INLEIDING TOT DE MARXISTISCHE ECONOMIE. Nick Deschacht

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "INLEIDING TOT DE MARXISTISCHE ECONOMIE. Nick Deschacht"

Transcriptie

1 INLEIDING TOT DE MARXISTISCHE ECONOMIE Nick Deschacht

2 Inleiding Prof. dr. Ernest Mandel ( )

3 Overzicht van de cursus 28/3: Basisbegrippen van de marxistische economie 18/4: De ontwikkeling van de kapitalistische productiewijze 25/4: Marx theorie van de economische crisis van het kapitalisme Cursustekst: Politieke economie, prof. dr. Dirk Frantzen (http://www.masereelfonds.be/uploads/documenten/teksten/economie/politieke_economie_cursus_dirk_frantzen.doc)

4 De centrale vraag... economische crisis, werkloosheid, ongelijkheid, imperialisme, ecologie,... Wat is het kapitalisme? Karl Marx: Het Kapitaal (1867) Het korte antwoord zou kunnen zijn: het kapitalisme is een productiewijze gekenmerkt door veralgemeende koopwarenproductie. Maar wat betekent dit? Bovendien stelt Marx dat we fenomenen enkel dynamisch kunnen begrijpen

5 Marx lezing van de geschiedenis Noodzakelijk product Arbeidsproductiviteit: technologie, arbeidsdeling, schaalvergroting Het meerproduct als basis van de klassenmaatschappij Productiewijze Productieverhoudingen De antieke productiewijze Slavernij De feodaliteit Lijfeigenschap Het kapitalisme... Productiewijzen ondergraven gaandeweg hun eigen bestaansvoorwaarden

6 Marx lezing van de geschiedenis Primitieve accumulatie van kapitaal Proletarisering en de opkomst van loonarbeid Geschatte proletarisering in West-Europa (zie J. Lucassen, 2005) ± 25% ± 60% ± 70% ± 90% Om misverstanden te vermijden: Zijn bedienden ook loonarbeiders? Is iemand met een spaarrekening altijd een kapitalist?

7 Arbeidswaardeleer Wat bepaalt de waarde van een product? Antwoord van Marx: het enige kenmerk dat alle producten gemeenschappelijk hebben is dat er menselijke arbeid in vervat zit de waarde van een product wordt bepaald door de hoeveelheid arbeid nodig om ze te produceren (de waardewet ) Vergelijk met de klassieke economie: 3 productiefactoren (kapitaal, arbeid en grondstoffen)

8 Meerwaarde en winst Proletarisering: producenten gescheiden van productiemiddelen, hebben geen andere keuze dan hun arbeidskracht te verkopen. Achter de schijnbaar vrijwillig aangegane ruilrelatie tussen arbeider en kapitalist schuilt een dwangrelatie. De ongelijke machtsverhouding in het loononderhandelingsproces stelt de kapitalist in staat om de arbeider meer arbeid te laten presteren dan hij vergoedt via het loon (het meerproduct). Winst is de specifieke vorm van het meerproduct in het kapitalisme, waarbij het meerproduct wordt toegeëigend door ruilhandel op de arbeidsmarkt ipv onder directe dwang.

9 Een eerste antwoord op de centrale vraag Wat is het kapitalisme? Een koopwaar is een product bedoeld voor verkoop op de markt Niet elke markteconomie is kapitalistisch: eenvoudige koopwarenproductie (= pré-kapitalistisch) veralgemeende koopwarenproductie (ook arbeidskracht is een koopwaar) Dus: het kapitalisme is een productiewijze gekenmerkt door veralgemeende koopwarenproductie

10 Marx economische basisconcepten De kapitalist koopt twee soorten koopwaren om die in het productieproces te verbinden: arbeidskracht en productiemiddelen (grondstoffen en machines) Tijdens het productieproces wordt waarde gecreëerd. Na afloop bestaat de waarde van een koopwaar uit drie componenten: C: het constant kapitaal (de waarde van de verbruikte productiemiddelen) V: het variabel kapitaal (de waarde van de verbruikte arbeidskracht) Mw: de meerwaarde (de waarde van het geproduceerde meerproduct) Totale waarde van een koopwaar = C + V + Mw

11 Marx economische basisconcepten Voorbeeld: productie van een houten stoel C: prijs betaald voor grondstoffen (hout), werktuigen, werkplaats V: prijs betaald voor de arbeidskracht Mw: de winst Volledige arbeidsdag: 8u C: 20 (2 uur) + V: 50 + Mw: 30 = 100 (totale waarde) (5 uur) (3 uur) Marx analyseert de pogingen om de hoeveelheid meerwaarde te vergroten: De productie van absolute meerwaarde De productie van relatieve meerwaarde

12 Marx economische basisconcepten Volledige arbeidsdag: 8u C: 20 (2 uur) + V: 50 + Mw: 30 = 100 (totale waarde) (5 uur) (3 uur) 1. De winstvoet = 43% De winstvoet is de winst als percentage van het geïnvesteerde kapitaal

13 Marx economische basisconcepten Volledige arbeidsdag: 8u C: 20 (2 uur) + V: 50 + Mw: 30 = 100 (totale waarde) (5 uur) (3 uur) 2. De samenstelling van het kapitaal = 40% De samenstelling van het kapitaal is een maat voor de graad van mechanisering

14 Marx economische basisconcepten Volledige arbeidsdag: 8u C: 20 (2 uur) + V: 50 + Mw: 30 = 100 (totale waarde) (5 uur) (3 uur) 3. De meerwaardevoet = 60% De meerwaardevoet interpreteert Marx als een maat voor de graad van uitbuiting

INLEIDING TOT DE MARXISTISCHE ECONOMIE

INLEIDING TOT DE MARXISTISCHE ECONOMIE INLEIDING TOT DE MARXISTISCHE ECONOMIE 2. Bewegingswetten van het kapitalisme Nick Deschacht Wat is het kapitalisme? Het korte antwoord was: Het kapitalisme is een productiewijze gekenmerkt door veralgemeende

Nadere informatie

INLEIDING TOT DE MARXISTISCHE ECONOMIE

INLEIDING TOT DE MARXISTISCHE ECONOMIE INLEIDING TOT DE MARXISTISCHE ECONOMIE 3. De marxistische crisis- en conjunctuurtheorie Nick Deschacht Een theorie van de economische crisis? Recessie en werkloosheid in de Verenigde Staten, 1948-2008

Nadere informatie

Ludo Cuyvers. Marxistische economie. herbekeken. (jamv\\

Ludo Cuyvers. Marxistische economie. herbekeken. (jamv\\ Ludo Cuyvers Marxistische economie herbekeken (jamv\\ Inhoud Inleiding 9 Hoofdstuk 1 De reproductie van het economisch systeem 17 1. Productie en reproductie 17 2. De marxistische reproductieschema's:

Nadere informatie

ENIGE SLEUTELBEGRIPPEN NADER VERKLAARD: BOURGEOISIE PROLETARIAAT KLEINE BURGERIJ

ENIGE SLEUTELBEGRIPPEN NADER VERKLAARD: BOURGEOISIE PROLETARIAAT KLEINE BURGERIJ Teksten voor kaderscholing ENIGE SLEUTELBEGRIPPEN NADER VERKLAARD: BOURGEOISIE PROLETARIAAT KLEINE BURGERIJ De walserij, Adolf von Menzel (1815-1905). Menzel was een van de eerste schilders die de industriële

Nadere informatie

Karl Marx en vervreemding. Geschreven door Erdi Aksoy dinsdag 02 november 2010

Karl Marx en vervreemding. Geschreven door Erdi Aksoy dinsdag 02 november 2010 Karl Marx, de filosoof uit Trier. De man die als filosoof immense invloed uitgeoefend heeft op de huidige politiek. Een persoon die geassocieerd kan worden met het socialisme en communisme, een van de

Nadere informatie

De moderniteit van Marx Kapitaal

De moderniteit van Marx Kapitaal De moderniteit van Marx Kapitaal Interview met Alex Callinicos De huidige crisis van het kapitalisme valt samen met een hernieuwde belangstelling voor Marx Kapitaal. Alex Callinicos onderzoekt Marx begrip

Nadere informatie

Inleiding. Laat honderd denkscholen opbloeien, maar laat ze hun veronderstellingen duidelijk vermelden Joan Robinson

Inleiding. Laat honderd denkscholen opbloeien, maar laat ze hun veronderstellingen duidelijk vermelden Joan Robinson Inleiding Laat honderd denkscholen opbloeien, maar laat ze hun veronderstellingen duidelijk vermelden Joan Robinson In 2018 is het tweehonderd jaar geleden dat Karl Marx werd geboren. Marx heeft in belangrijke

Nadere informatie

VAN DE. Door professor Ernest Mandel

VAN DE. Door professor Ernest Mandel BEGINSELEN EN TOEPASSING VAN DE MARXISTISCHE ECONOMIE Door professor Ernest Mandel Cursus genoteerd door Toneelgroep Het Trojaanse Paard. Elektronisch beschikbaar gesteld door Adrien Verlee, onder copyleft.

Nadere informatie

ECONOMIE. Begrippenlijst H3 VMBO-T2. PINCODE 5 e editie vmbo-kgt onderbouw. Bewerkt door D.R. Hendriks. Sint Ursula Scholengemeenschap, Horn

ECONOMIE. Begrippenlijst H3 VMBO-T2. PINCODE 5 e editie vmbo-kgt onderbouw. Bewerkt door D.R. Hendriks. Sint Ursula Scholengemeenschap, Horn ECONOMIE VMBO-T2 Begrippenlijst H3 PINCODE 5 e editie vmbo-kgt onderbouw Bewerkt door D.R. Hendriks Sint Ursula Scholengemeenschap, Horn Versie 1 2013-2014 Hoofdstuk 3 Goede producten? Paragraaf 3.1 Wat

Nadere informatie

Vonk: Marxistische Studenten

Vonk: Marxistische Studenten Vonk: Marxistische Studenten 1 Inhoud Ten geleide 3 Hoofdstuk 1 Wie was Marx? En Engels? 5 Hoofdstuk 2 Een materialistische dialectiek 8 Hoofdstuk 3 De dialectiek van de geschiedenis 11 Hoofdstuk 4 Werking

Nadere informatie

Tijd van burgers en stoommachines De sociale kwestie.

Tijd van burgers en stoommachines De sociale kwestie. Onderzoeksvraag: Waardoor ontstonden het liberalisme en het socialisme, en hoe dachten liberalen en socialisten over de sociale kwestie? Kenmerkende aspect: De opkomst van de politiek maatschappelijke

Nadere informatie

Leerboek politieke economie

Leerboek politieke economie Leerboek politieke economie Academie der Wetenschappen van de Sovjet-Unie Economisch Instituut Oorspronkelijke uitgave: augustus 1954 Huidige uitgave: januari 2007 Digitale uitgave: januari 2015 leerboek

Nadere informatie

3.2 De omvang van de werkgelegenheid

3.2 De omvang van de werkgelegenheid 3.2 De omvang van de werkgelegenheid Particuliere bedrijven en overheidsbedrijven nemen mensen in dienst. Collectieve sector = Semicollectieve sector = De overheden op landelijk, provinciaal en lokaal

Nadere informatie

De industriële samenleving in Nederland. Hoofdstuk 3. Van stoommachine tot robot. indus_samenleving_2007_2009_vragen.doc

De industriële samenleving in Nederland. Hoofdstuk 3. Van stoommachine tot robot. indus_samenleving_2007_2009_vragen.doc De industriële samenleving in Nederland Hoofdstuk 3 Van stoommachine tot robot De industriële samenleving in Nederland kerndeel vragen 1 1. Wat is de Industriële Revolutie? 2. Wat zijn drie belangrijke

Nadere informatie

ALGEMENE ECONOMIE /03

ALGEMENE ECONOMIE /03 HBO Algemene economie Raymond Reinhardt 3R Business Development raymond.reinhardt@3r-bdc.com 3R 1 M Productiefactoren: alle middelen die gebruikt worden bij het produceren: NOKIA: natuur, ondernemen, kapitaal,

Nadere informatie

Economie module 1. Hoofdstuk 1: Voor niks gaat de zon op.

Economie module 1. Hoofdstuk 1: Voor niks gaat de zon op. Economie module 1. Hoofdstuk 1: Voor niks gaat de zon op. Economie gaat in essentie over het maken van keuzes. De behoeften van mensen zijn onbegrensd, maar hun middelen zijn beperkt. Door dit spanningsveld

Nadere informatie

De wensen van mensen zijn onbegrensd. Hoe noemen we in de economie deze wensen? BEHOEFTEN. Categorie Vraag & Antwoord

De wensen van mensen zijn onbegrensd. Hoe noemen we in de economie deze wensen? BEHOEFTEN. Categorie Vraag & Antwoord Categorie Vraag & Antwoord De wensen van mensen zijn onbegrensd. Hoe noemen we in de economie deze wensen? BEHOEFTEN Er zijn te weinig middelen om in alle behoeften te kunnen voorzien. Hoe heet dit verschijnsel?

Nadere informatie

ALGEMENE ECONOMIE /01

ALGEMENE ECONOMIE /01 HBO Algemene economie Raymond Reinhardt 3R Business Development raymond.reinhardt@3r-bdc.com 3R 1 Het begrip economie M Economie: grof vanuit Grieks vertaald: management van huishouding. Sociale wetenschap

Nadere informatie

4.1 De collectieve arbeidsovereenkomst

4.1 De collectieve arbeidsovereenkomst 4.1 De collectieve arbeidsovereenkomst De arbeidsvoorwaarden van veel werknemers zijn vastgelegd in een collectieve arbeidsovereenkomst. Dit is een overeenkomst die per bedrijf of bedrijfstak wordt afgesloten

Nadere informatie

H1: Economie gaat over..

H1: Economie gaat over.. H1: Economie gaat over.. 1: Belangen Geld is voor de economie een smeermiddel, door het gebruik van geld kunnen we handelen, sparen en goederen prijzen. Belangengroep Belang = Ze komen op voor belangen

Nadere informatie

DE ECONOMISCHE BASIS VAN DE DERDE UNIVERSELE THEORIE

DE ECONOMISCHE BASIS VAN DE DERDE UNIVERSELE THEORIE HET GROENE BOEK; DEEL 2 DE ECONOMISCHE BASIS VAN DE DERDE UNIVERSELE THEORIE Belangrijke historische ontwikkelingen die bijdragen aan de oplossing van het probleem van werk en inkomen - de relatie tussen

Nadere informatie

Domein GTST havo. 1) Gezinnen, bedrijven, overheid en buitenland; of anders geformuleerd: (C + I + O + E M)

Domein GTST havo. 1) Gezinnen, bedrijven, overheid en buitenland; of anders geformuleerd: (C + I + O + E M) 1) Geef de omschrijving van trendmatige groei. 2) Wat houdt conjunctuurgolf in? 3) Noem 5 conjunctuurindicatoren. 4) Leg uit waarom bij hoogconjunctuur de bedrijfswinsten zullen stijgen. 5) Leg uit waarom

Nadere informatie

Netto toegevoegde waarde: loon + huur + rente + winst Bruto toegevoegde waarde: waarde van verkopen waarde van productiebenodigdheden

Netto toegevoegde waarde: loon + huur + rente + winst Bruto toegevoegde waarde: waarde van verkopen waarde van productiebenodigdheden Paragraaf 1 Nationaal inkomen en welvaart Economie samenvatting H8 Om de welvaart in een land te meten gebruik je het bbp (bruto binnenlands product). Dat is de omvang van de totale productie in het hele

Nadere informatie

Welvaart en groei. 1) Leg uit wat welvaart inhoudt. 1) De mate waarin mensen in hun behoefte kunnen voorzien. 2) Waarmee wordt welvaart gemeten?

Welvaart en groei. 1) Leg uit wat welvaart inhoudt. 1) De mate waarin mensen in hun behoefte kunnen voorzien. 2) Waarmee wordt welvaart gemeten? 1) Leg uit wat welvaart inhoudt. 2) Waarmee wordt welvaart gemeten? 3) Wat zijn negatief externe effecten? 4) Waarom is deze maatstaf niet goed genoeg? Licht toe. 1) De mate waarin mensen in hun behoefte

Nadere informatie

Oorzaken van de crisis

Oorzaken van de crisis Oorzaken van de crisis De fundamentele oorzaak van de crisis kan in één zin worden vervat: er is een crisis ontstaan in het circuleren van kapitaal als gevolg van het feit dat werkende mensen niet genoeg

Nadere informatie

H2: Economisch denken

H2: Economisch denken H2: Economisch denken 1 : Produceren Produceren: Het voortbrengen van goederen en diensten met behulp van de productiefactoren door bedrijven en de overheid. Alleen bedrijven en de overheid kunnen produceren

Nadere informatie

7 Directe en indirecte kosten

7 Directe en indirecte kosten 7 Directe en indirecte kosten hoofdstuk 7.1 C 7.2 B 7.3 C 7.4 A 7.5 B 7.6 D 800 / 7.0 = 0,101 7.7 B 1.350 13,5 40 = 810 Opslag: 60 / 40 = 1,5 (150%) 7.8 A 2 35 + 10 15 + 0,50 2 35 = 255 7.9 B 12 + 10 +

Nadere informatie

Migratietheorieën in vogelvlucht. Jeroen Doomernik

Migratietheorieën in vogelvlucht. Jeroen Doomernik Migratietheorieën in vogelvlucht Jeroen Doomernik De eerste migrant Neo-klassieke theorie New Economics of Labour Migration De duale arbeidsmarkt World systems Volgmigratie Migratiesystemen Netwerken Institutionalisering

Nadere informatie

2,1: Nederlands-Indië, 19 e eeuw

2,1: Nederlands-Indië, 19 e eeuw 2,1: Nederlands-Indië, 19 e eeuw 1830 1870: Javaanse boer werkt voor Nederlandse staat: - cultuurstelsel - Herendiensten van verliespost naar wingewest Vanaf 1870: modern imperialisme particuliere bedrijven

Nadere informatie

Geschreven: Bron: Vertaling: Deze versie:

Geschreven: Bron: Vertaling: Deze versie: Geschreven: 1954; Bron: boek als pdf bezorgd door Rob Heusdens, het voorwoord door Luc Lever; Vertaling: augustus 1977 door Uitgeverij Het Progressieve Boek, Rotterdam; Deze versie: correcties van scan-

Nadere informatie

Economie van robot en sociale zekerheid

Economie van robot en sociale zekerheid Waar leidt de inzet van de robot toe? Stel dat de robot nu kan worden ingevoerd. Een robot kan eenvoudige werkzaamheden vervullen tegen een kostprijs van 2,50 EUR per uur. Dat zou betekenen dat het loon

Nadere informatie

politieke economie eind 1971 We moeten het kapitalisme kennen en we moeten het vernietigen. REVOLUTIE

politieke economie eind 1971 We moeten het kapitalisme kennen en we moeten het vernietigen. REVOLUTIE Inhoudsopgave Inleiding Hoofdstuk 1. Het ontstaan van kapitalisten en arbeiders 3 Hoofdstuk 2. De kapitalistische uitbuiting 4 Hoofdstuk 3. Het privé-eigendom is de grondslag van de kapitalistische maatschappij

Nadere informatie

Samenvatting. Beginselen van Productie. en Logistiek Management

Samenvatting. Beginselen van Productie. en Logistiek Management Samenvatting Beginselen van Productie en Logistiek Management Pieter-Jan Smets 5 maart 2015 Inhoudsopgave I Voorraadbeheer 4 1 Inleiding 4 1.1 Globalisering........................................... 4

Nadere informatie

1. Leg uit dat het sparen door gezinnen een voorbeeld is van ruilen in de tijd. 2. Leg uit waarom investeren door bedrijven als ruilen over de tijd beschouwd kan worden. 3. Wat is intertemporele substitutie?

Nadere informatie

De kritische consument

De kritische consument De kritische consument Inleiding Om producten te kunnen maken heb je grondstoffen nodig. Mensen werken met deze grondstoffen en maken er producten van die we consumeren. Een ondernemer is tevreden als

Nadere informatie

Tweede graad Derde graad Algemene economie Derde graad Bedrijfswetenschappen Thema 1: De kern van ondernemen

Tweede graad Derde graad Algemene economie Derde graad Bedrijfswetenschappen Thema 1: De kern van ondernemen Tweede graad Derde graad Algemene economie Derde graad Bedrijfswetenschappen Thema 1: De kern van ondernemen Welke activiteiten vinden in een onderneming plaats? - de productiefactoren natuur, arbeid en

Nadere informatie

Naam:.. Fotokopie begrippen

Naam:.. Fotokopie begrippen Tl3_begrippen.doc Naam:.. Fotokopie begrippen 1. Het communisme + vragen 2. Rusland rond 1917 + vragen 3. Stalin 4. West-Europa in de tijd van de Industriële Revolutie + vragen 5. De sociale kwestie en

Nadere informatie

auteursrechtelijk beschermd materiaal OPLOSSINGEN OEFENINGEN HOOFDSTUK 7

auteursrechtelijk beschermd materiaal OPLOSSINGEN OEFENINGEN HOOFDSTUK 7 OPLOSSINGEN OEFENINGEN HOOFDSTUK 7 Open vragen OEFENING 1 Consumptietheorie Nutsfunctie Budgetrechte Indifferentiecurve Marginale substitutievoet Marginaal nut Inkomenseffect Productietheorie Productiefunctie

Nadere informatie

Antwoordkernen bij Eureka 4v / vernieuwde tweede fase, De Industriële Revolutie

Antwoordkernen bij Eureka 4v / vernieuwde tweede fase, De Industriële Revolutie Antwoordkernen bij Eureka 4v / vernieuwde tweede fase, De Industriële Revolutie Antwoordkernen zijn vrijwel nooit volledige zinnen. Antwoordkernen geven alleen aan, wat er beslist in het antwoord moet

Nadere informatie

5.1 Wie is er werkloos?

5.1 Wie is er werkloos? 5.1 Wie is er werkloos? Volgens het CBS behoren mensen tot de werkloze beroepsbevolking als ze een leeftijd hebben van 15 tot en met 64 jaar, minder dan 12 uur werken, actief op zoek zijn naar betaald

Nadere informatie

Opgave 3 Een nieuwe klassenmaatschappij?

Opgave 3 Een nieuwe klassenmaatschappij? Opgave 3 Een nieuwe klassenmaatschappij? 19 maximumscore 4 een beschrijving van twee moderniseringsprocessen op economisch gebied (per proces 1 scorepunt) 2 het aangeven van het gevolg: vraag naar hogeropgeleide

Nadere informatie

Arbeid = arbeiders = mensen

Arbeid = arbeiders = mensen Vraag van en aanbod naar arbeid Arbeid = arbeiders = mensen De vraag naar mensen = werkenden Het aanbod van mensen = beroepsbevolking Participatiegraad Beroepsbevolking / beroepsgeschikte bevolking * 100%

Nadere informatie

Over het karakter van de huidige lange golf

Over het karakter van de huidige lange golf Een van de kritische artikelen die ingaan op de studie van Brenner, is het stuk van Michel Husson. Hij geeft niet alleen een kritiek op Brenner, maar komt ook met een alternatieve verklaring voor de periode

Nadere informatie

200% Economie voor het vmbo Kerndoelen per leerjaar

200% Economie voor het vmbo Kerndoelen per leerjaar 00% Economie voor het vmbo Kerndoelen per leerjaar In onderstaande tabel zie je welke examen eindterm wanneer behandeld wordt in 00% Economie voor het vmbo. De getallen zoals 1.1 of. staan voor de paragrafen

Nadere informatie

Examen aantekeningen 2014

Examen aantekeningen 2014 Examen aantekeningen 2014 Basisbehoeften zijn behoeften die je nodig hebt om in leven te blijven. Bijvoorbeeld eten en drinken, kleding en een huis. Luxe behoeften heb je niet echt nodig bijvoorbeeld televisie

Nadere informatie

Deel 1. Het voortraject. inkomen en kapitaal

Deel 1. Het voortraject. inkomen en kapitaal Deel 1 inkomen en kapitaal Het voortraject Met het motto waarmee Thomas Piketty de introductie van zijn boek over de verdeling van kapitaal begint, maakt de schrijver meteen duidelijk waar hij staat als

Nadere informatie

Copyleft. Marxisme.be Hovenierstraat 45 B-1080 Sint-Jans-Molenbeek 02/345.61.81 - info@marxisme.be D/2014/12.886/2 ISBN: 9789491304125

Copyleft. Marxisme.be Hovenierstraat 45 B-1080 Sint-Jans-Molenbeek 02/345.61.81 - info@marxisme.be D/2014/12.886/2 ISBN: 9789491304125 Copyleft Marxisme.be Hovenierstraat 45 B-1080 Sint-Jans-Molenbeek 02/345.61.81 - info@marxisme.be D/2014/12.886/2 ISBN: 9789491304125 Peter Van der Biest WALLERSTEINS METHODE EN HET MARXISME b r u s s

Nadere informatie

22-1-2014. Cursus Bedrijfseconomie 2 IBK2BEC20. Tentamentraining

22-1-2014. Cursus Bedrijfseconomie 2 IBK2BEC20. Tentamentraining Cursus Bedrijfseconomie 2 IBK2BEC20 1 Tentamentraining 2 1 Kostprijs Normale productie : 40.000 stuks Verwachte werkelijke productie : 44.000 stuks Variabele kosten : 176.000 Constante kosten : 360.000

Nadere informatie

de moderne maatschappij

de moderne maatschappij de moderne maatschappij deel 2 Productie, waarde, geld en kapitaal. hoe onze maatschappij zich ontwikkelt op het ritme van de kassa. 1 Nadat de wareneconomieën de overheersende vorm van productie in Europa

Nadere informatie

De JetStar bestaat uit een reeks onderdelen die in de onderneming JetFun bvba worden geproduceerd.

De JetStar bestaat uit een reeks onderdelen die in de onderneming JetFun bvba worden geproduceerd. De onderneming JetFun bvba produceert één type jetski, de JetStar. De JetStar bestaat uit een motor die de jetski aandrijft. De motor is een Kawasaki 23 pk die wordt aangekocht. De JetStar bestaat uit

Nadere informatie

1. Lees de vragen goed door; soms geeft een enkel woordje al aan welke richting je op moet.

1. Lees de vragen goed door; soms geeft een enkel woordje al aan welke richting je op moet. AANVULLENDE SPECIFIEKE TIPS ECONOMIE VWO 2007 1. Lees de vragen goed door; soms geeft een enkel woordje al aan welke richting je op moet. : Leg uit dat loonmatiging in een open economie kan leiden tot

Nadere informatie

hoofdstuk 5 1. Inleiding Comac, een jongerenbeweging solidair met de werkende mensen

hoofdstuk 5 1. Inleiding Comac, een jongerenbeweging solidair met de werkende mensen hoofdstuk 5 5 Comac, een jongerenbeweging solidair met de werkende mensen 1. Inleiding Vandaag, vrijdag 4 maart, ben ik aan de stakingspost geweest van de BBTK, de bediendenbond binnen het ABVV. 1 De BBTK

Nadere informatie

Ruilen over de tijd (havo)

Ruilen over de tijd (havo) 1. Leg uit dat het sparen door gezinnen een voorbeeld is van ruilen in de tijd. 2. Leg uit waarom investeren door bedrijven als ruilen over de tijd beschouwd kan worden. 3. Wat is intertemporele substitutie?

Nadere informatie

Kapitalisme, klasse & klassenstrijd

Kapitalisme, klasse & klassenstrijd Kapitalisme, klasse & klassenstrijd for DUMMIES Kapitalisme, klasse & klassenstrijd for DUMMIES 1 Deze brochure is een vertaling en bewerking van de brochure Capitalism, Class & Class Struggle for (ex)dummies.

Nadere informatie

Vergelijking tussen sectoren (In (Aandeel procenten) arbeidsplaatsen in procenten)

Vergelijking tussen sectoren (In (Aandeel procenten) arbeidsplaatsen in procenten) Staat van 2014 Sectorstructuur In welke sectoren is sterker vertegenwoordigd dan het s gemiddelde? Zakelijke diensten (16,5%), Informatie en Communicatie (6,5%), Financiële instellingen (4,5%) Vergelijking

Nadere informatie

Analyse van het kapitalisme - Imperialisme vandaag -

Analyse van het kapitalisme - Imperialisme vandaag - Analyse van het kapitalisme - Imperialisme vandaag - David Para Marxistische zomeruniversiteit 22-24 augustus 2007 Imperialisme vandaag Lenin toont aan dat het kapitalisme een kwalitatieve verandering

Nadere informatie

p1 = 20 euro p2 =10 euro Budget = 100 euro Stel budgetvergelijking op en teken budgetlijn Budgetvergelijking: B = 20q 1 + 10q 2 Budgetlijn.

p1 = 20 euro p2 =10 euro Budget = 100 euro Stel budgetvergelijking op en teken budgetlijn Budgetvergelijking: B = 20q 1 + 10q 2 Budgetlijn. 1. Wat zijn behoeften? 2. Waarom is er sprake van schaarste bij behoeften? 3. Leg uit waarom netto-baten een beter begrip bij te keuzen maken dan baten. 4. Leg met een voorbeeld uit wat alternatief aanwendbaar

Nadere informatie

1 De bepaling van de optimale productiegrootte

1 De bepaling van de optimale productiegrootte 1 De bepaling van de optimale productiegrootte Voor wat zorgen de bedrijven en welk probleem treed zich op? De bedrijven zorgen voor het produceren van goederen en diensten. Er treed een keuzeprobleem

Nadere informatie

Introductie netwerk en analytisch kader groene groei Prof. dr. Marjan Hofkes en Prof. dr. Harmen Verbruggen

Introductie netwerk en analytisch kader groene groei Prof. dr. Marjan Hofkes en Prof. dr. Harmen Verbruggen Introductie netwerk en analytisch kader groene groei Prof. dr. Marjan Hofkes en Prof. dr. Harmen Verbruggen Vrije Universiteit Seminar Netwerk Groene Groei 8 september 2015, Den Haag Netwerk Groene Groei

Nadere informatie

TOETS 1 - Basiskennis Calculatie (BKC)

TOETS 1 - Basiskennis Calculatie (BKC) TOETS 1 - Basiskennis Calculatie (BKC) Het maximaal aantal te behalen punten voor deze toets is 90. Bij elke vraag of opdracht staat aangegeven hoeveel punten u daarvoor kunt halen. De beschikbare examentijd

Nadere informatie

In deze alweer tiende bijdrage aan de discussie over kapitalisme, crisis en verzet reageert Eric Krebbers op Gonnus Doeven.

In deze alweer tiende bijdrage aan de discussie over kapitalisme, crisis en verzet reageert Eric Krebbers op Gonnus Doeven. Haven. In deze alweer tiende bijdrage aan de discussie over kapitalisme, crisis en verzet reageert Eric Krebbers op Gonnus Doeven. Meer bijdragen aan dit debat vind je bij het thema Discussie. Doeven heeft

Nadere informatie

DEZE TAAK BESTAAT UIT 36 ITEMS. MULO-III kandidaten maken de items 1 t/m 30. MULO-IV kandidaten maken de items 1 t/m 36. Intrest.

DEZE TAAK BESTAAT UIT 36 ITEMS. MULO-III kandidaten maken de items 1 t/m 30. MULO-IV kandidaten maken de items 1 t/m 36. Intrest. EZE TAAK BESTAAT UIT 3 ITEMS. MULO-III kandidaten maken de items 1 t/m 30. MULO-IV kandidaten maken de items 1 t/m 3. Intrest 1 I Bij het berekenen van rentenummers wordt het kapitaal op hele Surinaamse

Nadere informatie

5.2 Wie is er werkloos?

5.2 Wie is er werkloos? 5.2 Wie is er werkloos? Volgens het CBS behoren mensen tot de werkloze beroepsbevolking als ze een leeftijd hebben van 15 tot en met 64 jaar, minder dan 12 uur werken, actief op zoek zijn naar betaald

Nadere informatie

1)Waaruit bestaat de vraag op de Werkenden en arbeidsmarkt? (openstaande)vacatures. 2)Noem een ander woord voor Werkenden werkgelegenheid.

1)Waaruit bestaat de vraag op de Werkenden en arbeidsmarkt? (openstaande)vacatures. 2)Noem een ander woord voor Werkenden werkgelegenheid. 1 1)Waaruit bestaat de vraag op de arbeidsmarkt? 2)Noem een ander woord voor werkgelegenheid. 3)Wie vragen arbeid? 4)Met welk woord wordt het aanbod van arbeid ook aangeduid? 5)Geef de omschrijving van

Nadere informatie

De bouwstenen van een geglobaliseerde economie

De bouwstenen van een geglobaliseerde economie De bouwstenen van een geglobaliseerde economie BTC Informatiecyclus Lodewijk Smets (KUL, UA) Overzicht KISS: de gesloten economie economische kringloop met huishoudens en ondernemingen Arbeidsverdeling

Nadere informatie

hoofdstuk 9 1. Inleiding Werk

hoofdstuk 9 1. Inleiding Werk hoofdstuk 9 9 Werk Iedereen heeft recht op werk, op de vrije keuze van zijn werk, op gelijkwaardige en bevredigende arbeidsomstandigheden en op bescherming tegen werkloosheid. Iedereen heeft zonder onderscheid

Nadere informatie

auteursrechtelijk beschermd materiaal OPLOSSINGEN OEFENINGEN Hoofdstuk 14

auteursrechtelijk beschermd materiaal OPLOSSINGEN OEFENINGEN Hoofdstuk 14 OPLOSSINGEN OEFENINGEN Hoofdstuk 14 Open vragen OEFENING 1 1) Op de markten van individuele goederen en diensten (inbegrepen de diensten van arbeid en kapitaal) wordt de vraag naar individuele goederen

Nadere informatie

EXAMEN Praktijkdiploma Boekhouden

EXAMEN Praktijkdiploma Boekhouden EXAMEN Praktijkdiploma Boekhouden Kostprijscalculatie 9 november 2013 Beschikbare tijd 2 uur. Op de netheid van het werk zal worden gelet. Deze opgave is eigendom van de Examencommissie en dient, tezamen

Nadere informatie

INHOUD. Ten geleide 3. Hoofdstuk 1 Karl Marx en Friedrich Engels 4. Hoofdstuk 2 Dialectiek 7. Hoofdstuk 3 Historisch materialisme 10

INHOUD. Ten geleide 3. Hoofdstuk 1 Karl Marx en Friedrich Engels 4. Hoofdstuk 2 Dialectiek 7. Hoofdstuk 3 Historisch materialisme 10 INHOUD Ten geleide 3 Hoofdstuk 1 Karl Marx en Friedrich Engels 4 Hoofdstuk 2 Dialectiek 7 Hoofdstuk 3 Historisch materialisme 10 Hoofdstuk 4 De werking van de kapitalistische economie 14 Hoofdstuk 5 De

Nadere informatie

In Nederland zijn het klimaat en het landschap zeer geschikt voor veeteelt. Logisch dat we veel koeien houden en melkproducten maken.

In Nederland zijn het klimaat en het landschap zeer geschikt voor veeteelt. Logisch dat we veel koeien houden en melkproducten maken. DE ZUIVELSECTOR > Inleiding In Nederland zijn het klimaat en het landschap zeer geschikt voor veeteelt. Logisch dat we veel koeien houden en melkproducten maken. De zuivelsector is belangrijk voor de Nederlandse

Nadere informatie

HET KLEINE ARSENAAL VOOR DE MORELE VERDEDIGING VAN DE VRIJE MARKT

HET KLEINE ARSENAAL VOOR DE MORELE VERDEDIGING VAN DE VRIJE MARKT HET KLEINE ARSENAAL VOOR DE MORELE VERDEDIGING VAN DE VRIJE MARKT Auke R. Leen a.r.leen@law.leidenuniv.nl Het volgende idee van vraag en antwoord is naar een voorbeeld uit 1847 van Fréderic Bastiat (1).

Nadere informatie

1 Aanbodfunctie. 2 Afschrijvingskosten Asymmetrische 3 informatie

1 Aanbodfunctie. 2 Afschrijvingskosten Asymmetrische 3 informatie 1 Aanbodfunctie 2 Afschrijvingskosten Asymmetrische 3 informatie Het verband tussen prijs een aangeboden hoeveelheid kun je weergeven met een vergelijking: de aanbodfunctie. De jaarlijkse waardevermindering

Nadere informatie

Extra opgaven hoofdstuk 1

Extra opgaven hoofdstuk 1 Extra opgaven hoofdstuk 1 Opgave 1 Er zijn economische problemen, omdat: a. de middelen en de behoeften beide onbeperkt zijn; b. de behoeften beperkt zijn in relatie tot de middelen; c. de middelen beperkt

Nadere informatie

Het laatkapitalisme. Ernest Mandel. Proeve van een marxistische verklaring. Inhoud. Neokolonialisme en ongelijke ruil

Het laatkapitalisme. Ernest Mandel. Proeve van een marxistische verklaring. Inhoud. Neokolonialisme en ongelijke ruil Ernest Mandel Het laatkapitalisme Proeve van een marxistische verklaring Neokolonialisme en ongelijke ruil Expansie van de dienstensector,!consumptiemaatschappij" en realisering van de meerwaarde De permanente

Nadere informatie

Inhoud. deel 1 omgevingsfactoren en micro-economie

Inhoud. deel 1 omgevingsfactoren en micro-economie V Inhoud deel 1 omgevingsfactoren en micro-economie 1 Omgevingsfactoren 2 1.1 Schaarste dwingt tot kiezen 2 1.2 De economische wetenschap 4 1.3 Produceren, productiefactoren 4 1.4 Participanten en omgevingsfactoren

Nadere informatie

Het kapitalisme in crisis?

Het kapitalisme in crisis? Het kapitalisme in crisis? David Para Marxistische zomeruniversiteit 22 augustus 2008 De monopolistische fase Rond 1860-1870 bereikt het kapitalisme in haar vrije marktstructuur een hoogtepunt. Tussen

Nadere informatie

Wat is sociale stratificatie?

Wat is sociale stratificatie? Les 3: de sociale dimensie van ontwikkeling Onderwerpen Visies over samenleving en sociale verhoudingen Natie, staat en etniciteit Sandew Hira 1 2 Wat is sociale stratificatie? Samenleving en sociale stratificatie

Nadere informatie

2 Kostprijsberekening en opslagmethode

2 Kostprijsberekening en opslagmethode 2 Kostprijsberekening en opslagmethode 2.1 Inleiding In het Basisboek Bedrijfseconomie hebben we al uitgebreid stilgestaan bij het bepalen van de kostprijs. We hebben kennisgemaakt met directe en indirecte

Nadere informatie

LESPAKKET DE 9 LEVENS VAN VAN BOMMEL

LESPAKKET DE 9 LEVENS VAN VAN BOMMEL @ LESPAKKET DE 9 LEVENS VAN VAN BOMMEL ! inleiding ONDERNEMEN Voor het maken van deze opdrachten moet je eerst het stripboek De 9 levens van Van Bommel hebben gelezen. Om de onderneming zo succesvol mogelijk

Nadere informatie

Groene industrie, duurzaamheid en socialistische alternatieven

Groene industrie, duurzaamheid en socialistische alternatieven De discussie over ecologische alternatieven is lange tijd bij veel linkse stromingen, gedurende een zekere tijd ook de onze, een arme discussie geweest. Velen ter linkerzijde bleven het ecologisch probleem

Nadere informatie

Heterogene productie (meerdere producten) De directe kosten hebben een rechtstreeks verband met de productie/verkoop van een product.

Heterogene productie (meerdere producten) De directe kosten hebben een rechtstreeks verband met de productie/verkoop van een product. www.jooplengkeek.nl Heterogene productie (meerdere producten) Primitieve opslagmethode We splitsen de kosten in: Directe kosten Indirecte kosten belangrijk De directe kosten hebben een rechtstreeks verband

Nadere informatie

HRM = HUMAN RESOURCE MANAGEMENT

HRM = HUMAN RESOURCE MANAGEMENT HRM = HUMAN RESOURCE MANAGEMENT Human Resource human = resource Human de mens uit de humanistische psychologie cf. piramide Maslow typisch menselijke: Self mens=self Self = verlangen om te groeien, om

Nadere informatie

8 ste Forum BRISE maandag 9 december 2013

8 ste Forum BRISE maandag 9 december 2013 8 ste Forum BRISE maandag 9 december 2013 Handelen voor het klimaat: iedereen heeft er baat bij De arbeiders een stem geven op de werkvloer Zowel voor de organisatie van het werk Als voor de vergroening

Nadere informatie

Vraag 11. q 1 MK, MO MK ECONOMIE, EEN INLEIDING 2010 1 - WAAROVER EN HOE SPREKEN ECONOMEN? S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST

Vraag 11. q 1 MK, MO MK ECONOMIE, EEN INLEIDING 2010 1 - WAAROVER EN HOE SPREKEN ECONOMEN? S. COSAERT, A. DECOSTER & T. PROOST Vraag 11 MK, MO MK MO Beschouw bovenstaande figuur. De onderneming produceert een hoeveelheid q 1. Beoordeel de volgende uitspraken: I. De onderneming zal haar winst zien toenemen indien ze meer zou produceren.

Nadere informatie

Sociale stratificatie

Sociale stratificatie Sociale stratificatie Hoofdstuk 6 6.1 Sociale Stratificatie wat? open en gesloten samenlevingen: plaats van sociale mobiliteit sociale exogamie en sociale endogamie: plaats van demografische allianties

Nadere informatie

Examen januari De productiemogelijkhedencurve in luilekkerland ziet er als volgt uit

Examen januari De productiemogelijkhedencurve in luilekkerland ziet er als volgt uit Examen januari 2006 1. De productiemogelijkhedencurve in luilekkerland ziet er als volgt uit appelen 150 100 peren De alternatieve kost van één peer is A. 1,5 appelen B. 1 appel C. 0,666 appelen D. Onmogelijk

Nadere informatie

Vier Trends rond Regio Zwolle. Hans Peter Benschop Trendbureau Overijssel Zwolle, 31 oktober 2014

Vier Trends rond Regio Zwolle. Hans Peter Benschop Trendbureau Overijssel Zwolle, 31 oktober 2014 Vier Trends rond Regio Zwolle Hans Peter Benschop Trendbureau Overijssel Zwolle, 31 oktober 2014 1. Waar verdienen we ons geld? In de Stad (maar ga niet te makkelijk uit van trends) Aan de ene kant Dynamiek

Nadere informatie

Inhaalbeweging economie

Inhaalbeweging economie Inhaalbeweging economie Inleiding Voor de inhaalbeweging economie bestaan er vijf documenten 1 Dit algemeen document dat een volledige beschrijving geeft van wat van leerlingen verwacht wordt als ze beslissen

Nadere informatie

Werk in de wereld van het vrije kapitalisme

Werk in de wereld van het vrije kapitalisme Werk in de wereld van het vrije kapitalisme Het ontketende kapitalisme heeft de sociaal-democratische idealen voor werk onder druk gezet. De geest moet terug in de fles. Florian Sniekers ziet de oplossing

Nadere informatie

Break-evenanalyse Het break-evenpunt is de afzet waarbij geen winst maar ook geen verlies wordt gemaakt.

Break-evenanalyse Het break-evenpunt is de afzet waarbij geen winst maar ook geen verlies wordt gemaakt. www.jooplengkeek.nl Break-evenanalyse Het break-evenpunt is de afzet waarbij geen winst maar ook geen verlies wordt gemaakt. De omzet is dus gelijk aan de kosten. Om het break-evenpunt te berekenen gaan

Nadere informatie

ANTWOORDEN. Tentamen. Tentamen Spm1212 Economie & Bedrijf 19 januari Spm1212 Economie & Bedrijf. Woensdag 19 januari uur 17.

ANTWOORDEN. Tentamen. Tentamen Spm1212 Economie & Bedrijf 19 januari Spm1212 Economie & Bedrijf. Woensdag 19 januari uur 17. Spm1212 Economie & Bedrijf Tentamen ANTWOORDEN Woensdag 19 januari 2011 14.00 uur 17.00 uur Instructies: Dit tentamen bestaat uit zowel meerkeuze- als open vragen. Er zijn 20 meerkeuzevragen en 2 open

Nadere informatie

3 Voorcalculatie, nacalculatie en verschillenanalyse

3 Voorcalculatie, nacalculatie en verschillenanalyse 3 Voorcalculatie, nacalculatie en verschillenanalyse 3.1 Inleiding Voor je als ondernemer aan het werk gaat, moet je natuurlijk wel weten waar je aan begint. Of het nou gaat om een fabricagebedrijf of

Nadere informatie

Arbeiders organiseert u! CNV Senioren 29 maart 2017

Arbeiders organiseert u! CNV Senioren 29 maart 2017 Arbeiders organiseert u! CNV Senioren 29 maart 2017 Industriële revolutie Engeland, Frankrijk en België ontwikkelen Nederland tot 1850 achtergebleven De arbeidersklasse Werken in fabrieken Arbeidersklasse

Nadere informatie

Arbeidsproductiviteit in MKB en grootbedrijf

Arbeidsproductiviteit in MKB en grootbedrijf M21221 Arbeidsproductiviteit in MKB en groot Verklaring van verschillen tussen MKB en groot en ontwikkelingen 1993-29 Anne Bruins Ton Kwaak Zoetermeer, november 212 Arbeidsproductiviteit in MKB en groot

Nadere informatie

Economie Module 2 & Module 3 H1

Economie Module 2 & Module 3 H1 Economie Module 2 & Module 3 H1 Module 2 1.1 De individuele vraag Individuele vraaglijn kent een dalend verloop: als de prijs daalt, stijgt als gevolg daarvan de gevraagde hoeveelheid. Men wil voor 1 appel

Nadere informatie

Hoofdstuk 13 Kostensoorten

Hoofdstuk 13 Kostensoorten Hoofdstuk 13 Kostensoorten Paragraaf 13.1 1. Kosten zijn onder andere in te delen in kostensoorten a. Wat zijn kostensoorten? b. Welke zes kostensoorten onderscheidt men meestal? c. Waarom worden de kosten

Nadere informatie

11 Investeringsselectie

11 Investeringsselectie 11 Investeringsselectie hoofdstuk 11.1 C 11. B 11.3 B 11.4 D 11.5 C 11.6 D 11.7 A 11.8 A 11.9 C Gemiddelde winst: 100.000 85.000 = 15.000 Gemiddeld vermogen: (100.000 + 10.000) / = 55.000 GBR: 15.000 /

Nadere informatie

BROOD EN ROZEN! Mariarosa Dalla Costa

BROOD EN ROZEN! Mariarosa Dalla Costa BROOD EN ROZEN! Mariarosa Dalla Costa Ter gelegenheid van de 99 ste viering van Internationale Vrouwendag op 8 maart 2011 publiceren we als Hydra Ensemble op onze website het befaamde artikel van Mariarosa

Nadere informatie