[IMMUNOLOGIE PORTFOLIO]

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "[IMMUNOLOGIE PORTFOLIO]"

Transcriptie

1 2014 Immunologie.webwetenschap.nl Jacko van de wetering [IMMUNOLOGIE PORTFOLIO] De opdrachten van immunologie bij elkaar gezet in het opdracht.

2 Inhoud Plan van aanpak... 5 Plan van aanpak... 5 Doelgroep en leerdoelen... 5 Doelgroep en niveau... 5 Leerdoelen van deze website... 5 Kerndoelen Mens en natuur... 5 Website teksten voor VMBO leerlingen Het Immuunsysteem Bibliografie... 6 Afweer... 7 Bibliografie... 8 Antistoffen... 9 Bibliografie... 9 Kunstmatige immuniteit Bibliografie Natuurlijke immuniteit Bibliografie Bloedgroepen Bibliografie Transplantatie en bloedtransfusie Bibliografie Witte bloedcellen Bibliografie Website teksten voor HBO leerlingen Verkennen, herkennen en reageren Pathogenen Immuun systeem Aangeboren immuniteit Verworven immuniteit Aangeboren immuniteit bij ongewervelden Lysozym Fagocytose Aangeboren cellulaire verdediging... 17

3 Neutrofielen Macrofagen Eosinofielen Dendritische cellen Anti microbiële eiwitten en vetten Interferonen Complementsysteem Ontstekingsreactie Ontstekingsreactie Mestcellen Natural killer cells Natural killer cells Verworven immuniteit Lymfocyten Thymus T-cellen B-cellen Antigeen herkenning bij lymfocyten Antigeen Antigeen receptoren Antilichamen Immunoglobine Epitoop Antigen receptoren van B-cellen en T-cellen B- celreceptor T- celreceptor The role of major histocompatibility complex Antigeen presentatie Cytotoxische t-cellen Antigeen presenterende cellen T helper cellen Amplifying lymphocytes by clonal selection Geheugencellen Primaire immuunreactie... 20

4 Plasma cellen Secundaire immuun reactie Verworven immuniteit tegen infecties Humorale immuun reactie Anti lichaam soorten Monoklonale antiglichamen IgG IgM IgA IgD IgE Actieve en passieve immunisatie Actieve immuniteit Passieve immuniteit Vaccinatie Allergenen Allergenen Auto immuun ziekten Immuun difecienty Evaluatie van leerlingen Aanpassingen na evaluatie Producent evaluatie Plan van aanpak Materiaal en lessen Doelgroep en niveau Leerdoelen van deze website Kerndoelen Mens en natuur Aanvullende leerdoelen voor maker Bronnen... 25

5 Plan van aanpak Plan van aanpak Actie Voldaan Benodigde tijd Wie Doelgroep vaststellen Ja 5 min Jwe Leerdoelen formuleren Ja 10 min Jwe Theorie verzamelen. Ja 300 min Jwe Theorie categoriseren. Ja 180 min Jwe Opdrachten bij theorie maken. Ja 60 min Jwe Website bouwen. Ja 30 min Jwe Theorie en opdrachten op website Ja 100 min Jwe plaatsen Bronnen koppelen aan theorie Ja 15 min Jwe Animaties aan de theorie Ja 10 min Jwe koppelen. Powerpoint bij de les maken Ja 50 min Jwe Totale tijdsduur 660 min Doelgroep en leerdoelen Doelgroep en niveau De website is gemaakt voor leerlingen van het VMBO KGT en BBL. Het lesmateriaal en practica zijn samengesteld uit meerdere bronnen die op de website vermeld staan. Leerdoelen van deze website De leerlingen kennen de functie en bestanddelen van het bloed. De leerling kent de belangrijkste bloedgroepen A, B, AB en O. De leerling begrijpt dat bloed een afweerreactie kan opwekken en dat een goede bloedtransfusie van levensbelang is. De leerlingen kennen de verschillen tussen bloedgroepen. Kerndoelen Mens en natuur 29. De leerling leert kennis verwerven over en inzicht te verkrijgen in sleutelbegrippen uit het gebied van de levende en niet-levende natuur, en leert deze sleutelbegrippen te verbinden met situaties in het dagelijks leven. 31. De leerling leert onder andere door praktisch werk kennis verwerven over en inzicht te verkrijgen in processen uit de levende en niet-levende natuur en hun relatie met omgevingen milieu (SLO, 2007).

6 Website teksten voor VMBO leerlingen. Het Immuunsysteem. Het immuunsysteem is een verdedigingssysteem met als doel indringers of veranderde eigen cellen te bestrijden. De Latijnse term immunis betekent vrijgesteld, verwijzend naar bescherming tegen indringers van buiten. Bacteriën en eencellige hebben evenals meercellige organismen wel cellulaire mechanismen om zich te verdedigen tegen virussen of andere bacteriën, maar wanneer we over een immuunsysteem spreken, bedoelen we de immuunrespons in multicellulaire organismen, waarin een groot aantal cellen en moleculen samenwerken om indringers te weren (Wikipedia-Immuunsysteem, 2014). Het immuunsysteem spoort doormiddel van witte bloedcellen indringers zoals bacteriën en virussen op. De witte bloedcellen maken de indringers onschadelijk. Bacteriën worden onschadelijk gemaakt door ze in te sluiten waarna ze gedood worden (Berents, Smits, & Waas, 2003). Wanneer je te vaak je handen wast kan de bescherming van je huid minder worden, dit komt omdat je dan het vetlaagje op de huid wegwast. Hierdoor kunnen ziekteverwekkers makkelijke je lichaam binnen dringen. Als ziekteverwekkers je lichaam binnendringen, noemen we dat een infectie (Smits, Waas, Bos, & Kalverda, 2008). Bibliografie Berents, W., Smits, G., & Waas, B. (2003). De bloedsomloop. In Malmberg, Biologie voor jou. 's- Hertogenbosch: Malmberg. Smits, G., Waas, B., Bos, A., & Kalverda, O. (2008). Afweer. In G. Smits, B. Waas, A. Bos, & O. Kalverda, Biologie voor jou (pp ). 's-hertogenbosch: Malmberg. Wikipedia-Immuunsysteem. (2014, Mei 30). Immuunsysteem. Opgeroepen op Juli 31, 2014, van Wikipedia: Vragen. 1. Wat is het immuunsysteem? 2. Waar beschermt het immuunsysteem ons tegen? 3. Welke bloeddeeltjes helpen bij het beschermen van ons lichaam? A. Rode bloedcellen B. Witte bloedcellen C. Bloedplaatjes

7 Afweer Lichaamsvreemde stoffen of antigenen zijn stoffen die niet in je lichaam horen. Wanneer antigenen en lichaamsvreemde stoffen in je lichaam komen komt je immuunsysteem in actie. Antigenen en lichaamsvreemde stoffen kunnen in je lichaam komen bij infecties, bloedtransfusies en orgaandonaties (Berents, Smits, & Waas, 2003). Figuur 1 Ziekteverwekker onder aanval van spuiten gevuld met medicijn. Wanneer er ziekteverwekkers je lichaam binnen komen kan er een infectie ontstaan. Bacteriën, schimmels, virussen en dieren kunnen een infectie veroorzaken. In de meeste gevallen is je lichaam goed beschermd tegen indringers dit komt door de opbouw van onze huid. Als er wel een indringer binnen komt kan ons lichaam deze lichaamsvreemde stof tegengaan door bijvoorbeeld de temperatuur te verhogen. Je kunt je lichaam ook helpen doormiddel van een medicijn. De witte bloedcellen in ons lichaam maken antistoffen aan tegen ziekteverwekkers (Smits, Waas, Bos, & Kalverda, 2008). Figuur 2 Een door ziekteverwekkers geïnfecteerde huid Het lichaam weert zich ook af bij een transplantatie. Wanneer dit gebeurd ontstaat er een afstotingsreactie. Een afstotingsreactie ontstaat als ons lichaam eiwitten op het getransplanteerde orgaan herkend, de eiwitten worden gezien als een lichaamsvreemde stof en het lichaam maakt antistoffen en antigenen tegen deze eiwitten. Bij transplantatie wordt daarom gezocht naar organen met zoveel mogelijk overeenkomsten met de ontvanger (Smits, Waas, Bos, & Kalverda, 2008).

8 Bibliografie Berents, W., Smits, G., & Waas, B. (2003). De bloedsomloop. In Malmberg, Biologie voor jou. 's- Hertogenbosch: Malmberg. Smits, G., Waas, B., Bos, A., & Kalverda, O. (2008). Afweer. In G. Smits, B. Waas, A. Bos, & O. Kalverda, Biologie voor jou (pp ). 's-hertogenbosch: Malmberg. Vragen bij de stof. 1. Wat zijn lichaamsvreemde stoffen? 2. Stelling: Antigenen en lichaamsvreemde stoffen horen beide niet in het lichaam. 3. Wanneer komen lichaamsvreemde stoffen in je lichaam? 4. Hoe kan een infectie ontstaan? 5. Noem organismen die een infectie kunnen veroorzaken.

9 Antistoffen Antistoffen hechten zich aan de antigenen hierdoor wordt de ziekteverwekker onschadelijk gemaakt. Door het bloed te controleren op antistoffen kunnen doctoren zien of je een ziekteverwekker al eens eerder gehad hebt. Figuur 3 Cellen met antistof en antigenen Bibliografie Smits, G., Waas, B., Bos, A., & Kalverda, O. (2008). Afweer. In G. Smits, B. Waas, A. Bos, & O. Kalverda, Biologie voor jou (pp ). 's-hertogenbosch: Malmberg. Vragen. 1. Waaraan hechten antistoffen zich? 2. Hoe kan een dokter zien of je al eens eerder een ziekteverwekker hebt gehad?

10 Kunstmatige immuniteit Deze vorm van immuniteit wordt opgewekt door inenting tegen ziekten. Inenting wordt ook wel vaccinatie genoemd. Je hebt dus de ziekte zelf niet gehad maar krijgt van te voren verzwakte of dode ziekteverwekkers toegediend. De witte bloedcellen maken wel antistoffen tegen deze verzwakte of dode ziekteverwekker en ze onthouden ook hoe ze deze antistoffen moeten maken. Je bent dus nu ook immuun geworden. Deze vorm noemen we kunstmatige immuniteit (Berents, Smits, & Waas, 2003). Figuur 4 Vaccinatie Bibliografie Berents, W., Smits, G., & Waas, B. (2003). De bloedsomloop. In Malmberg, Biologie voor jou. 's- Hertogenbosch: Malmberg. Vragen. 1. Wat is kunstmatige immuniteit? 2. Wat doen witte bloedcellen bij kunstmatige immuniteit?

11 Natuurlijke immuniteit Wanneer er antistof in je lichaam zit heb je een afweer tegen de ziekteverwekker. Witte bloedcellen onthouden hoe de antistof tegen een ziekteverwekker gemaakt moet worden. Als je op een later moment weer besmet word kan je lichaam sneller antistof maken. Je wordt niet ziek en je bent op dit moment dus immuun. Als je jong bent krijg je vaak waterpokken hierna ben je blijvend immuun voor waterpokken. Als je de ziekte zelf hebt gehad en je bent daarna immuun voor de ziekte dan noemen we dit natuurlijk immuniteit. Figuur 5 Het lichaam en ziekteverwekkers Bibliografie Berents, W., Smits, G., & Waas, B. (2003). De bloedsomloop. In Malmberg, Biologie voor jou. 's- Hertogenbosch: Malmberg. Vragen. 1. Wat is natuurlijke immuniteit? 2. Wat is functie van witte bloedcellen bij immuniteit? 3. Wat is het verschil tussen natuurlijk en kunstmatige immuniteit?

12 Bloedgroepen Alle mensen hebben bloed van een bloedgroep. We kennen een aantal bloedgroepen waarvan de meest bekende bloedgroepen A en B zijn. Andere bloedgroepen die we kennen zijn AB en O. De meeste bloedgroepen hebben antistoffen in hun bloedplasma en bloedfactoren op hun rode bloedcellen. Een overzicht van bloedgroepen met antistoffen en bloedfactoren kan je vinden op het plaatje hieronder. Figuur 6 Overzicht van bloedfactoren en antistoffen in bloedgroepen(bron: BVJ, 2008) Mensen met bloedgroep A kunnen geen bloedgroep B krijgen en andersom werkt dit ook niet. Bij een bloedtransfusie wordt dan ook hetzelfde bloed gegeven, in geval van nood kan iemand bloed krijgen van iemand die bloed heeft zonder waartegen de ontvanger geen antistoffen heeft in zijn bloed. Iemand met bloedgroep O mag bloed geven aan iedereen, bloedgroep O is de universele donor. Iemand met bloedgroep A mag bloed geven aan bloedgroep A en AB. Iemand met bloedgroep B mag bloed geven aan bloed B en AB. Iemand met bloedgroep AB kan alleen bloed geven aan bloedgroep AB (Smits, Waas, Bos, & Kalverda, Bloedgroepen, 2008) (Wikipedia-Bloedgroepen, 2014). Bibliografie Smits, G., Waas, B., Bos, A., & Kalverda, O. (2008). Afweer. In G. Smits, B. Waas, A. Bos, & O. Kalverda, Biologie voor jou (pp ). 's-hertogenbosch: Malmberg. Smits, G., Waas, B., Bos, A., & Kalverda, O. (2008). Bloedgroepen. In Malmberg, Biologie voor jou (pp ). 's-hertogenbosch: Malmberg. Wikipedia-Bloedgroepen. (2014, April 16). Antistoffen tegen bloedgroepen. Opgeroepen op Juli 31, 2014, van Wikipedia:

13 1. Welke verschillende bloedgroepen hebben we genoemd? 2. Welke bloedgroepen kunnen zonder problemen bij elkaar? 3. Wat gebeurd er als bloedgroep A en B met elkaar worden gemengd? 4. Welke antistoffen heeft bloedgroep O? 5. Welke bloedgroep heeft geen Antistoffen? 6. Een patiënt krijgt bloed B toegediend, controle onder de microscoop laat zien dat zijn bloed klontert welke bloedgroep heeft de man? A. Bloedgroep A B. Bloedgroep B C. Bloedgroep AB D. Bloedgroep O Transplantatie en bloedtransfusie Bij een transplantatie worden aangetaste weefsels of organen vervangen door een ander weefsel of orgaan. Het vervangende orgaan wordt een donororgaan genoemd. Wanneer dit donorweefsel of donororgaan van een ander persoon is kunnen afstotingsreacties optreden. De witte bloedcellen herkennen lichaamsvreemde eiwitten en maken hier antistoffen tegen aan. Door deze antistoffen treden afstotingsreacties op. Om afstotingsreacties tegen te gaan wordt van te voren gekeken welke donor het beste bij de ontvanger past. Bibliografie Berents, W., Smits, G., & Waas, B. (2003). De bloedsomloop. In Malmberg, Biologie voor jou. 's- Hertogenbosch: Malmberg.

14 Smits, G., Waas, B., Bos, A., & Kalverda, O. (2008). Afweer. In G. Smits, B. Waas, A. Bos, & O. Kalverda, Biologie voor jou (pp ). 's-hertogenbosch: Malmberg. Smits, G., Waas, B., Bos, A., & Kalverda, O. (2008). Bloedgroepen. In Malmberg, Biologie voor jou (pp ). 's-hertogenbosch: Malmberg. Wikipedia-Bloedgroepen. (2014, April 16). Antistoffen tegen bloedgroepen. Opgeroepen op Juli 31, 2014, van Wikipedia: Vragen. 1. Wat doet het immuunsysteem bij een transplantatie? 2. Wie herkennen lichaamsvreemde eiwitten in je lichaam? 3. Hoe kunnen afstotingsreacties zoveel mogelijk tegen worden gegaan? Witte bloedcellen Witte bloedcellen zijn maar een klein deel van het bloed, toch zijn ze een heel belangrijk deel. Ze zijn namelijk van groot belang in het immuunsysteem. Witte bloedcellen spelen daarnaast ook nog een rol bij sommige allergieën (Smits, Waas, Bos, & Kalverda, Afweer, 2008). Witte bloedcellen maken ziekteverwekkers onschadelijk door ze in te sluiten en onschadelijk te maken. Een ander type witte bloedcellen reageert op een ziekteverwekker door antistoffen te maken. De antistoffen die de witte bloedcellen maken herkennen de eiwitten die op de ziekteverwekker zitten en weten dat deze niet in het lichaam horen. De eiwitten die niet in je lichaam thuis horen noemen we antigenen. De witte bloedcellen maken tegen deze antigenen antistoffen aan en de antistoffen hechten zich aan de antigenen. De ziekteverwekker is dan onschadelijk gemaakt (Smits, Waas, Bos, & Kalverda, Afweer, 2008). Er zijn veel verschillende soorten witte bloedcellen en de tabel hieronder geeft een mooi overzicht van de verschillende soorten. Soort Percentage Beschrijving Neutrofielen 50-70% Neutrofielen zijn belangrijk bij de eerste afweer tegen infectie en ontstekingsreacties. De pus in en rondom de wond is vaak het gevolg van neutrofielen activiteit. Eosinofielen 2-5% Eosinofielen spelen een belangrijke rol bij de bestrijding van infecties door kleine organismen(parasieten). Veel eosinofielen is vaak ook een teken dat je een infectie van een parasiet hebt. Basofielen <1% Basofielen zijn verantwoordelijk voor

15 allergische reacties. Basofielen maken een stofje(histaminen) vrij die een ontsteking veroorzaken. Lymfocyten 20-40% Lymfocyten zijn belangrijk bij de specifieke immuunreactie. Er zijn ook veel verschillende lymfocyten: T-lymfocyten zijn bijvoorbeeld T- helpercellen, cytoxische t-cellen er zijn ook B-Lymfocyten dit zijn de natural killer cellen en de plasmacellen. Monocyten 3-6% Monocyten zijn een soort kleine stofzuigers en lijken een beetje op neutrofielen. Monocyten leven langer en wanneer ze iets opgezogen hebben laten ze dat zien aan de T-cellen. De t-cellen onthouden dit en kunnen de volgende keer de ziekteverwekker sneller vernietigen. Macrofagen Monocyten zijn eigenlijk macrofagen en worden zo genoemd als ze vanuit het bloed naar andere weefsel verplaatsen. Dendritische cel Heeft vooral functie als een antigen presenterende cel. Tabel 1 Een overzicht van verschillende soorten witte bloedcellen met hun functie. (bloedcel, 2014) Figuur 7 Foto van witte bloedcel(rechts) en rode bloedcel(links) (bloedcel, 2014) Bibliografie Berents, W., Smits, G., & Waas, B. (2003). De bloedsomloop. In Malmberg, Biologie voor jou. 's- Hertogenbosch: Malmberg. bloedcel, W.-W. (2014, Juli 1). Witte bloedcel. Opgeroepen op Augustus 1, 2014, van Wikipedia:

16 Smits, G., Waas, B., Bos, A., & Kalverda, O. (2008). Afweer. In G. Smits, B. Waas, A. Bos, & O. Kalverda, Biologie voor jou (pp ). 's-hertogenbosch: Malmberg. Smits, G., Waas, B., Bos, A., & Kalverda, O. (2008). Bloedgroepen. In Malmberg, Biologie voor jou (pp ). 's-hertogenbosch: Malmberg. Vragen. 1. Wat doen witte bloedcellen in je lichaam? 2. Wie maken de antigenen in je lichaam? 3. Wie maken de antistoffen in je lichaam? Website teksten voor HBO leerlingen Verkennen, herkennen en reageren Pathogenen Een pathogeen is een ziekteverwekker van biologische oorsprong. Vergiften worden in het algemeen geen pathogenen genoemd. Pathogenen kunnen op vele manieren worden ingedeeld. Obligate pathogenen zijn pathogenen, die de levenscyclus niet kunnen voltooien zonder geschikte gastheren. Facultatieve pathogenen kunnen ook tot de normale (huid)flora behoren, en veroorzaken problemen bij verstoring van de flora (bijvoorbeeld door antibiotica) of door verzwakking van het immuunsysteem. Immuun systeem. Het immuunsysteem is een verdedigingssysteem met als doel indringers of veranderde eigen cellen te bestrijden. Aangeboren immuniteit De aangeboren immuniteit bestrijdt ziekteverwekkers (pathogenen)door een immuunsysteem (defensie) die snel wordt gemobiliseerd (in actie wordt gebracht) en door receptoren teweeg te brengen die een breed spectrum van ziekteverwekkers herkennen. Verworven immuniteit Het verworven immuunsysteem heeft tijd nodig om zich te ontwikkelen (bij een infectie bij mensen circa 7-10 dagen), maar zal op den duur evolueren (letterlijk) tot een zeer specifieke afweer. Het geheugenonderdeel vormt vervolgens een uniek onderdeel van het adaptieve immuunsysteem. Aangeboren immuniteit bij ongewervelden Lysozym Lysozymen zijn enzymen die de wand van een ziekteverwekker aanvallen. Ze komen voor in traanvocht, bloed en speeksel.

17 Fagocytose Witte bloedcellen omsluiten bacteriën, schimmels en andere indringers om ze buiten gevecht te stellen en vervolgens af te breken. Aangeboren cellulaire verdediging Neutrofielen Neutrofielen vormen de grootste groep leukocyten en maken ongeveer 60% uit van het totale aantal leukocyten dat in een gezond lichaam aanwezig is. Neutrofielen zijn kort levende witte bloedcellen die zowel in het bloed als in ons weefsel voorkomen. Deze cellen vormen daar de primaire immuunrespons die maakt dat infecties snel gecontroleerd worden. Neutrofielen fagocyteren bacteriën en schimmels zorgen ervoor dat deze vernietigd worden. Macrofagen Een macrofoog is een grote cel die in staat is resten van dode of beschadigde lichaamseigen cellen, te veranderen in intercellulair materiaal. Een macrofaag vernietigd lichaamsvreemde cellen door ze in zich op te nemen door middel van fagocytose. Eosinofielen Eosinofielen zijn van groot belang bij het vernietigen van parasieten. Dit doen ze door eerst aan de parasiet te binden en vervolgens de celwand te beschadigen door middel van oxidatieve reacties. Dendritische cellen Dendritische cellen controleren voortdurend het lichaam op de aanwezigheid van pathogenen. Dendritische cellen liggen op plaatsen waar pathogenen binnendringen, zoals huid en slijmvliezen. Zodra een dendritische cel een pathogeen tegenkomt zal hij geactiveerd worden. De dendritische cel maakt dan cytokines en chemokines aan die het pathogeen onschadelijk proberen te maken. Anti microbiële eiwitten en vetten Interferonen Interferonen zijn natuurlijke eiwitten die in de cellen van het immuunsysteem van de meeste gewervelde dieren worden afgescheiden na contact met virussen, bacteriën of schimmels. De verschillende soorten interferon zijn belangrijk bij het controleren en verwijderen van acute en chronische infecties. Complementsysteem Het complementsysteem speelt een zeer belangrijke rol bij de afweer tegen micro-organismen. Het is sterk betrokken bij de activatie van immuun cellen. Ontstekingsreactie Ontstekingsreactie Een Ontsteking is een reactie van het lichaam op beschadiging van weefsel of op prikkels van buiten. Dit kan door een microbiologische prikkel, chemisch, fysisch, UV-straling maar ook het gevolg zijn van een auto-immuun reactie van het lichaam zoals onder meer bij reuma kan voorkomen. Een ontsteking heeft als doel het verwijderen van het schadelijke agens en het herstellen van de schade.

18 Mestcellen Mestcellen zijn gespecialiseerde cellen die zich bevinden in weefsels die in contact staan met de buitenwereld, dus in de huid, de longen en het maag-darmkanaal. Natural killer cells Natural killer cells Natural killer cellen ofwel NK-cellen zijn grote lymfocyten die behoren tot het niet-specifieke immuunsysteem en die een rol spelen bij celdoding en uitscheiding van cytokinen die worden gebruikt tegen pathogenen. NK-cellen zijn constant bezig de cellen die ze tegenkomen te 'scannen' op MHC-I-moleculen die eiwitten presenteren die in de cel geproduceerd worden. Samen met de koppeling van enkele andere eiwitten aan de eiwitten op de NK-cel, geeft het MHC-I-eiwit via de buitenkant het signaal dat er met de binnenkant van de cel niets mis is. Sommige virussen, maar ook gemuteerde tumorcellen, zorgen ervoor dat de expressie van MHC-moleculen aan de buitenkant van de cel (op de celmembraan) wordt verstoord. De NK-cel krijgt zo geen compleet signaal en zal de cel vernietigen. Verworven immuniteit Lymfocyten Een lymfocyt is een type witte bloedcel dat in het rode beenmerg wordt gevormd uit een lymfoïde voorlopercel en rijpt in de lymfoïde organen. Met een lichtmicroscoop zijn grote en kleine lymfocyten te onderscheiden. Lymfocyten spelen een belangrijke rol in het verworven immuunsysteem. Thymus De thymusklier is een van de belangrijkste organen in ons afweersysteem. Een belangrijk deel van de lymfocyten, worden er klaar gestoomd. Daarnaast speelt de thymus ook een essentiële rol bij de aanmaak van "geheugencellen" die het recept onthouden hoe de afweerstoffen tegen doorgemaakte ziekten moeten worden aangemaakt. T-cellen T-cellen zijn afweercellen. De t-cellen zijn onderdeel van de specifieke cellulaire afweer. Ze zijn specifiek, want elke T-cel kan reageren op een specifiek vreemd oppervlak-epitoop dat wordt aangeboden door antigeen-presenterende cellen. Het antigen wordt dan op de celmembraan van een APC aangeboden als antigen/mhc complex. T-cellen worden verdeeld in vier groepen. T-helpercel (CD4+ Cel) Killer T-cel (CD8+ Cel) T-remmercel (CD4+ Cel) T-geheugencel B-cellen B-cellen zijn lymfocyten die een belangrijke rol spelen in het humorale immuunsysteem. Het menselijk lichaam produceert talloze verschillende types B-cellen. De b-cellen zijn uiterlijk gelijk, maar elk type heeft een unieke B-cel-receptor op haar membraan dat maar aan één specifiek antigeen bindt. Normaal gesproken circuleren er miljoenen B-cellen door de bloedsomloop en het lymfestelsel van het menselijk lichaam maar ze produceren niet altijd antistoffen.

19 Antigeen herkenning bij lymfocyten Antigeen Een antigeen is een molecuul dat een reactie van het afweersysteem op kan wekken, waarbij antistoffen worden aangemaakt. Antigeen receptoren Antigeen receptoren herkennen één specifiek antigeen (b.v. virus, bacterie, schimmel of parasiet). Dus een antigeen receptor kan zich specifiek aan een bepaald antigeen vast binden. Antilichamen Antilichamen zijn eiwitten die door de mens en andere gewervelde dieren worden geproduceerd als reactie op antigenen. Dat zijn lichaamsvreemde stoffen zoals virussen, bacteriën of grotere moleculen. Doordat de antilichamen zich aan de lichaamsvreemde stoffen binden, kunnen deze onschadelijk worden gemaakt. Immunoglobine Immunoglobinen zijn eiwitten die door de mens en andere gewervelde dieren worden geproduceerd als reactie op antigenen. Dat zijn lichaamsvreemde stoffen zoals virussen, bacteriën of grotere moleculen. Doordat de antilichamen zich aan de lichaamsvreemde stoffen binden, kunnen deze onschadelijk worden gemaakt. Epitoop Een epitoop is een deel van een macromolecuul dat herkend kan worden door antilichamen, B-cellen en T-cellen van het immuunsysteem. Antigen receptoren van B-cellen en T-cellen B- celreceptor De receptor op een b-cel die maar aan één specifiek antigeen kan binden. T- celreceptor De receptor op een T-cel die maar aan één specifiek antigeen kan binden. The role of major histocompatibility complex Antigeen presentatie Antigeen-presenterende cellen zijn cellen die onmisbaar zijn om het menselijk afweersysteem goed te laten functioneren. De functie van deze antigeen presenterende cellen is het presenteren van een antigeen aan een T-cel. Er zijn een drietal zeer effectieve antigeen-presenterende cellen: de B-cel de macrofaag de dendritische cel

20 Cytotoxische t-cellen Een cytotoxische T-cel is in staat de dood in gang te zetten van geïnfecteerde somatische cellen of tumorcellen. De cytotoxische T-cel zorgt ervoor dat virussen of andere pathogenen worden gedood of onschadelijk gemaakt. Antigeen presenterende cellen Antigeen-presenterende cellen zijn cellen die onmisbaar zijn om het menselijk afweersysteem goed te laten functioneren. De functie van deze antigeen presenterende cellen is het presenteren van een antigeen aan een T- cel. Er zijn een drietal zeer effectieve antigeen-presenterende cellen: de B-cel de macrofaag de dendritische cel T helper cellen T-helpercellen (kortweg Th) zijn een vorm van witte bloedcellen die een belangrijke rol spelen in het immuunsysteem. T-helper cellen helpen het immuun systeem om virussen en bacteriën te herkennen. Amplifying lymphocytes by clonal selection Geheugencellen T-geheugencellen zijn witte-bloedcellen. De T-geheugencellen ontstaan uit de deling van de T- lymfocyten, nadat deze gekoppeld is aan een antigeen-presenterende cel. T-geheugencellen worden gevormd bij de eerste afweerreactie (primaire immuunrespons), bij een herhaalde infectie herkennen T-geheugencellen het antigeen, hierdoor wordt de immuunrespons sneller op gang gebracht. Primaire immuunreactie Als een B-lymfocyt in aanraking komt met een ziekteverwekker gaat hij zich delen in plasmacellen en geheugen B-cellen. De plasmacellen produceren antistoffen, en de geheugen B-cellen zorgen voor het geheugen. Dit alles is de primaire immuunreactie. Bij het eerste contact tussen het waterpokkenvirus en B-cellen worden geheugen B-cellen en plasmacellen tegen het virus gemaakt. De plasmacellen geven de antistoffen tegen het waterpokkenvirus af aan het bloed. Dit is de primaire immuunreactie. Plasma cellen Plasmacellen zijn immunoglobuline producerende cellen die ontstaan zijn uit B-lymfocyten. Secundaire immuun reactie Secundaire immuun reactie treedt op bij een volgende besmetting met een waterpokkenvirus binden de virussen aan de antistoffen op de geheugen B-cellen. Hierdoor worden deze geheugen B-

21 cellen geactiveerd om zich snel te delen en te ontwikkelen tot eveneens plasmacellen en geheugen B-cellen. Op deze manier worden bij een tweede besmetting snel veel antistoffen gemaakt - door de nieuwe plasmacellen - waardoor je niet voor een tweede keer waterpokken zult krijgen. Dit wordt secundaire immuunreactie genoemd. De secundaire immuunreactie verloopt sneller en heftiger dan de primaire immuunreactie. Verworven immuniteit tegen infecties Humorale immuun reactie De B-lymfocyten en de antistoffen samen worden de humorale afweer genoemd en zijn op zich weer onderdeel van de specifieke afweer. humorale afweer van ons afweersysteem is in staat om onderscheid te maken tussen wat tot ons eigen lichaam behoort en wat vreemd is in ons lichaam, zoals bacteriën, virussen maar ook bloedcellen met een afwijkende bloedgroep. Anti lichaam soorten Monoklonale antiglichamen Monoklonale antistoffen zijn antistoffen die afkomstig zijn van één geactiveerde B-lymfocyt (plasmacel). Een geactiveerde B-lymfocyt maakt Monoklonale antistoffen aan gericht tegen één epitoop op een antigen. IgG IgG wordt aangemaakt bij grotere hoeveelheden of bij een herhaald contact met het antigeen. IgM IgM is bij een infectie vaak het eerst geproduceerde antistof dat later wordt 'afgelost' door IgG, en is met zijn tien bindingsplaatsen een uitstekende immunoglobuline voor het wegvangen van antigenen. IgA IgA wordt vooral gevonden in de maag, darmen, speeksel en melk. IgD Minder dan 1% van het totale immunoglobuline in serum is IgD. IgE IgE zit op de slijmvliezen en zit meestal met zijn Fc-gedeelte vast op de Fc-receptor van basofiele granulocyten, die histamine vrijlaten bij binding aan antigeen. Dit is ook de oorzaak van allergische reacties, die gekenmerkt worden door bijvoorbeeld rode ogen en een rode neus vanwege de vasodilatieve (vaatverwijdende) werking van histamines. Actieve en passieve immunisatie Actieve immuniteit Actieve immunisatie is het opwekken van immuniteit na blootstelling aan een antigeen. Hierdoor ontwikkelt de patiënt een eigen immuunrespons tegen de verwekker wat een langdurige, vaak zelfs permanente bescherming geeft. Actieve immunisatie beschermd tegen ziekteverwekkers.

22 Passieve immuniteit Passieve immuniteit is een vorm van bescherming tegen ziekteverwekkers, die ontstaat door het direct inspuiten van antistoffen. Hierbij wordt een persoon of dier beschermd tegen de gevolgen van een infectie door het toedienen van antistoffen tegen de verwekker. Vaccinatie Bij Vaccinatie is wordt een vaccin van verzwakte ziekteverwekkers ingebracht om het lichaam aan te zetten tot actieve immunisatie. Allergenen Allergenen Een allergeen is een bestanddeel van een natuurlijke of kunstmatige stof die allergische reacties kan veroorzaken. Auto immuun ziekten Auto-immuunziekten ontstaan doordat het immuunsysteem lichaamseigen cellen en stoffen als lichaamsvreemd ziet. Het lichaam gaat dan antistoffen tegen de eigen weefsels vormen. De autoimmuunziekten kunnen worden ingedeeld in orgaan specifieke en gegeneraliseerde autoimmuunziekten. Immuun difecienty Immuundeficiëntie is een niet of niet goed functionerend immuunsysteem (afweersysteem), veroorzaakt door een ziekte of door medicijnen die een patiënt gebruikt. Een patiënt met een immuundeficiëntie wordt immuungecompromitteerd genoemd. Evaluatie van leerlingen Percentage Nr. Vraag Oneens Beetje eens Mee eens 1 Ik vind de opdrachten van immunologie leuk. 5% 25% 70% 2 Ik vind de website van immunologie duidelijk 40% 30% 30% opgebouwd. 3 Ik vind de lessen van immunologie saai. 60% 25% 15% 4 Ik vind de lessen van immunologie leuker met deze 0% 0% 100% opdrachten. 5 Ik denk dat ik een beter cijfer krijg als ik deze 10% 70% 20% opdrachten heb gedaan. 6 Ik vind de animaties bij de opdrachten erg handig 5% 20% 75% om de stof te begrijpen. 7 Ik vind de vragen bij de theorie moeilijk. 80% 0% 20% 8 Ik werk liever uit het gewone hand- en werkboek. 90% 0% 10% 9 Ik vind het fijn als we vaker opdrachten op deze 10% 0% 90% manier maken. 10 Ik vind het vak biologie leuker door deze opdracht. 10% 10% 80%

23 Aanpassingen na evaluatie Op de website zijn meerkeuze vragen toegevoegd. Er is een practicum opdracht uitgevoerd. De structuur van de website is aangepast. Theorie is duidelijker opgezet en waar nodig toegevoegd. Producent evaluatie. Plan van aanpak Actie Voldaan Benodigde tijd Doelgroep vaststellen Ja 5 min Leerdoelen formuleren Ja 10 min Theorie verzamelen. Ja 300 min Theorie categoriseren. Ja 180 min Opdrachten bij theorie maken. Ja 60 min Website bouwen. Ja 30 min Theorie en opdrachten op website plaatsen Ja 100 min Bronnen koppelen aan theorie Ja 15 min Animaties aan de theorie koppelen. Ja 10 min Powerpoint bij de les maken Ja 50 min Totale tijdsduur 660 min Het vaststellen van de doelgroep is gedaan voordat de theorie is verzameld en gebeurd aan de hand van de opdracht bij de module. De leerdoelen zijn geformuleerd door kerndoelen te vergelijken met de eigen doelen van deze opdracht. De website heeft meer informatie en er kunnen meer leerdoelen worden geformuleerd maar voor de duidelijkheid van de opdracht zijn alleen de leerdoelen geformuleerd die overeenkomen met het onderdeel bloed. De theorie is verzameld uit handboeken van biologie voor jou en op internet is gebruik gemaakt van Wikipedia, de praktijk en digitale leermiddelen. Bij de figuren en bronnen zijn ook de bronnen vermeld omdat deze de theorie verduidelijken. De animaties zijn naast alternatief ook een bron van theorie die benodigd is voor de opdrachten. De opdrachten zijn gemaakt aan de hand van de theorie en hier is rekening gehouden met het niveau van de leerlingen en hun competentie in begrijpend lezen en het koppelen van gegevens. Het bouwen van de website is het minst intensieve deel geweest van alles. Door mijn ervaring kon ik dit vrij snel doen. Hierbij heb ik bij het eerste inlevermoment de opdracht te gemakkelijk opgevat en de website slecht gemaakt. Onduidelijke structuur en bronvermelding niet gekoppeld aan de artikelen. Het plaatsen van de theorie, opdrachten en materialen heeft hierdoor onnodig meer tijd gekost. Tijdens het verbeteren van de opdracht kwam ik ook meer animaties tegen die beter pasten bij de theorie op de website. Hierdoor kunnen leerlingen in het volgende schooljaar de opdrachten makkelijker maken.

24 De powerpoint is handig bij de start van de les en het koppelen van opdrachten aan de website en andersom. Op deze manier kunnen leerlingen hun eigen manier van leren kiezen. Materiaal en lessen. De leerlingen vonden de opdrachten erg gemakkelijk en hadden deze snel af. De puzzelopdracht bij de opdracht zorgde er voor dat ik tijd had om extra opdrachten te bedenken voor de lessen. De leerlingen zorgden tijdens de les voor een positieve sfeer en hebben hard gewerkt aan het onderdeel. Tijdens aanpassing is er een practicum toegevoegd die kan worden gebruikt als extra opdracht voor leerlingen die de stof snel doorwerken. Doelgroep en niveau De website is gemaakt voor leerlingen van het VMBO KGT en BBL. Het lesmateriaal en practica zijn samengesteld uit meerdere bronnen die op de website vermeld staan. Leerdoelen van deze website De leerlingen kennen de functie en bestanddelen van het bloed. De leerling kent de belangrijkste bloedgroepen A, B, AB en O. De leerling begrijpt dat bloed een afweerreactie kan opwekken en dat een goede bloedtransfusie van levensbelang is. De leerlingen kennen de verschillen tussen bloedgroepen. Kerndoelen Mens en natuur 29. De leerling leert kennis verwerven over en inzicht te verkrijgen in sleutelbegrippen uit het gebied van de levende en niet-levende natuur, en leert deze sleutelbegrippen te verbinden met situaties in het dagelijks leven. 31. De leerling leert onder andere door praktisch werk kennis verwerven over en inzicht te verkrijgen in processen uit de levende en niet-levende natuur en hun relatie met omgevingen milieu (SLO, 2007). Aanvullende leerdoelen voor maker. Leerdoelen formuleren en leerlingen deze zelfstandig laten uitwerken. Reflectie op producent en website vergroten doormiddel van enquête formulier toevoegen voor leerlingen.

25 Bronnen Berents, W., Smits, G., & Waas, B. (2003). De bloedsomloop. In Malmberg, Biologie voor jou. 's- Hertogenbosch: Malmberg. bloedcel, W.-W. (2014, Juli 1). Witte bloedcel. Opgeroepen op Augustus 1, 2014, van Wikipedia: SLO. (2007, April). Concretisering kerndoelen mens en natuur. Opgeroepen op Juli 1, 2014, van SLO: Smits, G., Waas, B., Bos, A., & Kalverda, O. (2008). Afweer. In G. Smits, B. Waas, A. Bos, & O. Kalverda, Biologie voor jou (pp ). 's-hertogenbosch: Malmberg. Smits, G., Waas, B., Bos, A., & Kalverda, O. (2008). Bloedgroepen. In Malmberg, Biologie voor jou (pp ). 's-hertogenbosch: Malmberg. Wikipedia-Bloedgroepen. (2014, April 16). Antistoffen tegen bloedgroepen. Opgeroepen op Juli 31, 2014, van Wikipedia: Wikipedia-Immuunsysteem. (2014, Mei 30). Immuunsysteem. Opgeroepen op Juli 31, 2014, van Wikipedia:

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Het immuunsysteem Ons immuunsysteem beschermt ons tegen allerlei ziekteverwekkers, zoals bacteriën, parasieten en virussen, die ons lichaam binnen dringen.

Nadere informatie

Ziekteverwekkende micro-organismen dringen via lichaamsopeningen het lichaam binnen:

Ziekteverwekkende micro-organismen dringen via lichaamsopeningen het lichaam binnen: IMMUNITEIT 1 Immuniteit Het lichaam van mens en dier wordt constant belaagd door organismen die het lichaam ziek kunnen maken. Veel van deze ziekteverwekkers zijn erg klein, zoals virussen en bacteriën.

Nadere informatie

Diagnostische toets Van HIV tot AIDS?

Diagnostische toets Van HIV tot AIDS? Diagnostische toets Van HIV tot AIDS? Moleculen 1. Basenparing In het DNA vindt basenparing plaats. Welke verbinding brengt een basenpaar tot stand? A. Peptidebinding B. Covalente binding C. Zwavelbrug

Nadere informatie

Chapter 6. Nederlandse samenvatting

Chapter 6. Nederlandse samenvatting Chapter 6 Nederlandse samenvatting Chapter 6 122 Nederlandse samenvatting Het immuunsysteem Het immuunsysteem (of afweersysteem) beschermt het lichaam tegen lichaamsvreemde en ziekmakende organismen zoals

Nadere informatie

Samenvatting Biologie H9 + 6.5

Samenvatting Biologie H9 + 6.5 Samenvatting Biologie H9 + 6.5 9.1 Ziekteverwekkers Kenmerken van groepen organismen waartoe ziekteverwekkers kunnen behoren: Bacteriën: produceren giftige stoffen ziek, meestal wordt er antibiotica tegen

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting. Methodes van antilichaam therapie voor kanker

Nederlandse samenvatting. Methodes van antilichaam therapie voor kanker Nederlandse samenvatting Methodes van antilichaam therapie voor kanker Methodes van antilichaam therapie voor kanker 151 INTRODUCTIE TOT HET IMMUUNSYSTEEM Dagelijks wordt de mens blootgesteld aan een uitgebreid

Nadere informatie

Het vaccin waarmee de meisjes worden geïnjecteerd, beschermt onder andere tegen HPV18.

Het vaccin waarmee de meisjes worden geïnjecteerd, beschermt onder andere tegen HPV18. Examentrainer Vragen HPV-vaccinatie Baarmoederhalskanker is een vorm van kanker die relatief vaak voorkomt bij vrouwen. De ziekte kan zijn veroorzaakt door een infectie met het humaan papillomavirus (HPV).

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting, Dankwoord, Curriculum Vitae, List of publications

Nederlandse samenvatting, Dankwoord, Curriculum Vitae, List of publications , Dankwoord, Curriculum Vitae, List of publications Nederlandse samenvatting Respiratoir syncytieel virus (RSV, beter bekend als het RS-virus) is bij zuigelingen de meest voorkomende oorzaak van ernstige

Nadere informatie

OEFENEN EXAMENVRAGEN AFWEER VWO 2002-2006

OEFENEN EXAMENVRAGEN AFWEER VWO 2002-2006 OEFENEN EXAMENVRAGEN AFWEER VWO 2002-2006 Examen 2002-II Monoklonale antistoffen tekst 1: 1 De monoklonale antistoftechniek, waarvoor in 1984 de Nobelprijs is toegekend aan 2 Kohler en Milstein, maakte

Nadere informatie

I. INLEIDING (12-09-2015) homeostase pathologie pathofysilogie symptomen casus: pijn R - thorax

I. INLEIDING (12-09-2015) homeostase pathologie pathofysilogie symptomen casus: pijn R - thorax Lijst H.H. Tan I. INLEIDING (12-09-2015) homeostase pathologie pathofysilogie symptomen casus: pijn R - thorax diagnostiek: X-thorax bloedonderzoek longscan percussiescan: gestoord verticale scan doppler

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Het mucosale immuunsysteem Het afweersysteem beschermt het lichaam tegen infecties met bacteriën, virussen, schimmels en parasieten. De huid en de mucosale weefsels zoals bijvoorbeeld

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Introductie Zoals de titel aangeeft, gaat dit proefschrift over het bestuderen van T cel differentiatie door middel van genetische barcoding. Ik ben mij er terdege van bewust dat alleen al deze titel als

Nadere informatie

Bloed en Afweer. Naslagwerk

Bloed en Afweer. Naslagwerk Bloed en Afweer inhoudsopgave 1 Bloed... 3 1.1 inleiding............................... 3 1.2 bestanddelen van bloed.................. 3 1.3 bloedgroepen... 5 2 Bloeddonatie en transfusie.... 8 2.1 inleiding...............................

Nadere informatie

Inleiding. Chapter 11. Achtergrond en doel van het onderzoek

Inleiding. Chapter 11. Achtergrond en doel van het onderzoek Chapter 11 Inleiding Achtergrond en doel van het onderzoek Kanker is na hart en vaatziekten de belangrijkste doodsoorzaak in Nederland. Per jaar wordt in Nederland bij ongeveer 70.000 mensen kanker vastgesteld

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 7. 1. Medische achtergrondkennis 9 - Virussen en bacteriën 10 - Het afweersysteem 14 - Ziektebeelden 19

Inhoud. Inleiding 7. 1. Medische achtergrondkennis 9 - Virussen en bacteriën 10 - Het afweersysteem 14 - Ziektebeelden 19 Inhoud Inleiding 7 1. 9 - Virussen en bacteriën 10 - Het afweersysteem 14 - Ziektebeelden 19 2. De intake 25 - Ernst van de klachten 26 - Het intakegesprek 27 3. Geneesmiddelen 33 - Medicijnen tegen kinderziektes

Nadere informatie

4. Bereiden 49 - Rekenen 50 - Bereiden 52. 8. Persoonlijke groei 81 - Feedback 82

4. Bereiden 49 - Rekenen 50 - Bereiden 52. 8. Persoonlijke groei 81 - Feedback 82 Inhoud Inleiding 7 1. 9 - Virussen en bacteriën 10 - Het afweersysteem 14 - Ziektebeelden 19 2. Verhelderen van de zorgvraag 25 - Recepten 26 - Zelfzorgvragen 33 3. Geneesmiddelen 39 - Medicijnen tegen

Nadere informatie

IMMUUN WORDEN EN BLIJVEN

IMMUUN WORDEN EN BLIJVEN IMMUUN WORDEN EN BLIJVEN Gezond zijn vinden we belangrijk. Je merkt het misschien niet, maar we komen veel ziekteverwekkers tegen in ons dagelijks leven. Het lichaam heeft allerlei manieren om die ziekteverwekkers

Nadere informatie

Voorwoord. Hallo aankomende student!

Voorwoord. Hallo aankomende student! Voorwoord Hallo aankomende student! Het studentenleven is zwaar; heel zwaar. Daarom is SlimStuderen.nl er voor je om je door deze zware tijd heen te helpen! Is dat vak toch net iets moeilijker dan je dacht?

Nadere informatie

DC-SIGN + cellen een rol spelen in de opruiming van dode thymocyten uit de cortex van de humane thymus (Hoofdstuk 2). De co-expressie van het

DC-SIGN + cellen een rol spelen in de opruiming van dode thymocyten uit de cortex van de humane thymus (Hoofdstuk 2). De co-expressie van het : Hematopoietische antigeen presenterende cellen in de cortex van de humane thymus: Aanwijzingen voor een rol in selectie en verwijdering van apoptotische thymocyten. Het immune systeem van (gewervelde)

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Vulvaire intra-epitheliale neoplasie (VIN) is een relatief weinig voorkomende afwijking aan de schaamlippen met vaak een langdurig beloop en recidiverend karakter. VIN is een voorstadium

Nadere informatie

Afweer. 3.1 Afweer. BSL ID 1606_9789031346837 ALG_A4_1KMM Anatomie en fysiologie niveau 4 Pre Press Zeist 04/09/2007 Pg. 126

Afweer. 3.1 Afweer. BSL ID 1606_9789031346837 ALG_A4_1KMM Anatomie en fysiologie niveau 4 Pre Press Zeist 04/09/2007 Pg. 126 Afweer 3 Ons lichaam staat bloot aan allerlei schadelijke invloeden. De huid komt in contact met gevaarlijke stoffen en wordt bezet (gekoloniseerd) door bacteriën zoals bepaalde stafylokokkenstammen. Ook

Nadere informatie

Het immuunsysteem. Prof.dr.ir. Huub F.J. Savelkoul. Celbiologie en Immunologie, Wageningen Universiteit (huub.savelkoul@wur.nl)

Het immuunsysteem. Prof.dr.ir. Huub F.J. Savelkoul. Celbiologie en Immunologie, Wageningen Universiteit (huub.savelkoul@wur.nl) Het immuunsysteem Prof.dr.ir. Huub F.J. Savelkoul Celbiologie en Immunologie, Wageningen Universiteit (huub.savelkoul@wur.nl) Het immuunsysteem beschermt tegen lichaamsvreemde stoffen (antigenen die antistofvorming

Nadere informatie

DONOR IN HART EN NIEREN

DONOR IN HART EN NIEREN DONOR IN HART EN NIEREN vmbo MODULE: blz blz donor in hart en nieren Module 2 DONOR IN HART EN NIEREN vmbo MODULE: blz Lessen over orgaandonatie Dit boekje gaat over orgaandonatie Donororganen en donorweefsels

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting. Inleiding

Nederlandse samenvatting. Inleiding Nederlandse samenvatting 157 Inleiding Het immuunsysteem (afweersysteem) is een systeem in het lichaam dat werkt om infecties en ziekten af te weren. Het Latijnse woord immunis betekent vrijgesteld, een

Nadere informatie

Naslagwerk VMBO. bloed en afweer

Naslagwerk VMBO. bloed en afweer bloed en afweer Naslagwerk VMBO Bloed en afweer bloed en afweer Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Bloed 1.1 Inleiding 2 1.2 Bestanddelen van bloed 2 1.3 Bloedgroepen 4 Hoofdstuk 2 Bloeddonatie en transfusie 2.1

Nadere informatie

Immunitei t. Acupunctuur kan helpen. Algemeen

Immunitei t. Acupunctuur kan helpen. Algemeen Immunitei t Acupunctuur kan helpen Algemeen Het immuunsysteem van de mens is een complex verdedigingssysteem dat ons behoedt tegen ziekte, verwekt door aanvallen van bacteriën, virussen, schimmels, parasieten,

Nadere informatie

I Want To Live Forever

I Want To Live Forever I want to live forever... I Want To Live Forever 2c. Organen en organenstelsels Je bent onderzoeker in het LifeSpan project. Net als alle andere leerlingen in de klas doe je onderzoek naar veroudering.

Nadere informatie

VWO HENRY N. HASSENKHAN SCHOLENGEMEENSCHAP LELYDORP [HHS-SGL] ARTHUR A. HOOGENDOORN ATHENEUM - VRIJE ATHENEUM - AAHA

VWO HENRY N. HASSENKHAN SCHOLENGEMEENSCHAP LELYDORP [HHS-SGL] ARTHUR A. HOOGENDOORN ATHENEUM - VRIJE ATHENEUM - AAHA Thema: Transport VWO HENRY N. HASSENKHAN SCHOLENGEMEENSCHAP LELYDORP [HHS-SGL] ARTHUR A. HOOGENDOORN ATHENEUM - VRIJE ATHENEUM - AAHA Docent: A. Sewsahai Doelstellingen De student moet 5V: blz. 215 t/m

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting 6 78 Nederlandse samenvatting Colon kanker Colon (dikke darm) kanker is één van de meest voorkomende kankers en is de tweede doodsoorzaak door kanker in geïndustrialiseerde landen. Het voorstadium van

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 7. 1. Medische achtergrondkennis 9 - Anatomie en fysiologie 10 - Ziektebeelden 17

Inhoud. Inleiding 7. 1. Medische achtergrondkennis 9 - Anatomie en fysiologie 10 - Ziektebeelden 17 Inhoud Inleiding 7 1. 9 - Anatomie en fysiologie 10 - Ziektebeelden 17 2. Zorgvraag verhelderen 23 - Recepten 24 - Zelfzorgvragen 30 3. Geneesmiddelen 37 - Medicijnen tegen griep en verkoudheid 38 - De

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 7. 1. Medische achtergrondkennis 9 - Anatomie en fysiologie 10 - Ziektebeelden 17

Inhoud. Inleiding 7. 1. Medische achtergrondkennis 9 - Anatomie en fysiologie 10 - Ziektebeelden 17 Inhoud Inleiding 7 1. 9 - Anatomie en fysiologie 10 - Ziektebeelden 17 2. De intake 23 - Ernst van de klachten 24 - Het intakegesprek 26 3. Geneesmiddelen 31 - Medicijnen tegen griep en verkoudheid 32

Nadere informatie

Het HLA-systeem De relatie tussen HLA en bloedtransfusie

Het HLA-systeem De relatie tussen HLA en bloedtransfusie Het HLA-systeem De relatie tussen HLA en bloedtransfusie HLA, Ig-allotypen en erytrocytenbloedgroepen De werking van ons immuunsysteem is gebaseerd op het vermogen om onderscheid te maken tussen eigen

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Klinische en experimentele studies met pneumococcen- en Haemophilus influenzae type b-conjugaatvaccins Pneumococcen (Streptococcus pneumoniae) en Haemophilus

Nadere informatie

Vaccineren, zin of onzin?

Vaccineren, zin of onzin? Vaccineren, zin of onzin? Langzaam maar zeker komen er steeds meer geluiden, voornamelijk via Internet, dat we onze honden veel te veel zouden vaccineren. Omdat het niet altijd gemakkelijk is daarover

Nadere informatie

Chronische ontsteking zet de medische wereld op zijn kop

Chronische ontsteking zet de medische wereld op zijn kop Chronische ontsteking zet de medische wereld op zijn kop Zo luidde de kop van het tijdschrift Health Matters in 2004. De Time verwoordde het op de voorpagina als volgt: 'Verstopte moordenaar, de verrassende

Nadere informatie

Hoofdstuk 1: natuurlijke weerstand

Hoofdstuk 1: natuurlijke weerstand Microbiologie & immunologie 1/16 Hoofdstuk 1: natuurlijke weerstand 1. Niet specifieke factoren a. De huid: kolonisatie resistentie, zweet en talgkliersecreet, lysozyme, droge huid, gekeratiniseerde dode

Nadere informatie

Eén van de taken van het immuunsysteem is het organisme (mens en dier) te beschermen tegen de ongewenste effecten van het binnendringen van

Eén van de taken van het immuunsysteem is het organisme (mens en dier) te beschermen tegen de ongewenste effecten van het binnendringen van Samenvatting Eén van de taken van het immuunsysteem is het organisme (mens en dier) te beschermen tegen de ongewenste effecten van het binnendringen van pathogenen, waaronder bacteriën, virussen en parasieten.

Nadere informatie

Vaccinatie. Achtergrondinformatie over werking, veiligheid en waarde van vaccinatie

Vaccinatie. Achtergrondinformatie over werking, veiligheid en waarde van vaccinatie Vaccinatie Achtergrondinformatie over werking, veiligheid en waarde van vaccinatie Inleiding Vaccinaties worden ingezet tegen tal van infectieziekten, zoals o.a. poliomyelitis, hepatitis, hondsdolheid,

Nadere informatie

Leerlingenhandleiding Vaccinatie practicum, 2015 1

Leerlingenhandleiding Vaccinatie practicum, 2015 1 Leerlingenhandleiding Vaccinatie practicum, 2015 1 Kopiëren van (delen van) deze handleiding is alleen toegestaan voor gebruik in de klas. Leerlingenhandleiding Vaccinatie practicum, 2015 2 Introductie

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19037 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19037 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/19037 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Hende, Muriel van den Title: Human papillomavirus clade A9 specific cellular immunity

Nadere informatie

1 De afweer van de mens

1 De afweer van de mens 1 1 De afweer van de mens G.T. Rijkers Inhoud 1.1 Het immuunsysteem beschermt tegen infecties en tumoren 1.2 De intacte huid en slijmvliezen vormen een eerste barrière tegen potentiële binnendringers 1.3

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 210 Nederlandse samenvatting Zuurstofradicalen en antioxidanten in multiple sclerosis 1. Multiple sclerosis Multiple sclerose (MS) is een chronische ontstekingsziekte van het centraal

Nadere informatie

Erica Post Kinderarts St Antoniusziekenhuis Utrecht/ Nieuwegein

Erica Post Kinderarts St Antoniusziekenhuis Utrecht/ Nieuwegein Erica Post Kinderarts St Antoniusziekenhuis Utrecht/ Nieuwegein Alle afbeeldingen in deze presentatie zijn afkomstig van Google of eigen materiaal Colostrum is de eerste vaccinatie De normale afweer Afweer

Nadere informatie

Module Voeding & Gezondheid. Grip op je gezondheid met voeding

Module Voeding & Gezondheid. Grip op je gezondheid met voeding Module Voeding & Gezondheid Grip op je gezondheid met voeding Workshop 4 Workshop 4: Met voeding ons immuunsysteem versterken. De invloed van voeding op hormonen en onze geestelijke gezondheid. Hoe werkt

Nadere informatie

THEMA 1 ORGANISATIE VAN HET IMMUUNSYSTEEM

THEMA 1 ORGANISATIE VAN HET IMMUUNSYSTEEM THEMA 1 ORGANISATIE VAN HET IMMUUNSYSTEEM ZSO 1 KENNISMAKING MET HET IMMUUNSYSTEEM 1. Wat zijn cytokines? Op welke wijze veroorzaken cytokines ontstekingsverschijnselen? Cytokines zijn oplosbare eiwitten

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting voor niet-ingewijden. Achtergrond

Nederlandse samenvatting voor niet-ingewijden. Achtergrond Nederlandse samenvatting voor niet-ingewijden Achtergrond Het immuunsysteem beschermt ons tegen gevaarlijke virussen en bacteriën en is in staat om bedreigende veranderingen in het lichaam te detecteren.

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING ACHTERGROND Diabetes mellitus ofwel suikerziekte is een metabole ziekte waarbij de glucosehuishouding in het menselijk lichaam ontregeld raakt, doordat de patiënt onvoldoende insuline

Nadere informatie

De normale afweer 12-11-2012. Colostrum is de eerste vaccinatie. Afweer bij de baby schiet tekort!:

De normale afweer 12-11-2012. Colostrum is de eerste vaccinatie. Afweer bij de baby schiet tekort!: Erica Post Kinderarts St Antoniusziekenhuis Utrecht/ Nieuwegein Alle afbeeldingen in deze presentatie zijn afkomstig van Google of eigen materiaal Colostrum is de eerste vaccinatie De normale afweer Afweer

Nadere informatie

Leerlinghandleiding allergie, 2014 1

Leerlinghandleiding allergie, 2014 1 Leerlinghandleiding allergie, 2014 1 Colofon Documenttitel: Leerlinghandleiding allergie Auteur: Deelnemer van het DOT 2013/2014 van Bètasteunpunt Wageningen: Annemieke Gemmink, Christelijk Lyceum Veenendaal

Nadere informatie

Nederlandse Samenva ing

Nederlandse Samenva ing Nederlandse Samenva ing Nederlandse Samenva ing De ziekte van Crohn en colitis ulcerosa zijn de meest voorkomende vormen van chronische ontstekingen van het maag-darm-kanaal. In het engels wordt deze groep

Nadere informatie

Tentamen B: correctievoorschrift 5 november 2004

Tentamen B: correctievoorschrift 5 november 2004 Thema 2.1: Infectie- en Immuunziekten Tentamen B: correctievoorschrift 5 november 2004 Tentamencoördinator mw. Dr. I. Bakker Tentameninformatie Het tentamen bestaat uit 68 vragen, waarvan 53 gesloten en

Nadere informatie

Cytokinen. door dr. A.J.M. van Oosterhout Farmacologie, Faculteit Farmacie Universiteit Utrecht

Cytokinen. door dr. A.J.M. van Oosterhout Farmacologie, Faculteit Farmacie Universiteit Utrecht 108 1 Cytokinen door dr. A.J.M. van Oosterhout Farmacologie, Faculteit Farmacie Universiteit Utrecht 1. Inleiding 108 3 2. Historie 108 3 3. Produktie 108 3 4. Eigenschappen 108 5 5. Meetmethoden 108 6

Nadere informatie

Bloedplaatjes of trombocyten die belangrijk zijn voor de bloedstolling.

Bloedplaatjes of trombocyten die belangrijk zijn voor de bloedstolling. Flowcytometrie bij PNH PNH is het gevolg van een genetische verandering in een bloedstamcel. Als gevolg hiervan ontbreken bij afstammelingen van deze cel bepaalde eiwitten. Deze eiwitten hebben gemeenschappelijk,

Nadere informatie

Informatie over een bloedtransfusie

Informatie over een bloedtransfusie Informatie over een bloedtransfusie Bij het tot stand komen van deze folder is gebruik gemaakt van de volgende folders: Bloedtransfusie voor patiënten - Stichting Sanquin Bloedvoorziening. Bloedtransfusie

Nadere informatie

Virussen zonder grenzen

Virussen zonder grenzen Virussen zonder grenzen Prof. Eric Snijder Afdeling Medische Microbiologie Leids Universitair Medisch Centrum 1 Inferno, een kolfje naar mijn hand 2 1 2012... MERS Nature, October 4, 2012 3 Ebola 4 2 Ebola...

Nadere informatie

Welkom. Bloedwaarden. Hematondag 3 oktober 2015. Jan de Jong, arts np

Welkom. Bloedwaarden. Hematondag 3 oktober 2015. Jan de Jong, arts np Welkom Bloedwaarden Jan de Jong, arts np Hematondag 3 oktober 2015 Laboratoriumonderzoek Programma Getallen zijn maar getallen Rol laboratoriumonderzoek Normale waarden Veel voorkomende bepalingen Lab

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2008 tijdvak 2 biologie CSE GL en TL Deze bijlage bevat informatie. 800045-2-617b Ziek van de natuur Lees eerst informatie 1 tot en met 4 en beantwoord dan vraag 36 tot en met 52.

Nadere informatie

Bloedtransfusie. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl

Bloedtransfusie. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl Bloedtransfusie Informatie voor patiënten F0892-2130 september 2012 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam 070 357

Nadere informatie

Axonale schade in multiple sclerose De invloed van auto-immuniteit tegen neurofilament light

Axonale schade in multiple sclerose De invloed van auto-immuniteit tegen neurofilament light Axonale schade in multiple sclerose De invloed van auto-immuniteit tegen neurofilament light Multiple sclerose (MS) is een ziekte van het centrale zenuwstelsel (CZS). Het CZS bestaat uit onze hersenen,

Nadere informatie

Veelbelovend onderzoek van de afdeling Hematologie

Veelbelovend onderzoek van de afdeling Hematologie NIEUWE PERSPECTIEVEN Veelbelovend onderzoek van de afdeling Hematologie De diagnose leukemie, lymfklierkanker of multipel myeloom heeft een enorme impact op het leven van patiënten en hun omgeving. Vaak

Nadere informatie

Bloedtransfusie Informatie voor patiënten

Bloedtransfusie Informatie voor patiënten Bloedtransfusie Informatie voor patiënten Klinisch laboratorium Een bloedtransfusie wordt door uw arts voorgeschreven. Dit gebeurt met uw toestemming, tenzij er sprake is van een acute levensbedreigende

Nadere informatie

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.84587

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.84587 Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.84587 File ID Filename Version uvapub:84587 Nederlandse samenvatting unknown SOURCE

Nadere informatie

Lees deze bijsluiter op een rustig moment aandachtig door, ook als dit geneesmiddel al eerder aan u werd toegediend. De tekst kan gewijzigd zijn.

Lees deze bijsluiter op een rustig moment aandachtig door, ook als dit geneesmiddel al eerder aan u werd toegediend. De tekst kan gewijzigd zijn. I B2.4. Ontwerp van de bijsluiter voor TetaQuin Informatie voor de patiënt Lees deze bijsluiter op een rustig moment aandachtig door, ook als dit gesmiddel al eerder aan u werd toegediend. De tekst kan

Nadere informatie

Chapter 9. Nederlandse samenvatting voor de leek

Chapter 9. Nederlandse samenvatting voor de leek Chapter 9 Nederlandse samenvatting voor de leek 164 Chapter 9 Nederlandse samenvatting voor de leek Baarmoederhalskanker Baarmoederhalskanker wordt jaarlijks wereldwijd bij ongeveer 470.000 vrouwen geconstateerd,

Nadere informatie

Kennis en Informatiecentrum voor iedereen die te maken heeft met levensbedreigende allergische reacties! Anno 2002

Kennis en Informatiecentrum voor iedereen die te maken heeft met levensbedreigende allergische reacties! Anno 2002 Stichting WAT IS ALLERGIE? Allergie is een overgevoeligheidsreactie van het afweersysteem op stoffen van buiten het lichaam die normaal niet een dergelijke reactie geven. Het afweersysteem behoort elementen,

Nadere informatie

Bloed Geven en Krijgen vmbo-kgt okt 2013

Bloed Geven en Krijgen vmbo-kgt okt 2013 Bloed Geven en Krijgen vmbo-kgt okt 2013 Ieder jaar geven zo n 400.000 Nederlanders bloed; zij zijn bloeddonor. Samen geven zij ongeveer 900.000 liter bloed per jaar. Dat is belangrijk, want dagelijks

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL 2004

Bijlage VMBO-GL en TL 2004 Bijlage VMBO-GL en TL 2004 tijdvak 1 BIOLOGIE CSE GL EN TL BIOLOGIE VBO-MAVO-D Deze bijlage bevat informatie. 400009-1-586-543b BIOTECHNOLOGIE INFORMATIE 1 OUDE TECHNIEKEN Al eeuwen gebruiken mensen organismen

Nadere informatie

Bloedvergiftiging (sepsis)

Bloedvergiftiging (sepsis) Bloedvergiftiging (sepsis) Albert Schweitzer ziekenhuis december 2014 pavo 0661 Inleiding De arts heeft u verteld dat u of uw familielid een bloedvergiftiging heeft. Een bloedvergiftiging wordt meestal

Nadere informatie

Bloedtransfusie patiënten van 12-16 jaar

Bloedtransfusie patiënten van 12-16 jaar Bloedtransfusie patiënten van 12-16 jaar Bloedtransfusie patiënten 12-16 jaar Jij krijgt een bloedtransfusie. In deze folder leggen we uit wat een bloedtranfusie is en waarom je de transfusie krijgt.

Nadere informatie

Infliximab (Remicade ) Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa

Infliximab (Remicade ) Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Infliximab (Remicade ) Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa MDL-centrum IJsselland Ziekenhuis www.mdlcentrum.nl Inhoudsopgave 1. Behandeling bij de ziekte van Crohn en Colitis Ulcerosa

Nadere informatie

Snel en effectief ingrijpen dankzij ziekte-overstijgend immunologisch onderzoek. Een betere aanpak van chronische ziekten

Snel en effectief ingrijpen dankzij ziekte-overstijgend immunologisch onderzoek. Een betere aanpak van chronische ziekten Snel en effectief ingrijpen dankzij ziekte-overstijgend immunologisch onderzoek Een betere aanpak van chronische ziekten Samenvatting Het probleem Door de vergrijzing van de bevolking groeit het aantal

Nadere informatie

DE IMMUNITEIT. Wat verstaat men onder immuniteit?

DE IMMUNITEIT. Wat verstaat men onder immuniteit? DE IMMUNITEIT Aanleg voor MS berust grotendeels op een verkeerde genetische programmatie van sommige immuunmechanismen. Om te trachten de evolutie van de ziekte af te remmen, maken wij dus gebruik van

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19745 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19745 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/19745 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Faaij, Claudia Margaretha Johanna Maria Title: Cellular trafficking in haematological

Nadere informatie

Samenvatting SAMENVATTING

Samenvatting SAMENVATTING SAMENVATTING Een karakteristieke eigenschap van astma is ontsteking van de luchtwegen. Deze ontsteking wordt gekenmerkt door een toename van ontstekingscellen in het longweefsel. De overgrote meerderheid

Nadere informatie

Eindexamen biologie compex vmbo gl/tl 2005 - I

Eindexamen biologie compex vmbo gl/tl 2005 - I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Tenzij anders vermeld, is er sprake van normale situaties en gezonde organismen. INFECTIEZIEKTEN Op een internet site van de GGD

Nadere informatie

bloedtransfusie bij kinderen

bloedtransfusie bij kinderen bloedtransfusie bij kinderen Binnenkort krijg je een bloedtransfusie, in deze folder leggen we jou alvast uit wat dat is. Wat is een bloedtransfusie? Bij een bloedtransfusie krijg je extra bloed uit een

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting 161. Samenvatting. Nederlandse samenvatting voor niet ingewijden

Nederlandse samenvatting 161. Samenvatting. Nederlandse samenvatting voor niet ingewijden Nederlandse samenvatting 161 1 2 3 Samenvatting Nederlandse samenvatting voor niet ingewijden 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Nederlandse samenvatting 163 Wereldwijd is het percentage kinderen dat te vroeg geboren

Nadere informatie

Bloedwaarden. Wat zeggen ze en wat kunnen we er mee? Landelijke contactdag Stichting Hematon 11 oktober 2014. door Joost Lips

Bloedwaarden. Wat zeggen ze en wat kunnen we er mee? Landelijke contactdag Stichting Hematon 11 oktober 2014. door Joost Lips Bloedwaarden Wat zeggen ze en wat kunnen we er mee? Landelijke contactdag Stichting Hematon 11 oktober 2014 door Joost Lips Aanvraag bloedonderzoek Bloedafname Bewerking afgenomen bloed (1) Kleuren van

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/23854 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/23854 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/23854 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Marel, Sander van der Title: Gene and cell therapy based treatment strategies

Nadere informatie

Serologische testen en interpretatie van testresultaten

Serologische testen en interpretatie van testresultaten Serologische testen en interpretatie van testresultaten Serologische testen Serologie is de leer van de stoffen die zich bevinden in het bloedserum. Bloedserum is het vocht dat verkregen is nadat bloed

Nadere informatie

QuickTime en een TIFF (LZW)-decompressor zijn vereist om deze afbeelding weer te geven. QUIZ

QuickTime en een TIFF (LZW)-decompressor zijn vereist om deze afbeelding weer te geven. QUIZ QUIZ Vraag 2 Meerkleurenfluorescentie: Compensatie belangrijk. Hoe ziet deze compensatie eruit? 1 A: juist B: te veel C: geen 2 A: juist B: te weinig C: geen 3 A: te veel B: geen C: juist 4 A: te weinig

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Dendritische cellen en lymfotrope virussen: wie houdt wie voor de gek? Virale infecties Een infectie is een ontsteking of ziekte die wordt veroorzaakt doordat een ziekteverwekker,

Nadere informatie

Immunotherapie van kanker: Wat moet u als huisarts hiervan weten? John Haanen

Immunotherapie van kanker: Wat moet u als huisarts hiervan weten? John Haanen Immunotherapie van kanker: Wat moet u als huisarts hiervan weten? John Haanen De kracht van eigen afweer Immuuncel vernietigt bacteriën Ons immuunsysteem is afgericht om ons te verdedigen tegen indringers

Nadere informatie

Chapter. Nederlandse Samenva ing

Chapter. Nederlandse Samenva ing Chapter Nederlandse Samenva ing 109 Chapter Het immuunsysteem is het natuurlijke verdedigingsmechanisme van het menselijk lichaam en draagt onder andere zorg voor de afweer tegen infecties door lichaamsvreemde

Nadere informatie

BLOEDTRANSFUSIE 17901

BLOEDTRANSFUSIE 17901 BLOEDTRANSFUSIE 17901 Inleiding Binnenkort ondergaat u een behandeling of ingreep in het Sint Franciscus Gasthuis, waarbij de kans bestaat dat u bloed toegediend krijgt (een bloedtransfusie). In deze folder

Nadere informatie

Bloedtransfusie bij zuigelingen

Bloedtransfusie bij zuigelingen Bloedtransfusie bij zuigelingen 2 Bloedtransfusie Bloedtransfusie betekent overbrenging van bloed van de ene mens (donor) in de aderen van een ander (ontvanger). Voor een bloedtransfusie wordt niet het

Nadere informatie

Lees eerst informatie 1 tot en met 4 en beantwoord dan vraag 36 tot en met 52. Bij het beantwoorden van die vragen kun je de informatie gebruiken.

Lees eerst informatie 1 tot en met 4 en beantwoord dan vraag 36 tot en met 52. Bij het beantwoorden van die vragen kun je de informatie gebruiken. Ziek van de natuur Lees eerst informatie 1 tot en met 4 en beantwoord dan vraag 36 tot en met 52. Bij het beantwoorden van die vragen kun je de informatie gebruiken. Informatie 1 Malaria 1.1 De levensloop

Nadere informatie

Wat zijn infectieziekten

Wat zijn infectieziekten Wat zijn infectieziekten Infectieziekten zijn ziekten die veroorzaakt worden door micro-organismen. Dit zijn hele kleine, levende deeltjes zoals virussen en bacteriën. Ze worden meestal van de ene mens

Nadere informatie

Tasmaanse duivel door kanker met uitsterven bedreigd

Tasmaanse duivel door kanker met uitsterven bedreigd Tasmaanse duivel door kanker met uitsterven bedreigd Het grootste carnivore buideldier, de Tasmaanse duivel (Sarcophilus harrisii), dreigt ten onder te gaan aan een besmettelijke vorm van aangezichtskanker:

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Bloedvergiftiging. of sepsis

PATIËNTEN INFORMATIE. Bloedvergiftiging. of sepsis PATIËNTEN INFORMATIE Bloedvergiftiging of sepsis 2 PATIËNTENINFORMATIE Inleiding De arts heeft u verteld dat u of uw naaste een bloedvergiftiging heeft, ook wel sepsis genoemd. Een sepsis is een complexe

Nadere informatie

Adalimumab (Humira ) Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa

Adalimumab (Humira ) Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Adalimumab (Humira ) Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa MDL-centrum IJsselland Ziekenhuis www.mdlcentrum.nl Inhoudsopgave 1. Behandeling bij de ziekte van 3 Crohn en colitis ulcerosa

Nadere informatie

Bloedtransfusie. Inleiding. Waarom een bloedtransfusie?

Bloedtransfusie. Inleiding. Waarom een bloedtransfusie? Bloedtransfusie Inleiding U ondergaat binnenkort een behandeling in VieCuri Medisch Centrum. Hierbij bestaat de kans dat u bloed toegediend moet krijgen: dit heet bloedtransfusie. In deze brochure vindt

Nadere informatie

Interne Geneeskunde Nefrologie. Informatie over afstoting na niertransplantatie

Interne Geneeskunde Nefrologie. Informatie over afstoting na niertransplantatie Interne Geneeskunde Nefrologie Informatie over afstoting na niertransplantatie Interne Geneeskunde Nefrologie Wat is afstoting na niertransplantatie? U krijgt medicijnen om afstoting van uw transplantatienier

Nadere informatie

BOTTUMOREN. 1. Normaal botweefsel

BOTTUMOREN. 1. Normaal botweefsel BOTTUMOREN Om beter te kunnen begrijpen wat een bottumor juist is, wordt er in deze brochure meer uitleg gegeven over de normale structuur van het bot. Op die manier krijgt u een beter zicht op wat abnormaal

Nadere informatie

Nieuws van TerraLife. TerraLife nieuwsbrief. Geachte klant,

Nieuws van TerraLife. TerraLife nieuwsbrief. Geachte klant, Nieuws van TerraLife Geachte klant, Wij zijn erg verheugd u hierbij onze eerste nieuwsbrief te mogen toesturen. In de nieuwsbrief van TerraLife willen we u graag informeren over actuele gezondheidsklachten,

Nadere informatie

PRAKTISCH VACCINATIE VAN DE HOND

PRAKTISCH VACCINATIE VAN DE HOND l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n PRAKTISCH VACCINATIE VAN DE HOND over houden van huisdieren Vaccinatie is een belangrijke en effectieve manier om ziekten

Nadere informatie

Eindexamen biologie vmbo gl/tl 2005 - II

Eindexamen biologie vmbo gl/tl 2005 - II BEOORDELINGSMODEL Vraag Antwoord Scores Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt één punt toegekend. PLASMAFERESE 1 maximumscore 2 P = bloedplaatje Q = witte bloedcel R = rode bloedcel Indien

Nadere informatie

Afweer en Immuniteit

Afweer en Immuniteit practicum over drie linies van afweer en vaccinatie Karlijn (16) wordt op een dag wakker met keelpijn en het lijkt alsof de klieren in haar hals zijn opgezet. Na een paar dagen is de keelpijn nog niet

Nadere informatie

H.40009.1115. Bloedvergiftiging (Sepsis)

H.40009.1115. Bloedvergiftiging (Sepsis) H.40009.1115 Bloedvergiftiging (Sepsis) Inleiding De arts heeft u verteld dat u of uw familielid een bloedvergiftiging heeft. Een bloedvergiftiging wordt ook wel sepsis genoemd. Een sepsis is een complexe

Nadere informatie