BESTRALING BIJ BORSTKANKER

Transcriptie

1 BESTRALING BIJ BORSTKANKER Van uw arts hebt u vernmen dat een bestraling ndzakelijk is in het kader van uw behandeling vr brstkanker. In deze brchure vindt u een aantal nuttige adviezen die u kunnen helpen m prblemen te vrkmen f bepaalde ngemakken te beperken. Wenst u meer uitleg f hebt u specifieke vragen, aarzel dan niet m uw arts f verpleegkundige hierver aan te spreken. Zij zullen u graag helpen. Mgelijke reacties van het lichaam p de bestralingsbehandeling Bestraling werkt alleen in het gebied van uw lichaam dat bestraald wrdt. Afhankelijk van de plaats die bestraald wrdt, kunnen lkaal bijwerkingen ptreden. Smmige mensen hebben veel last van bijwerkingen, anderen merken er weinig van. De ernst van eventuele bijwerkingen heeft niets te maken met het resultaat van de behandeling; als u geen bijwerkingen hebt, betekent dit niet dat de raditherapie geen resultaat heeft. Acute bijwerkingen ntstaan tijdens de bestralingen en genezen nadat de bestralingen afgernd zijn. Dit kan wel enkele weken duren. Raditherapie kan ernstige gezndheidsschade tebrengen aan een fetus. Om deze reden mag u beslist niet zwanger zijn f wrden tijdens de bestralingsbehandeling. Bij een mgelijke zwangerschap k als deze ng niet bevestigd is dient u altijd nmiddellijk uw arts te verwittigen. Huidreacties Uitwendige stralen gaan nvermijdelijk eerst dr de huid alvrens het te bestralen delvlume in het lichaam te bereiken. Dr de behandeling kan uw huid drger en geveliger wrden. De bestraalde huid kan gaan jeuken. Tt enige tijd na het beëindigen van de behandeling kan de huid verkleurd blijven en kan ze afschilferen. De mate waarin de huid reageert, hangt af van een aantal factren zals het type straling (elektrnen f ftnen) en de gebruikte energie, de tegediende dsis, het feit f u al dan niet chemtherapie heeft gekregen, en de plaats van de bestraling. Een klein deel van de stralen verlaat het lichaam. GZA Ziekenhuizen Campus Sint-Augustinus Wilrijk Campus Sint-Vincentius Antwerpen Campus Sint-Jzef Mrtsel ZNA ZNA Middelheim Antwerpen ZNA Jan Palfijn Merksem AZ Klina Brasschaat AZ Niklaas Sint-Niklaas AZ Mnica Antwerpen Deurne AZ Sint-Jzef Malle UZA Edegem Iridium Kankernetwerk [email protected]

2 Dit is aan de tegenvergestelde kant van de plaats waar de stralen het lichaam binnengaan, waardr eventueel k uw rug en nek huidverkleuringen kunnen vertnen. Dit kan zich enkel vrden indien naast de brst f thraxwand k de mgevende klierstreken bestraald meten wrden. Reacties van de huid kunnen pijnlijk zijn, bijvrbeeld bij aanraking dr kleding. Huidreacties ntstaan gewnlijk rnd de 3 de week van de behandeling. Daarna kunnen ze geleidelijk tenemen. De huid verkleurt meestal licht- tt sms dnkerrd. Sms kunnen er gevelige plaatsen ntstaan, met eventueel blaasjes en pen wndjes. In het ergste geval kunnen de pen wndjes vervleien tt grte, vchtige plekken. Deze laatste klachten treden vral p in de huidplien (plien in de hals, in de ksels, nder de brsten, ) en kunnen, zelfs na het beëindigen van de bestralingsbehandeling, ng tenemen. Lichte huidreacties genezen vanaf 1 à 2 weken na de behandeling, hevigere huidreacties genezen vanaf 2 à 4 weken na de behandeling. De huidverkleuring verbleekt geleidelijk na enkele weken tt maanden. Er maakt een gespecialiseerde wndzrgverpleegkundige deel uit van ns team. De verpleging en/f de arts kunnen u naar haar verwijzen. Zij kan dan samen met de arts ver de gepaste (thuis)verzrging beslissen. Deze aanbevelingen gelden enkel vr de plaatsen waar u bestraald wrdt. Het is niet ndzakelijk de rest van uw lichaam p dezelfde manier te verzrgen. u bestraald Tijdens de bestralingsbehandeling Bescherm uw huid tegen bijkmende irritatie, verwndingen en ntstekingen zlang de behandeling duurt en dit tt uw huid vlledig genezen is. Smeer uw huid in met een vchtinbrengende crème (Bepanthl krijgt u mee p simulatie). Ok bij jeuk f een erg drge huid kunt u deze crème gebruiken. Wij raden aan de crème vanaf de eerste dag van de bestraling maximaal twee maal per dag aan te brengen p de bestraalde huid. De crème is aangenaam in gebruik, absrbeert snel en verrzaakt geen vetvlekken. Geef de vrkeur aan een duche in plaats van een bad. Als de markeringen vervagen, prbeert u deze best niet zelf terug te tekenen. U cntacteert hiervr de dienst raditherapie waar u behandeld wrdt m een afspraak te maken met een verpleegkundige die de lijnen kan bijtekenen. Hud er tevens rekening mee dat deze aantekeningen p de huid kunnen afgeven p uw kleding f prthese. Gebruik liever lauw dan warm water bij het wassen. Warm water maakt de huid namelijk drger. Kies een vchtinbrengende zeep met een neutrale PH. Was uw brst vrzichtig met een zacht washandje, dep zachtjes in plaats van te wrijven. Ok afdrgen det u best vrzichtig en deppend. Hud huidplien drg. Gebruik geen warmwaterkruik f een elektrisch kussen. Vermijd het gebruik van (alchlische) dedrants (nn-alchlic f en nn-metallic dedrants mgen wel gebruikt wrden). Vermijd het ntharen van de ksel tijdens de bestralingsbehandeling. Vermijd krabben f wrijven bij een branderig f jeukend gevel Een kud washandje f een gelkussentje, dat in de kelkast gelegen heeft, kunnen helpen. Wikkel het kude gelkussen in een dek vr u het tegen uw huid plaatst. Bestraling bij brsttumren Versie /5

3 Vermijd kleding die schuurt f knelt. Draag liefst geen strak zittende beha f krset. Als u tch een beha draagt, kunt u uw huid eventueel met een zacht dekje beschermen. Sms is het aangewezen m nder uw beha een katenen hemdje te dragen. Lszittende kledij is aan te raden. Draag liefst katenen kleding als deze rechtstreeks in cntact kmt met de bestraalde huid. Bescherm uw huid tegen rechtstreeks znlicht. Znneprducten huden de zn niet vlledig tegen en kunnen bvendien irritatie verrzaken. Tijdens de eerste weken na de behandeling Het is aangewezen bvenstaande aanbevelingen na de behandeling te blijven tepassen tt de huid vlledig hersteld is. Wacht met het aanschaffen van een definitieve prthese tt uw huid vlledig hersteld is. Tt één jaar na de behandeling Bescherm uw huid tegen direct znlicht. Gebruik een znneprduct met factr 30 f hger, als uw huid bltgesteld wrdt aan de zn. De brst De plaats waar u bestraald wrdt, kan wat zwellen. Men spreekt dan van edeem. De zwelling blijft meestal beperkt tt een licht pgezette brst. Het edeem in de brst is, net zals de huidverkleuring, van tijdelijke aard. Als u een beha draagt, kiest u best vr een ruim zittend mdel. Als u een vrlpige brstprthese draagt, zrg dan dat deze zacht aanvelt en niet schuurt. Een katenen hemdje nder de prthese kan uw huid extra beschermen. De arm Het uitruimen van de lymfeknpen in de ksel (zgn. kselevidement) kan aan die kant van uw lichaam de circulatie van het lymfevcht naar de bledsmlp vertragen. Het lymfevcht hpt zich p waardr uw arm dikker kan wrden en uw huid gespannen aanvelt. Dit nemt men lymfedeem. Het risic p het ntstaan van lymfedeem is afhankelijk van de uitgebreidheid van de heelkunde, en het al dan niet bestralen van de ksel. Lymfedeem kan sms pas jaren na de behandeling ptreden. De lymfevaten en -knpen spelen k een belangrijke rl in de bestrijding van infecties. Met het wegnemen van meerdere lymfeknpen gaat deze functie gedeeltelijk verlren. Vandaar dat ieder wndje, insectenbeet f kleine ppervlakkige infectie aanleiding kan geven tt ntsteking van de lymfevaten. Hierbij kunnen zwelling, rde vlekken, een algemeen gevel van nwelzijn en krts ptreden. In dit geval dient u nmiddellijk naar uw arts te gaan. Onbehandelde f slecht behandelde infecties kunnen laattijdig lymfedeem bevrderen. Bestraling bij brsttumren Versie /5

4 Vermijd verbelasting van de arm. Vermijd zveel mgelijk het heffen van zware lasten. Het vaak uitveren van dezelfde beweging is af te raden. U zult snel zelf ndervinden wat de maximaal telaatbare belasting van uw arm is. Draag geen strak zittende kleding f sierraden. Regelmatige bledafnames, infusen en bleddrukmetingen aan deze arm zijn af te raden. Vermijd baden bven 38 C, sauna, extreme kude en sterke waterstralen. Vrkm schrammen, wees vrzichtig bij het knippen van nagels. Ontsmet kleine wndjes en verwittig uw huisarts bij de eerste tekenen van infectie. Vraag zeker raad aan uw arts f verpleegkundige als uw arm rd wrdt, warm aanvelt, zichtbaar zwelt en pijnlijk is. Ok als u krts hebt, neemt u best cntact p met de dienst raditherapie. De slkdarm Bij patiënten die niet enkel p de brst f thraxwand wrden bestraald, maar k p de klierstreken (bijvrbeeld de klieren achter het brstbeen) kan het vrkmen dat ze na enige tijd last krijgen bij het slikken. Dat kmt drdat in dergelijke situaties de slkdarm niet vlledig gespaard kan wrden tijdens de bestraling. De slkdarm kan hierdr in meer f mindere mate ntsteken (zgn. esfagitis). De sliklast begint meestal rnd de 3 de week van de bestraling. Nadat de behandeling beëindigd is, vermindert de last snel en verdwijnt na enkele dagen. Vraag zeker raad aan uw arts f verpleegkundige als u plts meer last krijgt bij het slikken f als bij het slikken een branderig gevel ntstaat. Als u last hebt bij het slikken, kunt u vr elke maaltijd een lichte pijnstiller nemen (Dafalgan, Perdlan,...). Deze middelen zijn znder vrschrift verkrijgbaar. Om lkaal de pijn te verzachten zal uw arts u Syngel vrschrijven. Zals uw arts u zal uitleggen, is het belangrijk m Syngel in te nemen vr elke maaltijd. U slikt 1 kffielepel in, spelt daarna uw mnd met een slkje water en slikt k dit dr. Dit prcedé mag u gerust één f zelfs twee maal herhalen per keer. Vermeidheid Afhankelijk van de duur en het type bestraling hebben de meeste patiënten in meer f mindere mate last van vermeidheid. Meestal spreekt men van een algemene vermeidheid die in het begin van behandeling slechts af en te aanwezig is en teneemt naar het einde van de behandeling. Deze vermeidheid verschilt van de gewne vermeidheid die iemand kan velen na een zware dag. Zij hangt niet altijd samen met activiteiten en verbetert k niet altijd dr rust te nemen f dr te slapen. De vermeidheid kan mild zijn, maar k ernstig met een gevel van uitputting. De vermeidheid kan ng enkele weken na het stppen van de bestraling aanslepen. Deze klachten zijn meestal te wijten aan de cmbinatie van de verschillende behandelingen die u nderging en aan het feit dat uw lichaam extra energie vraagt vr uw psychisch en lichamelijk herstel. Het belangrijkste is dat u naar uw lichaam luistert en z ndig bijvrbeeld een middagpauze inlast. Prbeer echter indien mgelijk een nrmaal dagritme aan te huden. Bestraling bij brsttumren Versie /5

5 Late effecten Buiten deze bijwerkingen die tijdens en krt na de bestraling ptreden, hebben stralen k bijwerkingen die pas maanden tt jaren later duidelijk wrden. Deze hebben veel minder de neiging m ver te gaan. U kunt dit zien als een srt littekenvrming. Huid: de huid kan wat dnkerder van kleur wrden en bledvaatjes in de huid kunnen wat duidelijker zichtbaar wrden. Ok het vetweefsel kan wat vaster aanvelen. Lymfedeem: patiënten waarbij de hele ksel is gepereerd, hebben een kans p het ntwikkelen van een dikke arm. Bestraling van de ksel vergrt dit risic enigszins. Lngen: het kan zijn dat een klein deel van de lng wat slechter gaat functineren. Gezien het grte reservevlume van de lng merken patiënten daar in het dagelijks leven drgaans niets van. Elke bestraling brengt een beperkt risic p secundaire tumren in het bestraalde gebied met zich mee. Dit uit zich pas na meerdere jaren en is vral van belang bij jngere persnen. Swies weegt dit theretische risic niet p tegen de ndzaak van behandeling van uw huidige ziekte. Hebt u ng vragen? Neem dan cntact p met de afdeling Raditherapie van het Iridium Kankernetwerk: - campus Sint-Augustinus 03/ campus AZ Niklaas 03/ campus AZ Klina 03/ campus ZNA Middelheim 03/ campus ZNA Jan Palfijn 03/ Deze brchure/flder werd met zrg samengesteld en is zuiver infrmatief van aard. Aangezien de medische wetenschap zeer snel evlueert, kunnen geen garanties wrden gebden m.b.t. de vlledigheid van de inhud van deze brchure/flder. De infrmatie in deze brchure/flder is algemeen van aard en dient te wrden begrepen als aanvulling p de specifieke (mndelinge) infrmatie van de behandelend arts. De medische praktijk is geen exacte wetenschap, zdat een psmming van mgelijke cmplicaties in deze brchure/flder nit vlledig kan zijn. Dr de arts kan geen verbintenis wrden aangegaan ver het uiteindelijke resultaat van de beschreven behandeling. Bestraling bij brsttumren Versie /5