Samen naar woorden zoeken

Transcriptie

1 Samen naar woorden zoeken Diagnostiek en behandeling van woordvindingsproblemen in de logopedische praktijk Lieke Cools Amsterdam, 7 november 2014 Symposium Stichting dysfatische ontwikkeling

2 Praktijk Aan den Hofpad Vessem Spraak & Taal Ambulatorium Kentalis, Eindhoven Logopedische behandeling van kinderen met spraak-, taal-en/of communicatieproblemen Op weg naar interdisciplinaire begeleiding vanuit een holistische benadering school Interdisciplinaire hulpverlening en behandeling voor kinderen met complexe spraak-, taal-en/of communicatieproblemen Een kort en intensief behandeltraject dat de spraak-taalontwikkeling weer op het goede spoor zet Ouder-kind school ouders kind

3 Inhoud: Diagnostiek Het belang van het stimuleren van het fonemisch bewustzijn bij kinderen met een zwak fonologisch netwerk Taaltherapie bij kinderen met woordvindingsproblemen Samen werken met ouders essentieel: WAAROM en HOE Samen werken met de school. Tot slot

4 Diagnostiek: Kenmerken in de spontane spraak: Vermijden van woorden in de spontane taal Pauzes en niet vloeiend spreken Herformuleringen Omschrijven van woorden Lege naamwoorden (ding) en hoofdwerkwoorden (gaan, doen) Fonologische vervangingen (parasol voor parachute) Semantische vervangingen (eend i.p.v. zwaan) (te) veel ondersteunende en vervangende gebaren Schoolgegevens: CITO Toetspakket Beginnende Geletterdheid Aarnoutse CPS Logopedische gegevens: Discrepantie tussen de actieve en de passieve woordenschat ( bijv. Peabody versus woordenschat productietest) TAK : Verteltaak, Woordomschrijving Celf-4-NL : Zinnen formuleren, Actieve Woordenschat, Woordassociatietest, Woordstructuur. RTNA (Nederlandse Aanpassing van de Renfrew Taalschalen, 4 tot 10 jaar)

5 Behandeling: Taaltherapie Algemeen: Werk langere tijd rond 1 thema Werk binnen het thema met een aantal doelwoorden binnen verschillende woordtypen (zelfst. nw., werkwoorden, overigen) Bied zowel logopedische oefentherapie als communicatieve therapie. Zet metalinguïstisch en metacognitieve vaardigheden in Compenseer de (vaak zwakke) auditieve kant met de (vaak sterke) visuele kant) Aspecten t.a.v. de taaltherapie: Stimuleren van het fonemisch bewustzijn Versterken van het fonologisch netwerk Versterken van het semantisch netwerk Aanbieden van woordvindingsstrategieën Transfer naar dagelijkse situaties Metalinguïstisch vaardigheden stimuleren

6 In Nederland: Hoe zit het met de leesproblematiek: Inspectie (2006): Aantal zwakke lezers einde bao 25,- % Blomert (2002) Aantal dyslectische kinderen 3,6 % NICHD/BOV-project Geen goede lezer vanwege 21,4 % Kwaliteitsproblemen

7 Uit effectief omgaan met risicolezers, Dr. Kees Vernooij Waarom is fonemisch bewustzijn belangrijk in het kader van preventie van leesproblemen? Ball& Blachman, 1991: De vaardigheid van kleuters op het gebied van fonemisch bewustzijn is de beste voorspeller voor het (toekomstig) leren lezen. Het is een betere voorspeller voor leessucces dan IQ, woordenschat, begrijpend luisteren of de opleiding van de ouders. Risicokleuters die intensieve interventies op het gebied van fonemisch bewustzijn krijgen aangeboden, lezen in groep 3 beter dan kleuters die deze aandacht niet krijgen. Veel kinderen met woordvindingsproblemen hebben moeite met de vaardigheden rondom het fonemisch bewustzijn. Belangrijk : - m.b.v. Toetspakket Beginnende geletterdheid, Aarnoutse CPS (voor groep 1 t/m 3) eventuele achterstand te signaleren - planmatig stimuleren van deze vaardigheden

8 Wat werkt: aanpak bij kleuters/ kinderen in groep 3 Werk vanaf groep 1 aan het Fonemisch bewustzijn Na 2 maanden geen verbetering -> schakel logopedist in Vroege signalering Duidelijke, hoge en toetsbare doelen Extra-tijd voor risicokleuters Convergente differentiatie Effectieve instructie Monitoren leesontwikkeling Methodisch en planmatig werken Risicokleuters vanaf start groep 3 een uur extra instructie per week

9 1. Stimuleren van het fonemisch bewustzijn Hiermee versterk je tevens het fonologisch netwerk Klankkast (routine die veel gebruikt wordt in groep 1 en 2): Thematisch Differentiëren 4 en 5 jarigen Bel: Luisterhouding (luisteren) De Hak en plak slak : auditieve analyse en synthese (isoleren van klanken, analyse, synthese, manipuleren van klanken) Lettervogel: letter van de week (letterkennis) Mol de rijm mol: rijmen (rijmen) Schoen: zin verdelen in woorden (zinnen en woorden) Kikker: woorden in lettergrepen (klankgroepen)

10 2. Fonologisch netwerk versterken Visueel ruimtelijke informatie wordt door kinderen met een taalprobleem / dyslexie doorgaans beter verwerkt dan auditief fonologische informatie. Het is belangrijk om van deze sterke kant gebruik te maken. F & L methode: Is ontwikkeld ter ondersteuning van technisch lees-/spellingsproces De sterke visuele vaardigheden worden ingezet om de zwakkere auditieve vaardigheden te versterken De (auditieve) klankstructuur van woorden worden gevisualiseerd met behulp van kleuren

11 3. Semantisch netwerk versterken Maak gebruik van grafische modellen: woordspin

12 Andere grafische modellen: Woordkast Woordparachute woordtrap Het Vijftaktmodel, Met woorden in de weer, van den Verhallen Praktische toepassing (o.a. Op Woordenjacht, Jack Duerings e.a. ):

13 4. Woordvindingsstrategieën Tekenen Eerste letter van het woord Omschrijven Een gebaar maken

14 Leren omschrijven bijv. dieren algemeen specifiek (vogels)

15 Omschrijvingskaartjes broodbeleg

16 5. Metalinguïstisch werken Doel: - het kind wordt eigenaar van zijn probleem - versterkt het zelfvertrouwen en gevoel van autonomie - het kind is in de regie Door: Leren ontdekken en bewust maken dat er woorden zijn: - Die je meteen kunt oproepen - Die je niet kent -Die je wel kent maar niet kan oproepen Aanbieden van stellingen Stellen van doelen (motivatie attributie) methode Stimuleren van zelfreflexie

17

18 Het vollehoofdenboek Een werkboek voor kinderen en volwassenen, Linde Kraijenhoff. Uitg. Acco

19 Samen met ouders, WAAROM en HOE Ouders ondersteunen in realiseren van communicatieve voorwaarden (stiltes laten vallen, spreektempo, strategieën in helpen zetten, communicatieve principes toe leren passen..) Samen op pad!

20 Samenwerking met school Hoe? - Leerkracht woont de behandeling bij!! - Communicatie map (thuis- school - logopedie) - Werken binnen het zelfde thema en met dezelfde doelwoorden - De leerkracht zet doelwoorden in en werkt op meta niveau - Transfer: de leerkracht helpt om de strategieën in te zetten - Logopedist coacht leerkracht

21 Tenslotte: Jan Kortie: ieder mens is een WONDER, onbegrensd. Het probleem is er wel maar we benaderen het vanuit NIEUWSGIERIGHEID NAAR HET WONDER In de behandeling: Blijven we nieuwsgierig naar het WONDER dat de ander, de ouder, het kind is en benaderen van hieruit het taal probleem. Is verbinding essentieel. Verbinding met jezelf, het kind, de ouder, de leerkracht.. Is vakkennis onontbeerlijk, er is echter geen standaard benadering. Steeds opnieuw onderzoeken we wat de ondersteuningsbehoeften zijn voor het kind, de ouder en de school.. Beeld: Meander ( dialect MeeAnderen ) Jack Wilting

22 Lieke Cools Logopedie & Onderwijsadvies Praktijk Aan Den Hofpad Logopedist binnen het Spraak & Taal Ambulatorium Koninklijke Kentalis Den Hofpad 22 Castilielaan AC Vessem 5629 CH Eindhoven [email protected] [email protected] Tel : Tel Kentalis :