Programma handleiding. Wie ben ik, waar sta ik

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Programma handleiding. Wie ben ik, waar sta ik"

Transcriptie

1 Programma handleiding Wie ben ik, waar sta ik juni 2007 cursusmap 1591 PSW Stationsplein 4 Postbus BG s-hertogenbosch telefoon : (073) telefax : (073)

2 Programma handleiding: Wie ben ik, waar sta ik 2 Inleiding en verantwoording De training Wie ben ik, waar sta ik richt zich op het verminderen van risicofactoren en het bevorderen van protectieve factoren. Deze cursus wordt uitgevoerd ter voorbereiding van het nazorgtraject tijdens de intramurale fase. Een negatief zelfbeeld, faalangst en een slechte sociale binding zijn factoren die recidive in de hand werken. Tijdens deze training wordt gewerkt aan het terugdringen van niet- helpende gedachten en gebrek aan kritisch redeneren. Als instrument ter verhoging van de intrinsieke motivatie wordt gewerkt met een portfolio. Deze portfolio dient ook als middel om de probleemoplossende vaardigheden te vergroten. Deze training is een vertaling van de Work-Wise gedragsinterventie Wie ben ik, waar sta ik, bedoelt voor jeugdige veelplegers. Deze training werkt volgens what works principes en wil zo in aanmerking komen voor erkenning. Deze cursus voor volwassen veelplegers zal niet geaccrediteerd gaan worden, omdat er niet wordt gewerkt volgens alle principes van what works. Leeswijzer: Voor de leesbaarheid is in de tekst, als het gaat om deelnemers, steeds de mannelijke vorm gebruikt. Uiteraard kan waar hij staat ook zij worden gelezen. Cursief gedrukte tekst is bedoeld voor de trainer, als tekstsuggestie voor een inleiding of illustratie bij een opdracht.

3 Programma handleiding: Wie ben ik, waar sta ik 3 1. Inleiding voor de trainers Naast deze trainershandleiding waarin de opzet, werkwijze en materialen beschreven staan, is er een werkboek voor de deelnemers. Daarin zijn het cursusmateriaal en de sheets opgenomen. Tevens is er een portfolio, waarin de resultaten van het werkboek beschreven worden. Na deze inleiding volgen toelichtingen op de inhoud van de training met de leerpunten en op de methodische uitgangspunten van de cursus toegespitst op de training. Vervolgens komen aan de orde de leerdoelen, een overzicht van de bijeenkomsten en de wijze waarop een en ander praktisch vorm krijgt. In onderstaande tekst wordt verwezen naar de theorie. Het betreft het theoretisch kader Work- Wise gedragsinterventie jeugdige veelplegers. Dit kader wordt ook gebruikt in deelproject veelplegers voor volwassenen. 2. De inhoud van de training Wie ben ik, waar sta ik In de cursus Wie ben ik, waar sta ik wordt in een 8-tal bijeenkomsten gewerkt aan het motiveren van deelnemers zodat zij beter toegerust een aantal keuzes op diverse levensgebieden kunnen maken. De cursus/ training wordt uitgevoerd in een periode van 4 weken en betreft 8 bijeenkomsten van 2 uur. De deelnemers leren het begrip motivatie kennen en de diverse aspecten die aan dat begrip verbonden zijn. Ze gaan aan de slag met hoe ze tegen zichzelf aankijken. Wat zijn hun wensen en verlangens? Een belangrijk onderdeel van de training is het leren keuzes maken. De deelnemers leren in te zien dat ze ook bij niets doen kiezen. Ze leren wat het betekent te kiezen en dat ze verantwoordelijkheid dragen voor hun keuzes. Een keuze maken voor iets vraagt ook doorzettingsvermogen en omgaan met teleurstellingen. Deze aspecten worden geïllustreerd in een bijeenkomst met een gastdocent die als rolmodel fungeert. Tot een oordeel komen en je bewust zijn van niet-helpende gedachten of beperkende overtuigingen leren deelnemers door een effectieve probleemoplossingsstrategie te hanteren. Om te kunnen kiezen is het belangrijk dat ze inzicht hebben in wat ze belangrijk vinden en waar ze goed in zijn: waarden en kwaliteiten komen aan bod. In hun houding tegenover anderen leren ze dat er wederzijdse verwachtingen een rol spelen bij gedrag. Dat anderen een steun voor je kunnen zijn en dat omgaan met anderen ook inzet van jou vraagt. Samenwerken met anderen, positieve feedback geven aan anderen zijn vaardigheden die sociale binding bevorderen en recidive verminderen 3. Methodische uitgangspunten Fasegerichte aanpak Langs welk methodisch proces wordt in de training gewerkt aan verandering in motivatie? In de theoretische handleiding wordt uitgebreid ingegaan op het veranderingsmodel van Prochaska en DiClemente en de kritiek op dit model. Op grond van deze kritiek zal deze training niet strikt het fasenmodel van Prochaska en DiClemente volgen, maar wordt uitgegaan van een eenvoudiger model om de training te structureren en dat slechts globaal de fasen volgt van Prochaska en DiClemente.

4 Programma handleiding: Wie ben ik, waar sta ik 4 Er worden drie fasen in de training onderscheiden: 1. Overwegen en bewust worden In de eerste vier bijeenkomsten in de training wordt gewerkt aan inzicht en bewustwording van de volwassenen over hun mogelijkheden en wensen en hun keuzes op verschillende levensgebieden. 2. Besluiten, plannen maken en actief worden In bijeenkomsten 5 tot en met 7 wordt de overstap gemaakt naar de beslissing om iets aan de eigen situatie te willen doen. Waaraan zou men willen werken en welke acties zijn nodig om de situatie te verbeteren? En wie kunnen mij daar in ondersteunen? 3. Consolideren In de achtste en laatste sessie wordt teruggekeken op het geleerde en heeft elke deelnemer een portfolio opgesteld die hij/ zij aan de rest van de groep presenteert. De deelnemer centraal: Motivational Interviewing Werken aan de intrinsieke motivatie van de deelnemer betekent vanzelfsprekend dat deze motivatie nooit van buitenaf kan worden opgelegd. De methodiek van Motivational Interviewing (MI) biedt methodische handvatten voor de trainer om vanuit de deelnemer zelf te werken aan motivatie. Motivational Interviewing is een directieve manier van counseling, die tot doel heeft om deelnemers in de training zelf hun eigen ambivalentie te laten onderzoeken, teneinde hen verder te helpen in het proces van gedragsverandering. Motivational Interviewing hanteert daarbij de volgende uitgangspunten (Miller & Rollnick, 2002): motivatie tot verandering komt vanuit de deelnemer zelf en wordt niet van buitenaf opgelegd; het is de taak van de deelnemer en niet van de trainer om uitdrukking te geven aan en een oplossing te zoeken voor de eigen ambivalentie; proberen iemand te overtuigen is geen effectieve strategie om iemands ambivalentie te laten oplossen; de stijl en sfeer zijn over het algemeen kalm en uitnodigend van karakter; de trainer is directief in het bijstaan van de deelnemer, die zijn eigen ambivalentie onderzoekt en oplost; de bereidheid tot gedragsverandering is niet een vaststaande eigenschap van de deelnemer, maar een wisselend product van de interactie tussen deelnemer en trainer; de verhouding tussen beiden is meer een gelijkwaardig partnerschap dan een rolverdeling als tussen deskundige en onwetende.

5 Programma handleiding: Wie ben ik, waar sta ik 5 4. Leerdoelen In de training Wie ben ik, waar sta ik wordt gewerkt aan de motivatie en aan de bewustwording van de eigen wensen, mogelijkheden en vaardigheden van de deelnemers en het maken van keuzes. Het gaat hierbij om keuzes die te maken hebben met o.a. wonen, werken, opleiding, vrije tijd, sociaal netwerk, financiën en middelengebruik. De cursus is er ook op gericht dat volwassenen hun kwaliteiten en valkuilen herkennen. Na afloop van de training: Kennis weet de deelnemer wat zijn belangrijkste wensen, waarden, kwaliteiten en verwachtingen zijn; weet de deelnemer wat hem motiveert; weet de deelnemer hoe hij overkomt op anderen; weet de deelnemer onderscheid te maken tussen irreële en reële gedachten over zichzelf en anderen; weet een deelnemer steun en hulp te vragen in zijn sociaal netwerk. Vaardigheden kan de deelnemer een mening geven over zichzelf; heeft de deelnemer geoefend zichzelf te motiveren; heeft de deelnemer nagedacht over waarden die belangrijk zijn voor hem in zijn toekomst; heeft de deelnemer geoefend in vaardigheden betreft omgaan met tegenslagen; kan de deelnemer gebruik maken van een sociaal netwerk; kan de deelnemer positief reageren op feedback van anderen; kan de deelnemer zijn wensen, keuzes, kwaliteiten en voornemens voor de toekomst verwoorden in een portfolio. Houding staat de deelnemer ervoor open om realistisch te leren kijken naar zichzelf; staat de deelnemer ervoor open om realistisch te leren kijken naar anderen; staat de deelnemer ervoor open om positiever over zichzelf te denken; is de deelnemer bereid hulp en steun te kunnen ontvangen van anderen; is de deelnemer bereid af te wegen welke acties te ondernemen om zijn toekomstplannen bij te stellen.

6 Programma handleiding: Wie ben ik, waar sta ik 6 5. Overzicht van de bijeenkomsten Het is de bedoeling dat de cursist aan de hand van een aantal opdrachten drie fasen doorloopt (verandercirkel Prochaska en DiClemente). 1. Overwegen en bewustworden In de eerste vier bijeenkomsten van de training wordt gewerkt aan inzicht en bewustwording van de volwassenen over hun mogelijkheden en wensen op verschillende levengebieden; wat kan iemand, wat wil iemand en wat zijn de valkuilen? De deelnemer brengt de persoonlijke geschiedenis of levenslijn in beeld. Dit is een krachtige werkwijze om vanuit ervaringen vaardigheden/ kwaliteiten en zwakke punten te kiezen voor een nieuw perspectief. Het is belangrijk dat de volwassene de sterke kwaliteiten en zwakke punten kan plaatsen in zijn geschiedenis. Dit vormt de basis voor het leren keuzes maken. Om te kunnen kiezen is het belangrijk dat hij inzicht heeft in wat hij belangrijk vindt, waar hij wel of niet goed in is; waarden, kwaliteiten en valkuilen komen aan bod. 2. Besluiten en plannen maken In bijeenkomst 5 t/m 7 wordt de overstap gemaakt om iets aan de eigen situatie te willen doen. Keuzes maken betekent ook het onderkennen van ambivalenties. Een keuze maken voor iets vraagt ook doorzettingsvermogen en omgaan met teleurstellingen, kwetsbare gebieden voor een volwassen ex-gedetineerde. Deze bijeenkomsten zijn vooral bedoeld om vaardigheden aan te reiken voor het omgaan met verwachtingen van anderen en teleurstellingen. Om keuzes vast te houden zijn externe hulpbronnen belangrijk. De deelnemer leert wat hulp vragen betekent en welke nuttige contacten hij in zijn netwerken hij kan benutten. In de bijeenkomsten zelf zal meer aandacht zijn voor de onderlinge samenwerking. Samenwerken met anderen en positieve feedback geven aan anderen zijn vaardigheden die de sociale binding bevorderen en recidive verminderen. 3. Actief worden en consolideren De laatste bijeenkomst wordt gebruikt om vast te stellen welke acties nodig zijn om de situatie op verschillende leefgebieden te verbeteren. Ook wordt teruggekeken op het geleerde en heeft elke deelnemer een portfolio opgesteld, die hij aan de rest van de groep presenteert. Thema 1 Ik ben ik Bijeenkomst 1 Kennismaken, de situatie van dit moment. Motivatie Inleiding en toelichting op de cursus Kader van de cursus Wat is motivatie Bijeenkomst 2 Verleden en toekomst: wie ben jij eigenlijk? Waar ben je tevreden over? Je levensloop Hoe kijk je tegen jezelf aan Wat zijn je wensen en verlangens

7 Programma handleiding: Wie ben ik, waar sta ik 7 Bijeenkomst 3 Kiezen; wat komt er bij kijken? Welke keuzes heb jij gemaakt? Omgaan met niet-helpende gedachten Bijeenkomst 4 Waarden Kwaliteitenspel Wat vind je belangrijk en wat zijn je valkuilen? Thema 2 Anderen zijn er ook nog. Bijeenkomst 5 Ik en de ander; sterke en zwakke punten Signalement Verwachtingen van anderen Bijeenkomst 6 Jouw netwerk Steun zoeken Nuttige contacten en hulp vragen Bijeenkomst 7 Waar ga je voor? Wensen en verlangens Waar zit je kracht Omgaan met teleurstellingen Doorzetten Afsluiting Bijeenkomst 8 Je actieplan Tips voor elkaar Toekomststrategie 6. Werkwijze en praktische uitwerking Opbouw van de bijeenkomsten De bijeenkomsten kennen een vaste structuur. Een vaste structuur is van belang voor duidelijkheid en herkenbaarheid. In de structuur zitten verschillende vormen van herhaling die van belang zijn voor het vastleggen van informatie. Begin Iedere bijeenkomst start met een inleiding waarin kort verwezen wordt naar de vorige bijeenkomst. Daarbij worden de leerdoelen van de bijeenkomst benoemd. Tevens wordt een relatie gelegd met een van de vorige bijeenkomsten of toekomstige bijeenkomsten. Vervolgens wordt de structuur van de bijeenkomst gepresenteerd. Voordat de kern van de bijeenkomst start controleert de trainer of de deelnemers begrepen hebben wat het doel is. Daarna volgt een onderdeel waarin herhaald wordt wat de laatste keer aan de orde is geweest. Dit krijgt op verschillende manieren vorm. De trainer herhaalt, de trainer stelt vragen aan een deelnemer, de trainer vraagt een deelnemer in eigen woorden te vertellen wat hij van de vorige bijeenkomst heeft meegenomen of de trainer vraagt deelnemers bepaald gedrag te vertonen.

8 Programma handleiding: Wie ben ik, waar sta ik 8 Kern Afhankelijk van het doel van de bijeenkomst worden verschillende werkvormen ingezet. Dit kan in de vorm van een video, een rollenspel, een opdracht, een onderwijsleergesprek of een combinatie daarvan. Eind van de bijeenkomst In het kort vat de trainer de bijeenkomst samen aan de hand van de leerpunten, laat een deelnemer in eigen woorden samenvatten of stelt enkele samenvattende vragen. Hierbij verwijst de trainer naar de leerdoelen aan het begin van de bijeenkomst. Daarna geeft de trainer in het kort aan wat de volgende bijeenkomst aan de orde is. Tenslotte volgt een korte procesevaluatie. Beschrijving van de bijeenkomsten De bijeenkomsten kennen een vaste structuur van beschrijving. Per onderdeel komen de volgende onderdelen aan de orde: Tijd: De duur van een activiteit. De werkvorm waarin dit behandeld wordt. Leerdoelen/ inhoud: Het leerpunt, de inhoud en het specifieke doel van de activiteit. Media/ materiaal: De hulpmiddelen die ingezet worden bij de activiteit. In de uitvoering van de pilotfase van deze training wordt met twee trainers gewerkt. De onderdelen worden afwisselend geleid door de ene of de andere trainer. Cursief gedrukte teksten zijn bedoeld als tekstsuggesties voor de trainers. Deelnemerswerkboek Het deelnemerswerkboek met de programma s en schutbladen wordt bij de eerste bijeenkomst uitgedeeld. Iedere bijeenkomst wordt het werkboek verder gevuld met de hand-outs van de sheets van de betreffende bijeenkomst en de bijbehorende opdrachten. Portfolio In het portfolio worden de resultaten van de opdrachten beschreven. Trainers moeten sturing geven en bewaken dat dit ingevuld gaat worden. Per individu kunnen verschillende accenten worden gelegd. De deelnemers werken tijdens deze module zowel in het werkboek als in de portfolio. Het portfolio is te vergelijken met een schrift in het net. Het is een document waarin de definitieve besluiten, conclusies en acties vermeld staan. Het portfolio is een belangrijk document voor de deelnemer: het eindresultaat van een proces dat hij in deze module doorloopt. In het werkboek wordt het denk- en werkproces doorgemaakt en daar is de weerslag in terug te vinden. Het portfolio is het resultaat van dat proces. De trainers houden toezicht op de invulling van het portfolio. Zij introduceren dit instrument in de eerste bijeenkomst. Zij stimuleren de deelnemer tot het invullen op het moment dat er werkelijk besluiten/inzichten/acties bij de deelnemers actueel en duidelijk zijn. De trainers houden een beoordelende en superviserende rol ondanks dat hij ondersteuning van de ITB-er bij de portfolio kan vragen. Zij kunnen de ITB-er instrueren en informeren over eventuele te nemen acties naar de deelnemers toe. De trainers zien er op toe dat de deelnemer zijn portfolio invult en bijwerkt.

9 Programma handleiding: Wie ben ik, waar sta ik 9 Het portfolio wordt, naarmate de bijeenkomsten vorderen, een steeds belangrijker document. Naarmate de deelnemer beter in staat is tot het invullen, wordt het steeds inzichtelijker en concreter wat hem te doen staat. Daar waar de deelnemer veel moeite heeft met het invullen van het portfolio of waar gedeelten ontbreken, is dat een signaal voor de deelnemer waar hij nog verder aan moet werken, waar hiaten zitten en voor de groepsleiding is het een signaal waar zij nog aandacht aan moet besteden in de begeleiding. In die zin is de portfolio voor alle betrokkenen ook te vergelijken met soort barometer: het geeft inzicht in de weersgesteldheid van de deelnemer. Het geeft de positie weer van waar de deelnemer staat in het proces van keuzes maken. De deelnemer gebruikt na de module de portfolio als een soort agenda, als reminder en als document dat hem van pas komt als hij zich ergens moet gaan presenteren. Inhaalopdrachten Wanneer deelnemers een bijeenkomst missen, kunnen ze de bijeenkomst inhalen door middel van een inhaalopdracht. Niet maken van een inhaalopdracht staat gelijk aan het missen van de bijeenkomst. De inhaalopdrachten worden alleen uitgedeeld indien een deelnemer niet heeft deelgenomen aan een bepaalde bijeenkomst. De inhaalopdrachten zijn opgenomen in deze trainershandleiding. Tussentijdse opdrachten Een aantal opdrachten verdient meer reflectie en tijd dan in de cursus mogelijk is. Bovendien hebben de opdrachten vaak meer tussentijdse aandacht nodig om de uitwerking te maximaliseren en bevestigen. Dat betekent dat er maximaal gemiddeld 1 uur per week extra tijd uitgetrokken dient te worden om goed voorbereid aan de volgende bijeenkomst te kunnen deelnemen. Na bijna elke bijeenkomst wordt een huiswerkopdracht gegeven.

10 Programma handleiding: Wie ben ik, waar sta ik 10 Tussentijdse afstemming ITB-ers Wil de inhoud van de cursus aansluiten bij voor- en natraject dan is het nodig om op een paar momenten overleg te voeren met de ITB-ers. Inhoudelijk gaat het om de momenten waarop aansluiting gezocht moet gaan worden met de uitkomst van de motivatiemonitor en trajectplan. Aanbevelenswaardig is tussentijds overleg tussen trainers en ITB-ers. Warming up De toonzetting en stijl van trainen is confronterend, direct, positief en bevestigend. Dit manifesteert zich concreet doordat cursisten in de cursus feedback krijgen op het vertoonde gedrag. Dit gaat vanuit een houding van acceptatie en belonen van inzet. Toch betekent dit dat de deelnemer op de huid gezeten worden. Daarnaast start deze cursus met het in beeld brengen van de persoonlijke geschiedenis of levenslijn. Dit is een krachtige methode om vanuit inzichten/ vaardigheden/ kwaliteiten uit het verleden te kiezen voor een nieuw toekomstperspectief. Dit terugblikken zal waarschijnlijk gepaard gaan met gevoelens van verwarring, onmacht, verlangen etc. Desondanks realiseren deelnemers zich achteraf vaak dat dit moment in het traject nodig was om te kunnen kiezen. De deelnemers zullen voorafgaand aan de training geïnformeerd worden over de opzet, aanpak en werkwijze van de trainers. Dit legitimeert de toonzetting voor de rest van de bijeenkomsten. In een warming up-sessie die voorafgaand aan de training kan dit worden gepresenteerd. Hierdoor kunnen de deelnemers zich voorbereiden.

11 Beschrijving van de bijeenkomsten

12 Programma handleiding: Wie ben ik, waar sta ik 12 Bijeenkomst 0.1: Leerdoel/ inhoud: Voorlichting door ITB-er ITB-er geeft individueel en op eigen inzicht en moment voorlichting aan deelnemers Informeren over Wie ben ik, waar sta ik als onderdeel trajectplan. Nut, doel, werkwijze van Wie ben ik, waar sta ik toelichten. Flyer; Voorbeeld werkboek en portfolio. De ITB-er licht doel van de cursus Wie ben ik, waar sta ik toe. Motiveren van deelnemers zodat zij toegerust zijn op een aantal levensgebieden keuzes te maken wat te (willen) veranderen. Leren keuzes te maken; voors en tegens van keuzes begrijpen, valkuilen (h)erkennen bij het kiezen. Rugzakje vullen met kennis en persoonlijke inzichten: welke kwaliteiten en vaardigheden zijn bruikbaar in het verleden. Om te kunnen kiezen is het belangrijk dat de deelnemer inzicht heeft in wat belangrijk is, waar men wel en niet goed in is (sterke en zwakke punten). Wisselwerking tussen ik en de ander kennen. Welke sterke en zwakke punten zitten in de interactie tussen de deelnemer en de ander? Netwerken; welke contacten zijn helpend en niet-helpend bij het vasthouden en uitvoeren van keuzes? Welke in- en externe hulpbronnen heeft de deelnemer ter beschikking of zal hij moeten organiseren? Opstellen van een concreet actieplan met veranderacties op verschillende leefgebieden. ITB-er legt uit welke betekenis de cursus kan hebben voor het trajectplan van de deelnemer. De samenhang tussen de cursus en het trajectplan moet duidelijk gemaakt worden. Het is goed mogelijk dat de deelnemer niet alleen maar ja zegt, maar ook weerstanden of twijfels heeft. De ITB-er geeft aan dat hij niet verwacht dat de deelnemer direct staat te popelen. Hij heeft mogelijk meerdere of vergelijkbare trajecten achter de rug. Wie zegt dat dit hem beter zal bevallen of meer zal opleveren? Wanneer de cursus een verplichting is vanuit de organisatie is het belangrijk dat de ITB-er oog heeft voor de ambivalenties. Hij kan voor- en nadelen in beeld brengen, eventueel met behulp van een weegschaal. De deelnemer krijgt zo de gelegenheid zijn tegenstrijdige gevoelens te benoemen. Geef de deelnemer de tijd dit op zich in te laten werken en de consequenties van deelname te overzien. Spreek een volgend moment af waarin je bespreekt of het commitment is verschoven en wat de deelnemer kan doen om de investeringsbereidheid te vergroten. Ga niet teveel overtuigen; het gaat immers om zijn motivatie. Laat hem inzien dat hij zelf bepaalt hoe intens hij zijn verzet of weerstand vergroot. Het is ook een kans om dit als leermoment te onderzoeken. Deze processen staan niet op zichzelf. De deelnemer zal ze vaker tegengekomen zijn of nog gaan tegenkomen. Eindig met heldere afspraken over wat en wanneer. Bespreek tevens duidelijk de verdere samenwerking tussen de deelnemer, ITB-er en trainers. De ITB-er kan iets meer vertellen over de inhoud en werkwijze van de cursus. Input hiervoor vindt hij in de programmahandleiding, onderdeel Warming up. Beter is het de deelnemer naar de Warming up te verwijzen. De flyer wordt aan de deelnemer meegegeven.

13 Programma handleiding: Wie ben ik, waar sta ik 13 Wel meedoen, wie ben ik, waar sta ik Niet meedoen, wie ben ik, waar sta ik Voordelen Nadelen Voordelen Nadelen

14 Programma handleiding: Wie ben ik, waar sta ik 14 Bijeenkomst 0.2: De warming up Duur: ca. 2 uur Leerdoel/ inhoud: Trainers geven informatie en spreken vervolgens de deelnemers persoonlijk aan. (socratische vraagstelling: a) één heldere vraag stellen b) persoon laten beantwoorden c) volgende persoon laten antwoorden d) aan het eind bekrachtigen wat aansluit en eventueel aangeven wat niet aan bod komt in de cursus). Trainers kunnen daarnaast ook kiezen voor brainstormen. Dit heeft als doel losmaken en spreekvrees verlagen. De antwoorden worden niet gewogen, het gaat om ideevorming. Ook hier geldt weer één heldere vraag stellen en reacties aanmoedigen. Niet iedereen hoeft te reageren. Informeren inhoud, doel en werkwijze cursus. Afstemmen verwachtingen. Toon zetten, positief prikkelen. Werven. Overheadprojector en sheets. 1. Korte kennismaking Echte kennismaking volgt direct in de bijeenkomst 1 en indirect door opdrachten. 2. Doel van de cursus Wie ben ik, waar sta ik Motiveren van deelnemers zodat zij toegerust zijn op een aantal levensgebieden keuzes te maken wat te (willen) veranderen. Leren keuzes te maken; voors en tegens van keuzes begrijpen, valkuilen (h)erkennen bij het kiezen. Rugzakje vullen met kennis en inzichten; welke eigen kwaliteiten en vaardigheden zijn bruikbaar uit het verleden. Om te kunnen kiezen is het belangrijk dat de deelnemer inzicht heeft in wat belangrijk is, waar men wel en niet goed in is (sterke en zwakke punten). Wisselwerking tussen ik en de ander kennen. Welke sterke en zwakke punten zitten in de interactie tussen de deelnemer en de ander? Netwerken; welke contacten zijn helpend en niet-helpend bij het vasthouden en uitvoeren van keuzes? Welke in- en externe hulpbronnen heeft de deelnemer ter beschikking of zal hij moeten organiseren? Opstellen van een concreet actieplan met veranderacties op verschillende leefgebieden.

15 Programma handleiding: Wie ben ik, waar sta ik Inhoud van de cursus verleden heden toekomst Stap 1: terugkijken naar verleden geeft kennis over sterke en zwakke punten; terugkijken naar verleden geeft trotse en waardevolle ervaringen weer; terugkijken naar verleden geeft inzicht over teleurstelling. Stap 2: kiezen: wat gebruik ik uit het verleden? kiezen: wat laat ik achter uit het verleden? Wat zijn valkuilen bij het kiezen? Stap 3: Vooruitblikken: welke acties wil ik nu in het heden inzetten op verschillende leefgebieden. (voor in de nabije toekomst) (sheet) Thema 1 Bijeenkomst 1 Bijeenkomst 2 Bijeenkomst 3 Bijeenkomst 4 Thema 2 Bijeenkomst 5 Bijeenkomst 6 Bijeenkomst 7 Afsluiting Bijeenkomst 8 Ik ben ik Kennismaken, de situatie van dit moment. Motivatie Verleden en toekomst: wie ben jij eigenlijk? Waar ben je tevreden over? Kiezen; wat komt er bij kijken? Wat vind je belangrijk en wat kun je? Anderen zijn er ook nog Ik en de ander; sterke en zwakke punten Nuttige contacten en hulp vragen Waar ga je voor? Wensen en verlangens Actieplan. Aan de hand van schema voorbeelden geven van verschillende opdrachten. Dit geeft het nut van de opdrachten weer. Een prikkelende opdracht hierbij is het benoemen van twee trotse/ tevreden momenten uit het leven van de cursist; Een welke kwaliteiten zijn daarbij ingezet? Laat het werkboek doorbladeren (in de pauze). 4. Werkwijze van de cursus acht bijeenkomsten van 2 uur werkboek, portfolio tussentijdse opdracht (huiswerk) samenwerking met ITB-er rol van de trainers: positief; confonterend; direct; spiegelt gedrag; helpt; neemt niet over voorwaarden: spelregels (cursisten laten nadenken; komt terug in bijeenkomst 1); afwezigheid; bereidheid zich open te stellen; samenwerking ITB-er

16 Programma handleiding: Wie ben ik, waar sta ik Opdrachten toelichten en meegeven Werkboek oefening 1.6 en Geheugenschema 1 Toelichting opdracht 1.6 Leerdoel/ inhoud: Deelnemers zien dat bepaald gedrag getuigt van motivatie. Pennen en kleurpotloden. Deelnemers vullen de lijst in en geven middels kleur aan waar ze veel gedrag of weinig gedrag vertonen. De trainer vraagt plenair na hoe de kleuren eruit zien: veel rood is veel actie. Vraag door: wat doe je concreet? De trainer legt de link met de verschillende aspecten van motivatie. Is veel actie per definitie veel motivatie? Opdracht 1.6 Pak eerst pen en kleurpotloden voor je aan de gang gaat. Hieronder staat een lijst met allerlei activiteiten. als je het nooit doet, kleur je dat vakje geel als je het soms doet, kleur je dat vakje blauw als je het vaak doet, kleur je dat vakje rood. Je kunt ook zelf activiteiten invullen. Activiteit Doe ik veel Doe ik nooit Doe ik soms sporten Blowen Fietsen Uitgaan Klussen bier drinken Vrijwilligerswerk Gokken Gamen Internetten Koken Puzzelen de hond uitlaten muziek luisteren televisie kijken ouder(s) bezoeken kind(eren) bezoeken msn-en vriend(en) bezoeken Wat voor kleuren krijgt jouw opdracht? Ofwel: kun je je motivatie ook laten zien in je gedrag?

17 Programma handleiding: Wie ben ik, waar sta ik 17 Toelichting huiswerkopdracht Geheugenschema 1 Hoe kijk je tegen jezelf aan: je zelfbeeld. De trainer licht achtergrond en opdracht toe: Het beeld dat je van jezelf hebt, komt niet uit de lucht vallen. Het is ontstaan door de jaren heen en verandert voortdurend. Heel veel factoren en gebeurtenissen in je omgeving hebben invloed op je persoonlijke ontwikkeling en daarmee op iemands zelfbeeld. Natuurlijk krijg je als mens allerlei erfelijke factoren mee met je geboorte. Ook krijg je lichamelijke en psychologische eigenschappen mee, al dan niet veranderlijk. Daarnaast maak je als mens van alles mee in je leven. Allerlei ervaringen en omgevingsfactoren zijn van invloed op je als persoon. Dingen die je overkomen, waar je weinig invloed op kon uitoefenen. Bijvoorbeeld of je enig kind bent, of als een van je ouders is overleden, of je ouders rijk of arm waren, of je als kind werd gestimuleerd om door te leren. Ook klasgenoten hebben invloed gehad, net als de buurt waarin je bent opgegroeid, etc. Andere factoren zijn wel beïnvloedbaar, het zijn zaken waar je zelf voor kiest, die je zelf bepaalt. Ook géén keuze maken is in feite een keuze, want dan laat je de beslissing over aan anderen of aan toevalligheden. Al deze factoren, omgevingsfactoren, ervaringen en de eigen keuzes hebben invloed gehad op de persoon die je nu bent. Iemands leven speelt zich af op verschillende terreinen: gezin en familie, werk (of vrijwilligerswerk), je woonplaats, je huis, je hobby s, evt. een kerkelijk genootschap of het hebben van een verenigingsleven. Hoe ziet je leven er tot nu toe uit? Wat heb je allemaal gedaan? Wat waren belangrijke momenten of gebeurtenissen in je leven? Welke keuzes heb je gemaakt? Welke belangrijke stappen heb je gemaakt of juist niet gemaakt? Of heb je het gevoel dat het je gewoon is overkomen, dat je er geen invloed op had? Om goed na te denken over je (nabije) toekomst is het goed om een balans op te maken van je verleden. Wat is goed om mee te nemen en wat is goed om achter te laten? Om een goede balans op te maken ga je je eigen levenslijn of geschiedenis weer opfrissen. Verreweg de beste manier om dat te doen is je levensverhaal op te schrijven: waar ben je allemaal geweest wat heb je gedaan waar heb je gewoond welke scholen heb je gevolgd, al dan niet afgemaakt waar heb je gewerkt, kort- of langdurend. Let niet alleen op de dingen die niet goed gegaan zijn! Stel je open voor momenten die plezierig waren en goed voelden. Wees niet benauwd als de woorden zo nu en dan wat opschepperig overkomen. Het is jouw document, niemand anders krijgt het onder ogen, dus geneer je niet. Zorg dat je de momenten terughaalt met gevoelens van trots, tevredenheid en onderbouw concreet wat je deed (hoe vaak, hoeveel, etc.).

18 Programma handleiding: Wie ben ik, waar sta ik 18 Stel je open voor mensen die je zijn bijgebleven; misschien waren ze trots op je, of waren het mensen die jou inspireerden. Bedenk goed waarom deze mensen goed voor je waren. Wat deed je voor hen daarvoor in de plaats? Tot slot: spring gerust heen en weer in de tijd als je het even niet weet. Of leg de opdracht even opzij - je gedachten gaan wel door en pak het later weer op. Al met al kost het je ongeveer 2,5 uur werk. Houd het leuk, leg het even opzij als het tegen zit en pak het later weer op. Opdracht stap 1: Teken op een groot stuk papier een lijn (levenslijn). Aan het begin zet je je geboortejaar, aan het eind komt nu, de huidige datum. Geef eerst op de lijn belangrijke gebeurtenissen en veranderingen aan in je leven, probeer er steeds een jaartal (bij benadering) bij te schrijven. Het kan van alles zijn: naar school, het behalen van je zwemdiploma, een huwelijk, een sterfgeval, een krantenwijk, etc. Het kunnen positieve en negatieve dingen zijn, groot of klein, maar het zijn in ieder geval gebeurtenissen/ momenten die invloed hadden op je leven, die je zijn bijgebleven. Wanneer je hier een aantal keren je gedachten over hebt laten gaan, pak je het geheugenschema 1 erbij en vult dit zoveel mogelijk in. Stap 2: Je zult merken dat er steeds meer herinneringen, jaartallen, activiteiten en mensen in je geheugen terugkomen. Laat de schema s weer even rusten. Stap 3: Schrijf minimaal 3 momenten/ taken uit je leven op waar je met tevredenheid, trots en/ of dankbaarheid op terugkijkt. Soms word je overvallen door teleurstellende momenten, maar schuif die nu even naar achteren en concentreer je op de succesvolle, trotse momenten. Wanneer je deze opdracht meegeeft is het volgende zeer belangrijk: geef een goede inleiding leg het nut/ doel uit besteed bijeenkomst 1 om te kijken of de deelnemers goed op koers liggen agendeer het in bijeenkomst 1 en 2 uitgebreid door geheugenschema 2 te laten invullen; dit is bedoeld om te concretiseren en kwaliteiten te labelen

19 Programma handleiding: Wie ben ik, waar sta ik Afspraken wanneer besluit je tot deelname twijfels kunnen de eerste keer, wel benoemen (keuzeproces is ambivalent) commitment: komt de eerste paar keer terug, hoeveel ja en hoeveel nee heeft deelnemer voor de cursus Het kan zijn dat de deelnemer aan het eind aangeeft ik weet het nog niet. Als de cursus verplicht is, dan bewerken zoals ook bij de instructie van de IBT-er. Niet weten is een onderdeel van kiezen. Commitment ontstaat zelden in een keer. Mogelijk is er twijfel nee en ja. Geef aan dat dit vaker gebeurt en hoort bij het proces van kiezen. De warming up kan ook gebruikt worden om het commitment te versterken.

20 Programma handleiding: Wie ben ik, waar sta ik 20 Bijeenkomst 1: Inleiding, kennismaken: de situatie van dit moment Motivatie Inleiding De eerste bijeenkomst staat in het teken van verdere kennismaking, veiligheid creëren en starten met terugblik. In iedere (nieuwe) groep is tijd nodig: fase van aftasten, zoeken naar waar de macht ligt. In deze bijeenkomst is de trainer daar zeer alert op: hij overvraagt de deelnemers niet, maar stelt (samen) met hen regels op en komt tot afspraken. Ongewenst gedrag wordt direct opgepakt en bespreekbaar gemaakt. Juist in de allereerste bijeenkomst is het van belang dat de trainers de juiste toon neerzetten: open, alert en duidelijk. De trainers zijn zich bewust van hun functie van rolmodel. Zij vertegenwoordigen de wereld van werk en beroep. 1. Korte terugblik op de warming up Duur: 10 minuten Leerdoel/ inhoud: Trainers spreken deelnemers beurtelings persoonlijk aan. (socratisch vragen stellen: a. vraag stellen; b. persoon laten antwoorden; c. volgende persoon ook laten antwoorden.) Checken van verwachtingen. Commitment polsen. overheadprojector en sheets. Het afstemmen van verwachtingen verdient aandacht. Deelnemers moeten goed begrijpen waar het in de cursus om gaat. Trainers moeten het begrip checken. Het ontbreken van dit begrip gaat vroeg of laat verstorend werken op het proces in de groep. Eventueel kort herhalen van: Waartoe dient de cursus? Wat houdt de cursus in? Hoe wordt er gewerkt? Wat is de positie en rol van de trainers? Wat wordt van de deelnemers verwacht a. door de inrichting? b. door de trainers? De trainers stellen zichzelf kort voor: hun functie, werkervaring, iets van hun drijfveren. Aan de hand van de sheets lichten beide trainers beurtelings de diverse vragen toe. Het gebruik van sheets dient als versterking van het gesproken woord. Hanteer ze met mate en hoed je als trainer voor uitgebreide verhandelingen. Pas tijdsduur en taalgebruik aan het niveau van de deelnemers aan.

21 Programma handleiding: Wie ben ik, waar sta ik 21 Eventueel herhalen: 1. Waartoe dient de cursus/ training? De training Wie ben ik, waar sta ik heeft tot doel de deelnemers meer kennis over zichzelf te laten verkrijgen: wat kan ik, wat wil ik en waar moet ik nog aan werken? Dit alles met het oog op hun toekomst. De deelnemers staan in het midden van het leven met een geschiedenis, mogelijk ook met herhaalde patronen. Daarin zou je ook kunnen zeggen: ze staan aan het begin van een herstart waarin opnieuw beslissingen kunnen worden genomen die consequenties zullen hebben voor het verdere verloop van hun leven. Ga je patronen - hoe klein ook - aanpakken, herhalen en doorbreken. Deze training moet er toe bijdragen dat het kiezen voor bijvoorbeeld een woning, vrijetijdsbesteding en deelname aan de maatschappij gemakkelijker wordt gemaakt. 2. Wat houdt de cursus/ training in? Deze training bestaat uit 8 bijeenkomsten van 2 uur die in 4 weken wordt behandeld. De trainer vertelt dat de training 2 thema s kent: Ik ben ik en Anderen zijn er ook nog. De trainer legt de werkwijze uit en laat via een sheet de verschillende onderwerpen van de bijeenkomsten zien. (sheet) Thema 1 Bijeenkomst 1 Bijeenkomst 2 Bijeenkomst 3 Bijeenkomst 4 Thema 2 Bijeenkomst 5 Bijeenkomst 6 Bijeenkomst 7 Afsluiting Bijeenkomst 8 Ik ben ik Kennismaken, de situatie van dit moment. Motivatie Verleden en toekomst: wie ben jij eigenlijk? Waar ben je tevreden over? Kiezen: wat komt er bij kijken? Wat vind je belangrijk en wat kunt je? Anderen zijn er ook nog Ik en de ander; sterke en zwakke punten Nuttige contacten en hulp vragen Waar ga je voor? Wensen en verlangens Actieplan. 3. Hoe wordt er gewerkt? Elke bijeenkomst begint en eindigt op tijd. We zullen straks nog een aantal andere afspraken maken. Afhankelijk van de groepsgrootte zijn er twee trainers bij iedere bijeenkomst. Iedere bijeenkomst kent een begin met een welkom, een korte terugblik op de vorige bijeenkomst, het behandelen van een nieuw onderwerp of nieuwe onderwerpen en een afsluiting, soms met een huiswerkopdracht. Alle deelnemers krijgen een werkboek. Daarin staat informatie die ze moeten lezen en er staan opdrachten in die ze gaan maken. Aan het eind van de cursus is het werkboek ingevuld en hebben alle deelnemers een overzicht van alle belangrijke persoonlijke zaken die van invloed zijn op hun toekomstplannen. Het resulteert in een persoonlijk werk-, actieplan. 4. Wat is de rol en de positie van de trainers? De trainers geven hun positie aan. Bij wie ze in dienst zijn, wat hun functie is en hoe hun positie is ten opzichte van de inrichting. Ze benadrukken de verschillende petten die ze op hebben: die van trainer en die van PIW-er. Ze geven aan hoe ze met die twee rollen om zullen gaan. Ze vertellen in welke situaties zij informatie uit de groep zullen doorspelen naar de directie of groepsleiding. De trainers benadrukken dat zij verantwoordelijk zijn voor het goed verlopen van de training.

22 Programma handleiding: Wie ben ik, waar sta ik Wat wordt van de deelnemers verwacht? De inrichting en de trainers verwachten dat de deelnemers zich aan de gemaakte afspraken houden. De inrichting en de trainers verwachten van de deelnemers dat zij zich voldoende inzetten in de bijeenkomsten: bijdragen aan een open sfeer, elkaar ondersteunen en werken opdrachten. De inrichting verwacht dat de deelnemers alle bijeenkomsten aanwezig zijn. Bij afwezigheid van twee keer of meer zal de trainer daarvan melding maken bij de leiding van de inrichting, die dan kan besluiten tot uitsluiting van verdere deelname. 2. Afspraken maken Duur: 10 minuten Een aantal basisregels staat bij voorbaat vast. Een aantal regels kan ook samen met de groep vastgesteld worden. Trainer ondersteunt en geeft de waarde van de afspraak aan. De trainer geeft ook aan wat er gebeurt als men zich niet aan de afspraken houdt. Alle afspraken worden op flap-overvel geschreven. Zaken als vereiste inzet, ondermijnend gedrag en afwezigheid worden benoemd. (sheet) Regels Toelichting 1. Op tijd komen Afhankelijkheid van elkaar 2. Strikt met pauzes omgaan Afhankelijkheid van elkaar 3. Niet roken/ drinken/ eten tijdens de Hygiëne, gezondheid, bijeenkomsten overlast 4. Afmelden bij ziekte of verhindering Afhankelijkheid van elkaar 5. Geen drugs of alcohol Goede prestaties verwacht 6. Inzet, consequente deelname Op elkaar kunnen rekenen 7. Wat binnen de groep gezegd wordt, Veiligheid, respect voor blijft binnen de groep 8. Respect voor elkaar Basisvoorwaarde in elkaar 9. Aanvullende regels: telefoongebruik, Geen verstoringen tijdens het werk wc-bezoek 10. Huiswerk hoort bij de bijeenkomst Beroep op eigen verantwoordelijkheid 11. Bij missen van een bijeenkomst moet Beroep op eigen verantwoordelijkheid een inhaalopdracht uitgevoerd worden. 12. Zelf afwezigheid melden Beroep op eigen verantwoordelijkheid De afspraken worden door ieder geaccepteerd en door middel van een handtekening geaccordeerd. De trainers geven aan dat zij een overtreding van regels aan de leiding van de inrichting zullen melden. De leiding kan overgaan tot disciplinaire maatregelen.

23 Programma handleiding: Wie ben ik, waar sta ik Kennismaken Duur: 15 minuten Leerdoel/ inhoud: In tweetallen elkaar interviewen. Kweken van interesse in elkaar. Opdracht 1.1 werkboek. Deelnemers interviewen elkaar, 5 minuten elk, en stellen elkaar aan de trainers voor. Vragen kunnen zijn: 1. Hoe heet je? 2. Waar kom je vandaan, welk land/stad? 3. Waar komt je naam vandaan, wat betekent het? Weet je waarom deze naam is gekozen? 4. Wat verwacht je van deze training? Waar wordt het lastig en wat zou je dan kunnen doen? Ieder stelt de ander voor aan de groep. De trainers letten erop dat de deelnemers respectvol met elkaar omgaan. De trainer gaat hier niet te diep op in, maar geeft wel duidelijk blijk van interesse in de verhalen en kan eventueel kort doorvragen. 4. De beginsituatie: we zitten in hetzelfde schuitje. Duur: 5 minuten Vorm: Leerdoel/ inhoud: Mondelinge toelichting door trainer. Deelnemers vernemen nogmaals de kern van de training. Je zit nu vast en hebt meerdere veroordelingen achter de rug. Je staat in het midden van je leven. Eigenlijk zou de training moeten heten: Wie ben ik, wat deed ik, zit er een terugkerend patroon in mijn leven, waar sta ik nu en waar wil ik naartoe? Welke richting gaat mijn leven in? Hoe verschillend jullie ook zijn: dat je hier zit heb je gemeenschappelijk en dat je binnenkort weer vrijkomt ook. Over de periode daarna, wat je dan met je leven wilt, gaat deze training/ cursus. Pauze Duur: 15 minuten 5. Je doet iets en je wilt wat: motivatie. 5a. Motivatie van dit moment. Duur: 5 minuten Vorm: Leerdoel/ inhoud: Mondelinge presentatie. Deelnemers vertrouwd maken met het begrip motivatie en de verschillende aspecten van motivatie. Overheadprojector en sheets. Wat is motivatie eigenlijk? Wat je ook gaat doen: je moet er voor gemotiveerd zijn. Motivatie betekent dat je iets wilt bereiken en dat je er iets voor over hebt. Je gaat iets doen om dat te bereiken.

24 Programma handleiding: Wie ben ik, waar sta ik 24 Suggesties: je wilt graag als heftruckchauffeur werken. Je bent gemotiveerd voor het vak van heftruckchauffeur. Je gaat een opleiding tot heftruckchauffeur volgen. Daarna ga je solliciteren bij een distributiebedrijf om als heftruckchauffeur te werken. Dus bij motivatie wil je iets en daarna ga je iets doen om je wens werkelijkheid te maken. Of: je wilt graag een woning. Je bent gemotiveerd om te gaan zoeken waar en bij wie je hiervoor moet zijn. Je gaat organisaties opsporen die je kunnen helpen, je onderzoekt de financiële mogelijkheden. Dus bij motivatie wil je iets en daarna ga je iets doen om je wens werkelijkheid te maken. 5b. Verschillende aspecten van motivatie. Duur: 10 minuten Vorm: Leerdoel/ inhoud: Schriftelijk en socratische vraagstelling, met behulp van sheets. Oefenen met het begrip motivatie van uit eigen ervaring. Overheadprojector en sheets. Opdrachten hoofdstuk 1 werkboek Schrijf eens op wat jij vroeger allemaal wilde. Vertel dit in de groep Trainer vraagt door: welke acties heb je ondernomen om dat te bereiken? Of, met andere woorden: wat had je er voor over? Trainer merkt (daar waar nodig is) op dat motivatie bij sommige wensen groter was dan bij andere, of dat elke motivatie ontbrak omdat men er niets voor over had, of men deed er niets voor. De trainer geeft verder uitleg over motivatie: wat is nodig om motivatie vast te houden? Ten eerste dat je ook gelooft dat je je wens werkelijkheid kunt maken. Bijvoorbeeld: als je graag uit je schulden wilt komen, maar je gelooft niet dat jij dat kunt, dan zul je ook niet snel overgaan tot acties of het gedrag dat nodig is. Je zult al snel denken: zie je wel, het lukt mij toch niet. Het is dus heel belangrijk dat je ook zelf gelooft dat je zult slagen. Iets geloven is een keuze en kan alleen groeien als je discipline kunt opbrengen. Er zijn namelijk veel verleidingen op het pad, verleidingen die je testen. Vaak geven mensen iets op wanneer de goede voornemens steeds mislukken. De enige weg om hier uit te komen is om te besluiten het anders te doen en daar weer in te geloven. Hoe meer succesvolle momenten, des te sterker je in jezelf gelooft. Je motivatie groeit dan. Maar dat valt niet mee, wanneer je in het verleden vaker teleurgesteld bent in jezelf als het gaat om zelfdiscipline. Daarom is het belangrijk dat je weet dat motivatie kan worden beïnvloed en versterkt door in- en externe hulpbronnen. Een deel van de motivatie moet je uit jezelf halen. Dat zijn interne of persoonlijke hulpbronnen, zoals: eigenwaarde gevoel van samenhang persoonlijke effectiviteit stressbestendigheid streven naar vooruitgang. Een ander deel van je motivatie kan versterkt worden door externen, bijv. inspirerende mensen uit je familie, buurt of van instanties. Externe hulpbronnen of steun van de omgeving zijn: ontplooiingsmogelijkheden op school of werk informatie vanuit school coaching door trainers/ docenten

25 Programma handleiding: Wie ben ik, waar sta ik 25 steun van familie steun van vrienden steun van anderen; De motivatiemonitor die je voor deze training hebt ingevuld, heeft jou geleerd welke hulpbronnen van belang zijn om je motivatie vast te houden. De trainer probeert aan de hand van een voorbeeld van een ingevulde motivatiemonitor aan te geven hoe je die informatie kan omzetten naar aandachtspunten. De trainer stimuleert dit door aan de groep te vragen of de deelnemers hun motivatiemonitor voor de geest kunnen halen en vraagt of ze eens hardop willen aangeven wat hun aandachtspunten zouden kunnen zijn. De trainer geeft de deelnemers de opdracht een afspraak te maken met de ITB-er om samen de motivatiemonitor te bespreken op aandachtspunten. De trainer maakt vervolgens de volgende stap. Als je je wens wilt bereiken, is nog iets nodig: je moet jezelf kunnen concentreren bij het doen. Als je steeds wordt afgeleid bij wat je doet bereik je je doel niet. Je niet laten afleiden is dus een belangrijke voorwaarde voor succes. Bijvoorbeeld: als je vrijwilligerswerk wilt gaan doen, moet je ook naar die organisatie toe gaan, je moet op tijd komen, taken uitvoeren en dergelijke. Als je s ochtends niet uit je bed kunt komen, omdat je de avond daarvoor erg laat naar bed bent gegaan, dan ben je afgeleid van je taken. Je bent helemaal niet geconcentreerd bezig. De trainer geeft een overzicht over de term motivatie: (sheet) Je bent gemotiveerd als: 1. je wilt iets 2. je gelooft dat je het kunt bereiken 3. je komt in actie 4. je kunt je op je doel concentreren 5. je de momenten van demotivatie herkent en hulpbronnen opzoekt. Opdracht 1.2 Zet er een kruisje achter als het op jou van toepassing is. Voor mij is het lastig om: Te bedenken wat ik wil Te geloven dat ik het kan bereiken In actie te komen Me te concentreren op mijn doel Opdracht 1.3 Duur: 10 minuten Vorm: Leerdoel/ inhoud: Schriftelijk, met plenaire terugkoppeling Oefening met de drie stappen Schrijf 2 dingen op die je wel eens wilde. a. Geloofde je bij deze twee dingen dat je het kon? b. Wat heb je gedaan om je doel te bereiken? c. Hoe zat het met de concentratie?

26 Programma handleiding: Wie ben ik, waar sta ik 26 Plenaire terugkoppeling. De trainer stuurt op de dingen die goed gingen. Vraagt daar op door. De trainer is gericht op: a. als je dit stramien volgt heb je de meeste kans op succes en b. er zijn altijd momenten dat je tegen hobbels/moeilijkheden en grenzen aanloopt. Opdracht 1.4 Wat kun je doen om jezelf te motiveren? Duur: 15 minuten + 1. Schrijf in je map twee dingen op die je zou willen in de toekomst. 2. de trainer inventariseert en vraagt door: a) wat heb je er voor over? b) geloof je er in dat het lukt? c) wat zijn je zwakke momenten en wie/ wat kan je daarbij helpen? d) wat ga je er voor doen? De volgende vragen vul je in samen met de ITB-er: e) welke externe hulpbronnen (mensen of instanties) zijn van belang om je motivatie vast te houden? f) welke persoonlijke hulpbronnen zijn van belang om je motivatie vast te houden? g) welke lessen kan ik meenemen uit de motivatiemonitor om mijn motivatie te versterken? Deze opdracht staat in het werkboek, maar ook in de portfolio. In de loop van de training gaan de deelnemers deze opdracht in de portfolio invullen, zodra duidelijk wordt waar ze echt aan willen gaan werken. Opdracht 1.4 is bedoeld als oefening. De opdracht in de portfolio als ze echt een keuze hebben gemaakt. De trainers dragen er zorg voor dat de deelnemers dan ook de portfolioopdracht invullen. ALTERNATIEF VOOR 1.4 Opdracht 1.5 Willen en bereiken Duur: 30 minuten Vorm: Leerdoel/ inhoud: Interview in tweetallen Deelnemers ervaren dat willen een richtinggevend principe is, m.a.w. het geeft energie en richting om doelen te bereiken. A begeleidt B aan de hand van de volgende stappen/ vragen: 1. Ga naar een ervaring waarin je iets werkelijk wilde en dat ook hebt bereikt 2. B vertelt over deze ervaring aan A, A luistert en vraagt door zonder het in- of aan te vullen 3. B vertelt wat hij heeft bereikt: wat heb je overwonnen, welke weerstanden heb je overwonnen, welke prijs heb je betaald of wel welke inspanning/ inzet - materieel of immaterieel - moest je leveren? 4. B ervaart die situatie in het hier en nu en vertelt hoe dat voelt en hoeveel energie het gaf/ geeft 5. A vraagt aan B wat de beloning was van deze inzet (wilsenergie) Vervolgens worden de rollen omgedraaid.

27 Programma handleiding: Wie ben ik, waar sta ik 27 Opdracht 1.6 (huiswerkopdracht voor warming up) Leerdoel/ inhoud: Deelnemers zien dat bepaald gedrag getuigt van motivatie. Pennen en kleurpotloden. Deelnemers vullen de lijst in en geven middels kleur aan waar ze veel gedrag of weinig gedrag vertonen. De trainer vraagt plenair na hoe de kleuren eruit zien: veel rood is veel actie. Vraag door: wat doe je concreet? De trainer legt de link met de verschillende aspecten van motivatie. Is veel actie per definitie veel motivatie? Opdracht 1.6 (kort evalueren) Pak eerst pen en kleurpotloden voor je aan de gang gaat. Hieronder staat een lijst met allerlei activiteiten. als je het nooit doet, kleur je dat vakje geel als je het soms doet, kleur je dat vakje blauw als je het vaak doet, kleur je dat vakje rood. Je kunt ook zelf activiteiten invullen. Activiteit Doe ik veel Doe ik nooit Doe ik soms sporten Blowen Fietsen Uitgaan Klussen bier drinken vrijwilligerswerk Gokken Gamen Internetten Koken Puzzelen de hond uitlaten muziek luisteren televisie kijken ouder(s) bezoeken kind(eren) bezoeken msn-en vriend(en) bezoeken Wat voor kleuren krijgt jouw opdracht? Ofwel: kun je je motivatie ook laten zien in je gedrag?

Sollicitatietraining: op weg naar stage & werk

Sollicitatietraining: op weg naar stage & werk Sollicitatietraining: op weg naar stage & werk De jongeren die zich aanmelden bij Maljuna Frato hebben een grote afstand tot de arbeidsmarkt en hebben weinig of geen zicht op hun mogelijkheden, kwaliteiten

Nadere informatie

Waarom doen ze nou niet gewoon wat ik zeg! Motiveren tot gedragsverandering; Wat is lastig en wat kun je doen?

Waarom doen ze nou niet gewoon wat ik zeg! Motiveren tot gedragsverandering; Wat is lastig en wat kun je doen? Waarom doen ze nou niet gewoon wat ik zeg! Motiveren tot gedragsverandering; Wat is lastig en wat kun je doen? Leerlingen met SOLK Effectieve gesprekken met ouders en leerlingen drs. Hilde Jans psycholoog

Nadere informatie

Welke ruimte en skills hebben leerlingen nodig om bevlogen en gemotiveerd te werken. Astrid van den Hurk 22 januari 2015

Welke ruimte en skills hebben leerlingen nodig om bevlogen en gemotiveerd te werken. Astrid van den Hurk 22 januari 2015 Welke ruimte en skills hebben leerlingen nodig om bevlogen en gemotiveerd te werken Astrid van den Hurk 22 januari 2015 Doelen Zicht op basisbehoeftes van leerlingen om gemotiveerd te kunnen werken; Zelfdeterminatietheorie

Nadere informatie

Reader Gespreksvoering

Reader Gespreksvoering Reader Gespreksvoering Achtergrondinformatie Soorten vragen Actief Luisteren Slecht nieuws Gesprek Fasen in het gesprek Soorten Vragen In een gesprek kun je verschillende soorten vragen stellen. Al je

Nadere informatie

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost Beantwoord eerst de volgende vragen: 1. Welke inzichten heb je gekregen n.a.v. het vorige deel en de oefeningen die je hebt gedaan? 2. Wat heb je er in de praktijk mee gedaan? 3. Wat was het effect op

Nadere informatie

Stap 3 Leeractiviteiten begeleiden

Stap 3 Leeractiviteiten begeleiden Stap 3 Leeractiviteiten begeleiden Bij het begeleiden van leeractiviteiten kun je twee aspecten aan het gedrag van leerkrachten onderscheiden, namelijk het pedagogisch handelen en het didactisch handelen.

Nadere informatie

Doel en resultaat WPOplus training

Doel en resultaat WPOplus training Doel en resultaat WPOplus training Effect: Werknemers vergroten zichtbaar de vaardigheden goed werknemerschap en daardoor kunnen ze doorstromen in hun loopbaan Resultaat: Deelnemers in staat stellen WPO

Nadere informatie

STEVIGE STAP TRAINING 1. stevige stap training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl

STEVIGE STAP TRAINING 1. stevige stap training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl STEVIGE STAP TRAINING 1 stevige stap training www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl 2 KINDERPRAKTIJK LANDSMEER STEVIGE STAP TRAINING 3 INFORMATIE BROCHURE STEVIGE STAP TRAINING

Nadere informatie

TRAINING 1. Tijd: Onderwerp: Waarom Resultaat Werkvorm Materiaal

TRAINING 1. Tijd: Onderwerp: Waarom Resultaat Werkvorm Materiaal DRAAIBOEK TRAINING 1, 2,3,4,5 REALISTEN ROADMOVIE De prezi presentatie voor de trainingsbijeenkomsten vindt u via de onderstaande link. https://prezi.com/0txqqdqmauta/training-realisten-roadmovie-5-bijeenkomsten/

Nadere informatie

Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN

Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN PRAKTISCHE INFORMATIE Wat voor cursus? Het is een cursus voor mensen die, om wat voor reden dan ook, geen stevige vriendenkring (meer) hebben en die actief willen onderzoeken

Nadere informatie

Ik-Wijzer Naam: Sander Geleynse Datum: 27 januari 2016

Ik-Wijzer Naam: Sander Geleynse Datum: 27 januari 2016 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Jouw uitslag... 4 Pagina 2 van 8 1. Inleiding Hallo Sander, Dit is de uitslag van jouw Ik-Wijzer. Hierin staat wat jij belangrijk vindt en wat je minder belangrijk vindt.

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

Het gedragmodel. 1. Inleiding

Het gedragmodel. 1. Inleiding Het gedragmodel 1. Inleiding Het gedragmodel is een NLP-techiek, ontwikkeld door Peter Dalmeijer (zie www.vidarte.nl) en Paul Lenferink. Het model leert ons feedback te geven waarbij we anderen op hun

Nadere informatie

en zelfbeeld Lichamelijke ontwikkeling Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Kinderboeken: Les 1: Wie ben ik Lesoverzicht

en zelfbeeld Lichamelijke ontwikkeling Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Kinderboeken: Les 1: Wie ben ik Lesoverzicht I Lichamelijke ontwikkeling en zelfbeeld Les 1: Wie ben ik Lesoverzicht Lesdoelen: Kinderen worden zich meer bewust van eigen talenten en eigenschappen en ontwikkelen een positief zelfbeeld. Kinderen kunnen

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

KNLTB Stappenplan. beleidsplan tennisvereniging X

KNLTB Stappenplan. beleidsplan tennisvereniging X KNLTB Stappenplan beleidsplan tennisvereniging X Inleiding Iedere verenigingsbestuurder weet in het achterhoofd dat het belangrijk is om beleidsmatig en doelgericht te werken. Toch komen de meeste verenigingsbestuurders

Nadere informatie

Leerjaar 4: Lesopbouw en suggesties (incl. bewijzenblad) voor leerroute A

Leerjaar 4: Lesopbouw en suggesties (incl. bewijzenblad) voor leerroute A Leerjaar 4: Lesopbouw en suggesties (incl. bewijzenblad) voor leerroute A Thema 12: Het vinden van werk c: Kiezen en solliciteren naar passende stageplek Thema 1 Introles De leerling oriënteert zich op

Nadere informatie

Toepassing van de fases van gedragsverandering in de praktijk

Toepassing van de fases van gedragsverandering in de praktijk Toepassing van de fases van gedragsverandering in de praktijk Jouw werk bestaat eruit om de klant te begeleiden bij een verandering in zijn financiële gedrag. Daarvoor kun je het model van DiClemente,

Nadere informatie

Van werkdruk naar werkplezier

Van werkdruk naar werkplezier Van werkdruk naar werkplezier Het Programma Onze visie Werkdruk leidt tot minder werkplezier, wrijving in de samenwerking en op termijn mogelijk verzuim door stressklachten. Als medewerkers echter uitgedaagd

Nadere informatie

Hoe werkt advies? Ze weten niet wat Ze weten niet waarom Ze weten niet hoe. HersenletselCongres 2014 3 november

Hoe werkt advies? Ze weten niet wat Ze weten niet waarom Ze weten niet hoe. HersenletselCongres 2014 3 november HersenletselCongres 2014 3 november Disclosure belangen sprekers C1 Waarom doen ze nou niet gewoon wat ik zeg! Motiveren tot gedragsverandering; wat is lastig en wat kun je als professional doen? (potentiële)

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar DOELSTELLINGEN Ouders zijn zich ervan bewust dat je altijd en overal communiceert Ouders wisselen ervaringen met elkaar uit over hoe de communicatie met hun pubers verloopt Ouders verwerven meer inzicht

Nadere informatie

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden zelfstandig leren Leren leren is veel meer dan leren studeren, veel meer dan sneller lijstjes blokken of betere schema s maken. Zelfstandig leren houdt in: informatie kunnen verwerven, verwerken en toepassen

Nadere informatie

Formulieren bij opdrachten

Formulieren bij opdrachten Formulieren bij opdrachten Formulier 1 Functieomschrijving slb er sterkte-zwakteanalyse Functieomschrijving slb er sterkte-zwakteanalyse Kernfuncties Criteria Bevindingen Goed Zwak Begeleidingsgesprekken

Nadere informatie

Motiverend leidinggeven: invloed op gedrag. 26 november 2014 Frank Goijarts

Motiverend leidinggeven: invloed op gedrag. 26 november 2014 Frank Goijarts Motiverend leidinggeven: invloed op gedrag 26 november 2014 Frank Goijarts Programma Gedragsverandering: wat werkt? Weerstand tegen veranderen Motivatie 3.0 (intrinsiek) Kernpunten Motiverende benadering

Nadere informatie

Vaardigheidsmeter Communicatie

Vaardigheidsmeter Communicatie Vaardigheidsmeter Communicatie Persoonlijke effectiviteit Teamvaardigheden Een goede eerste indruk Zelfempowerment Communiceren binnen een team Teambuilding Assertiviteit Vergaderingen leiden Anderen beïnvloeden

Nadere informatie

opleiding Leergang Train de Trainer Trainers in

opleiding Leergang Train de Trainer Trainers in Trainers in opleiding Leergang Train de Trainer Het is niet de sterkste die overleeft, ook niet de slimste, maar degene die het meest openstaat voor verandering. Unieke insteek! De wereld om ons heen verandert

Nadere informatie

Rapport: Delegeren is te leren.

Rapport: Delegeren is te leren. Rapport: Delegeren is te leren. Ingrid Jeuring, trainer, coach, spreker 1 Delegeren is te leren. Allereerst bedankt voor het downloaden van dit rapport. Het betekent dat je open staat voor ontwikkeling

Nadere informatie

Waarom doen ze nou niet gewoon wat ik zeg! Workshop Motiverende Gespreksvoering Hoe werkt advies? drs. Hilde Jans psycholoog hilde.jans@cambiamo.

Waarom doen ze nou niet gewoon wat ik zeg! Workshop Motiverende Gespreksvoering Hoe werkt advies? drs. Hilde Jans psycholoog hilde.jans@cambiamo. Waarom doen ze nou niet gewoon wat ik zeg! Workshop Motiverende Gespreksvoering Hoe werkt advies? drs. Hilde Jans psycholoog hilde.jans@cambiamo.nl Waarom mensen niet? Dus wat kun je doen? Ze weten niet

Nadere informatie

Creatief en flexibel toepassen van Triplep. Maarten Vos Doe, laat zien, lach, oefen en geef applaus

Creatief en flexibel toepassen van Triplep. Maarten Vos Doe, laat zien, lach, oefen en geef applaus Creatief en flexibel toepassen van Triplep Maarten Vos Doe, laat zien, lach, oefen en geef applaus Programma Overzicht Kennismaking Persoonlijke werving van ouders Een goede relatie opbouwen met de ouders

Nadere informatie

De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën:

De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën: > Categorieën De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën: 1 > Poten, vleugels, vinnen 2 > Leren en werken 3 > Aarde, water,

Nadere informatie

Stress & Burn Out. ubeon Academy

Stress & Burn Out. ubeon Academy Stress & Burn Out ubeon Academy Programma Stress & Burn Out, twee thema s die tot voor kort taboe waren in vele werkomgevingen, vragen vandaag de dag extra aandacht. Naast opleidingen gericht op individuele

Nadere informatie

Trainingen. Attitude en Mindset. Moraal Resultaatgericht Coachen

Trainingen. Attitude en Mindset. Moraal Resultaatgericht Coachen Moraal Resultaatgericht Coachen coaching & training voor bedrijven en particulieren Hoornplantsoen 64 2652 BM Berkel en Rodenrijs telefoon 010-5225426 Hoornplantsoen 64 mobiel 06-40597816 info@resultaatgericht-coachen.nl

Nadere informatie

Doorbreek je belemmerende overtuigingen!

Doorbreek je belemmerende overtuigingen! Doorbreek je belemmerende overtuigingen! Herken je het dat je soms dingen toch op dezelfde manier blijft doen, terwijl je het eigenlijk anders wilde? Dat het je niet lukt om de verandering te maken? Als

Nadere informatie

11 NIEUWE SPELVORMEN TE GEBRUIKEN BIJ DE TRAININGSTOOL CREATIEF COMMUNICEREN IN BEELD EN WOORD

11 NIEUWE SPELVORMEN TE GEBRUIKEN BIJ DE TRAININGSTOOL CREATIEF COMMUNICEREN IN BEELD EN WOORD 11 NIEUWE SPELVORMEN TE GEBRUIKEN BIJ DE TRAININGSTOOL CREATIEF COMMUNICEREN IN BEELD EN WOORD PAGINA SPELVORM 2 een heldere missie trekt klanten 3 een nieuwe achternaam 4 het beeld als talking piece 5

Nadere informatie

Het doet ons bijzonder genoegen dat u de opleiding KT 2 (KorfbalTrainer 2) gaat volgen.

Het doet ons bijzonder genoegen dat u de opleiding KT 2 (KorfbalTrainer 2) gaat volgen. Beste cursist, Het doet ons bijzonder genoegen dat u de opleiding KT 2 (KorfbalTrainer 2) gaat volgen. U heeft bijgaand de handleiding voor de cursist en die voor de PB (PraktijkBegeleider) digitaal ontvangen.

Nadere informatie

Ontwikkeling. Opleiding Persoonlijke Ontwikkeling

Ontwikkeling. Opleiding Persoonlijke Ontwikkeling Ontwikkeling Opleiding Persoonlijke Ontwikkeling Opleiding Persoonlijke Ontwikkeling Waarom? Ik heb het idee dat ik wel eens tekortschiet als het erom gaat anderen duidelijk te maken wat ik bedoel. Ik

Nadere informatie

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou!

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou! DEEL 1 1 WERKBOEK 5 Eigen keuze Inhoud 2 1. Hoe zit het met je keuzes? 3 2. Hoe stap je uit je automatische piloot? 7 3. Juiste keuzes maken doe je met 3 vragen 9 4. Vervolg & afronding 11 1. Hoe zit het

Nadere informatie

Leren/coachen van meisjes - Dingen om bij stil te staan

Leren/coachen van meisjes - Dingen om bij stil te staan De ontwikkeling van vrouwen en meisjes in het rugby heeft de afgelopen jaren flink aan momentum gewonnen en de beslissing om zowel heren als dames uit te laten komen op het sevenstoernooi van de Olympische

Nadere informatie

Het White Box model:

Het White Box model: Het White Box model: Een krachtige veranderstrategie die mensen in beweging brengt. Visie, aanpak en trainingsadvies Een waardevol gespreksmodel voor, WMO en Jeugdwet, consulenten om eigen initiatief en

Nadere informatie

6.2.1 Dealen met afleiding onderweg

6.2.1 Dealen met afleiding onderweg Stap 6: Deel 2 6.2.1 Dealen met afleiding onderweg In het tweede deel van jullie experiment ga je verder met het ondernemen van ACTies die je met de anderen hebt afgesproken te doen. Daarnaast krijg je

Nadere informatie

E-book. 5 werkvormen voor een krachtig actieplan. Mastering Change

E-book. 5 werkvormen voor een krachtig actieplan. Mastering Change E-book 5 werkvormen voor een krachtig actieplan Mastering Change 5 werkvormen voor een krachtig actieplan Door Stefan op de Woerd en Jochem Aubel Het is een grote uitdaging voor veel trainers is om ervoor

Nadere informatie

ogen en oren open! Luister je wel?

ogen en oren open! Luister je wel? ogen en oren open! Luister je wel? 1 Verbale communicatie met jonge spelers Communiceren met jonge spelers is een vaardigheid die je van nature moet hebben. Je kunt het of je kunt het niet. Die uitspraak

Nadere informatie

Hoe motivatie werkt en draagvlak groeit

Hoe motivatie werkt en draagvlak groeit Hoe motivatie werkt en draagvlak groeit Toelichting Hierbij een compilatie van diverse artikelen over motivatie, draagvlak en verandertrajecten voor de interne coördinator cultuureducatie ICC. 1 Hoe werkt

Nadere informatie

SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL

SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL Bij werken, zowel betaald als vrijwillig, hoort leiding krijgen of leiding geven. De vraag wat effectief leiderschap is houdt dan ook veel mensen bezig. De meningen hierover

Nadere informatie

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling 1. Aandachtspunten voor een gesprek met ouders i.v.m. een vermoeden van kindermishandeling: Als je je zorgen maakt over een

Nadere informatie

Competenties De Fontein

Competenties De Fontein Competenties De Fontein We werken met de volgende 4 competenties: 1. Verantwoordelijkheid 2. Samenwerken 3. Organisatie en planning, zelfstandigheid 4. Motivatie - In klas 1 wordt gewerkt aan de volgende

Nadere informatie

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN COMMUNICEREN VANUIT JE KERN Wil je duurzaam doelen bereiken? Zorg dan voor verbonden medewerkers! Afgestemde medewerkers zijn een belangrijke aanjager voor het realiseren van samenwerking en innovatie

Nadere informatie

Motivational Interviewing: ontdek de kracht van motiveren

Motivational Interviewing: ontdek de kracht van motiveren Motivational Interviewing: ontdek de kracht van motiveren Stijn van Merendonk Trainer @stijnvmerendonk Is dit herkenbaar? Miller & Rollnick. De ontwikkelaars Bouwden verder op erfgoed Carl Rogers Zij maakten

Nadere informatie

> TAALWERKBLAD PARTICIPATIE

> TAALWERKBLAD PARTICIPATIE TAALWERKBLAD PARTICIPATIE aanpak coach cultuur deelnemen doel eigenschappen heden integreren kwaliteiten meedoen mentor nu plan samenleving toekomst vaardigheden verleden verwachtingen wensen DE WERKWOORDSTIJDEN

Nadere informatie

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken?

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken? Werkblad: 1. Wat is je leerstijl? Om uit te vinden welke van de vier leerstijlen het meest lijkt op jouw leerstijl, kun je dit simpele testje doen. Stel je eens voor dat je zojuist een nieuwe apparaat

Nadere informatie

COACHINGSVAARDIGHEDEN. Maarten Van de Broek

COACHINGSVAARDIGHEDEN. Maarten Van de Broek COACHINGSVAARDIGHEDEN Maarten Van de Broek Effect op gecoachte bevestiging groei Ondersteuning status quo Effect bedreiging uitdaging Ondersteuning door actief luisteren Met je lichaam Open houding, oogcontact,

Nadere informatie

De 5 stappen om goede voornemens te laten slagen

De 5 stappen om goede voornemens te laten slagen De 5 stappen om goede voornemens te laten slagen Op 1 januari worden volop goede voornemens gemaakt. We willen stoppen met roken, afvallen, meer bewegen, gezonder leven en ga zo maar door. Afvallen is

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

STA STERK TRAINING 1. sta sterk training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl

STA STERK TRAINING 1. sta sterk training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl STA STERK TRAINING 1 sta sterk training www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl 2 KINDERPRAKTIJK LANDSMEER STA STERK TRAINING 3 De sta sterk training achtergrond sta sterk Training

Nadere informatie

Leerstraf TACt Individueel. Informatie voor jongeren

Leerstraf TACt Individueel. Informatie voor jongeren Leerstraf TACt Individueel Informatie voor jongeren Je gaat de leerstraf TACt Individueel volgen. Deze brochure legt uit wat de leerstraf is en wat we van jou verwachten. Inhoud 4 > Wat lees je in deze

Nadere informatie

Verhogen van leerlingmotivatie. bij wereldoriëntatie / kernconcepten door motivatie-ondersteunend leerkrachtengedrag

Verhogen van leerlingmotivatie. bij wereldoriëntatie / kernconcepten door motivatie-ondersteunend leerkrachtengedrag Astrid van den Hurk & Kris Verbeeck Verhogen van leerlingmotivatie bij wereldoriëntatie / kernconcepten door motivatie-ondersteunend leerkrachtengedrag Najaar 2013 Programma Opening en welkom Deelname

Nadere informatie

2010.2 Peter Rigtering 10 tips om te veranderen 1

2010.2 Peter Rigtering 10 tips om te veranderen 1 2010.2 Peter Rigtering 10 tips om te veranderen 1 Ben je tevreden met je huidige leven? Met je baan, je relaties en je gezondheid? Ben je vol zelfvertrouwen, relaxed en tevreden? Of zijn er dingen die

Nadere informatie

Reflectiegesprekken met kinderen

Reflectiegesprekken met kinderen Reflectiegesprekken met kinderen Hierbij een samenvatting van allerlei soorten vragen die je kunt stellen bij het voeren van (reflectie)gesprekken met kinderen. 1. Van gesloten vragen naar open vragen

Nadere informatie

Verbetertraject Zeggenschap / Kwaliteit van Bestaan sector Lichamelijke Gehandicaptenzorg

Verbetertraject Zeggenschap / Kwaliteit van Bestaan sector Lichamelijke Gehandicaptenzorg Verbetertraject Zeggenschap / Kwaliteit van Bestaan sector Lichamelijke Gehandicaptenzorg Cursus Mondigheid Dit praktijkvoorbeeld uit het verbetertraject Zeggenschap in de LG sector is door InteraktContour

Nadere informatie

Van huidige situatie ------------ naar --------------------------------- gewenste situatie

Van huidige situatie ------------ naar --------------------------------- gewenste situatie Doelen stellen NLP is een doelgerichte, praktische en mensvriendelijke techniek. NLP = ervaren, ervaren in denken, voelen en doen. Middels een praktisch toepasbaar model leren we om de eigen hulpmiddelen,

Nadere informatie

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Werken in driehoeken is een wijze van samenwerking die in elke organisatie en in elk netwerk mogelijk is. Het maakt dat we kunnen werken vanuit een heldere

Nadere informatie

Bron: Handleiding bij feedbackkader, Marjoleine Dobbelaer, Onderwijsinspectie 2013

Bron: Handleiding bij feedbackkader, Marjoleine Dobbelaer, Onderwijsinspectie 2013 Effectief feedback geven en ontvangen Bron: Handleiding bij feedbackkader, Marjoleine Dobbelaer, nderwijsinspectie 2013 Inleiding Deze handleiding is geschreven ter ondersteuning van het gebruik van het

Nadere informatie

MODULE #7 CORE PURPOSE

MODULE #7 CORE PURPOSE MODULE #7 CORE PURPOSE Welkom bij het 90 dagen mindset coachings programma. Dit programma heeft de potentie om jouw leven compleet te veranderen de komende 90 dagen. Daarin is het belangrijk dat je de

Nadere informatie

FAALANGST DE BAAS! TRAINING 1. faalangst. de baas! training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl

FAALANGST DE BAAS! TRAINING 1. faalangst. de baas! training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl FAALANGST DE BAAS! TRAINING 1 faalangst de baas! training www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl 2 KINDERPRAKTIJK LANDSMEER FAALANGST DE BAAS! TRAINING 3 faalangst de Baas! training

Nadere informatie

2.9 Lesplan opzet workshop 8 Lesformulier

2.9 Lesplan opzet workshop 8 Lesformulier 2.9 Lesplan opzet workshop 8 Lesformulier Naam docent: Onderwerp van de les/training/ workshop: Aantal deelnemende studenten: Datum: Presenteren Beginsituatie: Groep kent elkaar nu al redelijk goed. Er

Nadere informatie

Rondvraag. Persoonlijke rapportage van M. Gulden

Rondvraag. Persoonlijke rapportage van M. Gulden Rondvraag Persoonlijke rapportage van M. Gulden Gegevens deelnemer Naam Organisatie Functie B. Smit PiCompany Intern Leraar De Zevensprong Gegevens Rondvraag Datum 31 oktober 2005 Nummer 31721.96907 Profiel

Nadere informatie

Zelfbeeld. Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld.

Zelfbeeld. Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld. Zelfbeeld Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld. Een kind dat over het algemeen positief over zichzelf denkt, heeft meer zelfvertrouwen.

Nadere informatie

Competenties op het gebied van Management en Leidinggeven

Competenties op het gebied van Management en Leidinggeven P E O P L E I M P R O V E P E R F O R M A N C E Com puterw eg 1,3542 D P U trecht Postbus 1087,3600 BB Maarssen tel.0346-55 90 10 fax 0346-55 90 15 w w w.picom pany.nl servicedesk@ picom pany.nl Het PiCompany

Nadere informatie

Competentieprofiel voor coaches

Competentieprofiel voor coaches Competentieprofiel voor coaches I. Visie op coaching Kwaliteit in coaching wordt in hoge mate bepaald door de bijdrage die de coach biedt aan: 1. Het leerproces van de klant in relatie tot diens werkcontext.

Nadere informatie

Kaarten voor Leerling-bemiddeling

Kaarten voor Leerling-bemiddeling Math Boesten Communicatie & Conflicthantering Mediation Training Coaching Arno Callemeijn Communicatie & Conflicthantering Mediation Training Coaching Kaarten voor Leerling-bemiddeling Een handzaam hulpmiddel

Nadere informatie

Het belang van de relatie. Onderzoek naar werkalliantie bij jongeren met een licht verstandelijke beperking

Het belang van de relatie. Onderzoek naar werkalliantie bij jongeren met een licht verstandelijke beperking Het belang van de relatie Onderzoek naar werkalliantie bij jongeren met een licht verstandelijke beperking Hoe zou je in één woord werkalliantie omschrijven bij jongeren met een LVB? Programma en doelen

Nadere informatie

Doel van deze presentatie is

Doel van deze presentatie is Doel van deze presentatie is Oplossingsgericht? Sjoemelen? Evaluatie van de praktische oefening. Verbetersuggesties qua oplossingsgerichtheid (niet met betrekking tot de inhoud van de gebruikte materialen)

Nadere informatie

Motiverende gesprekstechnieken. zelf. redzaamheid

Motiverende gesprekstechnieken. zelf. redzaamheid Motiverende gesprekstechnieken zelf redzaamheid Motiverende gesprekstechnieken Wat is motiverende gespreksvoering? Motiverende gespreksvoering is een cliëntgerichte, directieve methode om te bevorderen

Nadere informatie

Stap 6. Stap 6: Deel 1. Changes only take place through action Dalai Lama. Wat ga je doen?

Stap 6. Stap 6: Deel 1. Changes only take place through action Dalai Lama. Wat ga je doen? Stap 6. Changes only take place through action Dalai Lama Wat ga je doen? Jullie hebben een ACTiePlan voor het experiment gemaakt. Dat betekent dat je een nieuwe rol en andere ACTies gaat uitproberen dan

Nadere informatie

Persoonlijk Actieplan voor Ontwikkeling

Persoonlijk Actieplan voor Ontwikkeling PAPI PAPI Coachingsrapport Persoonlijk Actieplan voor Ontwikkeling Alle rechten voorbehouden Cubiks Intellectual Property Limited 2008. De inhoud van dit document is relevant op de afnamedatum en bevat

Nadere informatie

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Werken in driehoeken is een wijze van samenwerking die in elke organisatie, projectteam en netwerk mogelijk is. Het maakt dat we kunnen werken vanuit een heldere

Nadere informatie

Derks & Derks B.V. Derks & Derks Interviewkalender Interviewtips met humor belicht. Tel. 033-472 80 87 www.derksenderks.nl. adviseurs in human talent

Derks & Derks B.V. Derks & Derks Interviewkalender Interviewtips met humor belicht. Tel. 033-472 80 87 www.derksenderks.nl. adviseurs in human talent 2012 Derks & Derks Interviewkalender Interviewtips met humor belicht. Derks & Derks Interviewkalender Weet wat je wil meten Voor een goed interview is een scherp functiebeeld noodzakelijk. Zorg ervoor

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Johan Vosbergen Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Johan Vosbergen... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Johan,

Nadere informatie

Trainershandleiding Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar

Trainershandleiding Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar Trainershandleiding Brugklas Bikkels versie 2014 Inhoudsopgave Introductie Organiseer je training Praktische tips De werkmap Powerpoint presentatie Ouderbrieven Draaiboek Bijeenkomst 1 Bijeenkomst 2 Bijeenkomst

Nadere informatie

18-9-2014. Pedagogische opleiding theorie. Doelstellingen. Doelstellingen. Hoofdstuk 1 Communicatie en feedback. De kennis over de begrippen:

18-9-2014. Pedagogische opleiding theorie. Doelstellingen. Doelstellingen. Hoofdstuk 1 Communicatie en feedback. De kennis over de begrippen: Pedagogische opleiding theorie Hoofdstuk 1 Communicatie en feedback Doelstellingen De kennis over de begrippen:, feedback, opleiden en leren kunnen uitdrukken en verfijnen Doelstellingen De voornaamste

Nadere informatie

2015 Gerard de Wit voor Psychodidact Waalwijk Bron: Stijn van Merendonk, Sergio van der Pluim, Gerard de Wit e.a. Niets uit deze uitgave mag worden

2015 Gerard de Wit voor Psychodidact Waalwijk Bron: Stijn van Merendonk, Sergio van der Pluim, Gerard de Wit e.a. Niets uit deze uitgave mag worden 2015 Gerard de Wit voor Psychodidact Waalwijk Bron: Stijn van Merendonk, Sergio van der Pluim, Gerard de Wit e.a. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Lisa Westerman Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Lisa Westerman... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Lisa,

Nadere informatie

Training Resultaatgericht Coachen

Training Resultaatgericht Coachen Training Resultaatgericht Coachen met aandacht voor zingeving Herken je dit? Je bent verantwoordelijk voor de gang van zaken op je werk. Je hebt alle verantwoordelijkheid, maar niet de bijbehorende bevoegdheden.

Nadere informatie

Ben Tiggelaar Dromen Durven Doen 33e druk 2011

Ben Tiggelaar Dromen Durven Doen 33e druk 2011 De meeste mensen houden hun voornemens niet vol, en zeker niet als het niet concreet is. Gedrag is de zwakke schakel tussen plannen en resultaten. Gedrag is alles wat we: - zichtbaar (bewegingen en woorden)

Nadere informatie

Mensen Motiveren. door Stephan Vanhaverbeke Certified NLP Trainer. @CoachSteff

Mensen Motiveren. door Stephan Vanhaverbeke Certified NLP Trainer. @CoachSteff Mensen Motiveren door Stephan Vanhaverbeke Certified NLP Trainer @CoachSteff Hoe je mensen in beweging kan zetten Kennismaking Wat wil je graag meenemen? Inhoud De context De perceptie De dip De voorkeuren

Nadere informatie

Zelfreflectie meetinstrument Ondernemende houding studenten Z&W

Zelfreflectie meetinstrument Ondernemende houding studenten Z&W Zelfreflectie meetinstrument Ondernemende houding studenten Z&W 1 Naam student: Studentnummer: Datum: Naam leercoach: Inleiding Voor jou ligt het meetinstrument ondernemende houding. Met dit meetinstrument

Nadere informatie

2013-2017. Huiswerkbeleid

2013-2017. Huiswerkbeleid 01-017 Huiswerkbeleid Inhoudsopgave Beschrijving doelgroep Visie op onderwijs Basisvisie Leerinhouden/Activiteiten De voor- en nadelen van het geven van huiswerk Voordelen Nadelen Richtlijnen voor het

Nadere informatie

Verbindingsactietraining

Verbindingsactietraining Verbindingsactietraining Vaardigheden Open vragen stellen Luisteren Samenvatten Doorvragen Herformuleren Lichaamstaal laten zien Afkoelen Stappen Werkafspraken Vertellen Voelen Willen Samen Oplossen Afspraken

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Moeilijke kindervragen

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Moeilijke kindervragen DOELSTELLINGEN De ouders hebben ervaren dat hun kind niet het enige is dat moeilijke vragen stelt en dat zij elkaar kunnen ondersteunen in de omgang hiermee. De ouders kunnen met hun kind in gesprek gaan

Nadere informatie

Is snel starten wel effectief?

Is snel starten wel effectief? Is snel starten wel effectief? Stijn van Merendonk Trainer Motivational Interviewing Elke week 1 tip? @stijnvmerendonk Programma Gedragsverandering Welke uitspraken wil je zeker niet hebben Ambivalentie

Nadere informatie

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten Tot een geloofsgesprek komen I Ontmoeten Het geloofsgesprek vindt plaats in een ontmoeting. Allerlei soorten ontmoetingen. Soms kort en eenmalig, soms met mensen met wie je meer omgaat. Bij de ontmoeting

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Opa, wie is God? Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van kinderen van 0-8 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Opa, wie is God? Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van kinderen van 0-8 jaar DOELSTELLINGEN Grootouders wisselen ervaringen uit over geloofsopvoeding en kleinkinderen. Grootouders helpen elkaar op weg met tips en adviezen over geloofsopvoeding en kleinkinderen. Grootouders zijn

Nadere informatie

Het verhaal van mijn leven. Biografische cursus waarin buurtgenoten zich verbinden

Het verhaal van mijn leven. Biografische cursus waarin buurtgenoten zich verbinden Het verhaal van mijn leven Biografische cursus waarin buurtgenoten zich verbinden Cursus voor Fact-cliënten en andere buurtbewoners door Ria Velema, Ann Evers-Schillhorn van Veen, casemanagers Fact Lentis

Nadere informatie

een functioneringsgesprek verschilt naar aard en doel van een evaluatie of beoordelingsgesprek

een functioneringsgesprek verschilt naar aard en doel van een evaluatie of beoordelingsgesprek Het functioneringsgesprek Wat Een functioneringsgesprek is een periodiek gesprek tussen de medewerker en de direct leidinggevende over het werk (inhoud en uitvoering van het werk, werksfeer en werkomstandigheden)

Nadere informatie

Palliatieve Terminale zorg training voor beroepsbeoefenaren binnen de psychiatrie

Palliatieve Terminale zorg training voor beroepsbeoefenaren binnen de psychiatrie Deelnemer 1 Colofoon Deze training is vanuit een subsidie van het innovatiefonds voor zorgverzekeraars door de projectgroep palliatieve terminale zorg ontwikkeld binnen Geestelijke Gezondheidszorg Eindhoven

Nadere informatie

1. Doel en werkwijze intervisie

1. Doel en werkwijze intervisie 1. Doel en werkwijze intervisie Doel leren leren van elkaar. de groep gebruiken als oefensituatie themagerichte situaties bespreken de groep mee laten denken over een probleem en/of praktijksituatie experimenteren

Nadere informatie

Motiverende Gespreksvoering

Motiverende Gespreksvoering Motiverende Gespreksvoering Gert Jan van der Burg Kinderarts - MI trainer Wie ben ik en wat doe ik? Sinds 1988 Kinderarts (Amsterdam, Blaricum, Ede) Driedaagse MI cursus in 2005 Toepassen in de praktijk

Nadere informatie

Begaafde leerlingen komen er vanzelf... Implementatie van een verandering van de pedagogische beroepspraktijk op basis van praktijkgericht onderzoek.

Begaafde leerlingen komen er vanzelf... Implementatie van een verandering van de pedagogische beroepspraktijk op basis van praktijkgericht onderzoek. Begaafde leerlingen komen er vanzelf... toch? Implementatie van een verandering van de pedagogische beroepspraktijk op basis van praktijkgericht onderzoek. Teambijeenkomsten Anneke Gielis Begaafde leerlingen

Nadere informatie

Vraag het de patiënt. En: Durf te luisteren. Irèn Alders, Stichting Tinkerbell Patiëntencoach. Zwolle. 4 februari 2013

Vraag het de patiënt. En: Durf te luisteren. Irèn Alders, Stichting Tinkerbell Patiëntencoach. Zwolle. 4 februari 2013 Vraag het de patiënt En: Durf te luisteren Irèn Alders, Stichting Tinkerbell Patiëntencoach Zwolle 4 februari 2013 Instructie voor tafelbegeleiders bij de thema-avonden georganiseerd door de DVN in samenwerking

Nadere informatie

Beroepsopdracht 3: Zorg voor de veiligheid en voorlichting geven

Beroepsopdracht 3: Zorg voor de veiligheid en voorlichting geven l Beroepsopdracht 3: Zorg voor de veiligheid en voorlichting geven Pagina 1 van16 Werkprocessen en competenties gericht op het verpleegplan 1.1 Stelt verpleegkundige diagnose en stelt het verpleegplan

Nadere informatie