden van meetprojecten. Inhoud

Transcriptie

1 Module C2305 Voorbeelden van meetprojecten Inhoud 1 Inleiding Verantwoording Wat is veranderd? Opstellers en begeleidingscommissie Leeswijzer 4 2 Voorbeeldmeetproject Systeemfunctioneren Inleiding Situatie Samenvatting meetproject Planvorming Aanleiding Voorbereiding Meetplan Realisatie Aanbesteding Installatie en testen Operationele fase Organisatie Onderhoud meetpunten Gegevensbeheer Evaluatie en rapportage Conclusie 13 3 Voorbeeldmeetproject Overgangssituatie Inleiding Situatie Samenvatting meetproject Planvorming Aanleiding Voorbereiding Meetplan Realisatie Aanbesteding Installatie en testen Operationele fase Organisatie Onderhoud meetpunten Gegevensbeheer Evaluatie en rapportage Conclusie 21 Voorbeelden van meetprojecten C2305 Leidraad Riolering 1

2 4 Voorbeeldmeetproject Samen meten Inleiding Situatie Samenvatting meetproject Planvorming Aanleiding Voorbereiding Meetplan Realisatie Aanbesteding Installatie en testen Operationele fase Organisatie Onderhoud meetpunten Gegevensbeheer Evaluatie en rapportage Conclusie 30 5 Valkuilen uit andere meetprojecten 32 6 Overzicht leerpunten voorbeeldmeetprojecten Voorbereidingsfase Realisatiefase Operationele fase 36 Trefwoorden 37 Leidraad Riolering C2305 Voorbeelden van meetprojecten 2

3 1 Inleiding 1.1 Verantwoording Het meten van het hydraulisch gedrag van de riolering is inmiddels op meerdere punten de pioniersfase voorbij. Met de huidige techniek op het gebied van sensoren, communicatietechnologie en dataverwerking is betaalbaar, routinematig en grootschalig meten in rioolstelsels mogelijk geworden. De komende jaren ligt de uitdaging in het gebruiken van deze mogelijkheden. De nadruk verschuift meer van afzonderlijke meetprojecten naar het meten als proces: een continu en integraal onderdeel van het rioleringsbeheer. Voorbeelden Deze module laat aan de hand van voorbeelden zien welke zaken cruciaal zijn voor een succesvol meetproject. Drie voorbeeldmeetprojecten van verschillende aard en omvang laten algemene en meer specifieke succesfactoren zien. De module is bedoeld voor iedereen die nauw betrokken is bij het meten aan de riolering. Leerpunten De insteek van deze module is positief; de gekozen meetprojecten zijn allemaal min of meer succesvol. De module laat zien hoe die successen tot stand zijn gekomen. Maar elk project kent tegenslagen en mislukkingen. Ook hieruit ontstaan leerpunten, die in deze module naar voren komen. 1.2 Wat is veranderd? Module C2305 Voorbeelden van meetprojecten is onderdeel van de nieuwe serie modules over meten. Deze gespecialiseerde meetmodules gaan dieper in op de techniek van het meten aan het hydraulisch functioneren van rioolstelsels. C2300: Meten (hydraulisch functioneren) C2305: Voorbeelden (meetprojecten) Figuur 1.1 Overzicht Meetmodules C2310: Meetplan C2320: C2330: C2340: C2350: C2380: Opzet meetnet Meetapparatuur Telemetrie Sturen functioneren (RTC) Controle, analyse Voorbeelden van meetprojecten C2305 Leidraad Riolering 3

4 De nieuwe serie meetmodules bestaat uit: C2300 Meten (hydraulisch functioneren). Deze overkoepelende module geeft een inleiding meten voor de beheerder met geen of weinig meetervaring. C2305 Voorbeelden (meetprojecten). Deze module geeft voorbeelden van relevante meetprojecten. C2310 Meetplan. Deze module beschrijft de uitwerking van een meetplan als cyclisch document waarin het meten aan de riolering wordt vastgelegd. C2320 Opzet meetnet. Deze module gaat over het opzetten van een meetnet gericht op het toetsen van het hydraulisch functioneren van (afval)watersystemen. C2330 Meetapparatuur. Deze module geeft relevante informatie bij de keuze, installatie en beheer van meetapparatuur. C2340 Telemetrie. Deze module gaat over de technieken waarmee meetgegevens zijn in te zamelen en op te slaan. C2350 Sturen hydraulisch functioneren (RTC). Deze module gaat over de toepassing en het realisatie- en beheertraject van (eenvoudige) meet- en regelsystemen in de riolering. C2380 Verwerken en analyseren meetgegevens. Deze module gaat over het verwerken en analyseren van meetgegevens. Dit is een essentiële en vaak ontbrekende stap bij controle, interpretatie en nuttig gebruik van meetgegevens. 1.3 Opstellers en begeleidingscommissie Michel Moens (Arcadis), Jeroen Langeveld en Erik Liefting (beiden Royal Haskoning) hebben deze module opgesteld. Didrik Meijer (Witteveen+Bos) heeft één van de drie cases ingevuld. De begeleidingscommissie bestond uit: Arie van der Vlies Waterschap Hollandse Delta, voorzitter André de Haan Gemeente Buren Leon Dielen NLingenieurs - Breijn Guy Henckens Waterschap Brabantse Delta Arjo Hof Gemeente Almere Kees Ploegman Gemeente Hoogezand-Sappemeer Harry van Luijtelaar Stichting RIONED 1.4 Leeswijzer Hoofdstuk 2 behandelt het meetproject Systeemfunctioneren, gericht op onderzoek in één zuiveringskring. Dit is geen groot meetproject in aantallen meetpunten, maar wel één met een vergaand meetdoel: inzicht in het hydraulisch functioneren van het afvalwatersysteem. Hoofdstuk 3 behandelt het meetproject Overgangssituatie, waar binnen één gemeente een tijdelijk meetnet voor een meetverplichting heeft gefunctioneerd, parallel aan de opzet van een uitgebreider permanent meetnet. Hoofdstuk 4 behandelt het meetproject Samen meten, waarin één waterschap en meerdere gemeenten een meetnet hebben opgezet. De gemeenten hadden verschillende meetdoelen en het project strekte zich uit over meerdere zuiveringskringen. Dit is in Nederland een voorbeeld van een groot meetproject. Hoofdstuk 5 benoemt kort enkele mislukkingen uit in Nederland uitgevoerde meetprojecten, met als doel deze valkuilen in de toekomst te vermijden. Hoofdstuk 6 zet de lessen op een rij uit de voorbeeldmeetprojecten per fase in het meetproces. Leidraad Riolering C2305 Voorbeelden van meetprojecten 4

5 2 Voorbeeldmeetproject Systeemfunctioneren 2.1 Inleiding Meetproject Systeemfunctioneren is een voorbeeld van een geslaagd meetproject. In dit hoofdstuk leest u welke factoren hebben gezorgd voor het slagen van dit project en wat het project heeft opgeleverd. Er zijn ook zaken die beter hadden kunnen gaan. Deze staan als leerpunt in de kantlijn Situatie In heeft gemeente G samen met waterschap W een meetproject uitgevoerd in de zuiveringskring Z. Deze zuiveringskring ligt volledig binnen de gemeente. De zuiveringskring bestaat uit acht dorpskernen met een grotendeels gemengde riolering. In de buitengebieden liggen ook gescheiden systemen en drukrioleringen. De gescheiden systemen bestaan vaak uit een enkele dwa-riolering; het hemelwater is direct aangesloten op het oppervlaktewaterstelsel of lokale infiltratievoorzieningen. Een groot deel van het transportsysteem werkt onder vrijverval. De meeste kernen zijn ook onder vrijverval aangesloten op het transportsysteem. Tijdens rwa maakt de riolering gebruik van de aanzienlijke berging in de transportleiding. In het gebied is veel toerisme. Recreatieterreinen vormen een groot deel van het gebied. De riolerings situatie is in deze gebieden vaak onduidelijk. Het toerisme veroorzaakt een groot verschil in dwa tussen hoog- en laagseizoen Samenvatting meetproject Het doel van het onderzoek was inzicht te krijgen in: het functioneren van het riool- en transportstelsel; de omvang van het aangesloten afvoerende oppervlak; de hoeveelheid rioolvreemd water. De meetduur was één jaar. Hierdoor waren vijftien tot twintig grotere buien te bemeten en ontstond een beeld van de variatie door toerisme. De omvang van het meetnet vindt u in tabel 2.1. De globale kosten staan in tabellen 2.2 en 2.3. Type meting Meetinterval Bestaand Nieuw Totaal Neerslag 1 min 3 3 Gecombineerde niveaumeting 1 min 9 9 rioolwaterstand overstort en slootpeil Niveaumeting rioolwaterstand overstort 1 min 3 3 Aanvullende niveaumetingen in vrijverval 1 min 2 2 transportriool Aanvullende debietmeting in vrijverval 1 min 1 1 transportriool Debiet- en niveaumetingen bij gemalen 1 min 9 9 waterschap en rwzi (uit bestaand systeem) Debiet- en niveaumetingen bij gemeentelijke 1 min 9 9 gemalen (uit bestaand systeem) Metingen bij randvoorziening 1 min 1 1 Tabel 2.1 Aantal en soort meetpunten Voorbeelden van meetprojecten C2305 Leidraad Riolering 5

6 Tabel 2.2 Globale investeringskosten (in euro s, excl. btw) Onderdeel Investeringskosten Voorbereiding Opstellen meetplan Opstellen programma van eisen en begeleiden aanbesteding Realisatie door leverancier Totaal Tabel 2.3 Jaarlijkse exploitatiekosten (in euro s, excl. btw) Onderdeel Exploitatiekosten Onderhoud meetpunten door leverancier Gegevens- en operationeel beheer, data-analyse, rapportage, evaluatie door adviesbureau Afronden en overdracht door adviesbureau Totaal Planvorming Aanleiding De OAS (optimalisatiestudie afvalwatersysteem) Z is gestart in 2006 met een scenariostudie naar het vrijverval transportstelsel dat het rioolwater afvoert naar de rwzi. De OAS was een gezamenlijk project van de gemeente en het waterschap. Adviesbureau A voerde de studie uit en bemerkte tijdens de studie dat er geen goed beeld was van de dwa, de benodigde pompcapaciteit en het afvoerende oppervlak. Het adviesbureau adviseerde de gemeente en het waterschap te gaan meten Voorbereiding Vóór het opstellen van het meetplan zijn verschillende voorbereidende stappen gezet (die ook in het meetplan staan): Het adviesbureau heeft met de beschikbare gegevens een kaart van het gebied opgesteld en besproken met medewerkers van de gemeente en het waterschap. Hieruit zijn verschillende aanvullingen en wijzigingen gekomen, zoals: - toevoeging of juist verwijdering van overstorten; - correctie van de overstortafmetingen. Gemeente en waterschap gebruikten verschillende coderingen voor de gemalen en de overstorten. Er is een eenduidige codering afgesproken. Afhankelijk van de beheerder van het object is gekozen voor de code van de gemeente of het waterschap. Het adviesbureau heeft het afvoerende oppervlak op basis van luchtfoto s geïnventariseerd. Dit afvoerende oppervlak bleek groter dan oorspronkelijk aangenomen in de berekeningen. Samen met de gemeente en het waterschap heeft het adviesbureau de overstorten bezocht. Naar sommige moesten ze daadwerkelijk op zoek. Vervolgens heeft het adviesbureau alle overstortputten en de gemaalkelders van de grotere gemalen ingemeten en hiervan een meetpuntenboek opgesteld. Het adviesbureau heeft de capaciteit van alle waterschapsgemalen en de grootste gemeentelijke gemalen getoetst. Dit leverde afwijkingen op ten opzichte van de op papier vastgelegde capaciteit. Het adviesbureau heeft de verpompte volumes per dag geanalyseerd. Hieruit kwam als voorlopig resul taat dat de gemalen na regenbuien gedurende langere tijd meer water verpompen dan verwacht. Het waterschap heeft een eenvoudige test uitgevoerd met blokjes op de overstorten om vast te stellen wanneer welke overstorten hadden gewerkt. Mede om de meetgegevens van het gemeentelijke gemalenbeheersysteem te kunnen exporteren, heeft de leverancier van de gemeente dit systeem aangepast. Deze aanpassing leidde tot grote Leidraad Riolering C2305 Voorbeelden van meetprojecten 6

7 problemen. Gedurende de eerste vier maanden van het meetproject was geen contact meer mogelijk tussen de gemalen en de hoofdpost. Vrijwel alle meetgegevens in die periode zijn verloren gegaan. De voorbereiding was al met al vrij uitgebreid en intensief. Toch bleek later in het project dat meerdere overstorten over het hoofd waren gezien. Verder bleken nog een vuilstortplaats en enkele grote drukrioolstelsels op het afvalwatersysteem aangesloten die niet waren vastgelegd. Ook het rioolmodel was niet compleet Meetplan Begin 2007 heeft het adviesbureau een meetplan opgesteld. In tabel 2.4 ziet u de onderdelen van het meetplan, conform de Leidraadmodule Meetplan C2310. Leerpunt: Een voorbereiding is niet snel té uitgebreid of té grondig. Besteed ruime aandacht aan het afbakenen en in kaart brengen van het onderzoeksgebied. Onderdeel Inventarisatie, basisgegevens Strategie: meetdoelen en globale meetopzet Beschrijving meetlocaties: praktische toets, toets bestaande apparatuur, meetpuntenboek Te maken keuzes voor meetapparatuur en telemetrie Gegevensbeheer, validatie, analyse Projectorganisatie meetproject tijdens realisatie, operationele fase en afronding Kostenraming + dekking alle fasen meetproject In meetplan? ja, maar bevatte wel fouten ja geen toets bestaande apparatuur beschreven in meetplan, is wel uitgevoerd ja ja nee ( hierover worden nadere afspraken gemaakt ) nee, alleen investeringskosten meetpunten Tabel 2.4 Onderdelen van het meetplan 2.3 Realisatie Aanbesteding Na afronding van het meetplan heeft het adviesbureau een programma van eisen voor de nieuw aan te leggen meetpunten opgesteld. Het doel was zo veel mogelijk verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van de metingen bij de leverancier neer te leggen. Daarom is ervoor gekozen om niet de meetapparatuur, maar de meetdata te kopen. In de loop van het meetproject kwamen ook nadelen van deze keuze naar voren. Bij een beschadiging van een meetopstelling door derden was de aansprakelijkheid niet duidelijk. De leverancier wilde de kosten voor vervanging niet op zich nemen. Leerpunt: De regels over aansprakelijkheid moeten duidelijk in het aanbestedingsdocument staan. Kwaliteit meetgegevens Omdat drie partijen (gemeente, waterschap en adviesbureau) betrokken waren, was levering van de meetgegevens via internet een logische keus. De afrekening was op basis van geleverde betrouwbare meetgegevens. Bij een meetefficiëntie van minder dan 90% moest de leverancier kosteloos langer doormeten. De kwaliteit van de meetgegevens was ter beoordeling van de opdrachtgever. Gunningsadvies De aanbesteding was onderhands met uitnodiging van drie partijen. In de gunningscriteria woog de kwaliteit van het plan van aanpak het zwaarst. Twee van de drie uitgenodigde partijen reageerden door een offerte in te dienen. Deze offertes waren vergelijkbaar. Beide aanbiedingen bevatten Voorbeelden van meetprojecten C2305 Leidraad Riolering 7

8 Het volledige document is beschikbaar voor begunstigers. Dit document is volledig beschikbaar voor begunstigers van Stichting RIONED. Als uw organisatie begunstiger is, kunt u inloggen via Vervolgens kunt u dit document volledig bekijken door hier te klikken. Meer informatie over het begunstigerschap van Stichting RIONED kunt u vinden op