[IMMUNOLOGIE PORTFOLIO]

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "[IMMUNOLOGIE PORTFOLIO]"

Transcriptie

1 2014 Immunologie.webwetenschap.nl Jacko van de wetering [IMMUNOLOGIE PORTFOLIO] De opdrachten van immunologie bij elkaar gezet in het opdracht.

2 Inhoud Plan van aanpak... 5 Plan van aanpak... 5 Doelgroep en leerdoelen... 5 Doelgroep en niveau... 5 Leerdoelen van deze website... 5 Kerndoelen Mens en natuur... 5 Website teksten voor VMBO leerlingen Het Immuunsysteem Bibliografie... 6 Afweer... 7 Bibliografie... 8 Antistoffen... 9 Bibliografie... 9 Kunstmatige immuniteit Bibliografie Natuurlijke immuniteit Bibliografie Bloedgroepen Bibliografie Transplantatie en bloedtransfusie Bibliografie Witte bloedcellen Bibliografie Website teksten voor HBO leerlingen Verkennen, herkennen en reageren Pathogenen Immuun systeem Aangeboren immuniteit Verworven immuniteit Aangeboren immuniteit bij ongewervelden Lysozym Fagocytose Aangeboren cellulaire verdediging... 17

3 Neutrofielen Macrofagen Eosinofielen Dendritische cellen Anti microbiële eiwitten en vetten Interferonen Complementsysteem Ontstekingsreactie Ontstekingsreactie Mestcellen Natural killer cells Natural killer cells Verworven immuniteit Lymfocyten Thymus T-cellen B-cellen Antigeen herkenning bij lymfocyten Antigeen Antigeen receptoren Antilichamen Immunoglobine Epitoop Antigen receptoren van B-cellen en T-cellen B- celreceptor T- celreceptor The role of major histocompatibility complex Antigeen presentatie Cytotoxische t-cellen Antigeen presenterende cellen T helper cellen Amplifying lymphocytes by clonal selection Geheugencellen Primaire immuunreactie... 20

4 Plasma cellen Secundaire immuun reactie Verworven immuniteit tegen infecties Humorale immuun reactie Anti lichaam soorten Monoklonale antiglichamen IgG IgM IgA IgD IgE Actieve en passieve immunisatie Actieve immuniteit Passieve immuniteit Vaccinatie Allergenen Allergenen Auto immuun ziekten Immuun difecienty Evaluatie van leerlingen Aanpassingen na evaluatie Producent evaluatie Plan van aanpak Materiaal en lessen Doelgroep en niveau Leerdoelen van deze website Kerndoelen Mens en natuur Aanvullende leerdoelen voor maker Bronnen... 25

5 Plan van aanpak Plan van aanpak Actie Voldaan Benodigde tijd Wie Doelgroep vaststellen Ja 5 min Jwe Leerdoelen formuleren Ja 10 min Jwe Theorie verzamelen. Ja 300 min Jwe Theorie categoriseren. Ja 180 min Jwe Opdrachten bij theorie maken. Ja 60 min Jwe Website bouwen. Ja 30 min Jwe Theorie en opdrachten op website Ja 100 min Jwe plaatsen Bronnen koppelen aan theorie Ja 15 min Jwe Animaties aan de theorie Ja 10 min Jwe koppelen. Powerpoint bij de les maken Ja 50 min Jwe Totale tijdsduur 660 min Doelgroep en leerdoelen Doelgroep en niveau De website is gemaakt voor leerlingen van het VMBO KGT en BBL. Het lesmateriaal en practica zijn samengesteld uit meerdere bronnen die op de website vermeld staan. Leerdoelen van deze website De leerlingen kennen de functie en bestanddelen van het bloed. De leerling kent de belangrijkste bloedgroepen A, B, AB en O. De leerling begrijpt dat bloed een afweerreactie kan opwekken en dat een goede bloedtransfusie van levensbelang is. De leerlingen kennen de verschillen tussen bloedgroepen. Kerndoelen Mens en natuur 29. De leerling leert kennis verwerven over en inzicht te verkrijgen in sleutelbegrippen uit het gebied van de levende en niet-levende natuur, en leert deze sleutelbegrippen te verbinden met situaties in het dagelijks leven. 31. De leerling leert onder andere door praktisch werk kennis verwerven over en inzicht te verkrijgen in processen uit de levende en niet-levende natuur en hun relatie met omgevingen milieu (SLO, 2007).

6 Website teksten voor VMBO leerlingen. Het Immuunsysteem. Het immuunsysteem is een verdedigingssysteem met als doel indringers of veranderde eigen cellen te bestrijden. De Latijnse term immunis betekent vrijgesteld, verwijzend naar bescherming tegen indringers van buiten. Bacteriën en eencellige hebben evenals meercellige organismen wel cellulaire mechanismen om zich te verdedigen tegen virussen of andere bacteriën, maar wanneer we over een immuunsysteem spreken, bedoelen we de immuunrespons in multicellulaire organismen, waarin een groot aantal cellen en moleculen samenwerken om indringers te weren (Wikipedia-Immuunsysteem, 2014). Het immuunsysteem spoort doormiddel van witte bloedcellen indringers zoals bacteriën en virussen op. De witte bloedcellen maken de indringers onschadelijk. Bacteriën worden onschadelijk gemaakt door ze in te sluiten waarna ze gedood worden (Berents, Smits, & Waas, 2003). Wanneer je te vaak je handen wast kan de bescherming van je huid minder worden, dit komt omdat je dan het vetlaagje op de huid wegwast. Hierdoor kunnen ziekteverwekkers makkelijke je lichaam binnen dringen. Als ziekteverwekkers je lichaam binnendringen, noemen we dat een infectie (Smits, Waas, Bos, & Kalverda, 2008). Bibliografie Berents, W., Smits, G., & Waas, B. (2003). De bloedsomloop. In Malmberg, Biologie voor jou. 's- Hertogenbosch: Malmberg. Smits, G., Waas, B., Bos, A., & Kalverda, O. (2008). Afweer. In G. Smits, B. Waas, A. Bos, & O. Kalverda, Biologie voor jou (pp ). 's-hertogenbosch: Malmberg. Wikipedia-Immuunsysteem. (2014, Mei 30). Immuunsysteem. Opgeroepen op Juli 31, 2014, van Wikipedia: Vragen. 1. Wat is het immuunsysteem? 2. Waar beschermt het immuunsysteem ons tegen? 3. Welke bloeddeeltjes helpen bij het beschermen van ons lichaam? A. Rode bloedcellen B. Witte bloedcellen C. Bloedplaatjes

7 Afweer Lichaamsvreemde stoffen of antigenen zijn stoffen die niet in je lichaam horen. Wanneer antigenen en lichaamsvreemde stoffen in je lichaam komen komt je immuunsysteem in actie. Antigenen en lichaamsvreemde stoffen kunnen in je lichaam komen bij infecties, bloedtransfusies en orgaandonaties (Berents, Smits, & Waas, 2003). Figuur 1 Ziekteverwekker onder aanval van spuiten gevuld met medicijn. Wanneer er ziekteverwekkers je lichaam binnen komen kan er een infectie ontstaan. Bacteriën, schimmels, virussen en dieren kunnen een infectie veroorzaken. In de meeste gevallen is je lichaam goed beschermd tegen indringers dit komt door de opbouw van onze huid. Als er wel een indringer binnen komt kan ons lichaam deze lichaamsvreemde stof tegengaan door bijvoorbeeld de temperatuur te verhogen. Je kunt je lichaam ook helpen doormiddel van een medicijn. De witte bloedcellen in ons lichaam maken antistoffen aan tegen ziekteverwekkers (Smits, Waas, Bos, & Kalverda, 2008). Figuur 2 Een door ziekteverwekkers geïnfecteerde huid Het lichaam weert zich ook af bij een transplantatie. Wanneer dit gebeurd ontstaat er een afstotingsreactie. Een afstotingsreactie ontstaat als ons lichaam eiwitten op het getransplanteerde orgaan herkend, de eiwitten worden gezien als een lichaamsvreemde stof en het lichaam maakt antistoffen en antigenen tegen deze eiwitten. Bij transplantatie wordt daarom gezocht naar organen met zoveel mogelijk overeenkomsten met de ontvanger (Smits, Waas, Bos, & Kalverda, 2008).

8 Bibliografie Berents, W., Smits, G., & Waas, B. (2003). De bloedsomloop. In Malmberg, Biologie voor jou. 's- Hertogenbosch: Malmberg. Smits, G., Waas, B., Bos, A., & Kalverda, O. (2008). Afweer. In G. Smits, B. Waas, A. Bos, & O. Kalverda, Biologie voor jou (pp ). 's-hertogenbosch: Malmberg. Vragen bij de stof. 1. Wat zijn lichaamsvreemde stoffen? 2. Stelling: Antigenen en lichaamsvreemde stoffen horen beide niet in het lichaam. 3. Wanneer komen lichaamsvreemde stoffen in je lichaam? 4. Hoe kan een infectie ontstaan? 5. Noem organismen die een infectie kunnen veroorzaken.

9 Antistoffen Antistoffen hechten zich aan de antigenen hierdoor wordt de ziekteverwekker onschadelijk gemaakt. Door het bloed te controleren op antistoffen kunnen doctoren zien of je een ziekteverwekker al eens eerder gehad hebt. Figuur 3 Cellen met antistof en antigenen Bibliografie Smits, G., Waas, B., Bos, A., & Kalverda, O. (2008). Afweer. In G. Smits, B. Waas, A. Bos, & O. Kalverda, Biologie voor jou (pp ). 's-hertogenbosch: Malmberg. Vragen. 1. Waaraan hechten antistoffen zich? 2. Hoe kan een dokter zien of je al eens eerder een ziekteverwekker hebt gehad?

10 Kunstmatige immuniteit Deze vorm van immuniteit wordt opgewekt door inenting tegen ziekten. Inenting wordt ook wel vaccinatie genoemd. Je hebt dus de ziekte zelf niet gehad maar krijgt van te voren verzwakte of dode ziekteverwekkers toegediend. De witte bloedcellen maken wel antistoffen tegen deze verzwakte of dode ziekteverwekker en ze onthouden ook hoe ze deze antistoffen moeten maken. Je bent dus nu ook immuun geworden. Deze vorm noemen we kunstmatige immuniteit (Berents, Smits, & Waas, 2003). Figuur 4 Vaccinatie Bibliografie Berents, W., Smits, G., & Waas, B. (2003). De bloedsomloop. In Malmberg, Biologie voor jou. 's- Hertogenbosch: Malmberg. Vragen. 1. Wat is kunstmatige immuniteit? 2. Wat doen witte bloedcellen bij kunstmatige immuniteit?

11 Natuurlijke immuniteit Wanneer er antistof in je lichaam zit heb je een afweer tegen de ziekteverwekker. Witte bloedcellen onthouden hoe de antistof tegen een ziekteverwekker gemaakt moet worden. Als je op een later moment weer besmet word kan je lichaam sneller antistof maken. Je wordt niet ziek en je bent op dit moment dus immuun. Als je jong bent krijg je vaak waterpokken hierna ben je blijvend immuun voor waterpokken. Als je de ziekte zelf hebt gehad en je bent daarna immuun voor de ziekte dan noemen we dit natuurlijk immuniteit. Figuur 5 Het lichaam en ziekteverwekkers Bibliografie Berents, W., Smits, G., & Waas, B. (2003). De bloedsomloop. In Malmberg, Biologie voor jou. 's- Hertogenbosch: Malmberg. Vragen. 1. Wat is natuurlijke immuniteit? 2. Wat is functie van witte bloedcellen bij immuniteit? 3. Wat is het verschil tussen natuurlijk en kunstmatige immuniteit?

12 Bloedgroepen Alle mensen hebben bloed van een bloedgroep. We kennen een aantal bloedgroepen waarvan de meest bekende bloedgroepen A en B zijn. Andere bloedgroepen die we kennen zijn AB en O. De meeste bloedgroepen hebben antistoffen in hun bloedplasma en bloedfactoren op hun rode bloedcellen. Een overzicht van bloedgroepen met antistoffen en bloedfactoren kan je vinden op het plaatje hieronder. Figuur 6 Overzicht van bloedfactoren en antistoffen in bloedgroepen(bron: BVJ, 2008) Mensen met bloedgroep A kunnen geen bloedgroep B krijgen en andersom werkt dit ook niet. Bij een bloedtransfusie wordt dan ook hetzelfde bloed gegeven, in geval van nood kan iemand bloed krijgen van iemand die bloed heeft zonder waartegen de ontvanger geen antistoffen heeft in zijn bloed. Iemand met bloedgroep O mag bloed geven aan iedereen, bloedgroep O is de universele donor. Iemand met bloedgroep A mag bloed geven aan bloedgroep A en AB. Iemand met bloedgroep B mag bloed geven aan bloed B en AB. Iemand met bloedgroep AB kan alleen bloed geven aan bloedgroep AB (Smits, Waas, Bos, & Kalverda, Bloedgroepen, 2008) (Wikipedia-Bloedgroepen, 2014). Bibliografie Smits, G., Waas, B., Bos, A., & Kalverda, O. (2008). Afweer. In G. Smits, B. Waas, A. Bos, & O. Kalverda, Biologie voor jou (pp ). 's-hertogenbosch: Malmberg. Smits, G., Waas, B., Bos, A., & Kalverda, O. (2008). Bloedgroepen. In Malmberg, Biologie voor jou (pp ). 's-hertogenbosch: Malmberg. Wikipedia-Bloedgroepen. (2014, April 16). Antistoffen tegen bloedgroepen. Opgeroepen op Juli 31, 2014, van Wikipedia:

13 1. Welke verschillende bloedgroepen hebben we genoemd? 2. Welke bloedgroepen kunnen zonder problemen bij elkaar? 3. Wat gebeurd er als bloedgroep A en B met elkaar worden gemengd? 4. Welke antistoffen heeft bloedgroep O? 5. Welke bloedgroep heeft geen Antistoffen? 6. Een patiënt krijgt bloed B toegediend, controle onder de microscoop laat zien dat zijn bloed klontert welke bloedgroep heeft de man? A. Bloedgroep A B. Bloedgroep B C. Bloedgroep AB D. Bloedgroep O Transplantatie en bloedtransfusie Bij een transplantatie worden aangetaste weefsels of organen vervangen door een ander weefsel of orgaan. Het vervangende orgaan wordt een donororgaan genoemd. Wanneer dit donorweefsel of donororgaan van een ander persoon is kunnen afstotingsreacties optreden. De witte bloedcellen herkennen lichaamsvreemde eiwitten en maken hier antistoffen tegen aan. Door deze antistoffen treden afstotingsreacties op. Om afstotingsreacties tegen te gaan wordt van te voren gekeken welke donor het beste bij de ontvanger past. Bibliografie Berents, W., Smits, G., & Waas, B. (2003). De bloedsomloop. In Malmberg, Biologie voor jou. 's- Hertogenbosch: Malmberg.

14 Smits, G., Waas, B., Bos, A., & Kalverda, O. (2008). Afweer. In G. Smits, B. Waas, A. Bos, & O. Kalverda, Biologie voor jou (pp ). 's-hertogenbosch: Malmberg. Smits, G., Waas, B., Bos, A., & Kalverda, O. (2008). Bloedgroepen. In Malmberg, Biologie voor jou (pp ). 's-hertogenbosch: Malmberg. Wikipedia-Bloedgroepen. (2014, April 16). Antistoffen tegen bloedgroepen. Opgeroepen op Juli 31, 2014, van Wikipedia: Vragen. 1. Wat doet het immuunsysteem bij een transplantatie? 2. Wie herkennen lichaamsvreemde eiwitten in je lichaam? 3. Hoe kunnen afstotingsreacties zoveel mogelijk tegen worden gegaan? Witte bloedcellen Witte bloedcellen zijn maar een klein deel van het bloed, toch zijn ze een heel belangrijk deel. Ze zijn namelijk van groot belang in het immuunsysteem. Witte bloedcellen spelen daarnaast ook nog een rol bij sommige allergieën (Smits, Waas, Bos, & Kalverda, Afweer, 2008). Witte bloedcellen maken ziekteverwekkers onschadelijk door ze in te sluiten en onschadelijk te maken. Een ander type witte bloedcellen reageert op een ziekteverwekker door antistoffen te maken. De antistoffen die de witte bloedcellen maken herkennen de eiwitten die op de ziekteverwekker zitten en weten dat deze niet in het lichaam horen. De eiwitten die niet in je lichaam thuis horen noemen we antigenen. De witte bloedcellen maken tegen deze antigenen antistoffen aan en de antistoffen hechten zich aan de antigenen. De ziekteverwekker is dan onschadelijk gemaakt (Smits, Waas, Bos, & Kalverda, Afweer, 2008). Er zijn veel verschillende soorten witte bloedcellen en de tabel hieronder geeft een mooi overzicht van de verschillende soorten. Soort Percentage Beschrijving Neutrofielen 50-70% Neutrofielen zijn belangrijk bij de eerste afweer tegen infectie en ontstekingsreacties. De pus in en rondom de wond is vaak het gevolg van neutrofielen activiteit. Eosinofielen 2-5% Eosinofielen spelen een belangrijke rol bij de bestrijding van infecties door kleine organismen(parasieten). Veel eosinofielen is vaak ook een teken dat je een infectie van een parasiet hebt. Basofielen <1% Basofielen zijn verantwoordelijk voor

15 allergische reacties. Basofielen maken een stofje(histaminen) vrij die een ontsteking veroorzaken. Lymfocyten 20-40% Lymfocyten zijn belangrijk bij de specifieke immuunreactie. Er zijn ook veel verschillende lymfocyten: T-lymfocyten zijn bijvoorbeeld T- helpercellen, cytoxische t-cellen er zijn ook B-Lymfocyten dit zijn de natural killer cellen en de plasmacellen. Monocyten 3-6% Monocyten zijn een soort kleine stofzuigers en lijken een beetje op neutrofielen. Monocyten leven langer en wanneer ze iets opgezogen hebben laten ze dat zien aan de T-cellen. De t-cellen onthouden dit en kunnen de volgende keer de ziekteverwekker sneller vernietigen. Macrofagen Monocyten zijn eigenlijk macrofagen en worden zo genoemd als ze vanuit het bloed naar andere weefsel verplaatsen. Dendritische cel Heeft vooral functie als een antigen presenterende cel. Tabel 1 Een overzicht van verschillende soorten witte bloedcellen met hun functie. (bloedcel, 2014) Figuur 7 Foto van witte bloedcel(rechts) en rode bloedcel(links) (bloedcel, 2014) Bibliografie Berents, W., Smits, G., & Waas, B. (2003). De bloedsomloop. In Malmberg, Biologie voor jou. 's- Hertogenbosch: Malmberg. bloedcel, W.-W. (2014, Juli 1). Witte bloedcel. Opgeroepen op Augustus 1, 2014, van Wikipedia:

16 Smits, G., Waas, B., Bos, A., & Kalverda, O. (2008). Afweer. In G. Smits, B. Waas, A. Bos, & O. Kalverda, Biologie voor jou (pp ). 's-hertogenbosch: Malmberg. Smits, G., Waas, B., Bos, A., & Kalverda, O. (2008). Bloedgroepen. In Malmberg, Biologie voor jou (pp ). 's-hertogenbosch: Malmberg. Vragen. 1. Wat doen witte bloedcellen in je lichaam? 2. Wie maken de antigenen in je lichaam? 3. Wie maken de antistoffen in je lichaam? Website teksten voor HBO leerlingen Verkennen, herkennen en reageren Pathogenen Een pathogeen is een ziekteverwekker van biologische oorsprong. Vergiften worden in het algemeen geen pathogenen genoemd. Pathogenen kunnen op vele manieren worden ingedeeld. Obligate pathogenen zijn pathogenen, die de levenscyclus niet kunnen voltooien zonder geschikte gastheren. Facultatieve pathogenen kunnen ook tot de normale (huid)flora behoren, en veroorzaken problemen bij verstoring van de flora (bijvoorbeeld door antibiotica) of door verzwakking van het immuunsysteem. Immuun systeem. Het immuunsysteem is een verdedigingssysteem met als doel indringers of veranderde eigen cellen te bestrijden. Aangeboren immuniteit De aangeboren immuniteit bestrijdt ziekteverwekkers (pathogenen)door een immuunsysteem (defensie) die snel wordt gemobiliseerd (in actie wordt gebracht) en door receptoren teweeg te brengen die een breed spectrum van ziekteverwekkers herkennen. Verworven immuniteit Het verworven immuunsysteem heeft tijd nodig om zich te ontwikkelen (bij een infectie bij mensen circa 7-10 dagen), maar zal op den duur evolueren (letterlijk) tot een zeer specifieke afweer. Het geheugenonderdeel vormt vervolgens een uniek onderdeel van het adaptieve immuunsysteem. Aangeboren immuniteit bij ongewervelden Lysozym Lysozymen zijn enzymen die de wand van een ziekteverwekker aanvallen. Ze komen voor in traanvocht, bloed en speeksel.

17 Fagocytose Witte bloedcellen omsluiten bacteriën, schimmels en andere indringers om ze buiten gevecht te stellen en vervolgens af te breken. Aangeboren cellulaire verdediging Neutrofielen Neutrofielen vormen de grootste groep leukocyten en maken ongeveer 60% uit van het totale aantal leukocyten dat in een gezond lichaam aanwezig is. Neutrofielen zijn kort levende witte bloedcellen die zowel in het bloed als in ons weefsel voorkomen. Deze cellen vormen daar de primaire immuunrespons die maakt dat infecties snel gecontroleerd worden. Neutrofielen fagocyteren bacteriën en schimmels zorgen ervoor dat deze vernietigd worden. Macrofagen Een macrofoog is een grote cel die in staat is resten van dode of beschadigde lichaamseigen cellen, te veranderen in intercellulair materiaal. Een macrofaag vernietigd lichaamsvreemde cellen door ze in zich op te nemen door middel van fagocytose. Eosinofielen Eosinofielen zijn van groot belang bij het vernietigen van parasieten. Dit doen ze door eerst aan de parasiet te binden en vervolgens de celwand te beschadigen door middel van oxidatieve reacties. Dendritische cellen Dendritische cellen controleren voortdurend het lichaam op de aanwezigheid van pathogenen. Dendritische cellen liggen op plaatsen waar pathogenen binnendringen, zoals huid en slijmvliezen. Zodra een dendritische cel een pathogeen tegenkomt zal hij geactiveerd worden. De dendritische cel maakt dan cytokines en chemokines aan die het pathogeen onschadelijk proberen te maken. Anti microbiële eiwitten en vetten Interferonen Interferonen zijn natuurlijke eiwitten die in de cellen van het immuunsysteem van de meeste gewervelde dieren worden afgescheiden na contact met virussen, bacteriën of schimmels. De verschillende soorten interferon zijn belangrijk bij het controleren en verwijderen van acute en chronische infecties. Complementsysteem Het complementsysteem speelt een zeer belangrijke rol bij de afweer tegen micro-organismen. Het is sterk betrokken bij de activatie van immuun cellen. Ontstekingsreactie Ontstekingsreactie Een Ontsteking is een reactie van het lichaam op beschadiging van weefsel of op prikkels van buiten. Dit kan door een microbiologische prikkel, chemisch, fysisch, UV-straling maar ook het gevolg zijn van een auto-immuun reactie van het lichaam zoals onder meer bij reuma kan voorkomen. Een ontsteking heeft als doel het verwijderen van het schadelijke agens en het herstellen van de schade.

18 Mestcellen Mestcellen zijn gespecialiseerde cellen die zich bevinden in weefsels die in contact staan met de buitenwereld, dus in de huid, de longen en het maag-darmkanaal. Natural killer cells Natural killer cells Natural killer cellen ofwel NK-cellen zijn grote lymfocyten die behoren tot het niet-specifieke immuunsysteem en die een rol spelen bij celdoding en uitscheiding van cytokinen die worden gebruikt tegen pathogenen. NK-cellen zijn constant bezig de cellen die ze tegenkomen te 'scannen' op MHC-I-moleculen die eiwitten presenteren die in de cel geproduceerd worden. Samen met de koppeling van enkele andere eiwitten aan de eiwitten op de NK-cel, geeft het MHC-I-eiwit via de buitenkant het signaal dat er met de binnenkant van de cel niets mis is. Sommige virussen, maar ook gemuteerde tumorcellen, zorgen ervoor dat de expressie van MHC-moleculen aan de buitenkant van de cel (op de celmembraan) wordt verstoord. De NK-cel krijgt zo geen compleet signaal en zal de cel vernietigen. Verworven immuniteit Lymfocyten Een lymfocyt is een type witte bloedcel dat in het rode beenmerg wordt gevormd uit een lymfoïde voorlopercel en rijpt in de lymfoïde organen. Met een lichtmicroscoop zijn grote en kleine lymfocyten te onderscheiden. Lymfocyten spelen een belangrijke rol in het verworven immuunsysteem. Thymus De thymusklier is een van de belangrijkste organen in ons afweersysteem. Een belangrijk deel van de lymfocyten, worden er klaar gestoomd. Daarnaast speelt de thymus ook een essentiële rol bij de aanmaak van "geheugencellen" die het recept onthouden hoe de afweerstoffen tegen doorgemaakte ziekten moeten worden aangemaakt. T-cellen T-cellen zijn afweercellen. De t-cellen zijn onderdeel van de specifieke cellulaire afweer. Ze zijn specifiek, want elke T-cel kan reageren op een specifiek vreemd oppervlak-epitoop dat wordt aangeboden door antigeen-presenterende cellen. Het antigen wordt dan op de celmembraan van een APC aangeboden als antigen/mhc complex. T-cellen worden verdeeld in vier groepen. T-helpercel (CD4+ Cel) Killer T-cel (CD8+ Cel) T-remmercel (CD4+ Cel) T-geheugencel B-cellen B-cellen zijn lymfocyten die een belangrijke rol spelen in het humorale immuunsysteem. Het menselijk lichaam produceert talloze verschillende types B-cellen. De b-cellen zijn uiterlijk gelijk, maar elk type heeft een unieke B-cel-receptor op haar membraan dat maar aan één specifiek antigeen bindt. Normaal gesproken circuleren er miljoenen B-cellen door de bloedsomloop en het lymfestelsel van het menselijk lichaam maar ze produceren niet altijd antistoffen.

19 Antigeen herkenning bij lymfocyten Antigeen Een antigeen is een molecuul dat een reactie van het afweersysteem op kan wekken, waarbij antistoffen worden aangemaakt. Antigeen receptoren Antigeen receptoren herkennen één specifiek antigeen (b.v. virus, bacterie, schimmel of parasiet). Dus een antigeen receptor kan zich specifiek aan een bepaald antigeen vast binden. Antilichamen Antilichamen zijn eiwitten die door de mens en andere gewervelde dieren worden geproduceerd als reactie op antigenen. Dat zijn lichaamsvreemde stoffen zoals virussen, bacteriën of grotere moleculen. Doordat de antilichamen zich aan de lichaamsvreemde stoffen binden, kunnen deze onschadelijk worden gemaakt. Immunoglobine Immunoglobinen zijn eiwitten die door de mens en andere gewervelde dieren worden geproduceerd als reactie op antigenen. Dat zijn lichaamsvreemde stoffen zoals virussen, bacteriën of grotere moleculen. Doordat de antilichamen zich aan de lichaamsvreemde stoffen binden, kunnen deze onschadelijk worden gemaakt. Epitoop Een epitoop is een deel van een macromolecuul dat herkend kan worden door antilichamen, B-cellen en T-cellen van het immuunsysteem. Antigen receptoren van B-cellen en T-cellen B- celreceptor De receptor op een b-cel die maar aan één specifiek antigeen kan binden. T- celreceptor De receptor op een T-cel die maar aan één specifiek antigeen kan binden. The role of major histocompatibility complex Antigeen presentatie Antigeen-presenterende cellen zijn cellen die onmisbaar zijn om het menselijk afweersysteem goed te laten functioneren. De functie van deze antigeen presenterende cellen is het presenteren van een antigeen aan een T-cel. Er zijn een drietal zeer effectieve antigeen-presenterende cellen: de B-cel de macrofaag de dendritische cel

20 Cytotoxische t-cellen Een cytotoxische T-cel is in staat de dood in gang te zetten van geïnfecteerde somatische cellen of tumorcellen. De cytotoxische T-cel zorgt ervoor dat virussen of andere pathogenen worden gedood of onschadelijk gemaakt. Antigeen presenterende cellen Antigeen-presenterende cellen zijn cellen die onmisbaar zijn om het menselijk afweersysteem goed te laten functioneren. De functie van deze antigeen presenterende cellen is het presenteren van een antigeen aan een T- cel. Er zijn een drietal zeer effectieve antigeen-presenterende cellen: de B-cel de macrofaag de dendritische cel T helper cellen T-helpercellen (kortweg Th) zijn een vorm van witte bloedcellen die een belangrijke rol spelen in het immuunsysteem. T-helper cellen helpen het immuun systeem om virussen en bacteriën te herkennen. Amplifying lymphocytes by clonal selection Geheugencellen T-geheugencellen zijn witte-bloedcellen. De T-geheugencellen ontstaan uit de deling van de T- lymfocyten, nadat deze gekoppeld is aan een antigeen-presenterende cel. T-geheugencellen worden gevormd bij de eerste afweerreactie (primaire immuunrespons), bij een herhaalde infectie herkennen T-geheugencellen het antigeen, hierdoor wordt de immuunrespons sneller op gang gebracht. Primaire immuunreactie Als een B-lymfocyt in aanraking komt met een ziekteverwekker gaat hij zich delen in plasmacellen en geheugen B-cellen. De plasmacellen produceren antistoffen, en de geheugen B-cellen zorgen voor het geheugen. Dit alles is de primaire immuunreactie. Bij het eerste contact tussen het waterpokkenvirus en B-cellen worden geheugen B-cellen en plasmacellen tegen het virus gemaakt. De plasmacellen geven de antistoffen tegen het waterpokkenvirus af aan het bloed. Dit is de primaire immuunreactie. Plasma cellen Plasmacellen zijn immunoglobuline producerende cellen die ontstaan zijn uit B-lymfocyten. Secundaire immuun reactie Secundaire immuun reactie treedt op bij een volgende besmetting met een waterpokkenvirus binden de virussen aan de antistoffen op de geheugen B-cellen. Hierdoor worden deze geheugen B-

21 cellen geactiveerd om zich snel te delen en te ontwikkelen tot eveneens plasmacellen en geheugen B-cellen. Op deze manier worden bij een tweede besmetting snel veel antistoffen gemaakt - door de nieuwe plasmacellen - waardoor je niet voor een tweede keer waterpokken zult krijgen. Dit wordt secundaire immuunreactie genoemd. De secundaire immuunreactie verloopt sneller en heftiger dan de primaire immuunreactie. Verworven immuniteit tegen infecties Humorale immuun reactie De B-lymfocyten en de antistoffen samen worden de humorale afweer genoemd en zijn op zich weer onderdeel van de specifieke afweer. humorale afweer van ons afweersysteem is in staat om onderscheid te maken tussen wat tot ons eigen lichaam behoort en wat vreemd is in ons lichaam, zoals bacteriën, virussen maar ook bloedcellen met een afwijkende bloedgroep. Anti lichaam soorten Monoklonale antiglichamen Monoklonale antistoffen zijn antistoffen die afkomstig zijn van één geactiveerde B-lymfocyt (plasmacel). Een geactiveerde B-lymfocyt maakt Monoklonale antistoffen aan gericht tegen één epitoop op een antigen. IgG IgG wordt aangemaakt bij grotere hoeveelheden of bij een herhaald contact met het antigeen. IgM IgM is bij een infectie vaak het eerst geproduceerde antistof dat later wordt 'afgelost' door IgG, en is met zijn tien bindingsplaatsen een uitstekende immunoglobuline voor het wegvangen van antigenen. IgA IgA wordt vooral gevonden in de maag, darmen, speeksel en melk. IgD Minder dan 1% van het totale immunoglobuline in serum is IgD. IgE IgE zit op de slijmvliezen en zit meestal met zijn Fc-gedeelte vast op de Fc-receptor van basofiele granulocyten, die histamine vrijlaten bij binding aan antigeen. Dit is ook de oorzaak van allergische reacties, die gekenmerkt worden door bijvoorbeeld rode ogen en een rode neus vanwege de vasodilatieve (vaatverwijdende) werking van histamines. Actieve en passieve immunisatie Actieve immuniteit Actieve immunisatie is het opwekken van immuniteit na blootstelling aan een antigeen. Hierdoor ontwikkelt de patiënt een eigen immuunrespons tegen de verwekker wat een langdurige, vaak zelfs permanente bescherming geeft. Actieve immunisatie beschermd tegen ziekteverwekkers.

22 Passieve immuniteit Passieve immuniteit is een vorm van bescherming tegen ziekteverwekkers, die ontstaat door het direct inspuiten van antistoffen. Hierbij wordt een persoon of dier beschermd tegen de gevolgen van een infectie door het toedienen van antistoffen tegen de verwekker. Vaccinatie Bij Vaccinatie is wordt een vaccin van verzwakte ziekteverwekkers ingebracht om het lichaam aan te zetten tot actieve immunisatie. Allergenen Allergenen Een allergeen is een bestanddeel van een natuurlijke of kunstmatige stof die allergische reacties kan veroorzaken. Auto immuun ziekten Auto-immuunziekten ontstaan doordat het immuunsysteem lichaamseigen cellen en stoffen als lichaamsvreemd ziet. Het lichaam gaat dan antistoffen tegen de eigen weefsels vormen. De autoimmuunziekten kunnen worden ingedeeld in orgaan specifieke en gegeneraliseerde autoimmuunziekten. Immuun difecienty Immuundeficiëntie is een niet of niet goed functionerend immuunsysteem (afweersysteem), veroorzaakt door een ziekte of door medicijnen die een patiënt gebruikt. Een patiënt met een immuundeficiëntie wordt immuungecompromitteerd genoemd. Evaluatie van leerlingen Percentage Nr. Vraag Oneens Beetje eens Mee eens 1 Ik vind de opdrachten van immunologie leuk. 5% 25% 70% 2 Ik vind de website van immunologie duidelijk 40% 30% 30% opgebouwd. 3 Ik vind de lessen van immunologie saai. 60% 25% 15% 4 Ik vind de lessen van immunologie leuker met deze 0% 0% 100% opdrachten. 5 Ik denk dat ik een beter cijfer krijg als ik deze 10% 70% 20% opdrachten heb gedaan. 6 Ik vind de animaties bij de opdrachten erg handig 5% 20% 75% om de stof te begrijpen. 7 Ik vind de vragen bij de theorie moeilijk. 80% 0% 20% 8 Ik werk liever uit het gewone hand- en werkboek. 90% 0% 10% 9 Ik vind het fijn als we vaker opdrachten op deze 10% 0% 90% manier maken. 10 Ik vind het vak biologie leuker door deze opdracht. 10% 10% 80%

23 Aanpassingen na evaluatie Op de website zijn meerkeuze vragen toegevoegd. Er is een practicum opdracht uitgevoerd. De structuur van de website is aangepast. Theorie is duidelijker opgezet en waar nodig toegevoegd. Producent evaluatie. Plan van aanpak Actie Voldaan Benodigde tijd Doelgroep vaststellen Ja 5 min Leerdoelen formuleren Ja 10 min Theorie verzamelen. Ja 300 min Theorie categoriseren. Ja 180 min Opdrachten bij theorie maken. Ja 60 min Website bouwen. Ja 30 min Theorie en opdrachten op website plaatsen Ja 100 min Bronnen koppelen aan theorie Ja 15 min Animaties aan de theorie koppelen. Ja 10 min Powerpoint bij de les maken Ja 50 min Totale tijdsduur 660 min Het vaststellen van de doelgroep is gedaan voordat de theorie is verzameld en gebeurd aan de hand van de opdracht bij de module. De leerdoelen zijn geformuleerd door kerndoelen te vergelijken met de eigen doelen van deze opdracht. De website heeft meer informatie en er kunnen meer leerdoelen worden geformuleerd maar voor de duidelijkheid van de opdracht zijn alleen de leerdoelen geformuleerd die overeenkomen met het onderdeel bloed. De theorie is verzameld uit handboeken van biologie voor jou en op internet is gebruik gemaakt van Wikipedia, de praktijk en digitale leermiddelen. Bij de figuren en bronnen zijn ook de bronnen vermeld omdat deze de theorie verduidelijken. De animaties zijn naast alternatief ook een bron van theorie die benodigd is voor de opdrachten. De opdrachten zijn gemaakt aan de hand van de theorie en hier is rekening gehouden met het niveau van de leerlingen en hun competentie in begrijpend lezen en het koppelen van gegevens. Het bouwen van de website is het minst intensieve deel geweest van alles. Door mijn ervaring kon ik dit vrij snel doen. Hierbij heb ik bij het eerste inlevermoment de opdracht te gemakkelijk opgevat en de website slecht gemaakt. Onduidelijke structuur en bronvermelding niet gekoppeld aan de artikelen. Het plaatsen van de theorie, opdrachten en materialen heeft hierdoor onnodig meer tijd gekost. Tijdens het verbeteren van de opdracht kwam ik ook meer animaties tegen die beter pasten bij de theorie op de website. Hierdoor kunnen leerlingen in het volgende schooljaar de opdrachten makkelijker maken.

24 De powerpoint is handig bij de start van de les en het koppelen van opdrachten aan de website en andersom. Op deze manier kunnen leerlingen hun eigen manier van leren kiezen. Materiaal en lessen. De leerlingen vonden de opdrachten erg gemakkelijk en hadden deze snel af. De puzzelopdracht bij de opdracht zorgde er voor dat ik tijd had om extra opdrachten te bedenken voor de lessen. De leerlingen zorgden tijdens de les voor een positieve sfeer en hebben hard gewerkt aan het onderdeel. Tijdens aanpassing is er een practicum toegevoegd die kan worden gebruikt als extra opdracht voor leerlingen die de stof snel doorwerken. Doelgroep en niveau De website is gemaakt voor leerlingen van het VMBO KGT en BBL. Het lesmateriaal en practica zijn samengesteld uit meerdere bronnen die op de website vermeld staan. Leerdoelen van deze website De leerlingen kennen de functie en bestanddelen van het bloed. De leerling kent de belangrijkste bloedgroepen A, B, AB en O. De leerling begrijpt dat bloed een afweerreactie kan opwekken en dat een goede bloedtransfusie van levensbelang is. De leerlingen kennen de verschillen tussen bloedgroepen. Kerndoelen Mens en natuur 29. De leerling leert kennis verwerven over en inzicht te verkrijgen in sleutelbegrippen uit het gebied van de levende en niet-levende natuur, en leert deze sleutelbegrippen te verbinden met situaties in het dagelijks leven. 31. De leerling leert onder andere door praktisch werk kennis verwerven over en inzicht te verkrijgen in processen uit de levende en niet-levende natuur en hun relatie met omgevingen milieu (SLO, 2007). Aanvullende leerdoelen voor maker. Leerdoelen formuleren en leerlingen deze zelfstandig laten uitwerken. Reflectie op producent en website vergroten doormiddel van enquête formulier toevoegen voor leerlingen.

25 Bronnen Berents, W., Smits, G., & Waas, B. (2003). De bloedsomloop. In Malmberg, Biologie voor jou. 's- Hertogenbosch: Malmberg. bloedcel, W.-W. (2014, Juli 1). Witte bloedcel. Opgeroepen op Augustus 1, 2014, van Wikipedia: SLO. (2007, April). Concretisering kerndoelen mens en natuur. Opgeroepen op Juli 1, 2014, van SLO: Smits, G., Waas, B., Bos, A., & Kalverda, O. (2008). Afweer. In G. Smits, B. Waas, A. Bos, & O. Kalverda, Biologie voor jou (pp ). 's-hertogenbosch: Malmberg. Smits, G., Waas, B., Bos, A., & Kalverda, O. (2008). Bloedgroepen. In Malmberg, Biologie voor jou (pp ). 's-hertogenbosch: Malmberg. Wikipedia-Bloedgroepen. (2014, April 16). Antistoffen tegen bloedgroepen. Opgeroepen op Juli 31, 2014, van Wikipedia: Wikipedia-Immuunsysteem. (2014, Mei 30). Immuunsysteem. Opgeroepen op Juli 31, 2014, van Wikipedia:

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Het immuunsysteem Ons immuunsysteem beschermt ons tegen allerlei ziekteverwekkers, zoals bacteriën, parasieten en virussen, die ons lichaam binnen dringen.

Nadere informatie

Afweer: 3 Barrières / Wat / Waar

Afweer: 3 Barrières / Wat / Waar Afweer: 3 Barrières / Wat / Waar ASPECIFIEKE AFWEER Primaire / Externe bescherming (fysieke barrière) (AANGEBOREN) Secundaire / Interne bescherming (cellulaire / biochemische barrière) SPECIFIEKE AFWEER

Nadere informatie

Ziekteverwekkende micro-organismen dringen via lichaamsopeningen het lichaam binnen:

Ziekteverwekkende micro-organismen dringen via lichaamsopeningen het lichaam binnen: IMMUNITEIT 1 Immuniteit Het lichaam van mens en dier wordt constant belaagd door organismen die het lichaam ziek kunnen maken. Veel van deze ziekteverwekkers zijn erg klein, zoals virussen en bacteriën.

Nadere informatie

Immunologie. Afweer. Wij leven als levende organismen in evenwicht met onze omgeving

Immunologie. Afweer. Wij leven als levende organismen in evenwicht met onze omgeving Immunologie Afweer 1 Wij leven als levende organismen in evenwicht met onze omgeving Verstoring van het evenwicht tussen organisme en omgeving kan ertoe leiden dat ons lichaam door indringers uit de omgeving

Nadere informatie

Diagnostische toets Van HIV tot AIDS?

Diagnostische toets Van HIV tot AIDS? Diagnostische toets Van HIV tot AIDS? Moleculen 1. Basenparing In het DNA vindt basenparing plaats. Welke verbinding brengt een basenpaar tot stand? A. Peptidebinding B. Covalente binding C. Zwavelbrug

Nadere informatie

Chapter 6. Nederlandse samenvatting

Chapter 6. Nederlandse samenvatting Chapter 6 Nederlandse samenvatting Chapter 6 122 Nederlandse samenvatting Het immuunsysteem Het immuunsysteem (of afweersysteem) beschermt het lichaam tegen lichaamsvreemde en ziekmakende organismen zoals

Nadere informatie

Bescherming Evenwicht

Bescherming Evenwicht Examen Voorbereiding Bescherming Evenwicht Teylingen College Leeuwenhorst 2015/2016 Thema 7 Bescherming en Evenwicht Begrippenlijst: Begrip Melanocyt Temperatuurregulatie Pathogenen Infectie Lichaamsvreemd

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Respiratoir syncytieel virus Het respiratoir syncytieel virus (RSV) is een veroorzaker van luchtweginfectiesvan de mens. Het komt bij de mens met name in het winterseizoen voor.

Nadere informatie

Samenvatting Biologie H9 + 6.5

Samenvatting Biologie H9 + 6.5 Samenvatting Biologie H9 + 6.5 9.1 Ziekteverwekkers Kenmerken van groepen organismen waartoe ziekteverwekkers kunnen behoren: Bacteriën: produceren giftige stoffen ziek, meestal wordt er antibiotica tegen

Nadere informatie

Bloed, Afweer en Infectieziekten

Bloed, Afweer en Infectieziekten Bloed, Afweer en Infectieziekten Functies Vervoer van stoffen O 2 van longen naar cellen CO 2 van cellen naar longen Voedingstoffen van de dunne darm naar cellen Ureum van de lever naar de nieren Hormonen

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting De cellen van het menselijke immuunsysteem kunnen grotendeels worden verdeeld in een aangeboren (innate) en een verworven (adaptieve) tak. De cellen van het aangeboren immuunsysteem vormen een eerste lijn

Nadere informatie

Afweer en Immuniteit

Afweer en Immuniteit Afweer en Immuniteit Foto: Wim van Egmond over drie linies van afweer en vaccinatie Je lichaam wordt gedurende je leven voortdurend aangevallen door ziekteverwekkers. Meestal merk je daar niets van omdat

Nadere informatie

naast natuurlijke immuniteit ook techniek van kunstmatige immuniteit

naast natuurlijke immuniteit ook techniek van kunstmatige immuniteit Thema 7:Het menselijk afweersysteem Micro-organisme of lichaamsvreemde stof dringt ons lichaam binnen homeostase wordt verstoord activatie van afweer- of immuunsysteem specifieke afweermechanismen (adaptieve

Nadere informatie

Vragen bij de oefen- en zelftoetsmodule bij het eerstejaarsvak Biologie van dieren, februari 2013

Vragen bij de oefen- en zelftoetsmodule bij het eerstejaarsvak Biologie van dieren, februari 2013 Immunologie Vragen bij de oefen- en zelftoetsmodule bij het eerstejaarsvak Biologie van dieren, februari 2013 Deze module behandelt een deel van hoofdstuk 42: Circulation and Gas Exchange en 43: 'The Immune

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting. Methodes van antilichaam therapie voor kanker

Nederlandse samenvatting. Methodes van antilichaam therapie voor kanker Nederlandse samenvatting Methodes van antilichaam therapie voor kanker Methodes van antilichaam therapie voor kanker 151 INTRODUCTIE TOT HET IMMUUNSYSTEEM Dagelijks wordt de mens blootgesteld aan een uitgebreid

Nadere informatie

Het vaccin waarmee de meisjes worden geïnjecteerd, beschermt onder andere tegen HPV18.

Het vaccin waarmee de meisjes worden geïnjecteerd, beschermt onder andere tegen HPV18. Examentrainer Vragen HPV-vaccinatie Baarmoederhalskanker is een vorm van kanker die relatief vaak voorkomt bij vrouwen. De ziekte kan zijn veroorzaakt door een infectie met het humaan papillomavirus (HPV).

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting, Dankwoord, Curriculum Vitae, List of publications

Nederlandse samenvatting, Dankwoord, Curriculum Vitae, List of publications , Dankwoord, Curriculum Vitae, List of publications Nederlandse samenvatting Respiratoir syncytieel virus (RSV, beter bekend als het RS-virus) is bij zuigelingen de meest voorkomende oorzaak van ernstige

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Het mucosale immuunsysteem Het afweersysteem beschermt het lichaam tegen infecties met bacteriën, virussen, schimmels en parasieten. De huid en de mucosale weefsels zoals bijvoorbeeld

Nadere informatie

I. INLEIDING (12-09-2015) homeostase pathologie pathofysilogie symptomen casus: pijn R - thorax

I. INLEIDING (12-09-2015) homeostase pathologie pathofysilogie symptomen casus: pijn R - thorax Lijst H.H. Tan I. INLEIDING (12-09-2015) homeostase pathologie pathofysilogie symptomen casus: pijn R - thorax diagnostiek: X-thorax bloedonderzoek longscan percussiescan: gestoord verticale scan doppler

Nadere informatie

OEFENEN EXAMENVRAGEN AFWEER VWO 2002-2006

OEFENEN EXAMENVRAGEN AFWEER VWO 2002-2006 OEFENEN EXAMENVRAGEN AFWEER VWO 2002-2006 Examen 2002-II Monoklonale antistoffen tekst 1: 1 De monoklonale antistoftechniek, waarvoor in 1984 de Nobelprijs is toegekend aan 2 Kohler en Milstein, maakte

Nadere informatie

afweerstoornissen bij kinderen

afweerstoornissen bij kinderen afweerstoornissen bij kinderen Dr. G.J.A. Driessen, kinderarts infectioloog-immunoloog ErasmusMC, Sophia Kinderziekenhuis subafdeling infectieziekten-immunologie Afweercentrum ErasmusMC virussen parasieten

Nadere informatie

IMMUUN WORDEN EN BLIJVEN

IMMUUN WORDEN EN BLIJVEN IMMUUN WORDEN EN BLIJVEN Gezond zijn vinden we belangrijk. Je merkt het misschien niet, maar we komen veel ziekteverwekkers tegen in ons dagelijks leven. Het lichaam heeft allerlei manieren om die ziekteverwekkers

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/18692 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Herbert-Fransen, Marieke Fernande Title: Targeting the tumor-draining area : local

Nadere informatie

Afweerstoffen 4. De functie van afweerstoffen -IgM 4 -IgG 5 -IgA 5. De gevolgen van een tekort aan IgA 6

Afweerstoffen 4. De functie van afweerstoffen -IgM 4 -IgG 5 -IgA 5. De gevolgen van een tekort aan IgA 6 1 2 Inhoud: blz Afweerstoffen 4 De functie van afweerstoffen -IgM 4 -IgG 5 -IgA 5 De gevolgen van een tekort aan IgA 6 Wat betekent dit in de praktijk? -Uitgebreider onderzoek naar afweer 7 -Antibiotica

Nadere informatie

Wat is een allergie? Afweersysteem

Wat is een allergie? Afweersysteem De allergie survivalgids 15 Hoofdstuk 1 Wat is een allergie? Afweersysteem Voordat we uitleggen wat een allergie is, is het handig dat je eerst weet wat een afweersysteem is. Het afweersysteem van je lichaam

Nadere informatie

Inleiding. Chapter 11. Achtergrond en doel van het onderzoek

Inleiding. Chapter 11. Achtergrond en doel van het onderzoek Chapter 11 Inleiding Achtergrond en doel van het onderzoek Kanker is na hart en vaatziekten de belangrijkste doodsoorzaak in Nederland. Per jaar wordt in Nederland bij ongeveer 70.000 mensen kanker vastgesteld

Nadere informatie

Bloed en Afweer. Naslagwerk

Bloed en Afweer. Naslagwerk Bloed en Afweer inhoudsopgave 1 Bloed... 3 1.1 inleiding............................... 3 1.2 bestanddelen van bloed.................. 3 1.3 bloedgroepen... 5 2 Bloeddonatie en transfusie.... 8 2.1 inleiding...............................

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Introductie Zoals de titel aangeeft, gaat dit proefschrift over het bestuderen van T cel differentiatie door middel van genetische barcoding. Ik ben mij er terdege van bewust dat alleen al deze titel als

Nadere informatie

Afweer en Samenwerking over samenwerkende afweercellen en problemen met het afweersysteem

Afweer en Samenwerking over samenwerkende afweercellen en problemen met het afweersysteem HAVO Afweer en Samenwerking over samenwerkende afweercellen en problemen met het afweersysteem Arjan is sinds een paar weken terug van vakantie. Hij is met twee vrienden een week naar Egypte geweest met

Nadere informatie

Appendices. Nederlandse samenvatting 148. Dit proefschrift op één pagina 152. Dankwoord 153. About the author 155. List of publications 156

Appendices. Nederlandse samenvatting 148. Dit proefschrift op één pagina 152. Dankwoord 153. About the author 155. List of publications 156 Appendices Nederlandse samenvatting 148 Dit proefschrift op één pagina 152 Dankwoord 153 About the author 155 List of publications 156 148 Nederlandse samenvatting Dendritische cellen en macrofagen in

Nadere informatie

SAMENVATTING IN HET NEDERLANDS

SAMENVATTING IN HET NEDERLANDS SAMENVATTING IN HET NEDERLANDS Allergisch astma Allergisch astma is een veel voorkomende ziekte waarbij mensen benauwd worden wanneer ze de stof inademen waar ze allergisch voor zijn geworden. Daarnaast

Nadere informatie

DC-SIGN + cellen een rol spelen in de opruiming van dode thymocyten uit de cortex van de humane thymus (Hoofdstuk 2). De co-expressie van het

DC-SIGN + cellen een rol spelen in de opruiming van dode thymocyten uit de cortex van de humane thymus (Hoofdstuk 2). De co-expressie van het : Hematopoietische antigeen presenterende cellen in de cortex van de humane thymus: Aanwijzingen voor een rol in selectie en verwijdering van apoptotische thymocyten. Het immune systeem van (gewervelde)

Nadere informatie

De eerste stap van deze cellen is heel simpel: ze nemen de ziekteverwekker

De eerste stap van deze cellen is heel simpel: ze nemen de ziekteverwekker 1. In de aanval! Wat gebeurt er bij een immuunreactie? Aangeboren vs verworven Zodra er een ziekteverwekker je lichaam binnendringt, is het de taak van je immuunsysteem om zo snel mogelijk de verwekker

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 7. 1. Medische achtergrondkennis 9 - Virussen en bacteriën 10 - Het afweersysteem 14 - Ziektebeelden 19

Inhoud. Inleiding 7. 1. Medische achtergrondkennis 9 - Virussen en bacteriën 10 - Het afweersysteem 14 - Ziektebeelden 19 Inhoud Inleiding 7 1. 9 - Virussen en bacteriën 10 - Het afweersysteem 14 - Ziektebeelden 19 2. De intake 25 - Ernst van de klachten 26 - Het intakegesprek 27 3. Geneesmiddelen 33 - Medicijnen tegen kinderziektes

Nadere informatie

DONOR IN HART EN NIEREN

DONOR IN HART EN NIEREN DONOR IN HART EN NIEREN vmbo MODULE: blz blz donor in hart en nieren Module 2 DONOR IN HART EN NIEREN vmbo MODULE: blz Lessen over orgaandonatie Dit boekje gaat over orgaandonatie Donororganen en donorweefsels

Nadere informatie

Voorwoord. Hallo aankomende student!

Voorwoord. Hallo aankomende student! Voorwoord Hallo aankomende student! Het studentenleven is zwaar; heel zwaar. Daarom is SlimStuderen.nl er voor je om je door deze zware tijd heen te helpen! Is dat vak toch net iets moeilijker dan je dacht?

Nadere informatie

4. Bereiden 49 - Rekenen 50 - Bereiden 52. 8. Persoonlijke groei 81 - Feedback 82

4. Bereiden 49 - Rekenen 50 - Bereiden 52. 8. Persoonlijke groei 81 - Feedback 82 Inhoud Inleiding 7 1. 9 - Virussen en bacteriën 10 - Het afweersysteem 14 - Ziektebeelden 19 2. Verhelderen van de zorgvraag 25 - Recepten 26 - Zelfzorgvragen 33 3. Geneesmiddelen 39 - Medicijnen tegen

Nadere informatie

6 VWO. biologie voor jou BIOLOGIE VOOR DE BOVENBOUW

6 VWO. biologie voor jou BIOLOGIE VOOR DE BOVENBOUW 6 VWO biologie voor jou uitwerkingenboek BIOLOGIE VOOR DE BOVENBOUW vwo auteurs ARTEUNIS BOS MARIANNE GOMMERS ARTHUR JANSEN ONNO KALVERDA THEO DE ROUW GERARD SMITS BEN WAAS RENÉ WESTRA VIJFDE EDITIE MALMBERG

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Het menselijke lichaam kan zich op vele manieren goed beschermen tegen binnendringende ziekteverwekkers. Hierbij speelt het immuunsysteem een zeer belangrijke rol. Het immuunsysteem

Nadere informatie

Antigenen en antistoffen vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Antigenen en antistoffen vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 23 December 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/63375 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING 112 NEDERLANDSE SAMENVATTING Immuunsysteem Het immuunsysteem bestaat uit een samenwerkingsverband tussen verschillende cellen in het lichaam die samenwerken om schadelijke cellen en organismen (kankercellen,

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Vulvaire intra-epitheliale neoplasie (VIN) is een relatief weinig voorkomende afwijking aan de schaamlippen met vaak een langdurig beloop en recidiverend karakter. VIN is een voorstadium

Nadere informatie

Samenvating in het Nederlands

Samenvating in het Nederlands Samenvating in het Nederlands Inleiding Dit proefschrift gaat over de behandeling van solide tumoren met immuuntherapie. Het immuunsysteem herkent en bestrijdt niet alleen schadelijke virussen, bacteriën

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Schistosomen en het immuunsysteem van de gastheer De parasieten van de schistosoma familie zoals Schistosoma mansoni en Schistosoma haematobium veroorzaken de ziekte schistosomiasis, ook wel

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/24378 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Melief, Sara Marie Title: Immunomodulatory properties of human multipotent stromal

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting. Inleiding

Nederlandse samenvatting. Inleiding Nederlandse samenvatting 157 Inleiding Het immuunsysteem (afweersysteem) is een systeem in het lichaam dat werkt om infecties en ziekten af te weren. Het Latijnse woord immunis betekent vrijgesteld, een

Nadere informatie

Afweer. 3.1 Afweer. BSL ID 1606_9789031346837 ALG_A4_1KMM Anatomie en fysiologie niveau 4 Pre Press Zeist 04/09/2007 Pg. 126

Afweer. 3.1 Afweer. BSL ID 1606_9789031346837 ALG_A4_1KMM Anatomie en fysiologie niveau 4 Pre Press Zeist 04/09/2007 Pg. 126 Afweer 3 Ons lichaam staat bloot aan allerlei schadelijke invloeden. De huid komt in contact met gevaarlijke stoffen en wordt bezet (gekoloniseerd) door bacteriën zoals bepaalde stafylokokkenstammen. Ook

Nadere informatie

Immunitei t. Acupunctuur kan helpen. Algemeen

Immunitei t. Acupunctuur kan helpen. Algemeen Immunitei t Acupunctuur kan helpen Algemeen Het immuunsysteem van de mens is een complex verdedigingssysteem dat ons behoedt tegen ziekte, verwekt door aanvallen van bacteriën, virussen, schimmels, parasieten,

Nadere informatie

VWO HENRY N. HASSENKHAN SCHOLENGEMEENSCHAP LELYDORP [HHS-SGL] ARTHUR A. HOOGENDOORN ATHENEUM - VRIJE ATHENEUM - AAHA

VWO HENRY N. HASSENKHAN SCHOLENGEMEENSCHAP LELYDORP [HHS-SGL] ARTHUR A. HOOGENDOORN ATHENEUM - VRIJE ATHENEUM - AAHA Thema: Transport VWO HENRY N. HASSENKHAN SCHOLENGEMEENSCHAP LELYDORP [HHS-SGL] ARTHUR A. HOOGENDOORN ATHENEUM - VRIJE ATHENEUM - AAHA Docent: A. Sewsahai Doelstellingen De student moet 5V: blz. 215 t/m

Nadere informatie

Prof. dr. F.G.M. Kroese en dr. ir. G.T. Rijkers. 2.2 Barrières en het aangeboren immuunsysteem 10. 2.4 Het verworven immuunsysteem 13

Prof. dr. F.G.M. Kroese en dr. ir. G.T. Rijkers. 2.2 Barrières en het aangeboren immuunsysteem 10. 2.4 Het verworven immuunsysteem 13 9 Immunologie Prof. dr. F.G.M. Kroese en dr. ir. G.T. Rijkers.1 Inleiding 10. Barrières en het aangeboren immuunsysteem 10.3 Ontstekingsreactie 1.4 Het verworven immuunsysteem 13.5 De respons van B-lymfocyten:

Nadere informatie

Naslagwerk VMBO. bloed en afweer

Naslagwerk VMBO. bloed en afweer bloed en afweer Naslagwerk VMBO Bloed en afweer bloed en afweer Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Bloed 1.1 Inleiding 2 1.2 Bestanddelen van bloed 2 1.3 Bloedgroepen 4 Hoofdstuk 2 Bloeddonatie en transfusie 2.1

Nadere informatie

Het immuunsysteem. Prof.dr.ir. Huub F.J. Savelkoul. Celbiologie en Immunologie, Wageningen Universiteit (huub.savelkoul@wur.nl)

Het immuunsysteem. Prof.dr.ir. Huub F.J. Savelkoul. Celbiologie en Immunologie, Wageningen Universiteit (huub.savelkoul@wur.nl) Het immuunsysteem Prof.dr.ir. Huub F.J. Savelkoul Celbiologie en Immunologie, Wageningen Universiteit (huub.savelkoul@wur.nl) Het immuunsysteem beschermt tegen lichaamsvreemde stoffen (antigenen die antistofvorming

Nadere informatie

Samenvatting. Nederlandse samenvatting

Samenvatting. Nederlandse samenvatting Page 143 Samenvatting Onder normale omstandigheden inhaleert een volwassen menselijke long zo n 11.000 liter lucht per dag. Naast deze normale lucht worden er ook potentieel toxische stoffen en micro-organismen,

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 7. 1. Medische achtergrondkennis 9 - Anatomie en fysiologie 10 - Ziektebeelden 17

Inhoud. Inleiding 7. 1. Medische achtergrondkennis 9 - Anatomie en fysiologie 10 - Ziektebeelden 17 Inhoud Inleiding 7 1. 9 - Anatomie en fysiologie 10 - Ziektebeelden 17 2. Zorgvraag verhelderen 23 - Recepten 24 - Zelfzorgvragen 30 3. Geneesmiddelen 37 - Medicijnen tegen griep en verkoudheid 38 - De

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 7. 1. Medische achtergrondkennis 9 - Anatomie en fysiologie 10 - Ziektebeelden 17

Inhoud. Inleiding 7. 1. Medische achtergrondkennis 9 - Anatomie en fysiologie 10 - Ziektebeelden 17 Inhoud Inleiding 7 1. 9 - Anatomie en fysiologie 10 - Ziektebeelden 17 2. De intake 23 - Ernst van de klachten 24 - Het intakegesprek 26 3. Geneesmiddelen 31 - Medicijnen tegen griep en verkoudheid 32

Nadere informatie

Docentenhandleiding vaccinatie Hepatitis B practicum,

Docentenhandleiding vaccinatie Hepatitis B practicum, Docentenhandleiding vaccinatie Hepatitis B practicum, 2015 1 Kopiëren van (delen van) deze handleiding is alleen toegestaan voor gebruik in de klas. Docentenhandleiding vaccinatie Hepatitis B practicum,

Nadere informatie

I Want To Live Forever

I Want To Live Forever I want to live forever... I Want To Live Forever 2c. Organen en organenstelsels Je bent onderzoeker in het LifeSpan project. Net als alle andere leerlingen in de klas doe je onderzoek naar veroudering.

Nadere informatie

Het HLA-systeem De relatie tussen HLA en bloedtransfusie

Het HLA-systeem De relatie tussen HLA en bloedtransfusie Het HLA-systeem De relatie tussen HLA en bloedtransfusie HLA, Ig-allotypen en erytrocytenbloedgroepen De werking van ons immuunsysteem is gebaseerd op het vermogen om onderscheid te maken tussen eigen

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting 6 78 Nederlandse samenvatting Colon kanker Colon (dikke darm) kanker is één van de meest voorkomende kankers en is de tweede doodsoorzaak door kanker in geïndustrialiseerde landen. Het voorstadium van

Nadere informatie

Appendix. Nederlandse Samenvatting

Appendix. Nederlandse Samenvatting Appendix Nederlandse Samenvatting Nederlandse samenvatting INLEIDING Cooperia oncophora is de voornaamste dunne darm nematode bij runderen in streken met een gematigd klimaat, zoals West Europa. Dieren

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/29019 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Ariotti, Silvia Title: Function and behavior of CD8+ T cells in the skin Issue

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting NEDERLANDSE SAMENVATTING Wat is astma? Astma is een aandoening die wordt gekenmerkt door vernauwing van de luchtwegen (oftewel bronchoconstrictie) na inademing van verschillende

Nadere informatie

Eén van de taken van het immuunsysteem is het organisme (mens en dier) te beschermen tegen de ongewenste effecten van het binnendringen van

Eén van de taken van het immuunsysteem is het organisme (mens en dier) te beschermen tegen de ongewenste effecten van het binnendringen van Samenvatting Eén van de taken van het immuunsysteem is het organisme (mens en dier) te beschermen tegen de ongewenste effecten van het binnendringen van pathogenen, waaronder bacteriën, virussen en parasieten.

Nadere informatie

HOEK 1: RODE BLOEDLICHAAMPJES

HOEK 1: RODE BLOEDLICHAAMPJES HOEK 1: RODE BLOEDLICHAAMPJES 1 LEZEN Iemand van jullie groepje leest titeltje A rode bloedlichaampjes op de leesfiche voor. 2 OPDRACHT MAKEN Maak opdracht 1 in de werkbundel 3 LEZEN Iemand anders van

Nadere informatie

Hoofdstuk 1: natuurlijke weerstand

Hoofdstuk 1: natuurlijke weerstand Microbiologie & immunologie 1/16 Hoofdstuk 1: natuurlijke weerstand 1. Niet specifieke factoren a. De huid: kolonisatie resistentie, zweet en talgkliersecreet, lysozyme, droge huid, gekeratiniseerde dode

Nadere informatie

Verpleegkundige aspecten bij Hematologische aandoeningen en Stamceltransplantaties

Verpleegkundige aspecten bij Hematologische aandoeningen en Stamceltransplantaties Verpleegkundige aspecten bij Hematologische aandoeningen en Stamceltransplantaties Herma Krimpen en Saskia van Spronsen Even voorstellen.. Korte inhoud van de les Hoe zit het ook al weer met dat bloed

Nadere informatie

Bloedtransfusie Informatie voor patiënten

Bloedtransfusie Informatie voor patiënten Bloedtransfusie Informatie voor patiënten 12-16 jaar Binnenkort krijg je een behandeling of operatie, waarbij een bloedtransfusie nodig kan zijn. In deze folder leggen we uit wat dat inhoudt. Wat is een

Nadere informatie

vwo bescherming van het interne milieu 2010

vwo bescherming van het interne milieu 2010 vwo bescherming van het interne milieu 2010 Immunoglobuline-concentraties Bij een pasgeborene zijn de lymfeknopen en de milt nog onderontwikkeld. Na de geboorte komt de ontwikkeling van het afweersysteem

Nadere informatie

Immuunreactie tegen virussen

Immuunreactie tegen virussen Samenvatting Gedurende de laatste eeuwen hebben wereldwijde uitbraken van virussen zoals pokken, influenza en HIV vele levens gekost. Echter, vooral in de westerse wereld zijn de hoge sterftecijfers en

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Klinische en experimentele studies met pneumococcen- en Haemophilus influenzae type b-conjugaatvaccins Pneumococcen (Streptococcus pneumoniae) en Haemophilus

Nadere informatie

Vaccineren, zin of onzin?

Vaccineren, zin of onzin? Vaccineren, zin of onzin? Langzaam maar zeker komen er steeds meer geluiden, voornamelijk via Internet, dat we onze honden veel te veel zouden vaccineren. Omdat het niet altijd gemakkelijk is daarover

Nadere informatie

BIOLOGIE Pag 1. Examenreader Afweer

BIOLOGIE Pag 1. Examenreader Afweer BIOLOGIE Pag 1 Inhoud 1 Studiewijzer...2 2 Eindtermen afweer...3 3 Begrippenlijst afweer...4 4 Theorie afweer...6 5 Oefentoets afweer...13 6 Antwoorden oefentoets afweer...17 Stedelijk Gymnasium JvO Schooljaar

Nadere informatie

De onderdelen van het bloed.

De onderdelen van het bloed. Bloedtransfusie Universitair Medisch Centrum Groningen Bij de behandeling die u of uw kind binnenkort ondergaat kan de toediening van bloed nodig zijn. In deze folder wordt uitgelegd welke bloedproducten

Nadere informatie

1 De afweer van de mens

1 De afweer van de mens 1 1 De afweer van de mens G.T. Rijkers Inhoud 1.1 Het immuunsysteem beschermt tegen infecties en tumoren 1.2 De intacte huid en slijmvliezen vormen een eerste barrière tegen potentiële binnendringers 1.3

Nadere informatie

Leerlingenhandleiding Vaccinatie practicum, 2015 1

Leerlingenhandleiding Vaccinatie practicum, 2015 1 Leerlingenhandleiding Vaccinatie practicum, 2015 1 Kopiëren van (delen van) deze handleiding is alleen toegestaan voor gebruik in de klas. Leerlingenhandleiding Vaccinatie practicum, 2015 2 Introductie

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Introductie Aan het begin van een nieuw leven is één stamcel verantwoordelijk voor het ontstaan van alle weefsels. Later in het leven dragen weefselspecifieke

Nadere informatie

IMMUUN WORDEN EN BLIJVEN

IMMUUN WORDEN EN BLIJVEN IMMUUN WORDEN EN BLIJVEN I. EEN GEZONDE BABY Julia is een paar weken geleden bevallen van een zoon: Onno. Op het consultatiebureau komt Julia van alles te weten over hoe ze voor Onno moet zorgen, zodat

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 210 Nederlandse samenvatting Zuurstofradicalen en antioxidanten in multiple sclerosis 1. Multiple sclerosis Multiple sclerose (MS) is een chronische ontstekingsziekte van het centraal

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19037 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19037 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/19037 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Hende, Muriel van den Title: Human papillomavirus clade A9 specific cellular immunity

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting. Baarmoederhalskanker en het humaan papillomavirus

Nederlandse samenvatting. Baarmoederhalskanker en het humaan papillomavirus Nederlandse samenvatting Baarmoederhalskanker en het humaan papillomavirus Baarmoederhalskanker is de op een na meest voorkomende vorm van kanker bij vrouwen. Elk jaar krijgen wereldwijd ongeveer 500.000

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting voor niet-ingewijden Wayel H. Abdulahad

Nederlandse Samenvatting voor niet-ingewijden Wayel H. Abdulahad CHAPTER 9 Nederlandse Samenvatting voor niet-ingewijden Wayel H. Abdulahad Chapter 9 De ziekte van Wegener: De ziekte van Wegener is een aandoening waarbij om onbekende redenen ontstekingen van kleine

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting MUCOSALE ADJUVANS ACTIVITEIT VAN LIPOSOMEN

Nederlandse samenvatting MUCOSALE ADJUVANS ACTIVITEIT VAN LIPOSOMEN 102 Nederlandse samenvatting MUCOSALE ADJUVANS ACTIVITEIT VAN LIPOSOMEN 103 104 Mucosale immunoadjuvans activiteit van liposomen Inleiding Het menselijk lichaam is voortdurend bezig indringers zoals bacteriën,

Nadere informatie

Vaccinatie. Achtergrondinformatie over werking, veiligheid en waarde van vaccinatie

Vaccinatie. Achtergrondinformatie over werking, veiligheid en waarde van vaccinatie Vaccinatie Achtergrondinformatie over werking, veiligheid en waarde van vaccinatie Inleiding Vaccinaties worden ingezet tegen tal van infectieziekten, zoals o.a. poliomyelitis, hepatitis, hondsdolheid,

Nadere informatie

Bloedtransfusie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Bloedtransfusie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Bloedtransfusie U heeft met uw arts afgesproken dat u een bloedtransfusie krijgt. Of u ondergaat binnenkort een behandeling of ingreep waarbij u misschien extra bloed toegediend moet krijgen. In deze folder

Nadere informatie

Bloedtransfusie hv12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62559

Bloedtransfusie hv12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62559 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 03 June 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62559 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

CHAPTER 10. Nederlandse samenvatting

CHAPTER 10. Nederlandse samenvatting CHAPTER 10 Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Al sinds mensenheugenis is het mensen opgevallen dat infectieziekten bij de ene persoon veel ernstiger verlopen dan bij de andere. Terwijl

Nadere informatie

Chronische ontsteking zet de medische wereld op zijn kop

Chronische ontsteking zet de medische wereld op zijn kop Chronische ontsteking zet de medische wereld op zijn kop Zo luidde de kop van het tijdschrift Health Matters in 2004. De Time verwoordde het op de voorpagina als volgt: 'Verstopte moordenaar, de verrassende

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/28275 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/28275 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/28275 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: O Flynn, Joseph Title: Properdin-dependent activation and control of immune-homeostasis

Nadere informatie

Bloedgroepen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Bloedgroepen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres M. Kemna 15 June 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/51443 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet. Wikiwijs

Nadere informatie

THEMA 1 ORGANISATIE VAN HET IMMUUNSYSTEEM

THEMA 1 ORGANISATIE VAN HET IMMUUNSYSTEEM THEMA 1 ORGANISATIE VAN HET IMMUUNSYSTEEM ZSO 1 KENNISMAKING MET HET IMMUUNSYSTEEM 1. Wat zijn cytokines? Op welke wijze veroorzaken cytokines ontstekingsverschijnselen? Cytokines zijn oplosbare eiwitten

Nadere informatie

De behandeling van leukemie

De behandeling van leukemie Interne geneeskunde Patiënteninformatie De behandeling van leukemie Inleiding U ontvangt deze informatie, omdat bij u leukemie is geconstateerd. Leukemie is een woekering die we ook wel bloedkanker noemen.

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19074 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19074 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/19074 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Suwannalai, Parawee Title: ACPA response in evolution of rheumatoid arthritis

Nadere informatie

Extra: Afweersysteem hv12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Extra: Afweersysteem hv12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 15 July 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/76273 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Bloedtransfusies vmbo-kgt12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Bloedtransfusies vmbo-kgt12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 14 July 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/62488 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van

Nadere informatie

Bloedtransfusie. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl

Bloedtransfusie. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl Bloedtransfusie Informatie voor patiënten F0892-2130 september 2012 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam 070 357

Nadere informatie

Bloedtransfusie Informatie voor patiënten

Bloedtransfusie Informatie voor patiënten Bloedtransfusie Informatie voor patiënten Klinisch laboratorium In deze folder vindt u informatie over een bloedtransfusie. Een bloedtransfusie schrijft uw arts voor als dat voor de behandeling noodzakelijk

Nadere informatie

in de route kunnen activeren. Een groep van enzymen die ook deel uitmaken van deze cascade zijn de mitogen-activated protein kinases (MAP kinases).

in de route kunnen activeren. Een groep van enzymen die ook deel uitmaken van deze cascade zijn de mitogen-activated protein kinases (MAP kinases). Samenvatting Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 1 geeft een algemene introductie tot de immuunresponsen die worden opgewekt door helminthen; wormen, waarvan de meeste soorten parasitair zijn. Twee typen zijn te onderscheiden:

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting voor niet-ingewijden. Esther Reefman

Nederlandse samenvatting voor niet-ingewijden. Esther Reefman Nederlandse samenvatting voor niet-ingewijden Esther Reefman SYSTEMISCHE LUPUS ERYTHEMATODES Mensen met een wolfs ( lupus )-gezicht, zo werden patiënten met systemische lupus erythematodes (SLE) al vanaf

Nadere informatie

Erica Post Kinderarts St Antoniusziekenhuis Utrecht/ Nieuwegein

Erica Post Kinderarts St Antoniusziekenhuis Utrecht/ Nieuwegein Erica Post Kinderarts St Antoniusziekenhuis Utrecht/ Nieuwegein Alle afbeeldingen in deze presentatie zijn afkomstig van Google of eigen materiaal Colostrum is de eerste vaccinatie De normale afweer Afweer

Nadere informatie

Bloedmorfologie. Klassieke bloedmorfologie. Erythrocyten of rode bloedcellen (RBC)

Bloedmorfologie. Klassieke bloedmorfologie. Erythrocyten of rode bloedcellen (RBC) Klassieke bloedmorfologie Erythrocyten of rode bloedcellen (RBC) Bloedmorfologie Een rode bloedcel is een biconcave, ronde schijf met een diameter van ongeveer 7µm en een maximale dikte van 2,5µm. Het

Nadere informatie