De GHOR neemt de ruimte

Transcriptie

1 De GHOR neemt de ruimte Visie op zorgcontinuïteit, zelfredzaamheid en fysieke veiligheid veiligheid in het kader van ruimtelijke ordening versie tbv Bureauhoofden GHOR overleg Inleiding Een veilige en gezonde omgeving draagt bij aan een duurzame leefomgeving en vergroot de maatschappelijke en economische waarde van een gemeente of een gebied. De inrichting van de omgeving speelt hierbij een belangrijke rol. Zeker in een compact en dichtbevolkt land als Nederland. Functies als wonen, werken, vervoer en recreatie liggen dicht bij elkaar en dat brengt risico s op incidenten met zich mee. Fysieke veiligheid heeft betrekking op situaties waar een incident kan plaatsvinden. Voorbeelden zijn een grootschalige virusuitbraak, een incident met gevaarlijke stoffen, natuurbranden of overstromingen. Mensen kunnen letsel oplopen of op andere wijze bedreigd worden in hun gezondheid. Hetzij acuut, hetzij op langere termijn. Fysieke veiligheid gaat dus in wezen over de relatie tussen een risicobron en haar omgeving. De toekomstige Omgevingswet moet de balans tussen het benutten en beschermen van de fysieke leefomgeving versterken. De nieuwe wet beoogt een samenhangende benadering, ruimte voor lokaal maatwerk en betere en snellere besluitvorming. In de Omgevingswet wordt een beperkt aantal normen opgenomen. Nieuw is dat er veel lokale afwegingsruimte komt. Het is belangrijk om gezondheid en veiligheid in dit proces van integrale afweging van belangen, handen en voeten te geven en duidelijk te maken wat een veilige en gezonde leefomgeving inhoudt. Wettelijke grondslag Via de invoeringsregeling van de Omgevingswet wordt artikel 14.2 van de Wet op veiligheidsregio s aangepast; het beleidsplan van de Veiligheidsregio dient voortaan afspraken te bevatten over de wijze waarop de gemeenten en Veiligheidsregio gezamenlijk invulling geven aan de instructieregel uit artikel 5.2 Besluit Kwaliteit Leefomgeving bij het opstellen van Omgevingsplannen. Aangezien het Omgevingsplan de tactische afgeleide is van de strategische Omgevingsvisie, wordt hiermee indirect gezegd dat de Veiligheidsregio en de GHOR een rol horen te spelen bij het opstellen van de Omgevingsvisie. Het Omgevingsplan dient immers in lijn te zijn met het beleid zoals vastgelegd in de visie. Artikel 5.2 Besluit kwaliteit leefomgeving, eerste lid: In een omgevingsplan wordt voor risico s van branden, rampen en crisis als bedoeld in artikel 10, onder a en b, van de Wet veiligheidsregio s, rekening gehouden met het belang van: a. Het voorkomen, beperken en bestrijden daarvan, b. De mogelijkheden voor personen om zich daarbij in veiligheid te brengen, en c. De geneeskundige hulpverlening aan personen daarbij.

2 Ook ligt er een legitimatie in de Wet Publieke Gezondheid (Wpg). Volgens de Wpg heeft het college van burgemeester en wethouders de taak de totstandkoming en de continuïteit van en de samenhang binnen de publieke gezondheidszorg en de afstemming ervan met de curatieve gezondheidszorg en de geneeskundige hulpverlening bij ongevallen en rampen te bevorderen. Daarnaast draagt het college van burgemeester en wethouders zorg voor het bewaken van gezondheidsaspecten in bestuurlijke beslissingen. Dit heeft dus ook betrekking op inrichtingsvraagstukken (Wpg art. 2). Zorgcontinuïteit, zelfredzaamheid en fysieke veiligheid Gezondheid en veiligheid zijn belangrijke aspecten die de kwaliteit van de leefomgeving bepalen. Gezondheid en veiligheid lopen als het ware als een satéprikker door alle andere onderwerpen heen. Daarmee hebben GHOR, Brandweer en GGD een belangrijke verantwoordelijkheid ten aanzien van het ruimtelijke proces. De GHOR is daarin complementair aan andere diensten. Vanuit het veiligheidsen gezondheidsdomein maakt de GHOR de vertaling wat incidenten, rampen en crisis betekenen voor zorgcontinuïteit, zelfredzaamheid en fysieke veiligheid. Binnen het domein gezondheid heeft de GGD de expertise op de thema s gezondheidsbevordering en bescherming. De expertise van de GHOR zit op het thema zorgcontinuïteit. Bovendien legt de GHOR de verbinding naar het veiligheidsdomein en is daarin complementair aan o.a. brandweer. De GHOR levert bijdragen over gezondheidskundige aspecten aan de thema s zelfredzaamheid en fysieke veiligheid, waar ook de brandweer over adviseert. GHOR en Omgevingswet De rol van de GHOR in het ruimtelijk planproces: - de positie van de GHOR ligt op het snijvlak van openbaar bestuur, veiligheid en gezondheidszorg: o de GHOR verbindt de domeinen publieke gezondheid, publieke veiligheid en veiligheid in de zorg door het behartigen van de belangen van de witte keten binnen het multi-veld en door het verbinden van de multi-partners zoals gemeente, brandweer en politie met de witte keten. Op het vlak van het openbaar bestuur kan de GHOR waar nodig bestuurlijke thema s agenderen bij het AB van de veiligheidsregio. - de positie en de verantwoordelijkheden van de directeur publieke gezondheid (DPG): o de DPG is belast met de operationele leiding van de geneeskundige hulpverlening; o de DPG monitort en signaleert eventuele knelpunten in de zorgcontinuïteit van de witte keten in de regio; o de DPG geeft binnen het veiligheidsdomein integraal advies namens de witte keten. - de specifieke aandachtsgebieden van de GHOR op het terrein van gezondheid en veiligheid: o bevorderen van zelfredzaamheid van burgers bij rampen en crises; o aandacht voor minder-zelfredzamen bij rampen en crises; o borgen van de zorgcontinuïteit van de acute ketenpartners; o bevorderen van de zorgcontinuïteit van de niet-acute ketenpartners; o bevorderen toegankelijkheid en bereikbaarheid van passende zorg. - de positie van de GHOR binnen de geneeskundige ( witte ) keten: o de GHOR kent de witte keten en legt verbindingen tussen het bevoegd gezag zoals de gemeente en provincie, projectontwikkelaars en partners in de gezondheidszorg; o de GHOR beschikt over gegevens van zorginstellingen, die waardevol zijn voor de ruimtelijke planning.

3 GHOR advies in de praktijk Op basis van deze uitgangspunten adviseert de GHOR over een aantal zaken. De voorbeelden hieronder zijn geen uitputtende opsomming, maar kunnen dienen als inbreng voor een integrale belangenafweging. Zij zijn input voor de omgevingskwaliteit veilige en gezonde leefomgeving. Zorgcontinuïteit Beschikbaarheid en toegankelijkheid van passende zorg: Het zorgaanbod moet meegroeien met de groei van het aantal inwoners, recreanten etc. Daarnaast moet ervoor gewaakt worden dat in krimpgebieden voorzieningen op peil blijven. Ook moet passende zorg bereikbaar zijn voor verschillende doelgroepen. De GHOR verbindt de verschillende belanghebbende partijen aan elkaar. De GHOR beschikt over informatie van zorginstellingen die bij de inrichting van de ruimte waardevol kan zijn. Het gaat daarbij om capaciteitsgegevens en om gegevens over de omvang en de specifieke kwetsbaarheden van de populatie. De GHOR kent haar ketenpartners en kan daarom een inschatting maken of ruimtelijke plannen impact hebben op de continuïteit van zorginstellingen. Daarnaast kan de GHOR een inschatting maken of een beoogde locatie van een voorziening in relatie tot de aanwezige risico s wenselijk is en wat die locatiekeuze betekent voor de geneeskundige hulpverlening. Als de GHOR bekend is met ruimtelijke ontwikkelingen in de regio, kan zij haar ketenpartners informeren over ontwikkelingen die gevolgen kunnen hebben voor (de zorgcontinuïteit van) de witte keten of van afzonderlijke instellingen. Het zorgaanbod bij incidenten en rampen moet passend zijn, en zijn afgestemd op te verwachten gezondheidseffecten en zorgvraag. Bevorderen zelfredzaamheid en risico-communicatie De GHOR levert bijdragen over gezondheidskundige aspecten ten aanzien van zelfredzaamheid, een thema waarop de brandweer ook adviseert. Te denken valt daarbij aan: Bevorderen van voldoende vlucht en schuilmogelijkheden. Aandacht voor verminderd zelfredzamen: Bij de vestiging van verminderd zelfredzamen kan de GHOR beoordelen op basis van risico s op welke wijze dat mogelijk is op de beoogde locatie. Risicocommunicatie op de onderwerpen waarop we adviseren. De GHOR communiceert over de onderkende risico s bij ruimtelijke ontwikkeling van de onderwerpen waarover de GHOR adviseert. Dit draagt bij aan de zelfredzaamheid en samenredzaamheid van burgers.

4 Externe/fysieke veiligheid De GHOR levert de brandweer bijdragen over gezondheidskundige aspecten ten aanzien van fysieke veiligheid. Te denken valt daarbij aan: Voorkomen of beperken van risico s vergroot de veiligheid: Bewust keuzes maken om bepaalde risico s te voorkomen, verminderen of weg te nemen, zoals het uitsluiten of beperken van bepaalde activiteiten in (dichtbevolkte) gebieden, of het treffen van maatregelen om risico s bij de bron te beperken. Dit is de doorwerking van het voorzorgsbeginsel. Afstand tot risico s vergroot de veiligheid: De afstand tot een risico is dusdanig groot dat mensen zichzelf in veiligheid kunnen brengen en dat mensen die niet zelfredzaam zijn in veiligheid gebracht kunnen worden. Dat geldt niet alleen voor gebouwen, maar ook voor grootschalige bijeenkomsten en evenementen. Bebouwing en omgeving bieden bescherming: Incidenten zijn niet uit te sluiten. Het is belangrijk dat de leefomgeving mogelijkheden biedt om te schuilen of dat de inrichting van de omgeving of van een gebouw zodanig is dat nadelige effecten van incidenten vertraagd worden. Gebouwen en gebieden zijn snel en veilig te verlaten: Als de bebouwing en de omgeving onvoldoende bescherming bieden, voorkomt een veilige ontvluchting verdere slachtoffers. Goede vluchtroutes in een gebied en in een gebouw vergroten de zelfredzaamheid en samenredzaamheid. Vluchtroutes zijn ook bruikbaar voor minder-zelfredzamen en voor het in veiligheid brengen van slachtoffers. De omgeving maakt snel en effectief optreden van de hulpdiensten mogelijk: Een weloverwogen inrichting van de fysieke leefomgeving draagt bij aan snelle en effectieve hulpverlening. Hulpverleners kunnen sneller optreden als de bereikbaarheid en aanrijdroutes van gebieden, gebouwen, bedrijven en evenemententerreinen doordacht zijn. Zo kunnen zij mensen sneller bereiken, in veiligheid brengen en de gevolgen van incidenten beperken. Hulpdiensten kunnen effectief optreden als ze beschikken over actuele informatie over verblijfsplaatsen van kwetsbare groepen, de risico s en mogelijke effecten op de fysieke leefomgeving. Integrale benadering Eén van de uitgangspunten van de Omgevingswet is dat de leefomgeving integraal wordt benaderd en dat gebiedsgericht wordt gewerkt. Veiligheidsregio, GGD en Omgevingsdienst zijn hierin de natuurlijke adviespartners van het bevoegd gezag bij ruimtelijke ontwikkelingen en worden in een zo vroeg mogelijk stadium betrokken. Dit vereist een goede samenwerking met GGD, Brandweer en Omgevingsdienst op gerelateerde thema s. Door samenwerking kunnen gezondheids- en veiligheidsaspecten aan de voorkant worden ingebracht en kan het bevoegd gezag van een zo integraal en samenhangend mogelijk advies worden voorzien. Het is daarbij van cruciaal belang om zowel op inhoud, als in het proces met de andere adviespartners af te stemmen. Ambitieniveau GHOR en toekomstperspectief Om de gewenste rol te realiseren is het nodig een beweging naar voren te maken in het ruimtelijke planproces. In plaats van achteraf toetsend, zal de GHOR vroegtijdig in het planproces betrokken zijn. Dit is ook de essentie van de Omgevingswet; vroegtijdig met betrokkenen een integrale afweging maken van belangen.

5 In het ruimtelijk planproces werkt de GHOR nauw samen met haar ketenpartners. Dit impliceert dat de GHOR niet altijd zelf aan tafel hoeft te zitten. De ambitie van de GHOR is dat er een nauwe samenwerking en relatie is tussen GHOR en de partners zoals GGD, omgevingsdiensten, gemeenten en veiligheidsregio s. Wanneer in het planproces de thema s zorgcontinuïteit, bevorderen zelfredzaamheid en fysieke veiligheid aan de orde zijn, dient de GHOR te worden betrokken. Dit impliceert dat geïnvesteerd moet worden in de samenwerking met de partners in het planproces. De GHOR en andere adviespartners moeten zich (door)ontwikkelen tot adviseurs in de kwaliteit van de leefomgeving. Dit heeft consequenties voor de adviesvaardigheden van GHOR medewerkers. Om de rol van bewust, bekwaam en betrouwbaar GHOR-adviseur in het ruimtelijk planproces goed te kunnen vervullen, dienen benodigde deskundigheid en competenties in kaart te worden gebracht en te worden (door)ontwikkeld. Te denken valt hierbij aan competenties als netwerkvaardigheid, overtuigingskracht, omgevingsbewustzijn, samenwerken, creativiteit, communicatieve vaardigheden en politiek-bestuurlijke sensitiviteit. Op welke wijze de individuele GHOR bureaus invulling geven aan de thema s zelfredzaamheid, zorgcontinuïteit en fysieke veiligheid en aan hun rol in het adviesproces, is aan de bureaus zelf. Lokale en regionale belangen variëren immers, net als organisatiestructuren en ambities. Ten behoeve van besluitvorming in het ruimtelijk proces is informatie nodig. Deze informatie zit bij vele partners en kan door de GHOR geduid worden in de context van incidenten, crisis en rampen en welke implicaties dit heeft op de inrichting van de leefomgeving. Vervolgacties Ten aanzien van dit document zal een vervolgstap worden gemaakt om de adviesrol van de GHOR in de verschillende fasen van het planproces nader uit te werken. Deze uitwerking zal later als bijlage worden toegevoegd aan dit document. Vanuit het Netwerk Risicobeheersing zal samenwerking en afstemming worden gezocht met landelijke GGD-gremia en relevante GGD-domeinen op dit dossier, zoals medische milieukunde en gezondheidsbevordering. De GHOR zal met haar visie aansluiting zoeken op al door DPG en vastgestelde documenten Startnotitie en Agenda voor de dossiergroep Omgevingswet en het dynamisch document Kernwaarden voor een Gezonde Leefomgeving. Hierin staat al benoemd dat verbinding moet worden gelegd tussen de rollen van GGD en GHOR. Ook zal afstemming worden gezocht met relevante vakgroepen en werkgroepen binnen Brandweer Nederland. Ook in de Kernwaarden Veiligheidsregio s en andere Veiligheidsregio-brede documenten zal de complementaire rol van de GHOR moeten worden geborgd. Hiertoe zal de GHOR actief relaties leggen en op basis van de visie participeren in Veiligheidsregioen GGD-brede activiteiten en projecten. Om dit te realiseren moet goede GHOR-vertegenwoordiging georganiseerd worden in relevante gremia. De GHOR moet ook met zorginstellingen en partners in de witte kolom contacten aangaan en onderhouden op Omgevingswet-gerelateerde thema s.