IBA Parkstad als vliegwiel voor duurzame transformatie Parkstad Limburg

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "IBA Parkstad als vliegwiel voor duurzame transformatie Parkstad Limburg"

Transcriptie

1 Artikel : Forum Stedelijke Regio s in Parkstad Limburg Datum: 28 en 29 november 2013 Thema: Parkstad Limburg & de kansen van de Internationale Bau Ausstellung (IBA) IBA Parkstad als vliegwiel voor duurzame transformatie Parkstad Limburg Energiestad, Flexibele stad en Recyclestad zijn de drie thema s van de Internationale Bau Ausstellung (IBA) van Parkstad Limburg. IBA Parkstad plaatst een open oproep voor initiatieven die bijdragen aan een duurzame transformatie van de voormalige mijnstreek Het bewijs voor succes komt uit eerdere Duitse IBA s, die binnen acht tot tien jaar leidden tot kwaliteitsverbetering van de regio, locatie, stad of streek. Het bestaat onder andere uit vernieuwende bouwprojecten, bijzondere tentoonstellingen, symposia en innovatieve plannen. Het fenomeen IBA is in Duitsland ontstaan en uitgegroeid tot een creatieve aanpak met een bewezen economische impuls voor gebieden die in verandering zijn. Met als gegarandeerd tastbaar resultaat een fysieke verandering in het gebied. Maar minstens zo belangrijk: een cultuuromslag in denken en werken en waardering voor een gebied. Het IBA gedachtegoed sluit aan bij de zoektocht van de ruimtelijke sector naar de invulling van het vernieuwen op uitnodiging. Dit draait om een uitnodigend houding van overheden, meer betrokkenheid van burgers en initiatiefnemers, redeneren vanuit lokale kansen en het vinden van sluitende businesscases. De drie thema s Energie stad, Flexibele stad en Recycle stad geven volop ruimte voor het leggen van die verbinding. Leisure, de snelst groeiende economische sector, geeft o.a. betekenis aan de restanten van de mijnsteenbergen. Booming zijn de nieuwe concepten voor bestaand vastgoed en de combinaties van educatie met de zorg- en bouwpraktijk die leiden tot een effectieve krimpaanpak. Dit alles is stevig verankerd in de (bestaande) programma s van onderwijs, bouw, energie en ondernemers. In het werkbezoek van het Forum Stedelijke Regio s aan Parkstad staat centraal hoe de regio demografische transitie te lijf gaat. Het levert reflectie op de gekozen IBA aanpak op de thema s participatie en financiering. IBA in Parkstad Limburg Peter Bertholet, directeur van Parkstad Limburg, introduceert de opgave van de Zuid Limburgse regio. Parkstad Limburg telt inwoners in de gemeenten Heerlen, Brunssum, Kerkrade, Landgraaf, Nuth, Onderbanken, Simpelveld en Voerendaal. Nog niet zo lang geleden telde de regio nog inwoners. De krimpregio heeft een flinke opgave. "De mijnbouw, de motor voor de Limburgse economie, komt rond 1965 tot een einde door de concurrentie van aardgaswinning en de buitenlands steenkool. Het sluiten van de mijnen levert de 1

2 regio een nationaal herstructureringsplan op. Mijngebouwen, koeltorens, schachtgebouwen en spoorwegemplacementen worden gesloopt of ontmanteld. Deze aanpak bleek niet duurzaam waardoor de regio een krimpregio werd", stelt Peter Bertholet. Krimppraktijk & strategische agenda In 2006 komt de impact van de demografische transitie op de politieke agenda te staan en gaat de regio experimenteren met sloopprogramma s en het herbestemmen van gebieden. De financiële risico s en planschadeclaims worden verkend en er lopen proefprocessen over wie het verlies neemt. Want, hoe ga je om met krimp en wie draagt de pijn? Een paar jaar geleden lagen er plannen voor de bouw van woningen, terwijl de vraag bij 1150 stokte. Corporaties hebben inmiddels 3200 woningen gesloopt en daarmee hun verlies genomen. Het percentage leegstand in de sociale huursector is op dit moment op het juiste niveau. Het probleem van het overschot is verschoven naar het particulier bezit. Hoe pak je dat aan? Want welke particulier sloopt zijn eigen huis? In 2010 stelde Parkstad het regioprogramma Naar een duurzaam vitale regio vast in aansluiting op de strategische agenda, die door de Provincie Limburg is opgesteld. Twee pijlers die centraal staan in het regioprogramma zijn: de grootschalige herstructurering van woongebieden en de economische structuurversterking van de regio. De inspiratie van de IBA In de zoektocht naar een passende werkwijze voor het regioprogramma heeft de Parkstad Limburg buiten de eigen landsgrenzen gekeken en is ze geïnspireerd geraakt door het concept van de Internationale Bau Ausstellung (IBA), dat in het Ruhrgebied veel naam heeft gemaakt. Het concept sluit aan de opgave van de regio. De overheid kiest voor een uitnodigde houding, creëert ruimte voor meer betrokkenheid van burgers en initiatiefnemers en waardoor lokale kansen met sluitende businesscases van start kunnen. Sinds 2011 werkt een projectteam aan de vertaling van het concept op de economische structuur en het eigene van de streek. Tabel 1: Wat is een IBA Eine IBA ist: ein in Deutschland eingesetztes Instrument der Stadtplanung und des Städtebaus, um mit neuen Ideen und Projekten im sozialen, kulturellen und ökologischen Bereich Impulse zu setzen für einen in der jeweiligen Region als erforderlich angesehenen städtebaulichen bzw. landschaftlichen Wandel. Bron: Wikipedia IBA in kernwoorden: - Open oproep voor excellente projecten - Een proces zonder eindplan aan de voorkant - Lab situatie voor kennis en innovatie - Kwaliteitscriteria voor projecten - Buitenboordmotor als tijdelijk onafhankelijke organisatie - Uitvoeringsplan uitvoeren binnen IBA- periode ( ) Wat levert het op? - Vliegwiel - voor transformatie + versnellen van projecten - Imago + bekendheid - Investeringsklimaat - Broedplaats - Publiekprivate partners - Positieve mentaliteitsverandering bij bewoners 2

3 IBA-formule voor Parkstad Limburg IBA Parkstad heeft drie hoofdthema s gekozen en deze verweven aan de opgave van duurzame transformatie: 1. Flexibele stad IBA Parkstad richt zich op plekken en gebouwen die vrijkomen of leegstaan bij de transitie van Parkstad. Het gaat om gebiedsdelen of locaties die niet bijdragen aan de openbare ruimte. IBA Parkstad vindt ze, stelt ze open en geeft ze een nieuwe betekenis. Daarnaast is de herstructurering van de woningvoorraad en het voorzieningenniveau nu vooral een kwantitatief vraagstuk. IBA zorgt voor een kwalitatieve aanpassing, ook voor de zorg, het onderwijs en de vrijetijdsmarkt. IBA heeft de leegstaande kantoorgebouwen van het CBS en ABP aangewezen als werkplaats. Verder is de samenwerking van zorgsector en onderwijs in de zogenaamde zorgacademie bijzonder. Deze richt zich op innovatie rondom bevolkingsdaling en vergrijzing. Een deel van de Hendrik groeve in Brunssum wordt getransformeerd tot Nature Wonder World, een themapark met de nabootsing van de wereldnatuurwonderen. Er liggen kansen voor een Red Dot Institute (design) dat samen optrekt met het Discovery Center Continium (creative city) in Kerkrade. Het designer lab richt zich op de jeugd en industrieel ontwerp. Het Mijnbouwmuseum in Heerlen wil de kennis van jongeren over de mijnbouw vergroten en trekt samen op met bedrijfsleven en kennisinstellingen. Tot slot staat de herbouw van het slot Schaesberg in de steigers. Het gesloopte slot zal met oude technieken worden hersteld. Dit ambachtelijk herstellen is al een attractie op zich. 2. Energie stad Parkstad Limburg, zelf al heel lang een bron van energie, zoekt naar innovatie voor de toekomst. Energie is een actuele nationale opgave. Met IBA zijn er kansen om de opgave uit te bouwen naar hergebruik en hernieuwbare energie. Denk aan mijnwater als duurzame energie en zonne-energie. Gen Coel, het cultuurcluster met woningen, zorgcluster, winkelcentrum en brede school in Heerlerheide maakt gebruik van mijnwater voor de verwarming en koeling van een deel van de gebouwen. Ook is er een grote luchtzonnecollector geplaatst op de koeltoren. In de nieuwe Wijk van Morgen op het grensoverschrijdende bedrijventerrein Avantis (Heerlen/Aken) is een aantal jaren geleden het passief huis opgeleverd en wordt er nu een huis gebouwd met biobased bouwmaterialen en is er een doorgroei naar een Max-energy huis. Onderwijs en bouw werken nauw samen aan deze projecten gericht op duurzaamheid. Jongeren zijn betrokken. Een prijsvraag onder scholieren leverde een energie opwekkende speeltuin op. 3. Recycle stad Bij het derde IBA thema Recycle city staat het belang van kringlopen voorop. Veel vrijgekomen gebouwen, zoals het CBS-kantoor en kerken krijgen een nieuwe functie en/of worden oude materialen permanent en slim hergebruikt. Met de IBA Werkplaats is Parkstad Limburg de plek om rondom kringlopen uitvindingen te doen, te testen en uit te voeren. De go voor IBA In oktober 2013 gaven Provincie Limburg en de acht afzonderlijke raden van de Parkstadgemeenten en de Parkstadraad een definitieve go voor de Internationale Bau Ausstellung in Parkstad voor de periode Momenteel wordt er een Algemene Vergadering van Aandeelhouders opgericht en een kwaliteitsteam van onafhankelijke deskundigen. In het voorjaar van 2014 wordt een IBA directeur aangesteld en in de zomer vindt een startmanifestatie plaats voor het publiek, waarbij de eerste Open Oproep om projecten aangekondigd wordt. Proces zonder eindplan Het IBA concept past in deze nieuwe tijd. "Het proces van de IBA maakt onderdeel uit van het geheel. Bestuurders ervaren dit vaak nog als politiek risico. Het is lastig te zeggen van wie het is en wie dan 3

4 verantwoordelijk is. Met deze uitnodigende manier van werken gaat het om delen en ruimte geven. Hiervoor is een nieuwe houding nodig, geloof in het traject en vertrouwen dat het werkt", aldus Peter Bertholet. Discussie Het delen van de Open Oproep zonder een vastomlijnd eindbeeld wordt herkend door het Forum. Het richten op de vier O s (overheid, onderwijs, ondernemers en onderzoek) is vaak de kracht van succes. Alleen de schaal voor Parkstad in ruimte en tijd is nieuw in de Nederlandse context. Het Forum geeft aan dat het project aan zijn reputatie moet bouwen en deze open en transparant moet laten zijn. Je moet onverdacht zijn. IBA heeft de opgave om raadsleden inzichtelijk te maken wat keuzes in ruimtelijke en bestuurlijke zin betekenen. De wil om samen op te trekken is belangrijk, ook al ligt het eindbeeld nog niet in detail vast. Bedrijfsleven, gemeenten en provincies tonen enthousiasme om mee te doen aan IBA. Om het benodigde budget te vinden raadt het Forum aan breder te kijken, zoals naar de Deltacommissie, Ruimte voor de Rivier en de verschillende fondsen. Participatie Het Forum adviseert IBA Parkstad op het thema van participatie: 1. breng belangen bijeen door co-operatie, co-creatie; 2. zorg voor trots, daar wil ik bij horen en begeisteren ; 3. IBA zal een identiteit moeten opbouwen, meer focus moeten aanbrengen en dient deze ook vast te houden. De praktijk in Parkstad Limburg Naast de opgave van de duurzame transformatie van Parkstad Limburg en de kansen van de IBA is het Forum Stedelijke Regio s in gesprek gegaan met betrokken ondernemers, onderzoekers en beleidsstrategen in Parkstad. Elk van hen werkt aan innovatie vanuit zijn professie. Een korte impressie van de werkwijze van de verschillende spelers. C-Mill: Het beste bedrijventerrein van Nederland C-Mill is een gesloten businesscase in een krimpgebied en heeft als urban park een mix aan functies. C-Mill is een voorbeeld voor werkgebieden in de toekomst, aldus de jury over C-Mill in 2011, die in dat jaar de Menzis Award 'Beste Bedrijventerrein' ontvangt. Geerd Simonis, directeur en eigenaar van C-Mill vertelt over zijn stap naar het ondernemerschap en ziet kansen in locaties, die hij in zijn vorige professie als projectontwikkelaar bedacht. Hij ging zelf aan de slag met een hergebruikconcept voor een verliesleidend bedrijventerrein. Inmiddels heeft C-Mill 90 bedrijven en 800 werknemers. C-Mill anticipeert op de recessie en geeft (startende) bedrijven groeikansen. Simonis werkt met flexibele huur en hanteert contracten van één jaar. Banken en taxateurs redeneren andersom. De rekenkundige gemiddelde restlooptijd van de huurcontracten bedraagt nog 1,09 jaar. Simonis houdt zijn klanten vast als hotellier. De banken en taxtateurs worden daar nerveus van. Simonis spreekt over samen en wij. Hij doelt op de wijk Molenberg (de bewoners uit de wijk en bewoners van het terrein), waar het terrein is gelegen. Hij heeft de leegstaande gebouwen gevuld en van inhoud voorzien. Dit doet hij met tal van initiatieven, zoals een pop-up restaurant, de steun aan de Elephant parade en ruimten ter beschikking te stellen aan de uitzendingen van de regionale omroep. Hij genereert hierdoor weer free publicity voor zijn initiatieven in de media. 4

5 Tabel 2: Formule C-mill Formule: + = C-mill Onderscheidend Mens centraal - niet gebouw Privaat eigendom brengt langdurige betrokkenheid Denken in waardeontwikkeling, niet in opbrengsten Economisch duurzaam (herstructurering versus nieuw) Hotelier in plaats van ingenieur Mix van urban functies (Werken Plus) Eerst denken en meteen doen Geen eindplan maar een doel met procesafspraken Hotellier en tuinman Simons vergelijkt zijn manier van werken met die van hotellier en tuinman. Als hotellier maakt hij het zijn gasten comfortabel en doet hij aan goed beheer. Daarnaast kiest bij voor een kleinschalige aanpak het schoffelen binnen zijn bedrijventerrein. Hij heeft de rol van connector en maakt bondjes, hij regelt ontmoetingen voor het afstemmen van zaken en steunt nieuwe concepten zoals die van crowdfunding. Bij C-Mill staat de werkfunctie centraal, maar hij trekt ook samen op met kunst & cultuur, onderwijs en wellicht in de toekomst ook wonen. Hij maakt C-Mill tot een beleving, iets dat aansluit bij de huidige maatschappelijke ontwikkeling niet zozeer het centraal stellen van groei, maar veel meer het bouwen aan gemeenschappen en duurzaamheid voorop stellen. Initiatieven te vinden op C-Mill Regionale trots en netwerk Simonis is trots op de ligging van C-Mill in Parkstad Limburg. Het is een dynamische omgeving, op steenworp afstand van Snowworld en het Pinkpop terrein. Hij werkt samen met tal van partijen zoals de gemeente Heerlen, Parkstad Limburg, LIOF, Provincie Limburg (pilot duurzaamheid) en het ministerie I&M (verzakelijking, taskforce). Daarnaast is Simons actief in het OPL-netwerk van werkgevers en de ondernemersclub. Simonis kwam in het bezit van het terrein doordat de eigenaarbelegger het wilde verkopen. Hij deed het als gelegenheidsaankoop: eerst kopen, dan een plan. Het bedrag dat hij heeft neergelegd is 10x de huur (10 miljoen Euro). Simonis zou zijn concept graag uitbouwen op andere locaties in Nederland en ziet daar mogelijkheden toe. 5

6 Economische structuurversterking: leisure en toerisme "Toerisme is de snelst groeiende economische sector in Parkstad Limburg", start Kees Werkhoven van Parkstad Limburg zijn presentatie over de toeristische visie van deze regio. De grote attracties zoals Snowworld, Mondo Verde, Gaiapark ZOO, Pinkpop ( Megaland), Kasteel Hoensbroek en Discovery Center Continium Kerkrade zijn nationaal bekende trekkers. De toeristische bestedingen zijn tussen 2002 en 2006 gestegen van 120 miljoen per jaar naar 215 miljoen. Door deze economische groei in de toeristische visie van 2010 in te kaderen levert de regio een economische bijdrage aan het toerisme in Parkstad. De ambitie is om van dagtoerisme naar een 'full package', inclusief verblijf, te groeien. De IBA kan deze economische sector van een extra impuls voorzien. Toerisme in Parkstad Parkstad profiteert van de goede naam van Zuid-Limburg. Maar, de toeristische invulling moet zich onderscheiden van het Heuvelland en Maastricht. Heerlen is niet de hoofdbestemming. Er liggen kansen in de complementariteit aan Maastricht (cultuurhistorie) en Heuvelland (landschap). Parkstad Limburg met haar overwegend stedelijk karakter heeft sterke (autonome) trekkers. De drie regio s samen vormen een compleet aanbod voor verschillende doelgroepen. Er zijn inmiddels programmatische afspraken gemaakt in de regio. Het verzorgingsgebied van Parkstad Limburg beslaat een straal van 200 km met de potentie van 50 miljoen bezoekers. Het is de ambitie is om over vijf jaar door te groeien naar 410 miljoen toeristische bestedingen in Parkstad. Complementair toeristisch aanbod in Zuid-Limburg Recycle city : Nature Wonder World Daan Bours, gemeente Brunssum gaat in op het project Nature Wonder World. Dit themapark in ontwikkeling maakt deel uit van de gebiedsontwikkeling Oostflank van Parkstad Limburg. Het bestaat uit vier deelprojecten: 1. De aanleg van de Buitenring om het gebied te ontsluiten; 2. de aanleg van de Rode Beek ter compensatie van de natuurverlies en het realiseren van een ecologische verbindingszone; 3. de aanpassing van verschillende bedrijventerreinen met onder andere het NATO-terrein op een deel van de Hendrik groeve; 4. de aanleg van het themapark Nature Wonder World in een andere deel van de Hendrik groeve. Nature Wonder World is een samenwerking tussen de gemeente Brunssum, de provincie Limburg, Parkstad Limburg, ADD Adventures en het Rijksvastgoed- en Ontwikkelingsbedrijf. Deze 6

7 samenwerking heeft zijn basis in de structuurvisie, dat een globale kaart bevat en geen dicht getimmerd masterplan. Ligging en globaal ontwerp van Nature Wonder World Toeristisch verzorgingsgebied Parkstad Limburg Concept Nature Wonder World Nature Wonder World is een themapark en aanverwante attracties over de natuurlijke wereldwonderen : De Grand Canyon, de Mount Everest, vulkaan Vesuvius, Great Barrier Reef, Copa Cobana en het Noorderlicht. ADD Adventures ziet de locatie in Parkstad als economisch rendabel. Dit vanwege de gelijkenis met de ruimtelijke spreiding van toeristische attracties in de staat Florida, Verenigde Staten, waarbij bezoekers meerdere attracties bezoeken. Hoe meer thema s in deze regio, hoe meer mensen het aantrekt. Samenvattend is de ontwikkeling van Nature Wonder World voor ADD Adventures en de publieke partijen in de Oostflank interessant vanwege: 7

8 De ligging Aanwezigheid natuur Snelst groeiende toeristische regio Aanwezigheid meerdere locaties die nu weinig tot geen waarde vertegenwoordigen (o.a. Oostflank Brunssum) Ambitieniveau bestuurders: Leisurecapital Zuid-Nederland Letterlijk en figuurlijk nieuwe energie toevoegen aan een krimpregio Aanleg Buitenring is wel noodzaak Uitbreidingsmogelijkheden voor het park in kleinere stappen Hoe ver is het project? "Het consortium van provincie, defensie, Parkstad, gemeente Brunssum en ADD werkt in co-creatie", legt Bours uit. "De Hendrik groeve zelf is nog tot 2020 in werking. Er zijn maar een paar grondeigenaren. Dat is voor deze ontwikkeling heel praktisch, om goed door te kunnen schakelen. De NATO investeert 30 miljoen in zijn deel van het terrein. Het omliggend natuurgebied maakt de inpassing van het park heel logisch. Het draait volgens de initiatiefnemers wel om een goede ontsluiting van het gebied. Momenteel verkeert het project in een tussenfase. Een financieeleconomisch haalbaarheidsonderzoek toont aan dat het project kansrijk is. Een maatschappelijke kosten baten analyse wijst uit dat het project 1800 banen oplevert. De bouw start naar verwachting in 2018 en valt daarmee in de IBA-looptijd. Als Nature Wonder World voltooid is zullen naar verwachting 2,2 miljoen bezoekers per jaar komen", licht Bours toe. Energietransitie in de gebouwde omgeving Wendy Broers is docent, onderzoeker en projectleider duurzaam gebouwde omgeving van het Center of Expertise Neber van Zuyd Hogeschool. Neber onderzoekt hoe energietransitie in Parkstad mogelijk gemaakt kan worden samen met de Universiteit Wageningen en HNS Landschapsarchitecten. De huidige energiekosten van de huishoudens in Parkstad bedragen 204 miljoen per jaar. Dat is gemiddeld per woning per jaar (totaal woningen). De prijs van energie is de afgelopen vijftien jaar ruim driemaal zo snel gestegen als de Consumenten prijs index (CPI). Dit geld verdwijnt uit de regio. Er zijn kansen om dit geld te investeren in de eigen regio gericht op energiebesparing en duurzame energieopwekking. In de zoektocht naar de energietransitie heeft Neber eerst een nulmeting uitgevoerd om inzicht te krijgen in het huidige gebruik. Hieruit blijkt dat de gebouwde omgeving met 66% de grootste energieverbruikers is. Als tweede komen verkeer en vervoer en de industrie met 16%. Welk type energieverbruik zal in de toekomst belangrijker worden en wat is dan de verwachte energievraag? Deze vraag hebben Neber en de Universiteit Wageningen inmiddels in kaart gebracht. Het is belangrijk voor de keuze welke techniek je verder wilt ontwikkelen. De woningvoorraad en dan met name rijwoningen zijn de grootverbruikers. Deze hebben nu veelal energielabel E. Broers heeft op basis van afspraken uit het Energieakkoord een scenario uitgerekend naar energieverbruik bij renovatie met minimaal energielabel B en het maximale scenario voor een Passief huis renovatie. Dit geeft een beeld van keuze van investering en vermindering van energieverbruik. Daarnaast heeft Neber doorgerekend wat de verandering van de energievraag zal zijn bij energiereductie. Het elektriciteitsgebruik- en tapwaterverwarming zal daardoor een hoger aandeel krijgen, terwijl ruimteverwarming een kleiner aandeel krijgt. Conclusie: partijen moeten innoveren op elektriciteitsopwekking en tapwaterverwarming. 8

9 Broers gaat uit van een energietransitie volgens de drie stappen van trias energetica van Andy van den Dobbelsteen: Stap 1: energie besparen, stap 2: uitwisselen, stap 3: opwekken. Energie uitwisselen In Parkstad Limburg is al de nodige ervaring met energie uitwisseling. Een aantal voorbeelden: de warmte die vrijkomt bij het koelen van de skibaan in Landgraaf wordt gebruikt voor het verwarmen van het naastgelegen hotel. Warmte van het datacenter van het ABP in Heerlen wordt geleverd aan het warmtenet van het Mijnwaterproject 2.0. Ook zal het nieuwe Arcus College deze warmte gaan gebruiken. Energie opwekken in Parkstad Limburg De Universiteit Wageningen onderzoekt de type energiebronnen waarmee Parkstad Limburg zelf energie kan opwekken. Zon, wind, biomassa, warmte-koude opslag en water zijn onderzocht. Deze potenties zijn weergegeven in thematische kaarten. Broers merkt dat zij met haar onderzoeksresultaten aansluiting moet vinden met de ambities van gemeenten. De gemeenten worden nauw betrokken bij het opzetten van het ambitiedocument. Ook ziet zij kansen bij bewoners, die trots zijn als zijzelf energie kunnen produceren en daardoor meer grip krijgen op hun woonlasten. Op de vraag over hoe in de toekomst het landschap en de energieproductie er uit zal zien, stelt Broers dat het een mix van maatregelen en typen zal zijn. "Het wordt lokaal maatwerk en partijen zullen daarin hun eigen smaak ontwikkelen." Het thema energie opwekken en het IBA thema Energiestad zal aan het energietransitie programma een versnelling gaan geven." De wijk van morgen Gabriël Bergmans, Directeur van De Wijk van Morgen B.V. start zijn presentatie met de vraag: Waarom bouwen wij nieuwe woningen op een industrieterrein? Bergmans ziet veel meerwaarde in zijn onderwijsproject De Wijk van Morgen vanwege het open Innovatieproces. Het omvat onderzoek, ontwerp, realisatie en exploitatie. De uitvoering is in handen van VMBO, MBO, HBO, (WO) studenten. Het is meteen ook een real life lab omdat het concreet vier duurzame gebouwen en terreininrichting oplevert. De Wijk van Morgen krijgt steun vanuit subsidies en samenwerkingspartners als EFRO-subsidie, EOS- DEMO subsidie, provincie Limburg en gemeente Heerlen, drie woningcorporaties, onderwijspartners, installatie bedrijven, sponsoren en BIHTS. tabel: De vier woningen van De Wijk van Morgen Gebouw 1: Knik naar de Zon Passiefhuis (15 kwh/j/m2 t.b.v. binnenklimaat) energie 0 voor woongedeelte 25% recycled of hernieuwbare materialen 2011 geopend Gebouw 2: Eco//nect Energie + 50% recycled of hernieuwbare materialen Werktekeningen gereed, uitvoering begin 2013 Landgebruik +1 (stapeling van functies) Gebouw 3: FLexhouse Energie +, exergetische benadering 75% hernieuwbare materialen In uitvoering Gebouw 4: MAXergy Energie + 100% hernieuwbare materialen Werktekeningen in uitvoering 9

10 Opgaven en kansen De Wijk van Morgen zoekt als partner in een groot netwerk continue naar product innovatie voor bedrijfspanden, water, bouwmaterialen. Ook biedt zij onderwijsprogramma s aan voor basisscholen in samenwerking met het Continium in Kerkrade. Bergmans ziet een kans in zijn niche voor het vinden van een alternatief voor cement. Cement is wereldwijd verantwoordelijk voor 6% van de CO² uitstoot. Bergmans droom is om gerecycled cement te ontwikkelen. Ook ziet hij kansen voor 3D-bio plastic (3D-print). De grote opgave in de woning zit in innovatie van de installaties. Het gebouw is nog steeds niet uitgedokterd. Meer informatie IBA Parkstad IBA Parkstad: C-Mill C-mill: Toerisme in Parkstad Limburg Parkstad Limburg: Stadsregio Parkstad Limburg: Nature wonder World: Energie en onderwijs Energie transitie Parkstad Limburg: De Wijk van Morgen: Het Forum Stedelijke Regio s is een netwerk van professionals werkzaam voor de stadsregio s. Het doel van de werkbezoeken is leren van elkaar, reflectie op aanpak, netwerken. Platform31 is secretaris van het netwerk. De werkbezoeken worden georganiseerd samen met de gaststad. Dit artikel is geschreven door Annette Duivenvoorden, Platform31, januari 2013 Redactie: Marlie Dix/communicatie Parkstad Limburg/8 januari

Waarom ging de WTTC Destination Award naar Parkstad?

Waarom ging de WTTC Destination Award naar Parkstad? Parkstad Limburg Wie is de WTTC? Waarom ging de WTTC Destination Award naar Parkstad? Al vóór de prijs had Parkstad wapenfeiten: Grootste indoor skihal ter wereld Grootste outdoor klimpark van Europa

Nadere informatie

Parkstad Limburg EnergieTransitie (PALET)

Parkstad Limburg EnergieTransitie (PALET) Parkstad Limburg EnergieTransitie (PALET) Startbijeenkomst Energiestrategie Midden-Holland Woensdag 22 juni 2016 Workshopronde I sessie C Parkstad Limburg EnergieTransitie (PALET) GR: samenwerking van

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Wie is de WTTC? Wereld koepel waarbinnen de top van het toeristische bedrijfsleven en onderzoeksinstituten is verzameld.

Wie is de WTTC? Wereld koepel waarbinnen de top van het toeristische bedrijfsleven en onderzoeksinstituten is verzameld. Parkstad Limburg Wie is de WTTC? Wereld koepel waarbinnen de top van het toeristische bedrijfsleven en onderzoeksinstituten is verzameld. http://www.wttc.org/about/members/ Wat is de Tourism for Tomorrow

Nadere informatie

CoE Neber. Discussie en vragen

CoE Neber. Discussie en vragen CoE Neber Discussie en vragen Wat is energietransitie? Een fundamentele omslag of overgang van een bijna nog volledig fossiele energievoorziening (olie, kolen en gas) naar een hernieuwbare en schone energievoorziening

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

INFORMATIE KENNISINFRASTRUCTUUR BUILDING INTEGRATED HIGH TECH SYSTEMS VIJF PIJLERS

INFORMATIE KENNISINFRASTRUCTUUR BUILDING INTEGRATED HIGH TECH SYSTEMS VIJF PIJLERS Avantis / Heerlen Stadsregio Parkstad Limburg INFORMATIE KENNISINFRASTRUCTUUR BUILDING INTEGRATED HIGH TECH SYSTEMS Building Integrated High Tech Systems (BIHTS) is een grensoverschrijdende kennisinfrastructuur

Nadere informatie

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant'

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' 'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' OPROEP VANUIT DE VRIJETIJDSSECTOR Opgesteld door: Vrijetijdshuis Brabant, TOP Brabant, Erfgoed Brabant, Leisure Boulevard, NHTV, MKB, BKKC, Stichting Samenwerkende

Nadere informatie

Duurzame architectuur > méér dan alleen fysieke maatregelen

Duurzame architectuur > méér dan alleen fysieke maatregelen doel : CO2 reductie Duurzame architectuur > méér dan alleen fysieke maatregelen stimulatie > prestatie emotioneel fysiek Prestatie : synergie in beleving, comfort, energie,flexibiliteit, materiaal en

Nadere informatie

Urgenda ESCo-project. Peter Odermatt

Urgenda ESCo-project. Peter Odermatt Urgenda ESCo-project Peter Odermatt Inleiding Ambitie Urgenda: Vergroten energie efficiency in NL Beter benutting hernieuwbare energie potentieel in NL Verkennen onder welke voorwaarden ESCo s een bijdrage

Nadere informatie

Krimp Prognose 2010-2025

Krimp Prognose 2010-2025 Provincie: (Stads)regio gemeenten: Limburg Profiel gemeente: Maastricht Zuid-Limburg: Maastricht, Sittard-Geleen en Heerlen Regio: 35 Aanbod van leegstand Leegstand per stad: Huidige leegstand: aantal

Nadere informatie

Erfgoed als krachtvoer. Tips voor een nieuwe toekomst voor dorpen, steden en regio s

Erfgoed als krachtvoer. Tips voor een nieuwe toekomst voor dorpen, steden en regio s Erfgoed als krachtvoer Tips voor een nieuwe toekomst voor dorpen, steden en regio s U wilt nieuw leven blazen in uw dorp, stad of regio? Als alles tegen zit, is er altijd nog het erfgoed. Het DNA van het

Nadere informatie

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE 1 PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE BIJEENKOMST 3 DECEMBER 2015 Programma Duurzaam Landgraaf TON ANCION WETHOUDER GEMEENTE LANDGRAAF RONALD BOUWERS PROJECTLEIDER DUURZAAMHEID WIE ZIJN WIJ? PROJECTTEAM

Nadere informatie

Regio Stedendriehoek

Regio Stedendriehoek Regio Stedendriehoek 1 Energieneutrale regio Energietransitie Stedendriehoek Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst,Zutphen Netbeheer en Duurzame Gebiedsontwikkeling Pieter van der Ploeg, Alliander

Nadere informatie

Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling. Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur

Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling. Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur Inhoud presentatie 0. Hoe omgaan met ambities 1. Wat is het Ecomunitypark 2. Voor wie is het park 3. Van samenwerking

Nadere informatie

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta)

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Agenda Stad Concernstaf CSADV Stadhuis Grote Kerkplein 15 Postbus 538 8000 AM Zwolle Telefoon (038) 498 2092 www.zwolle.nl Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Hoe houden we onze delta leefbaar

Nadere informatie

ENERGIEAKKOORD. Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN

ENERGIEAKKOORD. Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN ENERGIEAKKOORD Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN 2 - Wie zijn wij? - Visie Ekwadraat - Beleid - Doelstellingen - Middelen - Financiering Inhoud - Conclusies en aanbevelingen 3 INLEIDING

Nadere informatie

Gebieden Energie Neutraal

Gebieden Energie Neutraal Gebieden Energie Neutraal Kennismaken met het programma GEN Liesbeth Schipper 27 september 2012 Inhoud Achtergrond Opzet GEN programma GEN Nieuwbouw Energieconcept Ontwikkel en businessmodel Omgeving GEN

Nadere informatie

Bouwen is Vooruitzien

Bouwen is Vooruitzien Bouwen is Vooruitzien Energie van visie tot projecten Peter Op t Veld Inhoud Waar staan we? Europees energie en klimaatbeleid Tegenstelling collectief belang individueel belang Waar gaan we naar toe?

Nadere informatie

Toerisme in Zuid-Limburg: Altijd weer Nieuw Leven

Toerisme in Zuid-Limburg: Altijd weer Nieuw Leven Toerisme in Zuid-Limburg: Altijd weer Nieuw Leven Met als exemplarisch voorbeeld: Parkstad Limburg Anya Niewierra, Algemeen Directeur Stichting VVV Zuid-Limburg Zuid-Limburg, appendix van NL en deel van

Nadere informatie

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten voor financiering van duurzame energie 4 Voorwoord Euro s zijn vaak de sleutel om projecten voor de opwekking van duurzame

Nadere informatie

Gemeente Velsen - KIIC IJmuiden, 20 december 2012

Gemeente Velsen - KIIC IJmuiden, 20 december 2012 Gemeente Velsen - KIIC IJmuiden, 20 december 2012 Programma 1 2 3 4 Doel presentatie Concept Business case Vervolgstappen Doel vandaag: Informeren over proces en resultaat Informeren over vervolgstappen

Nadere informatie

PARKSTAD LIMBURG 2030

PARKSTAD LIMBURG 2030 Intergemeentelijke Structuurvisie PARKSTAD LIMBURG 2030 ruimte voor park & stad Intergemeentelijke Structuurvisie PARKSTAD LIMBURG 2030 ruimte voor park & stad 1 Een kwaliteitsslag voor Parkstad Limburg

Nadere informatie

snel dan voorzien. In de komende jaren zal, afhankelijk van de (woning)marktontwikkeling/

snel dan voorzien. In de komende jaren zal, afhankelijk van de (woning)marktontwikkeling/ 2 Wonen De gemeente telt zo n 36.000 inwoners, waarvan het overgrote deel in de twee kernen Hellendoorn en Nijverdal woont. De woningvoorraad telde in 2013 zo n 14.000 woningen (exclusief recreatiewoningen).

Nadere informatie

Stellingen Provinciale Staten

Stellingen Provinciale Staten Stellingen Provinciale Staten Thema s en onderwerpen Toelichting... 2 Algemene informatie... 3 Thema: Economie... 3 1.1 Samenwerking Duitsland *... 3 2.1 Landbouw... 3 3.1 Recreatie en toerisme... 4 Thema

Nadere informatie

HERBESTEMMINGSINFORMATIE PROFESSIONALS

HERBESTEMMINGSINFORMATIE PROFESSIONALS HERBESTEMMINGSINFORMATIE PROFESSIONALS www.herbestemmingnoord.nl Kenniscentrum Herbestemming Noord Het doel van Kenniscentrum Herbestemming Noord is een duurzame herbestemming tot stand te brengen met

Nadere informatie

Dynamische en bruisende Spoorzone dromen realiseren achter het spoor, we gaan ervoor

Dynamische en bruisende Spoorzone dromen realiseren achter het spoor, we gaan ervoor Dynamische en bruisende Spoorzone dromen realiseren achter het spoor, we gaan ervoor Ambitie en Aanleiding Activiteiten Te realiseren waarden Onze werkwijze Ambitie Spoorzone met allure * Kwaliteitsverbetering

Nadere informatie

Kick-off programma Kwaliteit van de Samenleving in Zuid-Holland 10 december 2015

Kick-off programma Kwaliteit van de Samenleving in Zuid-Holland 10 december 2015 Kick-off programma Kwaliteit van de Samenleving in Zuid-Holland De aftrap Op heeft JSO met u de aftrap gegeven van het programma Kwaliteit van de Samenleving in Zuid- Holland. Het programma voorziet in

Nadere informatie

Pas je huizen aan of breng je mensen in beweging? Kees Konings, DomaVita Vastgoedadvies

Pas je huizen aan of breng je mensen in beweging? Kees Konings, DomaVita Vastgoedadvies Transformatie bestaande woningvoorraad Pas je huizen aan of breng je mensen in beweging? Kees Konings, DomaVita Vastgoedadvies Kansen en uitdagingen voor West-Brabant Thema s/ Agenda: 1. Steden en (kleine)

Nadere informatie

Energizing the city: Almere energy axis

Energizing the city: Almere energy axis Inhoud Energizing the city: Almere energy axis... 3 Van Noord/West naar Zuid/Ooost... 4 Energie die stroomt door de as... 5 Focus on knowledge & education... 6 Focus on innovation & experiments... 7 Focus

Nadere informatie

Actualiteiten vanuit de praktijk. Bouw en Vastgoedcursus 12-6-2014

Actualiteiten vanuit de praktijk. Bouw en Vastgoedcursus 12-6-2014 Actualiteiten vanuit de praktijk Bouw en Vastgoedcursus 12-6-2014 Algemeen PT Finance Actualiteiten Toegenomen aandacht tijdelijk beheer. Toenemende aandacht voor exploitatie. Fiscale optimalisatie door

Nadere informatie

vraaggericht woningmarkt onderzoek Maastricht

vraaggericht woningmarkt onderzoek Maastricht vraaggericht woningmarkt onderzoek Maastricht Stec Groep aan Gemeente Maastricht Desiree Uitzetter 18 november 2014 U vroeg ons: Actuele inzichten voor herijking stedelijke programmering Nieuwe regionale

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

Stadsdeelvisie 2020 Kerkrade - West

Stadsdeelvisie 2020 Kerkrade - West Stadsdeelvisie 2020 Kerkrade - West West wint aan ruimte, dat is de kern van de stadsdeelvisie 2020 voor Kerkrade-West. West krijgt meer ruimte om te wonen, te werken en te spelen. Meer ruimte voor plezier

Nadere informatie

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB Gemeenten hebben forse ambities op het gebied van duurzaamheid, innovatie en lokale

Nadere informatie

Privaat vastgoed. Optimaal renderend en toekomstbestendig

Privaat vastgoed. Optimaal renderend en toekomstbestendig Privaat vastgoed Optimaal renderend en toekomstbestendig Duurzaam huisvesten Royal HaskoningDHV is sinds jaar en dag een betrouwbare partner in commercieel vastgoed. Als adviseurs hebben wij mede het aanzicht

Nadere informatie

World Food Center uit de startblokken!

World Food Center uit de startblokken! World Food Center uit de startblokken! De plannen voor de realisatie van het World Food Center (WFC) zijn in een ver gevorderd stadium. Het WFC wordt een iconisch experience center waar de Nederlandse

Nadere informatie

>350 woningen. Provincie Gelderland (Stads)regio Stadsregio Arnhem - Nijmegen. Profiel gemeente: Arnhem. 3,1% Van inwoners woont in centrum

>350 woningen. Provincie Gelderland (Stads)regio Stadsregio Arnhem - Nijmegen. Profiel gemeente: Arnhem. 3,1% Van inwoners woont in centrum Provincie Gelderland (Stads)regio Stadsregio Arnhem - Nijmegen gemeenten: Profiel gemeente: Arnhem Regio: 12 Aanbod van leegstand Leegstand per stad: Huidige leegstand: aantal verdiepingen - Potentie leegstand:

Nadere informatie

Geen woorden maar daden

Geen woorden maar daden Hans van Rossum Geen woorden maar daden 12-11- 2014 Rotterdam doet het goed Momentum is daar: iconen ontwikkeld Momentum is daar: iconen ontwikkeld Momentum is daar: hippe architectuurstad Stadsvisie 2030

Nadere informatie

REGIO TOTAAL incl. Nuth

REGIO TOTAAL incl. Nuth REGIO TOTAAL incl. Nuth 4.977 Onttrekking door afname Bron: Progneff terugbrengen leegstand tot Leegstand Limburg, 5.007 mering, 1.452 11.436 Limburg zijn 2.134 'overige ': D/E en overige bij de d.d. 31-12-

Nadere informatie

Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen

Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen SMART CITY UTRECHT Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen Brigitte Hulscher Program Manager Smart Cities, Marketing & Innovation Utrecht Jong en hoog opgeleid 334.862 inwoners, 20 % < 17, 18% 18-26,

Nadere informatie

Meerjarenprogramma Ambitiedocument 2016-2020

Meerjarenprogramma Ambitiedocument 2016-2020 Meerjarenprogramma Ambitiedocument 2016-2020 Agribusiness Economie & Logistiek Recreatie & Toerisme maandag 15 juni 2015, bijeenkomst voor raadsleden Naar een nieuw Programma Jaar 2011-2014 2015 2015 2015

Nadere informatie

Krimp Prognose 2010-2025

Krimp Prognose 2010-2025 Provincie: Limburg (Stads)regio Venlo gemeenten: Profiel gemeente: Venlo Regio: 36 Aanbod van leegstaand Leegstand en potentieel: Huidige leegstand: Er is geen volledig inventariserend onderzoek gedaan.

Nadere informatie

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

2.3 Programma 3: De werkende gemeente

2.3 Programma 3: De werkende gemeente 2.3 Programma 3: De werkende gemeente Wat willen we bereiken? Algemeen Als gemeente kiezen we voor een strategische focus op werken en leren. Door het versterken van de economische ontwikkeling in onze

Nadere informatie

1. Branding en voorzieningen in gehele subregio Cultuurhistorie benadrukken Toegankelijkheid zorg vergroten (sociaal, fysiek) Wie: overheid,

1. Branding en voorzieningen in gehele subregio Cultuurhistorie benadrukken Toegankelijkheid zorg vergroten (sociaal, fysiek) Wie: overheid, Transformatie van de woningvoorraad Een afname van het aantal huishoudens heeft gevolgen voor de woningvoorraad. Dit geldt ook vergrijzing. Vraag en aanbod sluiten niet meer op elkaar aan. Problemen van

Nadere informatie

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory.

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Een uitdagend klimaat 20 20 2020 In 2020 moet de uitstoot van CO 2 in de EU met 20% zijn teruggebracht ten opzichte van het 1990 niveau.

Nadere informatie

Mijnwater 2.0 Heerlen. Hybride Duurzame Energie infrastructuur. Mijnwater 2.0 Heerlen

Mijnwater 2.0 Heerlen. Hybride Duurzame Energie infrastructuur. Mijnwater 2.0 Heerlen infrastructuur Mijnwater 2.0 Heerlen infrastructuur Structuurplan Duurzame Energie - Business plan Mijnwater Energiebesparing CO 2 reductie 1 Inhoudsopgave Mijnwater 1.0 Terugblik- Hoe zijn wij zover gekomen

Nadere informatie

Praktijkcase Samen Winnen Paardensport Paardensport Nuth. Datum: 29-09-2015 Auteur: Cristan Segers, Huis voor de Sport Limburg

Praktijkcase Samen Winnen Paardensport Paardensport Nuth. Datum: 29-09-2015 Auteur: Cristan Segers, Huis voor de Sport Limburg Praktijkcase Samen Winnen Paardensport Paardensport Nuth Datum: 29-09-2015 Auteur: Cristan Segers, Huis voor de Sport Limburg Inhoudsopgave 1: Inleiding 3 2: Proces 2.1 Verkennen van eigen en andere organisaties

Nadere informatie

Riedsútstel. Underwerp Duurzaamheidsbeleid 2014-2018

Riedsútstel. Underwerp Duurzaamheidsbeleid 2014-2018 Riedsútstel Ried : 22 januari 2015 Status : Opiniërend/Besluitvormend Eardere behandeling : Informerend d.d. 6 november 2014 Agindapunt : 10 Portefúljehâlder : M. van der Veen Amtner : mw. R.M.A. van Sonsbeek

Nadere informatie

Trendbreuk? Netto kwantitatieve opgave 2023. Wonen 1.800 7.100. Bedrijventerreinen 18 (+30) ha 156 ha. (gemeentelijk + privaat) 248.000-323.

Trendbreuk? Netto kwantitatieve opgave 2023. Wonen 1.800 7.100. Bedrijventerreinen 18 (+30) ha 156 ha. (gemeentelijk + privaat) 248.000-323. Maastricht Maastricht 120.000 inwoners, stabilisatie Centrum van de regio (600.000-550.000) Universiteit Meer dan 20 miljoen bezoekers waarvan 2/3 uit Nederland, winkelen belangrijkste bezoekmotief Compacte

Nadere informatie

Duurzame energie. Recreatie en toerisme. Behoud landschap en groenblauwe kwaliteit. VANG (Van Afval Naar Grondstof)

Duurzame energie. Recreatie en toerisme. Behoud landschap en groenblauwe kwaliteit. VANG (Van Afval Naar Grondstof) RSA Speerpunten V oor u ligt een samenvatting van de Regionale Samenwerkingsagenda (RSA) voor Gooi en Vechtstreek. Deze agenda voor intergemeentelijke samenwerking kent een bijzondere geschiedenis, want

Nadere informatie

Lijst Lammers. Papendrecht 21 januari 2013

Lijst Lammers. Papendrecht 21 januari 2013 Lijst Lammers Papendrecht 21 januari 2013 Aan de voorzitter van de gemeenteraad van de gemeente Papendrecht, de heer C.J.M. de Bruin Markt 22 3351 PB Papendrecht Betreft: gemeente Papendrecht aansluiten

Nadere informatie

Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE

Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE Ruimte voor de maatschappij van morgen De maatschappij van morgen is fundamenteel anders dan die van gisteren. De wereld wordt kleiner door

Nadere informatie

Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie

Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie 1 Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie Wij willen Betaalbare, Duurzame, Eigen Energie in Oosterhout 3 Waarom ONE Betaalbaar Duurzaam Eigen Samen Goedkoper dan de markt Winsten

Nadere informatie

12-12-2014 thuis in energie presentatie Duurzaam4Life 3

12-12-2014 thuis in energie presentatie Duurzaam4Life 3 Programma 20:00 Plenaire aftrap VKK Energie inspiratie Otto Willemsen AGEM samen op weg Guus Ydema Provinciale regelingen Maarten Visschers Leefbaarheid en gemeenschapsvoorzieningen Peter van Heek 20:30

Nadere informatie

Opties voor productie van duurzame energie in de regio Helmond d.m.v. van mest en andere biomassa

Opties voor productie van duurzame energie in de regio Helmond d.m.v. van mest en andere biomassa Opties voor productie van duurzame energie in de regio Helmond d.m.v. van mest en andere biomassa Jennie van der Kolk, Alterra Helmond, 22-02-13 Nico Verdoes, Livestock Research Inhoud presentatie Wetenschapswinkel

Nadere informatie

Lijst Lammers. KORTE SAMENVATTING Papendrecht, 22januari 2013. Persbericht. Wordt Papendrecht de derde stadin Nederland met een zonatlas?

Lijst Lammers. KORTE SAMENVATTING Papendrecht, 22januari 2013. Persbericht. Wordt Papendrecht de derde stadin Nederland met een zonatlas? Lijst Lammers KORTE SAMENVATTING Papendrecht, 22januari 2013 Persbericht Wordt Papendrecht de derde stadin Nederland met een zonatlas? Fractie Lijst Lammers pleit voor de Zonatlas in Papendrecht en vraagt

Nadere informatie

Programmalijnen. Stichting izovator:

Programmalijnen. Stichting izovator: Programmalijnen Stichting izovator 2014 Stichting izovator, 27 november Stichting izovator: Oude Amersfoortseweg 121 1212 AA Hilversum E-mailadres: info@izovator.nl Website: www.izovator.nl 1 1. Context

Nadere informatie

Toeristische visie Regio Alkmaar

Toeristische visie Regio Alkmaar Toeristische visie Regio Alkmaar Conceptvisie en uitvoeringsagenda Proces Toeristische visie Wat Wanneer 1. Start met de Regio Alkmaar Februari 2. Eerste Regioavond 5 maart 3. Stakeholderbijeenkomst 1

Nadere informatie

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl 12-11-2007Sheet nummer 1 Ontwikkelingen wereldwijd Heeft de Al Gore film impact?

Nadere informatie

Kwaliteitsimpuls kantoren

Kwaliteitsimpuls kantoren 10 maart 2014, Festival Leegstaand Vastgoed Kwaliteitsimpuls kantoren Sjef de Pont, hoofd afdeling Economische Zaken, sector Stadsontwikkeling Opzet workshop Situatie s-hertogenbosch Onze aanpak: Impuls

Nadere informatie

Bouw met lef, bouw voor het leven

Bouw met lef, bouw voor het leven Bouw met lef, bouw voor het leven De nieuwe aanpak Energie-efficiënt en duurzaam. Dat is de toekomst van de bouw en installatietechniek. De nieuwe aanpak is intelligent bouwen. Kennis en techniek zijn

Nadere informatie

Nota van B&W. Kennisname Masterplan Nationaal Poldermuseum en uitstel realisatie. mr. A.Th.H. van Dijk E. Feij 11 januari 2011

Nota van B&W. Kennisname Masterplan Nationaal Poldermuseum en uitstel realisatie. mr. A.Th.H. van Dijk E. Feij 11 januari 2011 7 gemeente Haarlemmermeer Nota van B&W onderwerp Kennisname Masterplan Nationaal Poldermuseum en uitstel realisatie Portefeuillehouder Steller Collegevergadering mr. A.Th.H. van Dijk E. Feij 11 januari

Nadere informatie

GEBIEDEN. 4 havo 3 Stedelijke gebieden 4-5

GEBIEDEN. 4 havo 3 Stedelijke gebieden 4-5 GEBIEDEN 4 havo 3 Stedelijke gebieden 4-5 Probleemwijken Groot aandeel sociale huurwoningen Slechte kwaliteit woonomgeving Afname aantal voorzieningen Toename asociaal gedrag Sociale en etnische spanningen

Nadere informatie

www.begreenenergy.nl

www.begreenenergy.nl www.begreenenergy.nl Fueling the future Steeds meer consumenten en ondernemers zijn zich ervan bewust dat het tegengaan van klimaatverandering een verantwoordelijkheid is voor iedereen. De wereldwijde

Nadere informatie

Gangmakers voor Bussum!

Gangmakers voor Bussum! Met de fusie tussen Bussum, Naarden en Muiden in het vizier en de op handen zijnde Raadsverkiezingen in maart 2014 geeft de Bussumse Ondernemers Vereniging (BOV) met dit pamflet haar visie op de economische

Nadere informatie

Samenvatting: Winst en waarde van energie renovaties in de woningbouw

Samenvatting: Winst en waarde van energie renovaties in de woningbouw Samenvatting: Winst en waarde van energie renovaties in de woningbouw De opgave is groot De Rijksoverheid streeft naar een energieneutrale bebouwde omgeving in 2050. Op weg daar naar toe is de ambitie

Nadere informatie

Titel van het project (Kort en krachtige weergave van het onderwerp) Wat kost een dorp? Onderzoek naar de geldstromen in een dorp.

Titel van het project (Kort en krachtige weergave van het onderwerp) Wat kost een dorp? Onderzoek naar de geldstromen in een dorp. ONDERZOEKSOPDRACHT KCNR februari 2014 Invulinstructie: Dit formulier is bedoeld voor afstudeeropdrachten die in een periode van gemiddeld 4 maanden (kunnen) worden uitgevoerd. Voor kortere klussen komt

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koningin en voorzitter RvT Energy Valley Max van den Berg, inspiratiemiddag Enexis, Dwingeloo, 7 september 2012

Speech van commissaris van de koningin en voorzitter RvT Energy Valley Max van den Berg, inspiratiemiddag Enexis, Dwingeloo, 7 september 2012 Speech van commissaris van de koningin en voorzitter RvT Energy Valley Max van den Berg, inspiratiemiddag Enexis, Dwingeloo, 7 september 2012 Dames en heren, [Inleiding] Mensen die op inspiratie wachten

Nadere informatie

Duurzame bedrijventerreinen

Duurzame bedrijventerreinen Duurzame bedrijventerreinen Duurzaamheid: meer dan enkel energie Duurzaam bedrijventerrein Energie, water, afval, sociale aspecten, samenwerkingen, Wordt ingewikkelde oefening Gegevens? Project SIS (Sustainable

Nadere informatie

MONITOR LEEGSTAND PARKSTAD LIMBURG 2010

MONITOR LEEGSTAND PARKSTAD LIMBURG 2010 MONITOR LEEGSTAND PARKSTAD LIMBURG 2010 Monitor Leegstand Parkstad Limburg 2010 Maastricht / Heerlen, 26 augustus 2011 Colofon Parkstad Limburg Postbus 200 6400 AE Heerlen Tel.: +31 (0)45 570 01 23 E-mail:

Nadere informatie

POL-uitwerking Landelijk Gebied Noord-Limburg

POL-uitwerking Landelijk Gebied Noord-Limburg POL-uitwerking Landelijk Gebied Noord-Limburg Bestuursafspraken CONCEPT versie 27 november 2015 1. Inleiding Het landelijk gebied van de regio Noord-Limburg is divers van karakter; bestaande uit beekdalen,

Nadere informatie

Lokaal economisch beleid

Lokaal economisch beleid Lokaal economisch beleid Op weg naar een dynamische agenda voor de toekomst Tweede ondernemersavond 13 oktober 2014 Programma Opening 19:30 Doel van de avond 19:35 Terugblik 1 e ondernemersavond 19:40

Nadere informatie

Beter worden in wat we samen zijn!

Beter worden in wat we samen zijn! Beter worden in wat we samen zijn! Wie zijn we? Wat doen we? De gemeenten in de regio Stedendriehoek werken samen. Samen staan we sterk en maken we ons sterk voor het nog verder verbeteren van het VESTIGINGSKLIMAAT.

Nadere informatie

Duurzaam groeien. Agro, fresh, food en logistics

Duurzaam groeien. Agro, fresh, food en logistics Nota Ruimte budget Klavertje 25,9 miljoen euro (waarvan 3 miljoen euro voor glastuinbouwgebied Deurne) Planoppervlak 908 hectare (waarvan 150 hectare voor glastuinbouwgebied Deurne) (Greenport Trekker

Nadere informatie

levendige voorziening in Naam Leidsche auteur Rijn Centrum Utrecht

levendige voorziening in Naam Leidsche auteur Rijn Centrum Utrecht Voorbeeld Ondernemers van gezocht, een titel over die programma s twee regels en activiteiten Voorbeeld willen van leveren een subtitel voor een levendige voorziening in Naam Leidsche auteur Rijn Centrum

Nadere informatie

De Cleantech Regio Stedendriehoek 1 daagt uit!

De Cleantech Regio Stedendriehoek 1 daagt uit! Stedendriehoek 1 daagt uit! Eo Wijers-prijsvraag 2014-2015 1 Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst en Zutphen eo wijers-stichting voor ruimtelijke kwaliteit in de regio Stedendriehoek daagt

Nadere informatie

Onderverdeeld naar sector bedraagt het energieverbruik procentueel: 32% 18%

Onderverdeeld naar sector bedraagt het energieverbruik procentueel: 32% 18% Aan: gemeenteraad Van: B&W Datum: 9 november 2009 Betreft: Motie 134 "Meetbare stappen Duurzame Energie" In de raadsvergadering van 22 april 2009 is naar aanleiding van het onderwerp Duurzaamheidsplan

Nadere informatie

8.6. Buitenring Parkstad Limburg

8.6. Buitenring Parkstad Limburg 8.6. Buitenring Parkstad Limburg Onderdeel van Programma Programma 2 Fysiek beleid en mobiliteit, programmalijn 2.4 Bereikbaarheid en mobiliteit. Relatie met andere programmalijnen Programmalijn 2.3: Ruimtelijke

Nadere informatie

Volledige uitleg oproep Tools voor EnergielinQ

Volledige uitleg oproep Tools voor EnergielinQ Volledige uitleg oproep Tools voor EnergielinQ Inleiding Energiesprong is een programma dat de Stichting Experimenten Volkshuisvesting (SEV) uitvoert in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken

Nadere informatie

Schiedamse aanpak biedt basis voor. goede samenwerking

Schiedamse aanpak biedt basis voor. goede samenwerking Schiedamse aanpak biedt basis voor goede samenwerking 1 2 Schiedamse aanpak biedt basis voor goede samenwerking Medio 2019 moet Nieuw-Mathenesse een modern, gemengd bedrijventerrein zijn waarmee de gemeente

Nadere informatie

Transformatiescan Schoolgebouwen

Transformatiescan Schoolgebouwen Transformatiescan Schoolgebouwen Is uw school aan opwaardering toe? Schoolbesturen worden geconfronteerd met veranderingen en trends in de samenleving én met wijzigingen in de wet- en regelgeving. Demografische

Nadere informatie

Experimenteren in de woningmarkt Stadsregio Parkstad Limburg. 26 maart 2015 Jan Rademaker Stadsregio Parkstad Limburg

Experimenteren in de woningmarkt Stadsregio Parkstad Limburg. 26 maart 2015 Jan Rademaker Stadsregio Parkstad Limburg Experimenteren in de woningmarkt Stadsregio Parkstad Limburg 26 maart 2015 Jan Rademaker Stadsregio Parkstad Limburg Prof. J. Conijn: De druk op de huurmarkt blijft groot. Het middensegment zou moeten

Nadere informatie

Stadskanaal Noord Projectenagenda 2014-2015

Stadskanaal Noord Projectenagenda 2014-2015 Stadskanaal Noord Projectenagenda 2014-2015 Programma / Projectenagenda Stadskanaal Noord 2014-2015 Dit stuk beschrijft het programma en de projectenagenda van Stadskanaal Noord. Het programma vloeit voort

Nadere informatie

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016 Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden 11 februari 2016 1 Managementsamenvatting Inleiding De gemeente Leiden heeft in haar duurzaamheidsambitie doelen gesteld voor de korte

Nadere informatie

Voortzetting van de subsidieregeling

Voortzetting van de subsidieregeling Voortzetting van de subsidieregeling De huidige regeling Leefbaarheid en Gemeenschapsvoorzieningen is zo succesvol dat deze recht doet aan continuering. De 60 aanvragen bij de laatste tranche van deze

Nadere informatie

Pilot Gewoon DOEN! 4 februari 2014. Een initiatief van MEE Zuid-Limburg en de acht Parkstadgemeenten

Pilot Gewoon DOEN! 4 februari 2014. Een initiatief van MEE Zuid-Limburg en de acht Parkstadgemeenten Pilot Gewoon DOEN! 4 februari 2014 Een initiatief van MEE Zuid-Limburg en de acht Parkstadgemeenten Parkstad Limburg. Brunssum, Heerlen, Kerkrade, Landgraaf, Nuth, Onderbanken, Simpelveld en Voerendaal

Nadere informatie

HAAGSE AANPAK DUURZAME STEDENBOUW

HAAGSE AANPAK DUURZAME STEDENBOUW HAAGSE AANPAK DUURZAME STEDENBOUW duurzame economie sociaal culturele duurzaamheid ecologische duurzaamheid DUURZAME STEDENBOUW Inhoud presentatie Opgave Werkwijze 4 thema's Resultaten en vervolgproces

Nadere informatie

Energieakkoord Kansen voor Warmtepompsystemen

Energieakkoord Kansen voor Warmtepompsystemen Energieakkoord Kansen voor Warmtepompsystemen Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel 20 november 2013 Inhoud Algemeen het SER Energieakkoord Proces, doelen, borging, hoofdlijnen & pijlers, concrete afspraken

Nadere informatie

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen Een regio om trots

Nadere informatie

Energieakkoord voor duurzame groei

Energieakkoord voor duurzame groei Energieakkoord voor duurzame groei Netwerkbijeenkomst Duurzame regionale energie Gelderland 15 januari 2014 Lodewijk de Waal Energieakkoord Wie zaten aan tafel? Inhoud presentatie Hoofdlijnen Energieakkoord

Nadere informatie

Besparen met duurzame energie. Unica Ecopower

Besparen met duurzame energie. Unica Ecopower Besparen met duurzame energie Unica Ecopower Besparen met duurzame energie Dat voor u als eigenaar of beheerder van duurzaam vastgoed de energielevering op duurzame wijze moet geschieden spreekt voor zich.

Nadere informatie

Samen realiseren we de koers van Zuid-Limburg

Samen realiseren we de koers van Zuid-Limburg Samen realiseren we de koers van Zuid-Limburg Ambitie programma Toegevoegde waarde/bijdrage aan BNP: 40 miljard euro op ZON niveau 8,5 miljard op het niveau van Zuid- Limburg Complete werkgelegenheid:

Nadere informatie

Bevolkings- en woningbehoeftenprognoses provincie Noord-Brabant en regio West-Brabant

Bevolkings- en woningbehoeftenprognoses provincie Noord-Brabant en regio West-Brabant VERSLAG BETREFT Bouwberaad West-Brabant DATUM 1 maart 2012 VOORZITTER J.P. Schouw VERSLAG Bijeenkomst Bouwberaad West-Brabant Opening en toelichting De voorzitter van het Bouwberaad, de heer J.P. Schouw,

Nadere informatie

Investeren in Steden en Dorpen Coalitieakkoord 2007 2011. Programma Investeren in Steden en Dorpen kleine kernen

Investeren in Steden en Dorpen Coalitieakkoord 2007 2011. Programma Investeren in Steden en Dorpen kleine kernen Investeren in Steden en Dorpen Coalitieakkoord 2007 2011 Programma Investeren in Steden en Dorpen kleine kernen Presentatie voor Provinciale Staten van Drenthe, Maastricht 29 augustus 2008 Mathieu Spierts,

Nadere informatie

Windpark Fryslân Nieuwsflits is een digitale nieuwsbrief met korte berichten over ontwikkelingen rond Windpark Fryslân

Windpark Fryslân Nieuwsflits is een digitale nieuwsbrief met korte berichten over ontwikkelingen rond Windpark Fryslân Roo, Marijke de Van: Windpark Fryslân Verzonden: dinsdag 08 juli 2014 17:20 Aan: Statengriffie provinsje Fryslân Onderwerp: Windpark Fryslân Nieuwsflits (4) Opvolgingsmarkering:

Nadere informatie

Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016

Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016 Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016 Om in aanmerking te komen voor een subsidie tussen 25.000 en 65.000 euro moet een project aan de volgende criteria voldoen: 1. het project

Nadere informatie

Binnenstad Den Haag. Beste Binnenstad van Nederland 2013-2015

Binnenstad Den Haag. Beste Binnenstad van Nederland 2013-2015 Binnenstad Den Haag Wonen boven winkels Nederland 26 maart 2015 Ad Dekkers directeur Bureau Binnenstad Den Haag Beste Binnenstad van Nederland 2013-2015 1 De sterke punten Visie Consequente uitvoering

Nadere informatie