De rekenende rechter

Transcriptie

1 Schoordijk Instituut Onderzoekschool voor Wetgevingsvraagstukken De rekenende rechter Van 'Iudex Non Calculat' naar actieve cijferaar? Redactie W.H. van Boom M.J. Borgers Boom Juridische uitgevers Den Haag 2004

2 M.J. BORGERS Vluchtgedrag van Juristen? 1 Hoe Juristen omgaan met (statistisch) cijfermateriaal 1 Het onderzoeksproject De rekenende rechter 1 2 Juristen en cijfers 2 3 Twee voorbeelden Voorwaardelijk opzet en HlV-besmetting Bewijswaarderingsmaatstaven en statistiek 6 4 Vluchtgedrag? Mogelijke redenen De aard van de rechterlijke activiteit 10 5 Nader onderzoek 12 6 Het vervolg 13 J.F. NlJBOER De rol van (forensische) statistiek in het strafrechtelijk feitenonderzoek en bewijs 19 1 Inleiding 19 2 Het strafprocessuele stelsel 20 3 De (impliciete) betekenis van statistiek voor het straf(proces)recht 22 4 Feitenonderzoek en bewijs in de context van het recht 25 5 Tot slot 29

3 W.H. VAN BOOM Hoe groot is de kans? 33 Over waarschijnlijkheidsoordelen bij ongevallen en hoe Juristen ermee omgaan 1 Ook Juristen moeten waarschijnlijkheidsoordelen vellen 33 2 Wat kunnen we hieruit afleiden? 39 3 Subjectieve en objectieve waarschijnlijkheid 41 4 Referentieklasse 43 5 Terug naar het kwalitatieve bewijs 46 6 Ten slotte: meer aandacht in de opleiding voor inductief redeneren 48 J.M. BARENDRECHT Verdeling van verantwoordelijkheid als het fout gaat 55 Volendam en Aandelenlease als voorbeelden 1 Alles of niets tegenover verdeling van verantwoordelijkheid Toerekenen Exclusieve toerekening aan een persoon Graduele verantwoordelijkheid en verdeling: Volendam en Aandelenlease als voorbeelden Verdeling: een nog weinig bestudeerde tendens 58 2 Waarom verdeling? Mogelijke voordelen van verdeling Mogelijke nadelen 65 3 Verdelingscriteria Een hulpmiddel bij verdeling op basis van bijdrage en controle Vergelijking met huidige systeem van verdeling 80 4 Discussie 81 A. HAMMERSTEIN Het perspectief van de civiele rechter 89 1 Inleiding 89 2 De praktijk 89 3 Conclusie 93 VI

4 R.W.M. GlARD Over medische beroepsfouten, rekenende rechters en het prestige van probalistisch denken 95 1 Inleiding 95 2 De rol van zorgstandaard 97 3 Juridisch doel en mathematische middelen 98 4 Descriptief onderzoek van medische fouten Cervixcytologische diagnostiek Ziekenhuisinfecties Een snelle blik op regelingen en instrumenten eiders Hoe zou het wel moeten? Over allerhande prescriptieve problemen De beschikbaarheid en de bruikbaarheid van data De toepassing voor juridische doeleinden Hoe nu verder? 111 M.H.H. ZOUTENBEER Kwantitatieve methoden in de rechtspraak Inleiding De statisticus als getuige-deskundige Het formuleren van de vraag De modelkeuze en de relatie tussen vraag en antwoord Discussie Statistiek voor Juristen De magie van significantie Oorzaak en gevolg Iets wat niet gevonden is, kan er wel zijn Als er veel gebeurt, gebeult er ook wel iets toevalligs Discussie Tot slot 129 VII

5 G. VAN DER LAAN Het vaststellen van beroepsziekten 133 Gebruik van epidemiologische gegevens voor de individuele gevalsbeoordeling 1 Inleiding Achtergronden Definitie(s) van beroepsziekten Lijsten van beroepsziekten Beroepsziekten, een containerbegrip Herintroductie risque professionel? Beoordeling van een mogelijke beroepsziekte op individueel niveau: een vijf-stappenplan Toepassing van een epidemologische gegevens bij de individuele gevalsbeoordeling van beroepsziekten, enkele valkuilen Prostaatkanker door bestrij dingsmiddelen? De kans op kanker door asbest? Longkanker door asbest en roken, een rekenregel voor proportionele aansprakelijkheid Conclusie 141 P.E.M. HUYGEN 'Bayesian Belief Networks' 145 Voor redeneren over juridische bewijsvoering 1 Redeneren met waarschijnlijkheid Waarschijnlijkheid en de Regel van Bayes Kansen en voorwaardelijke kansen Notatie Omkeren van voorwaardelijke kansen Valkuilen Bayes' regel Bayesiaanse netwerken Voorbeeld van een Bayesian Belief Netwerk Discussie Het invoeren van waarschijnlijkheden Conclusie 160 VIII

6 A.F. DE VOS Rekenen aan de zaak Lucy de B Inleiding De regel van Bayes De prior odds ratio Tien sterfgevallen Körte reactie op critici De Bayesiaanse analyse van de kans op veel sterfgevallen bij onschuld De kans op veel sterfgevallen als schuldig Gifsporen Dagboek Niet bekennen Onzekerheden Literatuur Conclusies Slot M. J. BORGERS EN W.H. VAN BOOM De acalculie voorbij Inleiding Vier trefwoorden Toekomstperspectief Tot slot 181 UlTGAVEN ONDERZOEKSCHOOL VOOR WETGEVINGSVRAAGSTUKKEN IX