Voorwoord. Hallo aankomende student!

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Voorwoord. Hallo aankomende student!"

Transcriptie

1 Voorwoord Hallo aankomende student! Het studentenleven is zwaar; heel zwaar. Daarom is SlimStuderen.nl er voor je om je door deze zware tijd heen te helpen! Is dat vak toch net iets moeilijker dan je dacht? En is een biertje op het terras nét iets aantrekkelijker dan je studieboeken? Dan neem je de samenvattingen van SlimStuderen.nl toch? SlimStuderen.nl is al 13 jaar hét ideale studiemiddel voor studenten! SlimStuderen.nl helpt studenten tentamens met succes te halen door verslagen aan te bieden die de hoofdlijnen weergeven van de verplichte literatuur en colleges voor een vak. Deze samenvattingen zijn van goede kwaliteit, eenvoudig te bestellen en nog betaalbaar ook! Om je kennis te laten maken met SlimStuderen.nl, vind je in deze informatiebrochure een aantal hoofdstukken van de hoorcollegestof van het vak Van Mens tot Cel. Wil je de rest van deze samenvattingen ook lezen? Kijk dan op Lijkt het je leuk om ons team te versterken? SlimStuderen.nl heeft altijd vacatures openstaan. Mocht je nog op zoek zijn naar een studiegerelateerde bijbaan, dan is werken bij SlimStuderen.nl misschien iets voor jou! Heb je interesse, stuur dan een voor meer informatie naar Wij als team van SlimStuderen.nl wensen je veel succes in je studententijd, de tijd van je leven! 1

2 Inhoudsopgave VOORWOORD... 1 INHOUDSOPGAVE... 2 HC 1 INTRODUCTIE MD HC 2 INTRODUCTIE IN HET IMMUUNSYSTEEM... 4 HC 3 AANGEBOREN EN VERKREGEN IMMUNITEIT... 5 HC 4 PATHOLOGIE VAN DE NORMALE IMMUUNREACTIE... 6 HC 5 MECHANISMEN VAN AANGELEERDE IMMUNITEIT... 7 HC 6 B EN T CEL GENERATIE EN DIVERSITEIT... 9 HC 7 PATHOLOGIE VAN DE INFLAMMATOIRE REACTIES

3 HC 1 Introductie MD1 De blokcoördinatoren zijn mevrouw Bajema en mevrouw Arend. Mechanisms of disease 1 bestaat uit immunologie, pathologie en infectieziekten. Farmacologie speelt ook een rol bij deze gebieden. Voorbeelden van ziektemechanismen Voorbeelden van ziektemechanismen in het nieuws zijn de ebola epidemie, transplantaties, auto-immuunziekten en allergieën. Ziektemechanismen zorgen voor het hebben van een overzicht van de ziekten. In dit blok worden chronische en acute ontsteking behandeld, immunodeficiëntie, weefsel aantasting en weefsel herstel. In het volgende blok worden hemodynamische stoornissen, groeistoornissen, metabole stoornissen en congenitale abnormaliteiten behandeld. Ziekten kunnen bij verschillende onderdelen tegelijkertijd horen. Thema s Het blok bestaat uit zeven thema s: het immuunsysteem, micro-organismen, infectieziekten, preventie en controle van infectieziekten, allergie, auto-immuniteit en tot slot transplantatie. Goals Belangrijke onderwerpen om te beheersen zijn de normale afweer, histologie, microorganismen, pathogenese ed. van infecties, pathogenese van het falen of hyperresponsiviteit van het immuunsysteem, immunologie van transplantatie en klinische problemen. Er zijn responsiecolleges en seminars bij de thema s. Toetsing Er zijn iedere week formatieve testen en er is een aanwezigheidsplicht bij de werkgroepen en practica. Er is een tussentoets (15%) en een eindtoets (85%). 3

4 HC 2 Introductie in het immuunsysteem Defensie Eerste barrière Het menselijk lichaam wordt aangevallen door veel verschillende pathogenen: virussen, bacteriën, fungi en parasieten. Het lichaam heeft drie lagen die het lichaam verdedigen. De eerste laag is de fysieke barrière: de huid, de gastro-intestinale tractus en bijvoorbeeld de respiratoire tractus. Epitheel vormt een ondoordringbare barrière die zich bevindt op de huid en in de holtes van het lichaam, zoals de longen en de darmen. De huid heeft een strakke anatomische organisatie, waardoor bacteriën en virussen niet goed binnen kunnen komen. De villi produceren ook mucus. Er zijn mechanische, chemische en microbiologische barrières om pathogenen tegen te houden. Tweede barrière De volgende barrière is het aangeboren immuunsysteem. Dit systeem wordt als eerste gealarmeerd. Deze cellen hebben een gelimiteerd aantal specificaties en zijn constant in aantal en activiteit tijdens de reactie. Het aangeleerde immuunsysteem verandert tijdens het leven. De witte bloedcellen, leukocyten, worden geproduceerd door het beenmerg en zorgen voor de afweer. De aangeboren immuuncellen zijn bijvoorbeeld de natural killercellen en neutrofielen. B- lymfocyten en T-lymfocyten behoren tot het verkregen immuunsysteem. De lymfocyten bevinden zich gedurende lange tijd in het lichaam. Als het immuunsysteem niet goed werkt, zal de individu sterven. Het aangeboren systeem moet gelijk reageren, pas daarna reageert het verkregen immuunsysteem. Derde barrière Het verkregen immuunsysteem is de derde barrière. Macrofagen in de lymfeknopen filteren de pathogenen uit perifere weefsels. De lymfeknopen bestaan uit B-lymfocyten (buitenkant) en T-lymfocyten (binnenkant). Macrofagen in de milt zijn gespecialiseerd in het filteren van pathogenen uit het bloed en het presenteren van deze antigenen aan B en T-cellen. Langerhans cellen in de huid en mucosa zijn sentinels die T-cellen activeren. Lymfeorganen Er zijn primaire en secundaire lymfeorganen. De primaire organen zijn het beenmerg en de thymus. De secundaire organen zijn de milt, de lymfeknopen, de Peyers patches, etc. Een groot deel van de secundaire organen bevindt zich in de gastro-intestinale tract: GALT, tonsillen, adenoïden, appendix, Peyers patches. In de bronchiën bevinden zich de BALT en in de mucosa de MALT. Precursor T-cellen en gerijpte B-cellen worden geproduceerd in het beenmerg. De B- cellen kunnen dan functioneren, de T-cellen moeten nog rijpen in de thymus. De T-cellen gaan vaak naar lymfeknopen om antigenen te zoeken die worden gepresenteerd door antigeen-presenterende cellen. Activatie, plasmacel differentiatie en geheugen B-cel generatie vinden allemaal plaats in één lymfeknoop. Als de B- en T-cellen pathogeenspecifiek geactiveerd zijn, kunnen ze toegang krijgen tot de plek waar de pathogeen binnenkomt. 4

5 HC 3 Aangeboren en verkregen immuniteit Cellen van de aangeboren immuniteit Aangeboren immuunreacties vertragen de pathogene replicatie en verspreiding totdat de verkregen immuniteit het overneemt. Met virus geïnfecteerde cellen produceren cytokinen (interferon). Deze cytokinen activeren de defensie. De cytokinen zorgen voor: - Inductie van de weerstand van virale replicatie in alle cellen; - Verhoging van de expressie van ligands voor receptoren op natural killercellen; - Activatie natural killer cellen om de met virus geïnfecteerde cellen aan te vallen. Lokale vasculaire gebeurtenissen beschermen tegen uitbreiding van systemische pathogenen en zorgen ervoor dat de activatie van het complementsysteem begint. Een systemische infectie is een gevaarlijke situatie en kan leiden tot multi-orgaan falen. Een complement is een snelle reactie van plasmaproteïnen die binnenkomende pathogenen markeren voor vernietiging. C3 (een eiwit) wordt gekliefd tot C3a en C3b. C3b bindt aan het oppervlakte van de pathogeen. De eerste pathway is de alternatieve pathway, de tweede is de lectine pathway en als laatste de klassieke pathway (C-reactief). Effector mechanismen van de aangeboren immuniteit C3b en C5b zijn de hoofdmoleculen van het geactiveerde complementsysteem. Complement receptoren op fagocyten triggeren de opname van C3b pathogenen. C5a activeert het endotheel, C5b initieert de formatie van het membraan-aanval complex dat poriën vormt in bacteriële membranen. Het is een complex systeem, omdat alleen de pathogeen aangevallen moet worden en niet het gezonde weefsel. C3a en C5a zorgen voor ontsteking bij de complement activatie. Dit leidt tot lokale versterking van de reactie. Bovendien worden neutrofielen en natural killercellen losgelaten bij de plek van infectie. Koorts zorgt ervoor dat pathogenen zich niet goed kunnen vermenigvuldigen en dat de pathogenen beter kunnen worden aangevallen. Door het beenmerg worden veel monocyten geproduceerd. In het cytoplasma van de cellen bevinden zich granulocyten met peptiden die werken met fagocytose en cytolyse. De ontsteking zorgt ervoor dat aangeboren afweercellen makkelijker de endotheelcellen in kunnen komen. Bij een afwezigheid van ICAM-1, kunnen de aangeboren cellen bij een infectie de pathogenen niet bereiken, omdat ze niet door de cellen heen kunnen. De cytokinen zorgen voor koorts en het vrijmaken van acute-fase proteïne door de lever. TLR receptoren verhogen de detectie van pathogenen door aangeboren afweercellen. Herkenning van bacteriële structuren triggert fagocytose en het vernietigen door de natural killercellen. 5

6 HC 4 Pathologie van de normale immuunreactie Technieken om weefsels te bestuderen Pathologen in het LUMC ontvangen biopsie preparaten per jaar om te bestuderen. Dit gaat met lichtmicroscopie, elektronenmicroscopie en de immunohistochemicale technieken. Aan de hand van deze technieken wordt de diagnose gesteld. Een stukje weefsel wordt in drieën verdeeld, zodat elke techniek toegepast kan worden. In bijvoorbeeld een nierpreparaat wordt gekeken of er glomeruli aanwezig zijn. De immunohistochemicale techniek werkt met antilichamen. Het weefsel wordt in bevroren toestand getest. Voor nierziekten wordt er vaak gebruik gemaakt van immunoglobulinen: C3, C1q en kappa (rood) en labda (groen) ketens. Er is een bepaalde kleur te zien als het antilichaam heeft gebonden aan iets in het preparaat. De normale immuunreactie In de immuunreactie spelen antilichamen, (ontsteking)cellen, laesies in weefsel en hypersensitieve reacties een sleutelrol. De antilichamen kunnen niet worden gezien met een lichtmicroscoop, maar immuuncomplexen kunnen wel gezien worden met een elektronenmicroscoop. Ze zijn te zien in het weefsel met directe immunofluorescentie en in het serum met ELISA of indirecte immunofluorescentie. Ontstekingscellen zijn granulocyten, lymfocyten, macrofagen en plasmacellen. De laesies in weefsel ontstaan door allergische reacties. De laesies kunnen veel verschillende diagnosen betekenen. Hypersensitieve reacties zijn moeilijk te herkennen met lichtmicroscoop, immunofluorescentie en elektronenmicroscoop. Door de informatie van de verschillende methoden te combineren, kan er beeld worden verkregen van het pathogenetische mechanisme. Voordelen en beperkingen van weefseldiagnostiek Een limitatie van immunofluorescentie is dat het antigeen niet wordt gespecificeerd met deze techniek. Een limitatie van ELISA is dat als het eenmaal gestandaardiseerd is, het weinig limieten heeft, maar het is een moeilijke techniek. 6

7 HC 5 Mechanismen van aangeleerde immuniteit De mechanismen van verkregen immuniteit worden bestudeerd, omdat het van belang is voor infecties, kanker, vaccinatie, de gevolgen van gebreken in het immuunsysteem en therapieën die invloed hebben op het immuunsysteem. T-cellen T-cellen beschermen de cel tegen intracellulaire pathogenen. De T-cel receptoren herkennen de peptide antigenen die zijn geproduceerd na degradatie van de pathogeen proteïnes door dendrietcellen. De dendrietcellen die antigenen dragen, treden binnen in de lymfeknoop. Daar gaan ze naar het T-cel gebied. Een naïeve T-cel moet eerst geactiveerd worden. Er zijn meerdere signalen nodig voor T-cel activatie: antigeenspecifieke signalen en co-stimulatie. De naïeve T-cellen binden zich aan de antigeenpresenterende cellen die ze tegenkomen. Het antigeen-specifieke signaal wordt door de T-cel receptor doorgegeven. Het tweede signaal is nodig om de naïeve T-cel te activeren (co-stimulatie). Microbiële substanties verhogen de expressie van co-stimulerende moleculen op de antigeen-presenterende cel. Dat is de rol van gevaarsignalen in T en B- cel activatie. Proliferatie en differentiatie van geactiveerde naïeve T-cellen wordt geleid door Interleukine II. Naïeve T-cellen gebruiken de laag-affiniteit receptoren en geactiveerde cellen de hoge affiniteit receptoren. Activatie en functie van T-cellen: CD4 Th1 cellen; - Macrofaag activatie: intracellulaire pathogenen, auto-immuniteit. Deze cel maakt gebruik van interferon-gamma. CD4 Th2 cellen; - Hulp aan B cellen: extracellulaire pathogenen, allergie. CD4 Th17 cellen; - Extracellulaire bacteriën, fungi, weefsel ontsteking, auto-immuniteit. Deze cel maakt gebruik van Interleukine 17. CD4 normale T cellen; - Immuun tolerantie, regulatie van immuunreacties. Deze cellen produceren Interleukine 10. CD8 cellen (cytotoxisch). - Met productie van cytotoxinen kunnen ze met virus geïnfecteerde cellen aanvallen. CD8 cellen hebben sterkere co-stimulatie nodig om geactiveerd te worden dan CD4 T- cellen. CD4 kan helpen met het afvuren van cytokinen. De CD4 cellen zijn T-helpercellen. B-cellen B-cellen beschermen het lichaam tegen extracellulaire pathogenen. Ze werken met immunoglobulines. Het antilichaam herkent het eiwit van de antigeen. B-cel activatie Er is crosslinking van de B-cel receptor: er wordt gebruik gemaakt van een antigeenspecifiek signaal. Th2 cellen stimuleren de proliferatie en differentiatie van naïeve B- cellen. B-cellen werken altijd antigeen-presenterend. Het eerste signaal is het binden van de antigeen aan de B-cel receptor. De T helpercellen geven het tweede signaal door via CD40 ligands en cytokinen. Veel B-cel reacties zijn dus T-cel afhankelijk. Als ze niet T-cel afhankelijk zijn, worden de geheugencellen niet geactiveerd. Dit werkt dus niet met vaccinatie. 7

8 Effector functies van antilichamen zijn het neutraliseren van toxinen, de remming van adherentie, complement activatie en opsonisatie. Een immunoglobuline bestaat uit twee zware en twee lichte ketens met een hoofddeel. Het hoofddeel is bij alle typen hetzelfde. De ketens bepalen welk immunoglobuline het is. IgG kan door de placenta en IgA en IgM worden gesecreteerd door epitheliale barrières door bepaalde receptoren. IgG, IgM en IgA beschermen bloed en extracellulaire vloeistoffen. IgG antilichamen beschermen cellen van toxische acties. Virale infecties kunnen geblokkeerd worden door de antilichamen te neutraliseren die beschermen tegen binding aan het virus. Het complement systeem bestaat uit veel eiwitten die zorgen voor formatie van het membraan aanvallende complex. C3 is het centrale molecuul. Activatie van C3 zorgt voor activatie van C5b en dus activatie van het complement systeem. 8

9 HC 6 B en T cel generatie en diversiteit B- en T-lymfocyten Oorsprong Het lichaam weet niet welke pathogenen het gedurende het leven tegen zal komen. Het is daarom van belang om een groot repertoire aan verschillende immuunsystemen en immuuncellen te bezitten om elke mogelijke dreiging tegen te gaan. De aangeboren immuniteit speelt een rol bij het reageren op constante eigenschappen van pathogenen. De aangepaste immuniteit speelt een rol bij het reageren op alle mogelijke pathogenen, zowel bekende pathogenen als nieuwe pathogenen. Voor het creëren van zowel de aangeboren als de aangepaste immuniteit zijn een tweetal immuuncellen van groot belang, namelijk de B-cellen en de T-cellen. De B- en T-cellen ontwikkelen zich uit de zogenaamde hematopoetische stamcel. Uit de B- en T-cellen ontwikkelen zich respectievelijk de plasmacellen en de T-effector cellen. Diversiteit, selectie en proliferatie Tijdens de ontwikkeling van de B- en T-lymfocyten, ontstaan er uit progenitorcellen een groot aantal verschillende lymfocyten. Elke lymfocyt heeft een andere specificiteit, dat wil zeggen dat elke lymfocyt op een andere pathogeen reageert. Er bestaat dus een grote diversiteit aan lymfocyten. Bij aanwezigheid van een pathogeen wordt de lymfocyt geselecteerd die kan binden aan die specifieke pathogeen. Dit proces heet selectie. Nadat de lymfocyt geselecteerd is, prolifereert de lymfocyt zodat de pathogeen onschadelijk kan worden gemaakt. T-cellen T-cel binding De receptoren die binding met B- en T-cellen mogelijk maken, zijn verschillend. T-cellen binden direct aan de cel door middel van een T-cel receptor. Deze T-cel receptor bestaat uit twee eiwitketens, een alfa-keten en een bèta-keten. De receptor bevindt zich ingebed in het celmembraan van de T-cel. Zowel de alfa- als de bèta-keten bestaan uit drie onderdelen: Een transmembraan gebied; Een constant gebied; Een variabel gebied. Aan het variabele gebied binden de antigenen/pathogenen zich uiteindelijk. Het variabele gebied is dan ook het verst verwijderd van de celmembraan. Aan de top van het variabele gebied bevinden zich de antigeen bindingsplaatsen. Op de gewone cellen bevinden zich de zogenaamde Major Histocompatibility Complexen (MHC-receptoren). Deze MHC-receptoren komen in twee klassen voor en binden antigenen en andere lichaamsvreemde stoffen. Na binding van een antigen door een MHC-complex, kan de cel worden gebonden door een T-cel door middel van de T-cel receptor. Er bestaan honderden verschillenden subtypen van het MHC-complex. Elk subtype kan maar één type T-cel binden. Zowel het antigen als de bindingsplaats zelf moeten op de T-cel receptor van de T-cel passen. Alleen in dat geval kan de T-cel zijn immunologische werking uitoefenen. Ontwikkeling T-cellen ontstaan in het beenmerg in de botten. Vanuit het beenmerg gaan de T-cellen naar de thymus waar ze een rijpingsproces ondergaan. Vanuit de thymus worden de T- cellen verspreidt door het lichaam. De eiwitten die de alfa- en de bèta-ketens gaan vormen staan op twee verschillende chromosomen. Tijdens de ontwikkeling van de ketens vindt er een herschikking plaats van de genen die de alfa- en bèta-ketens moeten gaan vormen. Hierdoor ontstaat er telkens een variabele vorm van de alfa- en bètaketens waardoor er dus recombinatie en een grote diversiteit aan T-cellen is. 9

10 Thymische selectie De rijping van de T-cellen vindt plaats in de thymische organen. Hier vindt zowel positieve als negatieve selectie van T-cellen plaats. Bij positieve selectie zijn de corticale epitheelcellen in de thymus van belang. Op het celmembraan van deze corticale epitheelcellen bevinden zich MHC-complexen. T-cellen die aan dit complex kunnen binden blijven in leven, terwijl T-cellen die niet goed of redelijk aan het complex kunnen binden afsterven. Bij negatieve selectie van T-cellen spelen de dendritische cellen in de thymus een belangrijke rol. Hierbij blijven juist de T-cellen die matig binden aan de MHCcomplexen op het oppervlak van de dendritische cel in leven, terwijl de T-cellen die sterk binden afsterven. B-cellen Fasen van de B-cel respons De B-cel respons bestaat uit zes fasen: 1. Ontwikkeling van verschillende soorten B-cel receptoren in het beenmerg; 2. Aanpassing, eliminatie of inactivatie van B-cellen die binden aan onderdelen van het menselijk lichaam; 3. Ontwikkeling van een klein deel onrijpe B-cellen tot volwassen B-cellen in de secundaire lymfoide organen; 4. Recirculatie van volwassen B-cellen tussen lymfe, bloed en secundaire lymfoide organen; 5. Activatie en klonale toename van B-cellen in secundaire lymfoide organen door binding van een antigen; 6. Differentiatie tot antilichaam producerende B-cellen (plasmacellen) en B- geheugencellen. Immunoglobuline De immunoglobulines, ofwel de antistoffen, die de plasmacellen uitscheiden zijn de stoffen die het antigen en eventuele pathogenen daadwerkelijk onschadelijk maken. Een antistof bestaat uit een langere, zware keten en een lichtere, korte keten. De uiteinden van de lichte en zware ketens zijn variabel en bevatten ook de bindingsplaats voor het antigen. De rest van het antistof is constant in opbouw. Het constante gebied is het gebied dat uiteindelijk contact maakt met de moedercel. De onderdelen van de lichte en de zware ketens staan gecodeerd op verschillende chromosomen. Geheugen Afweer op basis van antistoffen heeft een hoge specificiteit en geheugen. Na infectie is de tweede afweerrespons vaak groter, sneller en sterker dan de eerste afweerrespons aangezien er nu B-geheugencellen aangemaakt zijn. 10

11 HC 7 Pathologie van de inflammatoire reacties Ontsteking Kenmerken van ontsteking Een ontstekingsproces wordt gekenmerkt door de volgende vijf aspecten: Warmte; Roodheid; Zwelling; Pijn; Verlies van functie. Deze vijf kenmerken ontstaan, omdat een ontsteking een reactie is van gevasculariseerd weefsel op pathogene stoffen. Deze reactie wordt gekenmerkt door het ontstaan van ontstekingsfactoren en beweging van vloeistof en leukocyten van het bloed naar extravasculair weefsel. Cellen bij ontsteking Bij ontsteking spelen enkele celtypen een belangrijke rol, namelijk: Gesegmenteerde neutrofielen; Monocyten; B- en T-lymfocyten. De gesegmenteerde neutrofielen bevatten een gelobde kern en een groot aantal granules binnen het cytoplasma. De neutrofielen zorgen ervoor dat de schade gerepareerd wordt. Monocyten ontwikkelen zich tot macrofagen en hebben een niervormige kern. Vaak bevatten monocyten ook vacuolen. De monocyten/macrofagen ruimen de aanwezige afvalstoffen en schadelijke stoffen op. De lymfocyten hebben een grote ronde kern en geen granules of vacuoles in het cytoplasma. De lymfocyten ruimen de pathogenen op. Oorzaken van ontsteking Ontsteking kan veroorzaakt worden door vele dingen, onder andere: Infecties: o Bacterieel; o Viraal; o Parasitair; o Fungaal; Immuunreacties; Weefselnecrose; o Ischemie; o Temperatuurletsel; o Chemisch letsel; o Trauma; Lichaamsvreemde objecten. Ontstekingsproces Ontsteking begint met vasculaire veranderingen. De bloedvaten gaan zich verwijden waardoor er een grotere en langzamere perfusie is. Plasma proteïnen lekken uit het vaatbed in het weefsel en zorgen door middel van osmose voor oedeem. Bovendien beginnen neutrofielen te emigreren richting het getroffen weefsel. De vasodilatatie wordt veroorzaakt door stikstofoxide (NO) en histamine. Door de vasodilatatie neemt de snelheid van de perfusie af waardoor er stase in het bloedvat kan ontstaan. NO en histamine zorgen ervoor dat de endotheelcellen zich samentrekken waardoor de permeabiliteit van het endotheel sterk toeneemt. De duur van deze toegenomen permeabiliteit is kort, vaak slechts enkele minuten of uren. Bij beschadiging van de endotheelcellen neemt de permeabiliteit van het bloedvat ook toe. 11

12 Deze toename in permeabiliteit duurt vaak veel langer, vaak uren, dagen of zelfs maanden. Het doel van deze vasculaire veranderingen is om uiteindelijk leukocyten en plasma-eiwitten zo snel mogelijk op de plaats van infectie en weefselschade te krijgen. Chronologische volgorde ontstekingsproces Bij een ontstekingsproces komen als eerste de neutrofielen vrij. Dit is zo, omdat er al vaste bindingsplaatsen voor de neutrofielen in het endotheel aanwezig zijn. Deze bindingsplaatsen zijn E-selectine en P-selectine. De bindingsplaatsen voor de monocyten zijn niet aanwezig en moeten eerst nog gemaakt worden. Dit proces duurt 12 tot 48 uur. Na deze periode binden de monocyten en daarna pas komen de lymfocyten. Het ontstekingsproces stopt wanneer de geactiveerde monocyt (macrofaag) beïnvloed wordt door andere cytokines. Wanneer de macrofaag beïnvloedt wordt door onder andere IL-4 cytokines, wordt het ontstekingsproces geremd en wordt er een herstelproces gestart. Chronische ontsteking en granuloma Kenmerken Als weefsel langere tijd ontstoken blijft, spreken we van een chronische ontsteking. Deze ontstekingen worden gekenmerkt door: Grotere influx van lymfocyten; Bijkomende schade aan gezond weefsel; Pogingen tot herstel: o Weefselfibrose; o Proliferatie van bloedvaten. Bij acute ontstekingen komt men vaker neutrofielen tegen. Bij chronische ontstekingen zijn de verschillende typen lymfocyten juist nadrukkelijker aanwezig. Wanneer een ontsteking niet goed geneest, is fibrose vrijwel altijd de uitkomst. Bij fibrose wordt het bestaande weefsel vernietigd en vervangen door collageen. Hierdoor is er ook verlies van weefselfunctie. Granuloom Bij een heel langdurig ontstekingsproces kan er een granuloom ontstaan. Een granuloom is een ophoping van zeer grote cellen, macrofagen en lymfocyten. 12

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Het immuunsysteem Ons immuunsysteem beschermt ons tegen allerlei ziekteverwekkers, zoals bacteriën, parasieten en virussen, die ons lichaam binnen dringen.

Nadere informatie

Afweer: 3 Barrières / Wat / Waar

Afweer: 3 Barrières / Wat / Waar Afweer: 3 Barrières / Wat / Waar ASPECIFIEKE AFWEER Primaire / Externe bescherming (fysieke barrière) (AANGEBOREN) Secundaire / Interne bescherming (cellulaire / biochemische barrière) SPECIFIEKE AFWEER

Nadere informatie

DC-SIGN + cellen een rol spelen in de opruiming van dode thymocyten uit de cortex van de humane thymus (Hoofdstuk 2). De co-expressie van het

DC-SIGN + cellen een rol spelen in de opruiming van dode thymocyten uit de cortex van de humane thymus (Hoofdstuk 2). De co-expressie van het : Hematopoietische antigeen presenterende cellen in de cortex van de humane thymus: Aanwijzingen voor een rol in selectie en verwijdering van apoptotische thymocyten. Het immune systeem van (gewervelde)

Nadere informatie

Chapter 6. Nederlandse samenvatting

Chapter 6. Nederlandse samenvatting Chapter 6 Nederlandse samenvatting Chapter 6 122 Nederlandse samenvatting Het immuunsysteem Het immuunsysteem (of afweersysteem) beschermt het lichaam tegen lichaamsvreemde en ziekmakende organismen zoals

Nadere informatie

Immunologie. Afweer. Wij leven als levende organismen in evenwicht met onze omgeving

Immunologie. Afweer. Wij leven als levende organismen in evenwicht met onze omgeving Immunologie Afweer 1 Wij leven als levende organismen in evenwicht met onze omgeving Verstoring van het evenwicht tussen organisme en omgeving kan ertoe leiden dat ons lichaam door indringers uit de omgeving

Nadere informatie

[IMMUNOLOGIE PORTFOLIO]

[IMMUNOLOGIE PORTFOLIO] 2014 Immunologie.webwetenschap.nl Jacko van de wetering [IMMUNOLOGIE PORTFOLIO] De opdrachten van immunologie bij elkaar gezet in het opdracht. Inhoud Plan van aanpak... 5 Plan van aanpak... 5 Doelgroep

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Respiratoir syncytieel virus Het respiratoir syncytieel virus (RSV) is een veroorzaker van luchtweginfectiesvan de mens. Het komt bij de mens met name in het winterseizoen voor.

Nadere informatie

Diagnostische toets Van HIV tot AIDS?

Diagnostische toets Van HIV tot AIDS? Diagnostische toets Van HIV tot AIDS? Moleculen 1. Basenparing In het DNA vindt basenparing plaats. Welke verbinding brengt een basenpaar tot stand? A. Peptidebinding B. Covalente binding C. Zwavelbrug

Nadere informatie

Appendices. Nederlandse samenvatting 148. Dit proefschrift op één pagina 152. Dankwoord 153. About the author 155. List of publications 156

Appendices. Nederlandse samenvatting 148. Dit proefschrift op één pagina 152. Dankwoord 153. About the author 155. List of publications 156 Appendices Nederlandse samenvatting 148 Dit proefschrift op één pagina 152 Dankwoord 153 About the author 155 List of publications 156 148 Nederlandse samenvatting Dendritische cellen en macrofagen in

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/28275 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/28275 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/28275 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: O Flynn, Joseph Title: Properdin-dependent activation and control of immune-homeostasis

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting De cellen van het menselijke immuunsysteem kunnen grotendeels worden verdeeld in een aangeboren (innate) en een verworven (adaptieve) tak. De cellen van het aangeboren immuunsysteem vormen een eerste lijn

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting. Inleiding

Nederlandse samenvatting. Inleiding Nederlandse samenvatting 157 Inleiding Het immuunsysteem (afweersysteem) is een systeem in het lichaam dat werkt om infecties en ziekten af te weren. Het Latijnse woord immunis betekent vrijgesteld, een

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Nederlandse samenvatting Hematopoiesis Een volwassen mens heeft ongeveer vijf liter bloed waarin zich miljarden cellen bevinden. Deze cellen zijn onder te verdelen op basis van

Nadere informatie

HEMOPATHOLOGIE HFDST 1: NORMALE ARCHITECTUUR EN IMMUUNRESPONS IN HET LYMFOÏDE WEEFSEL 3

HEMOPATHOLOGIE HFDST 1: NORMALE ARCHITECTUUR EN IMMUUNRESPONS IN HET LYMFOÏDE WEEFSEL 3 HEMOPATHOLOGIE Geen histologische foto's op examen! Prof. van den Oord INHOUDSOPGAVE HFDST 1: NORMALE ARCHITECTUUR EN IMMUUNRESPONS IN HET LYMFOÏDE WEEFSEL 3 1. INLEIDING 3 1.1. AFWIJKINGEN IN BLOED IN

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting. Methodes van antilichaam therapie voor kanker

Nederlandse samenvatting. Methodes van antilichaam therapie voor kanker Nederlandse samenvatting Methodes van antilichaam therapie voor kanker Methodes van antilichaam therapie voor kanker 151 INTRODUCTIE TOT HET IMMUUNSYSTEEM Dagelijks wordt de mens blootgesteld aan een uitgebreid

Nadere informatie

Ziekteverwekkende micro-organismen dringen via lichaamsopeningen het lichaam binnen:

Ziekteverwekkende micro-organismen dringen via lichaamsopeningen het lichaam binnen: IMMUNITEIT 1 Immuniteit Het lichaam van mens en dier wordt constant belaagd door organismen die het lichaam ziek kunnen maken. Veel van deze ziekteverwekkers zijn erg klein, zoals virussen en bacteriën.

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Het mucosale immuunsysteem Het afweersysteem beschermt het lichaam tegen infecties met bacteriën, virussen, schimmels en parasieten. De huid en de mucosale weefsels zoals bijvoorbeeld

Nadere informatie

SAMENVATTING IN HET NEDERLANDS

SAMENVATTING IN HET NEDERLANDS SAMENVATTING IN HET NEDERLANDS Allergisch astma Allergisch astma is een veel voorkomende ziekte waarbij mensen benauwd worden wanneer ze de stof inademen waar ze allergisch voor zijn geworden. Daarnaast

Nadere informatie

Inleiding. Chapter 11. Achtergrond en doel van het onderzoek

Inleiding. Chapter 11. Achtergrond en doel van het onderzoek Chapter 11 Inleiding Achtergrond en doel van het onderzoek Kanker is na hart en vaatziekten de belangrijkste doodsoorzaak in Nederland. Per jaar wordt in Nederland bij ongeveer 70.000 mensen kanker vastgesteld

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting 6 78 Nederlandse samenvatting Colon kanker Colon (dikke darm) kanker is één van de meest voorkomende kankers en is de tweede doodsoorzaak door kanker in geïndustrialiseerde landen. Het voorstadium van

Nadere informatie

OEFENEN EXAMENVRAGEN AFWEER VWO 2002-2006

OEFENEN EXAMENVRAGEN AFWEER VWO 2002-2006 OEFENEN EXAMENVRAGEN AFWEER VWO 2002-2006 Examen 2002-II Monoklonale antistoffen tekst 1: 1 De monoklonale antistoftechniek, waarvoor in 1984 de Nobelprijs is toegekend aan 2 Kohler en Milstein, maakte

Nadere informatie

Prof. dr. F.G.M. Kroese en dr. ir. G.T. Rijkers. 2.2 Barrières en het aangeboren immuunsysteem 10. 2.4 Het verworven immuunsysteem 13

Prof. dr. F.G.M. Kroese en dr. ir. G.T. Rijkers. 2.2 Barrières en het aangeboren immuunsysteem 10. 2.4 Het verworven immuunsysteem 13 9 Immunologie Prof. dr. F.G.M. Kroese en dr. ir. G.T. Rijkers.1 Inleiding 10. Barrières en het aangeboren immuunsysteem 10.3 Ontstekingsreactie 1.4 Het verworven immuunsysteem 13.5 De respons van B-lymfocyten:

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting, Dankwoord, Curriculum Vitae, List of publications

Nederlandse samenvatting, Dankwoord, Curriculum Vitae, List of publications , Dankwoord, Curriculum Vitae, List of publications Nederlandse samenvatting Respiratoir syncytieel virus (RSV, beter bekend als het RS-virus) is bij zuigelingen de meest voorkomende oorzaak van ernstige

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Het menselijke lichaam kan zich op vele manieren goed beschermen tegen binnendringende ziekteverwekkers. Hierbij speelt het immuunsysteem een zeer belangrijke rol. Het immuunsysteem

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting Hexachloorbenzeen

Nederlandse samenvatting Hexachloorbenzeen Hexachloorbenzeen Hexachloorbenzeen (HCB; C 6 Cl 6 ) is een organochloorverbinding (Figuur 1) die in het verleden werd gebruikt als bestrijdingsmiddel tegen schimmels. Mede door de schadelijke effecten

Nadere informatie

Chapter IX. Samenvatting

Chapter IX. Samenvatting Chapter IX Samenvatting Chapter 9 Inleiding Multiple Organ Dysfunction Syndrome (MODS) is een ernstige complicatie bij zwaar gewonde patiënten. MODS gaat gepaard met een hoog sterftecijfer (40 tot 60 %)

Nadere informatie

naast natuurlijke immuniteit ook techniek van kunstmatige immuniteit

naast natuurlijke immuniteit ook techniek van kunstmatige immuniteit Thema 7:Het menselijk afweersysteem Micro-organisme of lichaamsvreemde stof dringt ons lichaam binnen homeostase wordt verstoord activatie van afweer- of immuunsysteem specifieke afweermechanismen (adaptieve

Nadere informatie

De immunologische achtergrond van orale tolerantie. Femke Broere Assistant professor

De immunologische achtergrond van orale tolerantie. Femke Broere Assistant professor De immunologische achtergrond van orale tolerantie Femke Broere Assistant professor Artritis (Osteo)artritis Slijtage? Immunologisch? Christopher B. Little & David J. Hunter Nature Reviews Rheumatology

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Introductie Wat zijn T cellen? T cellen zijn witte bloedcellen die een cruciale rol spelen bij het beschermen tegen ziekteverwekkers zoals virussen en bacteriën. Dit doen zij door middel van

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting 171 172 Nederlandse samenvatting NEDERLANDSE SAMENVATTING Met vaccinaties kunnen veel ziektes voorkomen worden, zoals de mazelen, de rode hond en de griep. Echter een vaccin voor het voorkomen van kanker

Nadere informatie

THEMA 1 ORGANISATIE VAN HET IMMUUNSYSTEEM

THEMA 1 ORGANISATIE VAN HET IMMUUNSYSTEEM THEMA 1 ORGANISATIE VAN HET IMMUUNSYSTEEM ZSO 1 KENNISMAKING MET HET IMMUUNSYSTEEM 1. Wat zijn cytokines? Op welke wijze veroorzaken cytokines ontstekingsverschijnselen? Cytokines zijn oplosbare eiwitten

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Hart- en vaatziekten zijn ondanks het vele onderzoek en de verschillende cholesterol en bloeddruk verlagende middelen nog steeds doodsoorzaak nummer 1 in Nederland. 33% van alle

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/29019 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Ariotti, Silvia Title: Function and behavior of CD8+ T cells in the skin Issue

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Behorende bij het proefschrift: Regulation of T cell responses in atherosclerosis Hart- en vaatziekten zijn ondanks het vele onderzoek en de verschillende cholesterol en bloeddruk

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting voor niet-ingewijden Wayel H. Abdulahad

Nederlandse Samenvatting voor niet-ingewijden Wayel H. Abdulahad CHAPTER 9 Nederlandse Samenvatting voor niet-ingewijden Wayel H. Abdulahad Chapter 9 De ziekte van Wegener: De ziekte van Wegener is een aandoening waarbij om onbekende redenen ontstekingen van kleine

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting NEDERLANDSE SAMENVATTING Wat is astma? Astma is een aandoening die wordt gekenmerkt door vernauwing van de luchtwegen (oftewel bronchoconstrictie) na inademing van verschillende

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Introductie Zoals de titel aangeeft, gaat dit proefschrift over het bestuderen van T cel differentiatie door middel van genetische barcoding. Ik ben mij er terdege van bewust dat alleen al deze titel als

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/37233 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Tummers, Bart Title: Human papillomavirus targets crossroads in immune signaling

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting In het menselijk lichaam heeft het maagdarmstelsel de belangrijke taak om het voedsel te verteren en voedingsstoffen tot zich te nemen. Om deze functie uit te voeren bestaat het

Nadere informatie

Samenvating in het Nederlands

Samenvating in het Nederlands Samenvating in het Nederlands Inleiding Dit proefschrift gaat over de behandeling van solide tumoren met immuuntherapie. Het immuunsysteem herkent en bestrijdt niet alleen schadelijke virussen, bacteriën

Nadere informatie

Bloed, Afweer en Infectieziekten

Bloed, Afweer en Infectieziekten Bloed, Afweer en Infectieziekten Functies Vervoer van stoffen O 2 van longen naar cellen CO 2 van cellen naar longen Voedingstoffen van de dunne darm naar cellen Ureum van de lever naar de nieren Hormonen

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/24378 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Melief, Sara Marie Title: Immunomodulatory properties of human multipotent stromal

Nadere informatie

Samenvatting Biologie H9 + 6.5

Samenvatting Biologie H9 + 6.5 Samenvatting Biologie H9 + 6.5 9.1 Ziekteverwekkers Kenmerken van groepen organismen waartoe ziekteverwekkers kunnen behoren: Bacteriën: produceren giftige stoffen ziek, meestal wordt er antibiotica tegen

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/40898 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Elis, A.S. Title: Identification of therapeutic targets and antisense oligonucleotide

Nadere informatie

I. INLEIDING (12-09-2015) homeostase pathologie pathofysilogie symptomen casus: pijn R - thorax

I. INLEIDING (12-09-2015) homeostase pathologie pathofysilogie symptomen casus: pijn R - thorax Lijst H.H. Tan I. INLEIDING (12-09-2015) homeostase pathologie pathofysilogie symptomen casus: pijn R - thorax diagnostiek: X-thorax bloedonderzoek longscan percussiescan: gestoord verticale scan doppler

Nadere informatie

Het vaccin waarmee de meisjes worden geïnjecteerd, beschermt onder andere tegen HPV18.

Het vaccin waarmee de meisjes worden geïnjecteerd, beschermt onder andere tegen HPV18. Examentrainer Vragen HPV-vaccinatie Baarmoederhalskanker is een vorm van kanker die relatief vaak voorkomt bij vrouwen. De ziekte kan zijn veroorzaakt door een infectie met het humaan papillomavirus (HPV).

Nadere informatie

Bescherming Evenwicht

Bescherming Evenwicht Examen Voorbereiding Bescherming Evenwicht Teylingen College Leeuwenhorst 2015/2016 Thema 7 Bescherming en Evenwicht Begrippenlijst: Begrip Melanocyt Temperatuurregulatie Pathogenen Infectie Lichaamsvreemd

Nadere informatie

Immuunreactie tegen virussen

Immuunreactie tegen virussen Samenvatting Gedurende de laatste eeuwen hebben wereldwijde uitbraken van virussen zoals pokken, influenza en HIV vele levens gekost. Echter, vooral in de westerse wereld zijn de hoge sterftecijfers en

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING 146 Klinische en immunologische aspecten van pretransplantatie bloedtransfusies Inleiding Bloedtransfusies worden in de meeste gevallen gegeven aan patiënten die een tekort hebben

Nadere informatie

afweerstoornissen bij kinderen

afweerstoornissen bij kinderen afweerstoornissen bij kinderen Dr. G.J.A. Driessen, kinderarts infectioloog-immunoloog ErasmusMC, Sophia Kinderziekenhuis subafdeling infectieziekten-immunologie Afweercentrum ErasmusMC virussen parasieten

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting De mondholte wordt continu blootgesteld aan potentiëel schadelijke microorganismen. Speeksel is van essentieel belang om zowel de orale mucosa als de tanden te beschermen. Speeksel wordt gemaakt door drie

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/18692 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Herbert-Fransen, Marieke Fernande Title: Targeting the tumor-draining area : local

Nadere informatie

Chapter 10. Samenvatting

Chapter 10. Samenvatting Chapter 10 Samenvatting 123 Samenvatting Samenvatting De term atopische dermatitis (AD) is voor de kat in 1982 geïntroduceerd door Reedy, die bij een groep katten met recidiverende jeuk en huidproblemen

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 7. 1. Medische achtergrondkennis 9 - Anatomie en fysiologie 10 - Ziektebeelden 17

Inhoud. Inleiding 7. 1. Medische achtergrondkennis 9 - Anatomie en fysiologie 10 - Ziektebeelden 17 Inhoud Inleiding 7 1. 9 - Anatomie en fysiologie 10 - Ziektebeelden 17 2. Zorgvraag verhelderen 23 - Recepten 24 - Zelfzorgvragen 30 3. Geneesmiddelen 37 - Medicijnen tegen griep en verkoudheid 38 - De

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Vulvaire intra-epitheliale neoplasie (VIN) is een relatief weinig voorkomende afwijking aan de schaamlippen met vaak een langdurig beloop en recidiverend karakter. VIN is een voorstadium

Nadere informatie

Citation for published version (APA): de Wit, J. (2012). B and T cell crosstalk in anti-bacterial immune responses Amsterdam

Citation for published version (APA): de Wit, J. (2012). B and T cell crosstalk in anti-bacterial immune responses Amsterdam UvA-DARE (Digital Academic Repository) B and T cell crosstalk in anti-bacterial immune responses de Wit, J. Link to publication Citation for published version (APA): de Wit, J. (2012). B and T cell crosstalk

Nadere informatie

De eerste stap van deze cellen is heel simpel: ze nemen de ziekteverwekker

De eerste stap van deze cellen is heel simpel: ze nemen de ziekteverwekker 1. In de aanval! Wat gebeurt er bij een immuunreactie? Aangeboren vs verworven Zodra er een ziekteverwekker je lichaam binnendringt, is het de taak van je immuunsysteem om zo snel mogelijk de verwekker

Nadere informatie

Vragen bij de oefen- en zelftoetsmodule bij het eerstejaarsvak Biologie van dieren, februari 2013

Vragen bij de oefen- en zelftoetsmodule bij het eerstejaarsvak Biologie van dieren, februari 2013 Immunologie Vragen bij de oefen- en zelftoetsmodule bij het eerstejaarsvak Biologie van dieren, februari 2013 Deze module behandelt een deel van hoofdstuk 42: Circulation and Gas Exchange en 43: 'The Immune

Nadere informatie

Hoofdstuk 1: natuurlijke weerstand

Hoofdstuk 1: natuurlijke weerstand Microbiologie & immunologie 1/16 Hoofdstuk 1: natuurlijke weerstand 1. Niet specifieke factoren a. De huid: kolonisatie resistentie, zweet en talgkliersecreet, lysozyme, droge huid, gekeratiniseerde dode

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING 112 NEDERLANDSE SAMENVATTING Immuunsysteem Het immuunsysteem bestaat uit een samenwerkingsverband tussen verschillende cellen in het lichaam die samenwerken om schadelijke cellen en organismen (kankercellen,

Nadere informatie

Het immuunsysteem. Prof.dr.ir. Huub F.J. Savelkoul. Celbiologie en Immunologie, Wageningen Universiteit (huub.savelkoul@wur.nl)

Het immuunsysteem. Prof.dr.ir. Huub F.J. Savelkoul. Celbiologie en Immunologie, Wageningen Universiteit (huub.savelkoul@wur.nl) Het immuunsysteem Prof.dr.ir. Huub F.J. Savelkoul Celbiologie en Immunologie, Wageningen Universiteit (huub.savelkoul@wur.nl) Het immuunsysteem beschermt tegen lichaamsvreemde stoffen (antigenen die antistofvorming

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting EJA van Wanrooij Hart en vaatziekten zijn de meest voorkomende doodsoorzaak in de westerse wereld. De onderliggende oorzaak van infarcten en beroertes

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 7. 1. Medische achtergrondkennis 9 - Anatomie en fysiologie 10 - Ziektebeelden 17

Inhoud. Inleiding 7. 1. Medische achtergrondkennis 9 - Anatomie en fysiologie 10 - Ziektebeelden 17 Inhoud Inleiding 7 1. 9 - Anatomie en fysiologie 10 - Ziektebeelden 17 2. De intake 23 - Ernst van de klachten 24 - Het intakegesprek 26 3. Geneesmiddelen 31 - Medicijnen tegen griep en verkoudheid 32

Nadere informatie

Afweer. 3.1 Afweer. BSL ID 1606_9789031346837 ALG_A4_1KMM Anatomie en fysiologie niveau 4 Pre Press Zeist 04/09/2007 Pg. 126

Afweer. 3.1 Afweer. BSL ID 1606_9789031346837 ALG_A4_1KMM Anatomie en fysiologie niveau 4 Pre Press Zeist 04/09/2007 Pg. 126 Afweer 3 Ons lichaam staat bloot aan allerlei schadelijke invloeden. De huid komt in contact met gevaarlijke stoffen en wordt bezet (gekoloniseerd) door bacteriën zoals bepaalde stafylokokkenstammen. Ook

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting voor leken

Nederlandse samenvatting voor leken Nederlandse samenvatting voor leken Effecten van siaalzuur op immuniteit Het immuunsysteem bestaat uit een complex netwerk van cellen die als doel hebben het lichaam te verdedigen tegen aanvallen van binnendringende

Nadere informatie

TRALI. Transfusion Related Acute Lung Injury. L. Porcelijn 12 11 2009

TRALI. Transfusion Related Acute Lung Injury. L. Porcelijn 12 11 2009 TRALI Transfusion Related Acute Lung Injury Definitie TRALI Incidentie Kliniek Fysiologie/Pathologie Diagnose Preventie Definitie Acute Lung Injury (ALI) Acuut begin Hypoxemie: PaO2/FIO2 < 300 mm Hg of

Nadere informatie

Nederlandse Samenva ing

Nederlandse Samenva ing Nederlandse Samenva ing Nederlandse Samenva ing De ziekte van Crohn en colitis ulcerosa zijn de meest voorkomende vormen van chronische ontstekingen van het maag-darm-kanaal. In het engels wordt deze groep

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19037 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19037 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/19037 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Hende, Muriel van den Title: Human papillomavirus clade A9 specific cellular immunity

Nadere informatie

Cytokinen. door dr. A.J.M. van Oosterhout Farmacologie, Faculteit Farmacie Universiteit Utrecht

Cytokinen. door dr. A.J.M. van Oosterhout Farmacologie, Faculteit Farmacie Universiteit Utrecht 108 1 Cytokinen door dr. A.J.M. van Oosterhout Farmacologie, Faculteit Farmacie Universiteit Utrecht 1. Inleiding 108 3 2. Historie 108 3 3. Produktie 108 3 4. Eigenschappen 108 5 5. Meetmethoden 108 6

Nadere informatie

Appendix. Nederlandse samenvatting voor niet-ingewijden

Appendix. Nederlandse samenvatting voor niet-ingewijden I Nederlandse samenvatting voor niet-ingewijden Inleiding Het centraal zenuwstelsel Het centraal zenuwstelsel (CZS) bestaat uit de hersenen en het ruggenmerg. Het is opgebouwd uit miljarden cellen. Het

Nadere informatie

VWO HENRY N. HASSENKHAN SCHOLENGEMEENSCHAP LELYDORP [HHS-SGL] ARTHUR A. HOOGENDOORN ATHENEUM - VRIJE ATHENEUM - AAHA

VWO HENRY N. HASSENKHAN SCHOLENGEMEENSCHAP LELYDORP [HHS-SGL] ARTHUR A. HOOGENDOORN ATHENEUM - VRIJE ATHENEUM - AAHA Thema: Transport VWO HENRY N. HASSENKHAN SCHOLENGEMEENSCHAP LELYDORP [HHS-SGL] ARTHUR A. HOOGENDOORN ATHENEUM - VRIJE ATHENEUM - AAHA Docent: A. Sewsahai Doelstellingen De student moet 5V: blz. 215 t/m

Nadere informatie

1 De afweer van de mens

1 De afweer van de mens 1 1 De afweer van de mens G.T. Rijkers Inhoud 1.1 Het immuunsysteem beschermt tegen infecties en tumoren 1.2 De intacte huid en slijmvliezen vormen een eerste barrière tegen potentiële binnendringers 1.3

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/47927 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Kerkman, Priscilla F. Title: Identification and characterization of anti-citrullinated

Nadere informatie

Radboudurne. 50MZ2 Immunologie 25 oktober 2013 13.00 uur. Deze tentamenset kunt u na afloop meenemen

Radboudurne. 50MZ2 Immunologie 25 oktober 2013 13.00 uur. Deze tentamenset kunt u na afloop meenemen Radboudurne Faculteit der Medische Wetenschappen Bloktoets Datum Aanvang 50MZ2 Immunologie 25 oktober 2013 13.00 uur Deze tentamenset kunt u na afloop meenemen ALGEMENE AANWIJZINGEN EN INSTRUCTIE: ~ r

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING ACHTERGROND Diabetes mellitus ofwel suikerziekte is een metabole ziekte waarbij de glucosehuishouding in het menselijk lichaam ontregeld raakt, doordat de patiënt onvoldoende insuline

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Schistosomen en het immuunsysteem van de gastheer De parasieten van de schistosoma familie zoals Schistosoma mansoni en Schistosoma haematobium veroorzaken de ziekte schistosomiasis, ook wel

Nadere informatie

in de route kunnen activeren. Een groep van enzymen die ook deel uitmaken van deze cascade zijn de mitogen-activated protein kinases (MAP kinases).

in de route kunnen activeren. Een groep van enzymen die ook deel uitmaken van deze cascade zijn de mitogen-activated protein kinases (MAP kinases). Samenvatting Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 1 geeft een algemene introductie tot de immuunresponsen die worden opgewekt door helminthen; wormen, waarvan de meeste soorten parasitair zijn. Twee typen zijn te onderscheiden:

Nadere informatie

Eén van de taken van het immuunsysteem is het organisme (mens en dier) te beschermen tegen de ongewenste effecten van het binnendringen van

Eén van de taken van het immuunsysteem is het organisme (mens en dier) te beschermen tegen de ongewenste effecten van het binnendringen van Samenvatting Eén van de taken van het immuunsysteem is het organisme (mens en dier) te beschermen tegen de ongewenste effecten van het binnendringen van pathogenen, waaronder bacteriën, virussen en parasieten.

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting. Baarmoederhalskanker en het humaan papillomavirus

Nederlandse samenvatting. Baarmoederhalskanker en het humaan papillomavirus Nederlandse samenvatting Baarmoederhalskanker en het humaan papillomavirus Baarmoederhalskanker is de op een na meest voorkomende vorm van kanker bij vrouwen. Elk jaar krijgen wereldwijd ongeveer 500.000

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19074 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19074 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/19074 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Suwannalai, Parawee Title: ACPA response in evolution of rheumatoid arthritis

Nadere informatie

I Want To Live Forever

I Want To Live Forever I want to live forever... I Want To Live Forever 2c. Organen en organenstelsels Je bent onderzoeker in het LifeSpan project. Net als alle andere leerlingen in de klas doe je onderzoek naar veroudering.

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING 6DPHQYDWWLQJ Samenvatting Om transplantatie van een donor orgaan in een immunologisch niet-identieke ontvanger mogelijk te maken, dient de ontvanger een hoge dosis medicijnen in

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING VOOR NIET-INGEWIJDEN DE AFWEER TEGEN BACTERIELE ENDOTOXINE: DE ROL HIERIN VAN CD14, LBP EN BPI

NEDERLANDSE SAMENVATTING VOOR NIET-INGEWIJDEN DE AFWEER TEGEN BACTERIELE ENDOTOXINE: DE ROL HIERIN VAN CD14, LBP EN BPI NEDERLANDSE SAMENVATTING VOOR NIET-INGEWIJDEN DE AFWEER TEGEN BACTERIELE ENDOTOXINE: DE ROL HIERIN VAN CD14, LBP EN BPI Infectie met ziekteverwekkende bacterien, of de verplaatsing van bacterign, zoals

Nadere informatie

Contributions of CD27 and relatives to the specific immune response Hendriks, J.A.

Contributions of CD27 and relatives to the specific immune response Hendriks, J.A. UvA-DARE (Digital Academic Repository) Contributions of CD27 and relatives to the specific immune response Hendriks, J.A. Link to publication Citation for published version (APA): Hendriks, J. A. (2004).

Nadere informatie

Kennis en Informatiecentrum voor iedereen die te maken heeft met levensbedreigende allergische reacties! Anno 2002

Kennis en Informatiecentrum voor iedereen die te maken heeft met levensbedreigende allergische reacties! Anno 2002 Stichting WAT IS ALLERGIE? Allergie is een overgevoeligheidsreactie van het afweersysteem op stoffen van buiten het lichaam die normaal niet een dergelijke reactie geven. Het afweersysteem behoort elementen,

Nadere informatie

Afweer en Samenwerking over samenwerkende afweercellen en problemen met het afweersysteem

Afweer en Samenwerking over samenwerkende afweercellen en problemen met het afweersysteem HAVO Afweer en Samenwerking over samenwerkende afweercellen en problemen met het afweersysteem Arjan is sinds een paar weken terug van vakantie. Hij is met twee vrienden een week naar Egypte geweest met

Nadere informatie

Samenvatting SAMENVATTING

Samenvatting SAMENVATTING SAMENVATTING Een karakteristieke eigenschap van astma is ontsteking van de luchtwegen. Deze ontsteking wordt gekenmerkt door een toename van ontstekingscellen in het longweefsel. De overgrote meerderheid

Nadere informatie

4. Bereiden 49 - Rekenen 50 - Bereiden 52. 8. Persoonlijke groei 81 - Feedback 82

4. Bereiden 49 - Rekenen 50 - Bereiden 52. 8. Persoonlijke groei 81 - Feedback 82 Inhoud Inleiding 7 1. 9 - Virussen en bacteriën 10 - Het afweersysteem 14 - Ziektebeelden 19 2. Verhelderen van de zorgvraag 25 - Recepten 26 - Zelfzorgvragen 33 3. Geneesmiddelen 39 - Medicijnen tegen

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/45885 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Kersten, K. Title: Pulling the strings on anti-cancer immunity Issue Date: 2017-02-07

Nadere informatie

MULTIPLE MYELOOM Doneer voor genezing

MULTIPLE MYELOOM Doneer voor genezing MULTIPLE MYELOOM Doneer voor genezing Luister en leer Marlies Van Hoef, MD, PhD, MBA Multiple Myeloom Ziekte van Kahler werd aanvankelijk gediagnostiseerd in 1848 Kwaardaardige abnormaliteit van plasmacellen;

Nadere informatie

Chapter 9. Nederlandse samenvatting Curriculum vitae List of publications

Chapter 9. Nederlandse samenvatting Curriculum vitae List of publications Chapter 9 Nederlandse samenvatting Curriculum vitae List of publications Nederlandse samenvatting Bij orgaan transplantatie patiënten is een goede onderdrukking van de immunologische reactie tegen het

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 7. 1. Medische achtergrondkennis 9 - Virussen en bacteriën 10 - Het afweersysteem 14 - Ziektebeelden 19

Inhoud. Inleiding 7. 1. Medische achtergrondkennis 9 - Virussen en bacteriën 10 - Het afweersysteem 14 - Ziektebeelden 19 Inhoud Inleiding 7 1. 9 - Virussen en bacteriën 10 - Het afweersysteem 14 - Ziektebeelden 19 2. De intake 25 - Ernst van de klachten 26 - Het intakegesprek 27 3. Geneesmiddelen 33 - Medicijnen tegen kinderziektes

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting voor niet-ingewijden. Achtergrond

Nederlandse samenvatting voor niet-ingewijden. Achtergrond Nederlandse samenvatting voor niet-ingewijden Achtergrond Het immuunsysteem beschermt ons tegen gevaarlijke virussen en bacteriën en is in staat om bedreigende veranderingen in het lichaam te detecteren.

Nadere informatie

De behandeling van leukemie

De behandeling van leukemie Interne geneeskunde Patiënteninformatie De behandeling van leukemie Inleiding U ontvangt deze informatie, omdat bij u leukemie is geconstateerd. Leukemie is een woekering die we ook wel bloedkanker noemen.

Nadere informatie

Bloedplaatjes of trombocyten die belangrijk zijn voor de bloedstolling.

Bloedplaatjes of trombocyten die belangrijk zijn voor de bloedstolling. Flowcytometrie bij PNH PNH is het gevolg van een genetische verandering in een bloedstamcel. Als gevolg hiervan ontbreken bij afstammelingen van deze cel bepaalde eiwitten. Deze eiwitten hebben gemeenschappelijk,

Nadere informatie

QuickTime en een TIFF (LZW)-decompressor zijn vereist om deze afbeelding weer te geven. QUIZ

QuickTime en een TIFF (LZW)-decompressor zijn vereist om deze afbeelding weer te geven. QUIZ QUIZ Vraag 2 Meerkleurenfluorescentie: Compensatie belangrijk. Hoe ziet deze compensatie eruit? 1 A: juist B: te veel C: geen 2 A: juist B: te weinig C: geen 3 A: te veel B: geen C: juist 4 A: te weinig

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting voor niet-ingewijden. Esther Reefman

Nederlandse samenvatting voor niet-ingewijden. Esther Reefman Nederlandse samenvatting voor niet-ingewijden Esther Reefman SYSTEMISCHE LUPUS ERYTHEMATODES Mensen met een wolfs ( lupus )-gezicht, zo werden patiënten met systemische lupus erythematodes (SLE) al vanaf

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19745 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19745 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/19745 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Faaij, Claudia Margaretha Johanna Maria Title: Cellular trafficking in haematological

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Inleiding Reuma is een verzamelnaam voor een groot aantal ernstige aandoeningen van het bewegingsapparaat, waarbij gewrichtsklachten een belangrijke rol spelen. Reumatoïde artritis (RA) is een vorm van

Nadere informatie

UMC ~J St Radboud. Universitair Medisch Centrum. 50MZ2 Immunologie 28 oktober 2011 13.00 uur. Bloktoets Datum Aanvang

UMC ~J St Radboud. Universitair Medisch Centrum. 50MZ2 Immunologie 28 oktober 2011 13.00 uur. Bloktoets Datum Aanvang UMC ~J St Radboud 0 AfTNE:~~ Universitair Medisch Centrum Faculteit_ der Medische Wetenschappen Bloktoets Datum Aanvang 50MZ2 Immunologie 28 oktober 2011 13.00 uur Deze tentamenset kunt u na afloop meenemen

Nadere informatie