DE WITTE STOK. DRIEMAANDELIJKS TRIJDSCHRIFT Januari Februari Maart 2013 Nr

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "DE WITTE STOK. DRIEMAANDELIJKS TRIJDSCHRIFT Januari Februari Maart 2013 Nr. 1 2013"

Transcriptie

1 DE WITTE STOK DRIEMAANDELIJKS TRIJDSCHRIFT Januari Februari Maart 2013 Nr Afgiftekantoor Brussel X Erkenningsnummer: P Dossier: De toekomst van het braille. Steun het onderzoek! Aflossing van de wacht aan het onthaal. Hoe papierwerk bijhouden als je niet ziet. Onder Ons. EngeIandstraat Brussel Tel.: IBAN: BE BIC: BPOTBEB1

2 Redactie en coördinatie: Catherine Claeys. Hebben meegewerkt aan dit nummer: Stéphane Depoorter, Catherine Dosen, Michèle Dubois, Sabine Ghyssens, Céline Gurdebeke, Mohammed Hajjaoui, Anne Harts, Noëlla Jardin, Bruno Liesen, Lies Paelinck, Cyrielle Piccinin, Gérard Servais, Valérie Staal, Annick Van den Heuvel, Magda Van Waes. Foto s: Louise Castelein, Catherine Claeys, Mya Davis, Stéphane Depoorter, Gaby Goovaerts, Bruno Liesen, Lies Paelinck. Druk: Drukkerij Adam-Demortier. Abonnement:10 te storten op rekeningnummer IBAN: BE BIC: BPOTBEB1 met vermelding: «Abonnement Witte Stok». Gratis voor blinde en slechtziende personen. Op Daisy-CD beschikbaar en op onze website: Contact: Brailleliga vzw, Engelandstraat Brussel Tel.: Fax: Verantwoordelijke uitgever: Michel Magis, Engelandstraat Brussel. Help ons verkwisting te vermijden: indien u verhuist, er fouten in uw gegevens voorkomen of indien u dit tijdschrift meerdere malen ontvangt, gelieve ons te verwittigen! Houder van het bestand: Brailleliga vzw. Onze vereniging respecteert nauwgezet de privacy van haar schenkers en sympathisanten overeenkomstig de wet van 08/12/1992. Hun gegevens worden aan geen enkele andere vereniging of persoon bekendgemaakt. Op uw eenvoudig verzoek worden uw gegevens meegedeeld en zo nodig verbeterd. We kunnen het niet vaak genoeg herhalen: laat u niet misleiden door oneerlijke personen. De Brailleliga verkoopt niets, noch van deur tot deur, noch op de openbare weg. De Brailleliga wijst er nogmaals op dat zij een neutrale vereniging is, gehecht aan de democratische waarden en actief in het hele land. Zij staat ten dienste van alle blinde en slechtziende personen. IN DIT NUMMER: Editoriaal... p. 01 Dossier: Heeft het braille toekomst?... p. 02 Het braille bij de Brailleliga.... p. 09 Getuigenissen... p. 12 Rondvraag bij de lezers van De Witte Stok... p. 14 Oogheelkunde: 3 jonge onderzoekers werden beloond... p. 17 Aflossing van de wacht aan het onthaal van de Brailleliga... p. 20 Een nieuw lettertype als oplossing voor leesproblemen bij slechtziende kinderen?... p. 23 De Grondwet: Betere bescherming voor personen met een handicap... p. 27 Hoe papierwerk bijhouden als je niet ziet?... p. 29 Afspraak in uw streek: De Brailleliga op de 10 miles van Antwerpen, op de Ziezobeurs en Reva, op de 20 km door Brussel, aan de kust, p. 32 Vreugde en Verdriet, Dankwoord, Spijt en Solidariteit... p. 36 Fiscale aftrekbaarheid van giften: Wat is er veranderd?... p. 39 ONDER ONS Prijs Lion-Francout Nieuws van de BrailleShop: Sprekende polshorloges en sleutelhangers Sprekende personenweegschaal en podometer. Nieuws van de Sociale dienst: Nieuwe website Directie-Generaal Personen met een handicap Indexering tegemoetkomingen personen met een handicap MIVB: nieuwe vervoersvoorwaarden voor 65-plussers Verhoging prijs dienstencheques Nieuwe biljetten van 5 euro Werken als gepensioneerde voortaan eenvoudiger Welkom bij MeerMobiel REVA. Nieuws van de Dienst vrijetijdsbesteding: Activiteiten april mei juni Foto s Cover: Foto 1: Slechtziende jongen leert lezen. Foto 2: Bedankt Christiane, welkom Ineke! Foto 3: Handen die baille lezen. Foto 4: Jonge onderzoekers in de oogheelkunde, beloond door de Stichting voor de blinden.

3 editoriaal. Lezen, schrijven, zich informeren, onderzoeken,... dat is een beetje de rode draad in dit nummer van De Witte Stok. In ons dossier nemen we het braille onder de loep. Dankzij deze code, bestaande uit 6 reliëfpunten, is het geschreven woord nu al bijna 200 jaar volledig toegankelijk voor blinde personen. Het brailleonderwijs en het gebruik van het braille zouden achteruitgaan, zegt men Het braille zou zijn beste tijd gehad hebben? Of heeft het integendeel net een nieuwe en mooie toekomst voor zich? De antwoorden op die vragen vindt u op de volgende pagina s. De Witte Stok informeert u om de drie maanden en in de toekomst willen wij die dienst nog optimaliseren. Daarom hebben we, eind 2012, bij een gedeelte van onze lezers een rondvraag gedaan. Hun advies zal zeker goed van pas komen bij de herwerking van ons tijdschrift. Een samenvatting van de resultaten van de rondvraag kan u verderop in dit nummer lezen. Andere thema s die aan bod komen: Hoe kan het leren lezen bij kinderen met een visuele beperking gemakkelijker gemaakt worden? Hoe administratieve paperassen bijhouden als het zicht verdwijnt? Tot slot heeft de Stichting voor de blinden, stichting van openbaar nut van de Brailleliga, zoals elk jaar, prijzen uitgereikt aan drie jonge onderzoekers. Met hun werk willen ze een beter inzicht krijgen in visuele oogziektes zoals uveïtis, glaucoom en retinitis pigmentosa en de behandelingen verbeteren. Het onderzoek in de oogheelkunde geeft hoop aan duizenden personen in ons land. Om jonge onderzoekers te kunnen blijven steunen, nodigt de Brailleliga iedereen die dat wenst uit om een gift te doen via het overschrijvingsformulier dat bij dit nummer van De Witte Stok gevoegd is. Alvast van harte bedankt! 1

4 DOSSIeR : HeefT HeT braille een TOekOmST? Sinds 2001 vieren we elk jaar op 4 januari de Wereldbrailledag. Het is de geboortedag, in 1809, van Louis braille, de geniale uitvinder van de code met zes reliëfpunten waardoor blinden overal ter wereld toegang krijgen tot het schrift. Dit is niet alleen een dag van herdenking, maar ook de dag bij uitstek om even stil te staan bij de toekomst van het braille. Sinds enkele jaren gaan er stemmen op dat we moeten opletten voor een achteruitgang van het braille in het onderwijs en het gebruik van het braille in het algemeen. Is die bezorgdheid gegrond? Is het braille na 200 jaar trouwe dienst nu voorbijgestreefd? Het braille in crisis: mythe of realiteit? Uit een Amerikaanse studie blijkt dat in 1963, 51 % van de blinde leerlingen die naar gewone of buitengewone scholen gingen, braille gebruikte als belangrijkste manier om te lezen. In 2007 was dat aantal gedaald tot 10 %, en in 2011 zakte het verder tot onder de 9 %. In Frankrijk zouden er ongeveer mensen zijn die regelmatig gebruik maken van het braille, op een totaal van blinde personen en 1,2 miljoen slechtziende personen. Het geboorteland van Louis Braille telt minder dan 25 % braillegebruikers in onderwijsinstellingen voor blinde en slechtziende jongeren. Deze trend is merkbaar in alle geïndustrialiseerde landen, en is een weerspiegeling van de realiteit: het braille wordt steeds minder gebruikt. De terugval wordt versneld door de ontwikkeling van de spraaktechnologie, die de laatste jaren een enorme vooruitgang heeft geboekt. Pedagogen maken zich zorgen omdat het braille volgens hen nog steeds het enige middel is om blinde of zwaar slechtziende personen dusdanig te alfabetiseren dat ze het 2

5 Louis Braille schrift beheersen en zich zodoende verzekeren van de beste professionele slaagkansen. Zelfs voor personen die op latere leeftijd hun zicht verliezen, wanneer hun professionele leven al achter de rug is wat het geval is voor de meerderheid van de personen met een visuele beperking kan het braille nog van groot belang zijn in het dagelijkse leven. Toch speelt de technologie niet alleen in het nadeel van het braille: recente innovaties maken het schrift nog efficiënter en tonen aan dat het braille verre van voorbijgestreefd is, maar dat het zich integendeel perfect aanpast aan nieuwe technologieën en daarin zeker een nieuwe rol kan spelen. Waarom gaat het braille achteruit? Vreemd genoeg is het net de vooruitgang die onrechtstreeks een achteruitgang in het gebruik van het braille veroorzaakt. Door de vooruitgang in de oogheelkunde en door vroegtijdige opsporing is het aantal volledig blinden sterk teruggedrongen. Steeds minder kinderen worden daardoor blind geboren of verliezen hun zicht op jonge leeftijd. Jongeren met een visuele beperking worden meestal in de richting van integratie in het gewone onderwijs gestuurd, waar het braille steeds vaker de duimen moet leggen voor technieken die het resterende zicht zo goed mogelijk willen gebruiken. Om het braille goed te 3

6 beheersen, moet men het echter zo snel mogelijk leren. Hoe ouder men wordt, hoe moeilijker het wordt om die gevoeligheid in de vingers te krijgen. De evolutie op het vlak van spraakweergave en geluidsdragers speelt ook in de kaart van de audiolectuur. Deze vorm van lezen vraagt immers veel minder inspanning dan het lezen in braille. Bovendien wordt het steeds moeilijker om leerkrachten braille te vinden. Brigitte Bourguet, leerkracht secundair onderwijs in het Koninklijk instituut voor doven en blinden (IRSA) in Ukkel, merkt ook op dat meer en meer leerkrachten zelf geen braille kennen, en ze dus de manier van schrijven van hun leerlingen niet kennen. Leerkrachten braille moeten het onderste uit de kan halen om hun leerlingen te motiveren, zo zegt ook Rosalia Mejias Vinolo, die brailleles geeft aan het Institut Alexandre Herlin in Sint-Agatha-Berchem: We moeten vechten om elke blinde of slechtziende leerling de kans te geven om het braille te leren, of op zijn minst een basis te verwerven. Het spreekt voor zich dat we alleen maar blij kunnen zijn met de ontwikkelingen op vlak van visuele gezondheid, integratie op school en technische hulpmiddelen. Maar moeten we de negatieve neveneffecten daarvan op het gebruik van het braille zomaar aanvaarden? Is de achteruitgang van het braille niet gewoon de prijs die we betalen voor vooruitgang? Verre van! Het braille: onmisbare schakel op weg naar zelfstandigheid. De inzet voor de bescherming en promotie van het braille is niet het tot elke prijs in stand willen houden van een ouderwets systeem in een moderne wereld, maar wel de strijd tegen analfabetisme. Door het braille te verwaarlozen ten voordele van auditieve oplossingen, wordt aan jonge blinden hun enige kans ontzegd op een schriftbeheersing die toch zo belangrijk is voor hun professionele carrière, maar ook voor hun zelfstandigheid en persoonlijke 4

7 ontwikkeling. Christian Coudert, hoofd van het informaticaproject op de hoofdzetel van de Franse Association Valentin Haüy is volledig blind en schrijft: Wie luistert naar een tekst waarvan het ritme bepaald wordt door de spreker - of de spraaksynthesizer - heeft het vaak moeilijk om zijn aandacht erbij te houden. Of het nu gaat om een geluidsopname of een tekst die door een spraaksynthesizer wordt voorgelezen, we voelen ons niet verplicht om even terug te spoelen en een stuk opnieuw te beluisteren, ook niet als een woord of uitdrukking niet duidelijk is of als de aandacht even verslapt. (VH Actualités, 108, dec. 2012, p. 7) Eén van de grote troeven van het braille, en de reden waarom het als universeel systeem werd aangenomen, zit in het feit dat een tekst volledig kan omgezet worden met alle elementen: spelling, interpunctie, speciale tekens, hoofd- en kleine letters, onderlijning of cursieve druk, titels en alinea s, tabellen,... maar ook wiskundige en wetenschappelijke formules of muzieknoten, die voor spraakweergavesystemen onleesbaar zijn! Een tekst lezen in braille geeft dus toegang tot het schrift in al haar rijkdom. Maar het grote voordeel van lezen ten opzichte van luisteren is dat de kennis beter bijblijft, men zijn gedachten kan ordenen en men de informatie beter onthoudt. De ervaring leert ons dat leerlingen met een visuele beperking die het braille leren, het beter doen op school dan zij die genoegen nemen met auditieve ondersteuning, of alleen tekstvergrotingssystemen gebruiken. Ook op professioneel vlak biedt het braille een groot voordeel. Volgens een studie 5

8 van de Technologische universiteit van Louisiana, hebben personen met een visuele handicap die in het braille leren lezen, een betere kans om een baan te vinden en die te behouden, zelfs in vergelijking met zij die in grootletterdruk lezen. Uit het onderzoek blijkt dat 44 % van de blinde personen in de VS die het braille beheersen geen job heeft, vergeleken met 77 % van zij die het niet geleerd hebben. Uit de eerste groep bekleedt 23 % een geschoolde functie, tegenover 10 % van de tweede groep. Ook buiten de context van studie en werk is het braille in het dagelijkse leven van aanzienlijk belang. Horloges of wekkers, thermometers, lint- of vouwmeters, kaart- of gezelschapsspellen: dankzij braillemarkeringen maken dagelijkse gebruiksvoorwerpen het leven van blinde personen weer wat gemakkelijker en dit in alle discretie. Dankzij het braille kunnen ze bijvoorbeeld etiketten maken, een boodschappenlijstje opmaken of telefoonnummers bijhouden. En dan is er nog het braille op doosjes van geneesmiddelen, zodat deze gemakkelijk en zonder risico op verwarring herkend kunnen worden. Dat is overigens sinds 2010 verplicht door een Europese richtlijn. Het braille maakt ook deel uit van de toegankelijkheidsvoorzieningen voor liften. Tot slot is het belangrijk om erop te wijzen dat het braille de enige manier van schriftelijk communiceren is voor personen die zowel doof als blind zijn. Een ziende gesprekspartner die geen braille kent, kan een tekst typen op een azertytoetsenbord, die de doofblinde persoon dan met een brailleleesregel kan lezen en omgekeerd. Zal het braille verdwijnen? Naast audiotechnologie blijft het braille een onmisbaar hulpmiddel voor talloze blinde personen. Omdat het schrift zo flexibel is, heeft het zich goed aangepast aan de informatica en kan het gebruikt worden om met een computer te werken en op het internet te surfen. De brailleleesregels, die de tekst op het scherm omzetten 6

9 in braille op een aanraakvlak, hebben het braille nieuw leven ingeblazen. Dit vluchtige braille is ook een antwoord op de ongemakken van braille op papier, wat duur is om te produceren en veel plaats inneemt. Maar ook braille op papier heeft een achterban die het contact met het papier waardeert, alsook de mogelijkheid om met beide handen te lezen, wat met de brailleleesregel niet kan. Het braille en audiosystemen zouden niet als concurrenten beschouwd mogen worden, maar eerder als complementaire systemen. Spraaksynthese laat bijvoorbeeld toe om s te raadplegen, terwijl de brailleleesregel onmisbaar is om te schrijven en de spelling te controleren. Zelfs bij het ontspannend lezen heeft het braille een toegevoegde waarde. Ontspannen met een misdaadroman op een Daisy-cd is één ding. Dezelfde tekst in braille ontdekken is een heel andere ervaring, die de lezer heel wat meer ruimte biedt om zijn eigen verbeelding te gebruiken. Het gebruik van hulpmiddelen zoals de brailleleesregel of een notitietoestel is nog beperkt door de hoge prijs, maar er bestaan projecten om minder dure technologieën te ontwikkelen. In feite toont de industrie bijzonder veel interesse voor het braille, getuige bijvoorbeeld het onderzoek naar tablets met brailleweergave. Dergelijke toestellen zijn veel gemakkelijker te gebruiken dan een computer en zouden dus nieuwe perspectieven voor braillegebruikers kunnen bieden. Het braille staat voor een belangrijke uitdaging in het domein van de elektronische producten: tablets, e-books, smartphones,... Het braille verdwijnt helemaal niet, het bereidt zich net voor op een nieuwe technologische revolutie. 7

10 Kortom, ondanks het dalende aantal gebruikers blijft het braille meer dan ooit actueel in onze snel evoluerende wereld. Het is ongetwijfeld de enige manier voor personen met een visuele handicap om echt toegang te krijgen tot lezen en schrijven. Het braille zal nog lang van levensbelang zijn voor wie zo zelfstandig mogelijk wil leven en zich wil ontplooien op vlak van studies, werk, hobby s en het dagelijkse leven. De geschiedenis van het braille in zes Data: 1819 : Louis Braille is 10 jaar oud en gaat naar het Nationaal instituut voor jonge blinden in Parijs, waar hij leert lezen en schrijven met gewone letters in reliëf, wat van lezen een langzaam en vermoeiend proces maakt : Charles Barbier de La Serre experimenteert bij de leerlingen van het instituut met een schrift op basis van combinaties van twaalf reliëfpunten, waarmee zesendertig klanken van het Frans worden weergegeven : Louis Braille, amper zestien jaar oud, stelt zijn eigen systeem voor, geïnspireerd op dat van Barbier maar herleid tot zes punten, een formaat dat perfect overeenkomt met het meest gevoelige deel van de vinger. Met 63 mogelijke combinaties kan met de braillecode het alfabet omgezet worden, maar ook interpuncties, wiskundige symbolen, muziek,... Het schrift is alfabetisch en dus respecteert het de spelling en kan het toegepast worden op alle talen : Braille publiceert een eerste uitgave van Procédé pour écrire les paroles, la musique et le plain-chant au moyens de points, à l usage des aveugles et disposés pour eux (Methode om woorden, muziek en gregoriaanse gezangen te schrijven door middel van punten, voor gebruik door blinden en voor hen gemaakt) : België voert het braille in bij blindenscholen, terwijl het in Frankrijk pas in 1854 officieel erkend zal worden : Het Internationaal Congres voor de verbetering van het lot van blinden en doofstommen in Parijs neemt het braille aan als universeel systeem. 8

11 Het braille bij de brailleliga. De Brailleliga is een van de enige verenigingen ter wereld die de naam draagt van de man die de code met zes punten heeft uitgevonden. Ze kiest er dan ook resoluut voor om het braille te promoten. braillelessen. De medewerksters van de Dienst begeleiding en hulp in het dagelijks leven van de Brailleliga zijn opgeleid om een cursus braille te geven aan blinde en slechtziende personen die dat wensen. Zij die braille willen leren, moeten aan bepaalde voorwaarden voldoen, namelijk voldoende gevoelige vingers hebben en kunnen lezen en schrijven in het Nederlands of Frans. De opleiding wordt bij de mensen thuis gegeven. Om vlot en correct braille te lezen, is een opleiding van twee jaar nodig. Dat vraagt veel concentratie en energie en het gebeurt vaak dat cursisten vroegtijdig afhaken. Om teleurstellingen te voorkomen, is het dus belangrijk om de werkelijke behoefte te bepalen en de persoon in kwestie eventueel naar andere technieken, zoals spraaksynthese, door te verwijzen. Over het algemeen is het zo dat mensen het braille willen leren omdat ze de spelling willen beheersen of omdat ze een brailleleesregel gebruiken. Dankzij de steun van schenkers kan de Brailleliga iedereen die met succes een cursus braille afmaakt, een brailleschrijfmachine bezorgen. 9

12 Dienst voor omzetting in braille. De Dienst voor omzetting maakt geschreven informatie toegankelijk voor blinde en slechtziende personen door ze om te zetten in aangepaste vormen zoals bijvoorbeeld het braille, maar ook grootletterdruk of audio. De dienst zet boeken om voor de bibliotheek van de Brailleliga, handleidingen, cursussen en andere documenten voor studenten in alle onderwijsniveaus en voor diegenen die ingeschreven zijn bij de Dienst pedagogische omkadering. Daarbij horen dus ook leerlingen in integratieklassen van het lager en secundair onderwijs, waar de vraag stijgt. braillemuseum. Op de hoofdzetel van de Brailleliga in Brussel, stelt het Braillemuseum documenten, instrumenten en andere voorwerpen tentoon die getuigen van de boeiende geschiedenis van de uitvinding van Louis Braille. Een uitzonderlijke verzameling brailleschrijfmachines en moderne voorwerpen schetst het belang en de rol van de zes lichtpuntjes in het dagelijkse leven van blinde personen. 10

13 brailleshop. Brailleschrijfmachines, braillehorloges, pillendoosjes, kaartspellen, gezelschapsspellen met braillemarkeringen,... Het braille is goed vertegenwoordigd in de brede waaier aan hulpmiddelen in de winkel van de Brailleliga in Brussel. brailletech. BrailleTech, een heuse hulpmiddelenbeurs, brengt elk jaar de belangrijkste verdelers van aangepast materiaal samen, in het bijzonder de verdelers van brailleleesregels en elektronische notitietoestellen met braille, die waardevolle hulpmiddelen zijn voor studies en werk. De toekomst van het braille. De Brailleliga volgt de evolutie van de braillecode en de manier waarop het schrift zich aanpast aan de huidige realiteit op de voet. Daarom nemen medewerkers van de vereniging dit jaar deel aan een rondetafelconferentie waar gesproken wordt over de vernieuwing en uniformering van de wiskundige braillenotering voor Franstalig België. Ook aan Nederlandstalige kant komt een gelijkaardige werkgroep samen, op initiatief van de Vlaamse Onderwijsraad. 11

14 getuigenissen: De mama van een jonge blinde vertelt: Audioboeken zijn gemakkelijker te vinden dan voelboeken, maar dat heeft zo zijn nadelen voor blinde kinderen. Toen Yves 1 op de leeftijd was om te leren lezen, merkten we een zekere terughoudendheid ten opzichte van het lezen. Hij kende het alfabet en kon enkele zinnen lezen als hij dat wou, maar hij boekte geen vooruitgang. Op een dag werd het me wat te veel en werd ik boos. Yves zei me: Maar mama, waarom zou ik me moe maken met lezen, zet toch gewoon een cassette op,... We hebben onze houding aangepast: minder audioboeken en meer voelboeken. Nu is hij een goede lezer en is hij gesteld op kwaliteit. Als hij boeken of omzettingen leest en er ontbreken woorden of er staan spellingsfouten in stoort dit hem heel erg. Als hij leest, stopt hij niet bij het verhaal: hij houdt van de woorden, de woordenschat, de spelling,... Als er fouten staan, zul je het geweten hebben! Bovendien is hij gevoelig voor de kwaliteit van de lay-out, de manier waarop het boek ingebonden is en de kwaliteit van het papier. (blog van de vereniging Enfant aveugle : spip.php?article199#skip_link_menu [29/01/2013]). Peichun Yung, onderzoeker aan de afdeling electrical engineering en informatica aan de staatsuniversiteit van North Carolina, verloor zijn zicht in een ongeval: Momenteel is er een echte crisis aan de gang rond alfabetisering met braille. Alfabetisering is van cruciaal belang om werk te vinden en een zelfstandig leven te leiden. Voor dagelijkse lectuur kunnen we niet alleen op audio vertrouwen. (The Guardian, 14/02/2012) brigitte bourguet, leerkracht secundair onderwijs aan het IRSA, vertelt deze veelzeggende anekdote: Een blinde leerling van 19 jaar gaat in discussie met een persoon van 65 die zijn zicht op latere leeftijd verloren heeft. Die laatste zegt: Op mijn leeftijd heeft het geen zin meer om het braille te leren. Waarop de jongere spontaan antwoordt: Maar u bent er zich niet van bewust dat u met het braille op papier een totaaloverzicht krijgt. 1. Fictieve naam 12

15 rosalia Mejias vinolo, die al meer dan twintig jaar brailleles geeft aan het Institut Alexandre Herlin (Sint-Agatha-Berchem) vertelt: Het braille is van essentieel belang om zich uit de slag te trekken in het leven en om zelfstandig te worden, zowel in het beroepsleven als in de dagelijkse communicatie. bernard tokonda, 53 jaar, lid van de Brailleliga: Toen ik ernstig slechtziend werd, dacht ik dat ik geïsoleerd zou raken, geen mogelijkheid meer zou hebben om me te ontplooien. Sinds ik braille heb geleerd, ontsnap ik aan dat alles door te lezen. Ik ben trots op het niveau dat ik bereikt heb: ik kan lange zinnen lezen en een tekst opstellen in braille. roger ceelen, blinde telefonist-receptionist: Om met een computer te werken, blijft het braille erg belangrijk, zelfs in combinatie met een spraakweergavesysteem. Dankzij het braille kan ik de spelling van woorden volgen. Als je alleen spraakweergave gebruikt, vergeet je uiteindelijk de spelling van woorden. Ik maak niet alleen etiketten in braille voor mijn cd s, mijn dossiers, mijn sorteerdozen maar ook voor mijn elektrische toestellen. Op die manier vind ik gemakkelijk wat ik nodig heb. Ik maak de etiketten met een speciale brailledymo, die braille drukt op zelfklevend lint. Soms gebruik ik de Perkinsmachine om korte notities te nemen. Om langere documenten te schrijven, gebruik ik de computer en de brailleprinter. 13

16 ROnDVRAAG bij De LeZeRS VAn De WITTe STOk. In 2013 zal uw tijdschrift De Witte Stok in een nieuw jasje gestoken worden. Om de mening van onze lezers te kennen - sympathisanten en schenkers enerzijds, personen die een beroep doen op onze diensten anderzijds - bezorgden we de helft van onze abonnees een vragenlijst. We ontvingen bijna 1200 antwoorden, een deelname van 12 %, wat ruimschoots overeenkomt met onze verwachtingen. We willen al onze lezers die de tijd genomen hebben om deze enquête in te vullen dan ook van harte bedanken. Wat zijn de belangrijkste resultaten? Eerst en vooral hebben ongeveer evenveel schenkers als personen met een visuele beperking geantwoord. We beschikken dus over representatieve gegevens van beide doelgroepen van De Witte Stok. De meerderheid van onze lezers, bijna 60 %, is gepensioneerd. Dit percentage stijgt tot bijna 70 % bij schenkers, tegenover 46 % bij de blinde en slechtziende personen. De verhouding tussen mannen en vrouwen is bijna exact Tevredenheidsenquête. De Witte Stok wordt gelezen door 92 % van de ondervraagden, en 36 % leest tot 75 % van het tijdschrift. Een uitstekend resultaat dat ons uiteraard plezier doet! Er zijn geen grote verschillen tussen de beide doelgroepen. Wel stellen we vast dat de personen die gebruik maken van onze diensten, het tijdschrift vaker helemaal uitlezen en dat schenkers vaker slechts 25 % lezen. Een logische verklaring voor dat verschil is dat die eerste groep er informatie in terugvindt die hen direct aanbelangt en voor hen nuttig is. Voor wie het tijdschrift helemaal niet leest, is dit vaak te wijten aan tijdgebrek of ouderdom, waardoor lezen te veel inspanning vraagt. 14

17 De tevredenheidsgraad is al even opmerkelijk. Maar liefst 92 % vindt het tijdschrift goed of zeer goed. Slechts 1,5 % van de ondervraagden is niet tevreden. Deze fantastische score moet wellicht gerelativeerd worden, in die zin dat het tijdschrift gratis is. Wat men cadeau krijgt, wordt immers minder kritisch bekeken. Voor veel lezers is De Witte Stok het enige informatiekanaal gewijd aan de visuele handicap. In de commentaren vinden we veel positieve opmerkingen, over de interessante, duidelijke en nuttige artikels, maar ook over het motiverende karakter van het tijdschrift, het optimisme en de toegankelijkheid voor alle doelgroepen. Uit de zeldzame negatieve opmerkingen onthouden we vooral de laattijdige publicatie, waardoor de activiteiten in de agenda plots veel te dichtbij liggen. Enkele schenkers geven dan weer aan dat ze bedolven worden onder tijdschriften van verenigingen. Lezers wijzen ook op het feit dat er veel gesproken wordt over ouderen en jonge kinderen, maar niet genoeg over de leeftijden daar tussenin (18 tot 40 jaar). Leesvormen. De personen die een beroep doen op onze diensten blijven de papieren versie verkiezen: slechts 15 % wil het tijdschrift per ontvangen, terwijl 51 % toch over een internetverbinding beschikt. Met 56 % van de stemmen, blijft de versie in grootletterdruk de duidelijke favoriet. Ook schenkers houden van de grootletterdruk, zoals velen van hen onderstrepen in hun opmerkingen, maar 24,5 % van hen zou het tijdschrift wel graag per ontvangen, tegenover 15 % van de leden. In de opmerkingen komt besparen van papier vaak terug als reden om voor een elektronische versie te kiezen. Kortom, de overgrote meerderheid van de lezers wil de traditionele leesvormen behouden: de papieren versie of de audioversie. 15

18 Aantal publicaties. De antwoorden lijken er hier op te wijzen dat de meeste lezers, zo n 52 %, het huidige driemaandelijkse ritme willen behouden. Vooral schenkers zijn geïnteresseerd in een lager aantal edities, terwijl 25 % van de blinde en slechtziende personen De Witte Stok graag maandelijks zou krijgen. Uit de commentaren blijkt waarom: schenkers maken zich vaak zorgen over de kosten, terwijl personen met een visuele beperking nuttige informatie in het tijdschrift vinden en dus vragende partij zijn voor meer nummers. Inhoud van het tijdschrift. De afwisseling maakt het tijdschrift aantrekkelijk en aangenaam om te lezen: Het tijdschrift geeft een goed overzicht van de activiteiten van de Brailleliga, veelzijdig tijdschrift, afwisselend. De top drie van de onderwerpen die onze lezers het meest interesseren is, in deze volgorde: oogziektes, hulpmiddelen en wetgeving. Daarna volgen onderwerpen in verband met het dagelijkse leven, de Brailleliga als organisatie, en problemen met het zicht wereldwijd. Bij de voorstellen voor te behandelen thema s vinden we onder andere sport, seksualiteit, psychologie, de gevolgen van blindheid voor het moreel, de slaap, enz.; kleding- en make-upadvies; spelletjes zoals kruiswoordraadsels of sudoku s,... Met de resultaten van deze enquête als leidraad, zullen we nog voor het einde van het jaar een herwerkte De Witte Stok uitgeven die nog beter aan de behoeften en verwachtingen van zijn lezers voldoet. 16

19 OOGHeeLkUnDe: 3 JOnGe OnDeRZOekeRS WeRDen beloond. Op 3 december 2012 kwamen oogartsen uit het ganse land samen op het congres Ophthalmologica Belgica. Bij deze gelegenheid werden jonge Belgische wetenschappers beloond met een beurs ter ondersteuning van hun onderzoekswerk op oogheelkundig vlak. De eerste drie prijzen werden gefinancierd door de Stichting voor de blinden, stichting van openbaar nut van de Brailleliga, en uitgereikt door het FRO (Fonds voor Research in Oftalmologie). Het Fonds voor Research in Oftalmologie werd opgericht in Het stimuleren van het oogheelkundig onderzoek door aan jonge onderzoekers een beurs toe te kennen is haar belangrijkste doelstelling. Dergelijke steun is onontbeerlijk om de situatie te verbeteren van de talrijke personen die geconfronteerd worden met een visuele pathologie. Door de vergrijzing van de bevolking neemt bovendien het aantal leeftijdsgebonden oogaandoeningen, zoals bijvoorbeeld maculadegeneratie of glaucoom, sterk toe. Er is zeker geen tekort aan onderzoeksprojecten ter voorkoming of behandeling van blindheid, maar de financiële middelen om ze tot een goed einde te brengen ontbreken al te vaak. Daarom heeft de Brailleliga zich, via haar Stichting voor de blinden, erkend als stichting van openbaar nut, in 2006 aangesloten bij het FRO met de bedoeling het wetenschappelijk onderzoek in de oogheelkunde te ondersteunen. 17

20 De bekroonde projecten werden door een internationale jury beoordeeld op hun wetenschappelijke waarde, hun originaliteit, hun haalbaarheid en het belang voor de oogheelkunde. De laureaten zijn Joachim Van Calster, Tine van Bergen en Kristof van Schil. Zij kregen een financiële steun van de Stichting voor de blinden voor een totaalbedrag van euro. De ontwikkeling van microrna medicatie voor auto-immune uveïtis. een project van Dr. Joachim Van Calster (kul). Uveïtis is een ontsteking van de uvea, een inwendig onderdeel van het oog dat bestaat uit de iris, het straallichaam en het vaatvlies. Uveïtis kan voorkomen op alle leeftijden en kan tot blindheid leiden indien de ziekte niet goed behandeld wordt. De huidige behandelingen van uveïtis zijn echter onvoldoende adequaat en kennen nog te veel ongewenste bijwerkingen. Het doel van dit project is de ontwikkeling van microrna medicatie voor autoimmune, niet-infectueuze uveïtis waarmee 30 % van de getroffen patiënten geconfronteerd wordt. Men spreekt van een auto-immune ziekte wanneer er sprake is van een afwijking in het afweersysteem van de mens waardoor het lichaam antistoffen gaat aanmaken tegen de eigen weefsels, met tal van ontstekingen als gevolg. MicroRNA s zijn moleculen met een regulerende functie die veelbelovende pistes inhouden voor de behandeling van kanker en immuniteitsziektes. Glaucoomchirurgie. een project van Dr. Tine Van bergen (kul). Glaucoom is een oogaandoening die meestal gekenmerkt wordt door een verhoging van de druk in de oogbol. Behandelingen voor glaucoom zijn dan ook gericht op de verlaging van de gestegen oogdruk. Filtrerende glaucoomheelkunde is de meest efficiënte therapie bij glaucoompatiënten,maar kent een aantal nevenwerkingen. In 30 tot 50 % van de gevallen faalt de behandeling echter. Het project van Dr. Van Bergen wil een nieuwe behandeling ontwikkelen om het falen van de filtrerende chirurgie tegen te gaan. In de eerste plaats worden de resultaten van de bestaande behandeling met antimitotica vergeleken met die 18

braille Anna Guitjens april 2014

braille Anna Guitjens april 2014 braille Anna Guitjens april 2014 Inleiding Ik heb het onderwerp Braille gekozen omdat ik er nog meer over wil weten. Ik heb namelijk mijn spreekbeurt in groep 7 ook over braille gehouden. Over braille

Nadere informatie

Hun kwaliteiten doen u versteld staan! Advies aan werkgevers

Hun kwaliteiten doen u versteld staan! Advies aan werkgevers Hun kwaliteiten doen u versteld staan! Advies aan werkgevers Wat tewerkstelling betreft moet iedereen over dezelfde mogelijkheden kunnen beschikken. Om dat doel te bereiken is voor elk van ons een rol

Nadere informatie

Uw talent kan bergen verzetten!

Uw talent kan bergen verzetten! Advies aan blinde en slechtziende personen Uw talent kan bergen verzetten! Werken, een eigen inkomen hebben, en zich op die manier ten volle integreren in de samenleving: iedereen heeft er recht op, ook

Nadere informatie

Ouderbetrokkenheid: interviewschema

Ouderbetrokkenheid: interviewschema Ouderbetrokkenheid: interviewschema Contactinformatie: Prof. dr. Johan van Braak, Lien Ghysens en Ruben Vanderlinde Vakgroep Onderwijskunde Universiteit Gent Inleiding Met dit interview willen we meer

Nadere informatie

Een andere kijk op opleiding en werk

Een andere kijk op opleiding en werk Een andere kijk op opleiding en werk Bestaan er opleidingen die aan mijn visuele handicap aangepast zijn? Kan ik werk vinden, ondanks mijn handicap? Hoe moet ik me aan een toekomstige werkgever voorstellen?

Nadere informatie

Vertalen voor een blind of slechtziend oog

Vertalen voor een blind of slechtziend oog Vertalen voor een blind of slechtziend oog Gent, 25 november 2014, Isabelle Bambust - De ontvangst van gerechtelijke documenten (uit andere landen) en de verschijning voor een (vreemde) rechter roepen

Nadere informatie

Wiskunde in braille: de stand van zaken in Vlaanderen

Wiskunde in braille: de stand van zaken in Vlaanderen Wiskunde in braille: de stand van zaken in Vlaanderen Jan Engelen - Katholieke Universiteit Leuven Bart Simons - Blindenzorg Licht en Liefde / Anysurfer In april 2010 werd onder toezicht van de Vlaamse

Nadere informatie

Kinderen in armoede aan het woord

Kinderen in armoede aan het woord Kinderen in armoede aan het woord INHOUD VAN HET KANDIDAATSDOSSIER ON LINE IN TE DIENEN De velden met een * moet u verplicht invullen. Enkele vragen over uw organisatie Contactgegevens Uw organisatie:

Nadere informatie

Portret van H. Gerealiseerd door H. en Linde Stael In samenwerking met het SIHO

Portret van H. Gerealiseerd door H. en Linde Stael In samenwerking met het SIHO Portret van H. Gerealiseerd door H. en Linde Stael In samenwerking met het SIHO Dit portret gaat over H., een vrouw die met een evoluerende spierziekte nog lang voor de klas heeft gestaan in het lager

Nadere informatie

Hoofdstuk 14 - Sneller en beter een tekst schrijven

Hoofdstuk 14 - Sneller en beter een tekst schrijven Hoofdstuk 14 - Sneller en beter een tekst schrijven 14.1. Inleiding 199 14.2. Sneller typen met woordvoorspelling 201 14.3. Beter spellen en schrijven zonder typen 203 Deel 4 - ICT als brug tussen capaciteit

Nadere informatie

Bijlage interview meisje

Bijlage interview meisje Bijlage interview meisje Wat moet er aan de leerlingen gezegd worden voor het interview begint: Ik ben een student van de Universiteit van Gent. Ik wil met jou praten over schrijven en taken waarbij je

Nadere informatie

Een andere kijk op vrije tijd

Een andere kijk op vrije tijd Een andere kijk op vrije tijd Waar ontmoet ik andere blinde of slechtziende personen? Hoe krijg ik gezelschapsspellen aangepast? U bent blind of slechtziend en u zou graag uw vrije tijd ontspannen doorbrengen,

Nadere informatie

Centrum voor begeleiding van kinderen en volwassenen met een visuele handicap

Centrum voor begeleiding van kinderen en volwassenen met een visuele handicap Centrum voor begeleiding van kinderen en volwassenen met een visuele handicap Ganspoel Ganspoel is een gespecialiseerd Centrum voor de begeleiding van kinderen en volwassenen met een visuele (meervoudige)

Nadere informatie

Communicatie voor iedereen

Communicatie voor iedereen Communicatie voor iedereen 7 basiselementen: 1. Kies bewust de communicatiemix 2. Zorg dat iedereen de informatie vindt 3. Bouw de communicatie logisch op 4. Gebruik een toegankelijke lay-out 5. Zorg voor

Nadere informatie

Artsenkrant wordt betalend Lancering AK Club FAQ (FREQUENTLY ASKED QUESTIONS)

Artsenkrant wordt betalend Lancering AK Club FAQ (FREQUENTLY ASKED QUESTIONS) Artsenkrant wordt betalend Lancering AK Club FAQ (FREQUENTLY ASKED QUESTIONS) Waarom wordt Artsenkrant betalend? Is 99 euro niet duur voor een krant die ik tot nu toe gratis ontving? Betaal ik onmiddellijk

Nadere informatie

Hoofdstuk 16 - Vreemde talen ondersteunen

Hoofdstuk 16 - Vreemde talen ondersteunen Hoofdstuk 16 - Vreemde talen ondersteunen 16.1. Inleiding 215 16.2. Woorden, zinnen, in een vreemde taal laten voorlezen 217 16.3. Uitspraak van woorden leren en controleren 219 16.4. Woorden vertalen

Nadere informatie

FORMATION-RELAIS. 1996-2015 C P F B H o g e r o n d e r w i j s v o o r s o c i a l e p r o m o t i e, v e r b o n d e n a a n d e U C L 26/03/2015

FORMATION-RELAIS. 1996-2015 C P F B H o g e r o n d e r w i j s v o o r s o c i a l e p r o m o t i e, v e r b o n d e n a a n d e U C L 26/03/2015 JE HOGERE STUDIES ONDERBREKEN OM DE 1996-2015 C P F B H o g e r o n d e r w i j s v o o r s o c i a l e p r o m o t i e, v e r b o n d e n a a n d e U C L TIJD TE NEMEN VOOR EEN HERORIËNTERING EN EEN HERONTDEKKING

Nadere informatie

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers?

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Cor Aarnoutse Wat doe je met kinderen die moeite hebben met begrijpend lezen? In dit artikel zullen we antwoord geven op deze vraag. Voor meer informatie verwijzen

Nadere informatie

Meer succes met je website

Meer succes met je website Meer succes met je website Hoeveel geld heb jij geïnvesteerd in je website? Misschien wel honderden of duizenden euro s in de hoop nieuwe klanten te krijgen. Toch levert je website (bijna) niets op Herkenbaar?

Nadere informatie

INFORMATIEPAKKET. Leuk. Leerzaam. LeerBuddy.

INFORMATIEPAKKET. Leuk. Leerzaam. LeerBuddy. INFORMATIEPAKKET Leuk. Leerzaam. LeerBuddy. INHOUDSOPGAVE 3 Hoe werkt het nou eigenlijk? 8 Onze tarieven 4 Over LeerBuddy 9 Doet LeerBuddy meer dan alleen bijles? 5 Bijles, Huiswerkbegeleiding, Examentraing

Nadere informatie

Wat doet het Oogfonds?

Wat doet het Oogfonds? Wat doet het Oogfonds? In Nederland zijn 350.000 mensen blind of ernstig slechtziend. Dat aantal neemt toe, terwijl dit bij 7 van de 10 mensen voorkomen kan worden. Het Oogfonds werkt hard aan de preventie

Nadere informatie

Zien of niet zien. Informatie voor spreekbeurt of werkstuk. Koninklijke Visio, expertisecentrum voor slechtziende en blinde mensen

Zien of niet zien. Informatie voor spreekbeurt of werkstuk. Koninklijke Visio, expertisecentrum voor slechtziende en blinde mensen Zien of niet zien Informatie voor spreekbeurt of werkstuk Koninklijke Visio, expertisecentrum voor slechtziende en blinde mensen Wat is zien nu eigenlijk? Kunnen zien lijkt heel gewoon. Maar ogen zitten

Nadere informatie

Colloquium NIC 1/10/2015: afsluiting

Colloquium NIC 1/10/2015: afsluiting Colloquium NIC 1/10/2015: afsluiting Dames en Heren, Het is mij een eer en een genoegen om dit boeiende colloquium te mogen afsluiten. Deze middag hebben we in elk geval een voortschrijdend inzicht gekregen

Nadere informatie

Index. 1. Voorwoord 2 2. Algemene Tips... 3 3. Gesprek 1.. 6 4. Gesprek 2.. 8

Index. 1. Voorwoord 2 2. Algemene Tips... 3 3. Gesprek 1.. 6 4. Gesprek 2.. 8 Index 1. Voorwoord 2 2. Algemene Tips... 3 3. Gesprek 1.. 6 4. Gesprek 2.. 8 1 1. Voorwoord Welkom bij deze handleiding. Deze handleiding is bedoeld als gids bij het identificeren van de kwaliteiten van

Nadere informatie

Typografie. Hoe typografie toepassen

Typografie. Hoe typografie toepassen Typografie Hoe typografie toepassen Omschrijving Typografie is de keuze en het op de juiste wijze ordenen van beeldmateriaal in overeenstemming met een bepaald doel, zodanig letters rangschikken, ruimte

Nadere informatie

Hoge Raad voor Vrijwilligers over het EYAA 2012 (European Year of Active Ageing 2012)

Hoge Raad voor Vrijwilligers over het EYAA 2012 (European Year of Active Ageing 2012) Hoge Raad voor Vrijwilligers over het EYAA 2012 (European Year of Active Ageing 2012) De Hoge Raad voor Vrijwilligers (HRV) kijkt relatief tevreden terug op 2011, het Europees Jaar voor het Vrijwilligerswerk.

Nadere informatie

Wie kan terecht in een centrum voor basiseducatie? Wat kan je er leren?

Wie kan terecht in een centrum voor basiseducatie? Wat kan je er leren? basis educatie Wie niet goed kan lezen, schrijven en rekenen, is geen uitzondering. In ons land heeft meer dan half miljoen mensen er moeite mee. In een centrum voor basiseducatie kan je die achterstand

Nadere informatie

U wenst graag blinde personen te helpen?

U wenst graag blinde personen te helpen? U wenst graag blinde personen te helpen? Wilt u personen met een visuele beperking helpen opdat zij zich zo optimaal mogelijk zouden kunnen integreren en ontplooien, en hun zelfstandigheid kunnen vergroten

Nadere informatie

Activiteiten ter verbetering van de. maatschappelijke rol van de Vlaams- Belgische Gebarentaal met het oog op. een grotere integratie van (vroeg)doven

Activiteiten ter verbetering van de. maatschappelijke rol van de Vlaams- Belgische Gebarentaal met het oog op. een grotere integratie van (vroeg)doven Activiteiten ter verbetering van de maatschappelijke rol van de Vlaams- Belgische Gebarentaal met het oog op een grotere integratie van (vroeg)doven in de horende maatschappij: actieplan. April 1998 Auteurs

Nadere informatie

Enquête over de informatie aan de HZIV-leden: resultaten

Enquête over de informatie aan de HZIV-leden: resultaten Enquête over de informatie aan de HZIV-leden: resultaten 1. Doelstelling Ter uitvoering van de verplichtingen van de bestuursovereenkomst hield de HZIV tijdens de maanden juni, juli en augustus 2004 een

Nadere informatie

SensoMath. Frank Allemeersch. wiskunde nu ook voor studenten met een visuele beperking toegankelijk. algemeen directeur Sensotec nv

SensoMath. Frank Allemeersch. wiskunde nu ook voor studenten met een visuele beperking toegankelijk. algemeen directeur Sensotec nv wiskunde nu ook voor studenten met een visuele beperking toegankelijk Frank Allemeersch algemeen directeur Sensotec nv Over Sensotec nv Vlaamse KMO gevestigd in Jabbeke 35 werknemers Ontwikkeling technologische

Nadere informatie

Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap. Artikel 24 - Onderwijs. Schriftelijke communicatie

Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap. Artikel 24 - Onderwijs. Schriftelijke communicatie Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap Artikel 24 - Onderwijs Schriftelijke communicatie Het Belgian Disability Forum (BDF) is een vzw die thans 18 lidorganisaties telt en meer dan 250.000

Nadere informatie

KINDERRECHTEN IN UW KLAS?

KINDERRECHTEN IN UW KLAS? KINDERRECHTEN IN UW KLAS? Doe een beroep op UNICEF België voor gratis lesmateriaal, thematische gastlessen en concrete acties over kinderrechtenen ontwikkelingseducatie. Over UNICEF België UNICEF (het

Nadere informatie

LEVENSLOOP 24 uur in actie tegen kanker

LEVENSLOOP 24 uur in actie tegen kanker Stichting tegen Kanker en het lokale Levensloop vrijwilligerscomité organiseren LEVENSLOOP 24 uur in actie tegen kanker VIEREN HERINNEREN STRIJDEN STK008_Levensloop_Broch_NL_03.indd 1 26/04/13 12:14 Levensloop,

Nadere informatie

Oefeningen voor inkeer en verstilling

Oefeningen voor inkeer en verstilling Oefeningen voor inkeer en verstilling Oefeningen voor inkeer en verstilling In de christelijke traditie zijn veel voorbeelden te vinden van oefeningen die een hulp kunnen zijn voor het gebedsleven. Hieronder

Nadere informatie

Droits fondamentaux. inburgering opleiding. oriëntatie. traject gratis. taal. Onthaal van nieuwkomers

Droits fondamentaux. inburgering opleiding. oriëntatie. traject gratis. taal. Onthaal van nieuwkomers Droits fondamentaux oriëntatie traject gratis taal inburgering opleiding Onthaal van nieuwkomers 21 Zich inburgeren, wat betekent dat? Er wordt veel gesproken over inburgering of integratie van migranten.

Nadere informatie

Vragenlijst. Uw bijdrage helpt te weten waar de noden van ouderen liggen zodat er beter op hen kan ingespeeld worden.

Vragenlijst. Uw bijdrage helpt te weten waar de noden van ouderen liggen zodat er beter op hen kan ingespeeld worden. Vragenlijst Beste mevrouw, meneer In het kader van mijn thesis Digitale vaardigheden van 65-plussers heb ik deze vragenlijst opgesteld voor zowel gebruikers als niet-gebruikers van internet Dit werk kan

Nadere informatie

Literaire prijs Prins Alexander van België 2012

Literaire prijs Prins Alexander van België 2012 Literaire prijs Prins Alexander van België 2012 1. Voorstelling van de prijs H.K.H. prinses Léa van België wil met de oprichting van een jaarlijkse literaire prijs hulde brengen aan haar echtgenoot. De

Nadere informatie

Basisprincipes van het ontwerpen

Basisprincipes van het ontwerpen Basisprincipes van het ontwerpen Als een van Ottawa s meest prominente marketing- en communicatiebedrijven, biedt gordongroup bekroonde ontwerpen voor een compleet assortiment aan communicatieproducten,

Nadere informatie

NEDERLANDSE LES -:- DECEMBER 2014

NEDERLANDSE LES -:- DECEMBER 2014 NEDERLANDSE LES -:- DECEMBER 2014 BESTE OUDER(S) EN OF VERZORGER(S), Wees altijd jezelf, tenzij je Sinterklaas kunt zijn. Wees dan Sinterklaas! Na een hilarische opening en heel veel blije gezichten, kunnen

Nadere informatie

Kennismaking met Begeleid Zelfstandig Wonen. Wat mag jij van het BZW-team verwachten... en wat verwachten wij van jou

Kennismaking met Begeleid Zelfstandig Wonen. Wat mag jij van het BZW-team verwachten... en wat verwachten wij van jou Kennismaking met Begeleid Zelfstandig Wonen Wat mag jij van het BZW-team verwachten... en wat verwachten wij van jou Begeleid Zelfstandig Wonen In deze brochure leggen we uit wat jij van het BZW -team

Nadere informatie

LEVENSLOOP 24 uur in beweging tegen kanker

LEVENSLOOP 24 uur in beweging tegen kanker Stichting tegen Kanker en het lokale organisatiecomité stellen voor LEVENSLOOP 24 uur in beweging tegen kanker VIEREN HERINNEREN STRIJDEN STK036_Update_Levensloop_Broch_2014_NL_03.indd 1 10/03/14 13:53

Nadere informatie

5 tips voor een folder die scoort!

5 tips voor een folder die scoort! 5 tips voor een folder die scoort! Een folder maken die je klanten of prospecten voor uw service of product doet kiezen is van uiterst belang. Ontdek hier een pak praktische tips om uw doelgroep van de

Nadere informatie

Medewerker interne dienst. Persoonlijke effectiviteit: 2. Accuratesse

Medewerker interne dienst. Persoonlijke effectiviteit: 2. Accuratesse Persoonlijke effectiviteit: 2. Accuratesse Werkt gedurende langere periode nauwkeurig en zorgvuldig, met oog voor detail, gericht op het voorkómen van fouten en slordigheden, zowel in eigen als andermans

Nadere informatie

HET BOEKEN MANIFEST LEZEN WAT JE WENST, WANNEER JIJ DAT WENST, IN IEDER DOOR JOU GEWENST FORMAAT. #MYNEXTREAD

HET BOEKEN MANIFEST LEZEN WAT JE WENST, WANNEER JIJ DAT WENST, IN IEDER DOOR JOU GEWENST FORMAAT. #MYNEXTREAD HET BOEKEN MANIFEST LEZEN WAT JE WENST, WANNEER JIJ DAT WENST, IN IEDER DOOR JOU GEWENST FORMAAT. #MYNEXTREAD 2 I Het Boeken Manifest De Europese en Internationale Federatie van Boekhandels (EIBF) vertegenwoordigt

Nadere informatie

many lives blijf uw leven beleven ook tijdens uw pensioen pension plan www.axa.be

many lives blijf uw leven beleven ook tijdens uw pensioen pension plan www.axa.be many lives blijf uw leven beleven ook tijdens uw pensioen pension plan www.axa.be Beleef verschillende levens in één leven Op een serene manier verschillende levens beleven in één leven vol ervaringen

Nadere informatie

4. Niet de moedertaal maar wel de gekozen taalcategorie bepaalt de taal die zal gebruikt worden doorheen de wedstrijd.

4. Niet de moedertaal maar wel de gekozen taalcategorie bepaalt de taal die zal gebruikt worden doorheen de wedstrijd. Wedstrijdreglement Eustory Doel EUSTORY is een geschiedeniswedstrijd georganiseerd door BELvue, onder toezicht van de Koning Boudewijnstichting. Het wil jongeren van alle onderwijstypes de hand reiken

Nadere informatie

Aanvraag tot aansluiting grensarbeider

Aanvraag tot aansluiting grensarbeider Onafhankelijk Ziekenfonds Voorbehouden aan het Onafhankelijk Ziekenfonds Securex Nummer tussenpersoon Naam Aansluitingsnummer Aanvraag tot aansluiting grensarbeider Uw persoonlijke identificatiegegevens

Nadere informatie

Hoofdstuk 17 - Memoriseren, overhoren en studeren

Hoofdstuk 17 - Memoriseren, overhoren en studeren Hoofdstuk 17 - Memoriseren, overhoren en studeren 17.1. Inleiding 225 17.2. Uit het hoofd leren, met uitspraak erbij 227 17.3. Studeren door het maken van een Mindmap 229 17.4. Tekst markeren, samenvatten

Nadere informatie

Proefhoofdstuk Gitaar. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. info@centrumvoorafstandsonderwijs.

Proefhoofdstuk Gitaar. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. info@centrumvoorafstandsonderwijs. Proefhoofdstuk Gitaar Kom je cursus inkijken: Antwerpen, Frankrijklei 127, 2000 Gent, Oude Brusselseweg 125, 9050 Hasselt, Simpernelstraat 27, 3511 Brussel, Timmerhoutkaai 4, 1000 +32 3 292 33 30 Maak

Nadere informatie

Hoe maak je van je Business Card een uitgelezen marketinginstrument?

Hoe maak je van je Business Card een uitgelezen marketinginstrument? Hoe maak je van je Business Card een uitgelezen marketinginstrument? Business Cards zijn één van de meest krachtige en goedkoopste marketing middelen. De Networking Coach biedt je meer dan 30 tips om ze

Nadere informatie

FORMULIER TOT MEDEDELING VAN REKENINGEN IN HET BUITENLAND AAN HET CENTRAAL AANSPREEKPUNT. Verklarende nota

FORMULIER TOT MEDEDELING VAN REKENINGEN IN HET BUITENLAND AAN HET CENTRAAL AANSPREEKPUNT. Verklarende nota FORMULIER TOT MEDEDELING VAN REKENINGEN IN HET BUITENLAND AAN HET CENTRAAL AANSPREEKPUNT Verklarende nota Het «Centraal aanspreekpunt» (CAP) is een geïnformatiseerde -databank die door de Nationale Bank

Nadere informatie

Hoofdstuk 8 Kenmerken van de thuisomgeving

Hoofdstuk 8 Kenmerken van de thuisomgeving Hoofdstuk 8 Kenmerken van de thuisomgeving De relatie tussen leesvaardigheid en de ervaringen die een kind thuis opdoet is in eerder wetenschappelijk onderzoek aangetoond: ouders hebben een grote invloed

Nadere informatie

Kenmerken van een edutekstbestand

Kenmerken van een edutekstbestand Kenmerken van een edutekstbestand Handleiding en tips. (versie 1, 23 maart 2015) Kenmerken van een edu-tekstbestand NB: als deze tekst is uitgeprint en bewaard, controleer dan op http://educatief.dedicon.nl

Nadere informatie

Onderwijs, zorg en dienstverlening voor volwassenen met een visuele beperking

Onderwijs, zorg en dienstverlening voor volwassenen met een visuele beperking Onderwijs, zorg en dienstverlening voor volwassenen met een visuele beperking Volop in het leven staan Ik wil de krant blijven lezen, zijn daar hulpmiddelen voor? Ik ben slechtziend, hoe breng ik de kinderen

Nadere informatie

Voorlezen is leuk en nuttig. Maar hoe doe je dat eigenlijk, goed voorlezen? Hieronder vindt u de belangrijkste tips en trucs.

Voorlezen is leuk en nuttig. Maar hoe doe je dat eigenlijk, goed voorlezen? Hieronder vindt u de belangrijkste tips en trucs. R.K. Basisschool Anselderlaan 10 6471 GL Eygelshoven Tel: 045-5351434 De fijne kneepjes van het voorlezen Voorlezen is leuk en nuttig. Maar hoe doe je dat eigenlijk, goed voorlezen? Hieronder vindt u de

Nadere informatie

KureghemNet is een project van MAKS vzw. Computerles Programmaboekje sep dec 2014

KureghemNet is een project van MAKS vzw. Computerles Programmaboekje sep dec 2014 @ KureghemNet is een project van MAKS vzw Computerles Programmaboekje sep dec 2014 2 Iedereen mee met de PC Heb je nog nooit een computer gebruikt en wil je de basis leren? Zoek je werk of wil je beter

Nadere informatie

Hogescholen en Universiteiten met een open blik Editie 2012

Hogescholen en Universiteiten met een open blik Editie 2012 Hogescholen en Universiteiten met een open blik Editie 2012 Om elkaar te begrijpen, moet je elkaar kennen. Vanuit die gedachte organiseert het Prins Filipfonds een project dat uitwisseling en samenwerking

Nadere informatie

Hoe maak ik in groep 6 een werkstuk?

Hoe maak ik in groep 6 een werkstuk? Hoe maak ik in groep 6 een werkstuk? Je gaat de komende weken thuis een werkstuk maken. Een werkstuk is een lange weettekst. Het wordt geschreven om iemand iets te leren of te laten weten. Net als in een

Nadere informatie

Splitsing kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde in Vraag en Antwoord

Splitsing kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde in Vraag en Antwoord Splitsing kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde in Vraag en Antwoord Inleiding Een zuivere splitsing van de kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde De splitsing van de kieskring BHV is ruim 50 jaar de eis van de

Nadere informatie

FAQ Solidarity Award

FAQ Solidarity Award FAQ Solidarity Award Wat is het doel van de wedstrijd ING Solidarity Award? Wie kan deelnemen aan de wedstrijd ING Solidarity Award, wat zijn de verkiesbaarheidscriteria? Hoe kan ik mijn vereniging inschrijven?

Nadere informatie

basiseducatie Wie kan terecht in een centrum voor basiseducatie? Wat kan je er leren?

basiseducatie Wie kan terecht in een centrum voor basiseducatie? Wat kan je er leren? basis educatie Heb je problemen met lezen, schrijven of rekenen? Je bent niet alleen! In Vlaanderen heeft 1 op 7 mensen er moeite mee. Bij Basiseducatie kan je opnieuw bijbenen. Er zijn 13 Centra voor

Nadere informatie

HERINNEREN HERINNEREN STRIJDEN STRIJDEN VIEREN LEVENSLOOP. Samen 24 uur in beweging tegen kanker.

HERINNEREN HERINNEREN STRIJDEN STRIJDEN VIEREN LEVENSLOOP. Samen 24 uur in beweging tegen kanker. VIEREN HERINNEREN HERINNEREN LEVENSLOOP Samen 24 uur in beweging tegen kanker. Bij kanker komt het erop aan de juiste keuzes te maken. Die keuzes zijn vitaal om te vermijden dat de ziekte in onze plaats

Nadere informatie

Basisprincipes van het ontwerpen

Basisprincipes van het ontwerpen Basisprincipes van het ontwerpen gordongroup Over de gordongroup gordongroup is een full-service marketing- en communicatiebureau waar klanten voor al hun wensen op het gebied van creatieve services terecht

Nadere informatie

40 jaar Vlaams parlement

40 jaar Vlaams parlement Hugo Vanderstraeten 40 kaarsjes eenheidsstaat of een unitaire staat: één land met één parlement en één regering. De wetten van dat parlement golden voor alle Belgen. In de loop van de 20ste eeuw hadden

Nadere informatie

Het stappenplan om snel en goed iets nieuws in te studeren

Het stappenplan om snel en goed iets nieuws in te studeren Studieschema voor goed en zelfverzekerd spelen Page 1 of 5 Het stappenplan om snel en goed iets nieuws in te studeren Taak Een nieuw stuk leren zonder instrument Noten instuderen Opname beluisteren Notenbeeld

Nadere informatie

inschrijving gratis onderwijs Onderwijs problemen kleuterschool schoolplicht schoolagenda buitenschoolse activiteiten ouderverenigingen

inschrijving gratis onderwijs Onderwijs problemen kleuterschool schoolplicht schoolagenda buitenschoolse activiteiten ouderverenigingen problemen schoolagenda gratis onderwijs schoolplicht inschrijving kleuterschool buitenschoolse activiteiten ouderverenigingen Onderwijs In België zijn kinderen verplicht naar school te gaan van 6 tot 18

Nadere informatie

GELIJKTIJDIGE VERKIEZINGEN VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE GEMEENSCHAPS- EN GEWESTPARLEMENTEN

GELIJKTIJDIGE VERKIEZINGEN VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE GEMEENSCHAPS- EN GEWESTPARLEMENTEN BERICHTEN UGA TM Division of Continuga TM nv 8501 KORTRIJK-HEULE tel. 056 36 32 00 fax 056 35 60 96 e-mail: sales@uga.be Februari 2009 GELIJKTIJDIGE VERKIEZINGEN VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE GEMEENSCHAPS-

Nadere informatie

Diversiteit : actieplan 2009-12

Diversiteit : actieplan 2009-12 Diversiteit : actieplan 2009-12 Diversiteit Waarom? Belangrijk en noodzakelijk begin: Alleen iemand die met twee ogen naar de wereld kijkt, ziet perspectief. Wie met 1 oog kijkt, ziet geen perspectief.

Nadere informatie

In Mierlo ons digitale dorp.

In Mierlo ons digitale dorp. In Mierlo ons digitale dorp. Het verschil tussen je cv en je sollicitatiebrief Als je solliciteert stuur je meestal een sollicitatiebrief en een cv. Er staat niet altijd aangegeven dan men een sollicitatiebrief

Nadere informatie

1. (Een gewone) hand- en/of bankgift

1. (Een gewone) hand- en/of bankgift 1. (Een gewone) hand- en/of bankgift 1.1. WAT HOUDT ZO N HAND- OF BANKGIFT PRECIES IN? 1.1.1. Schenken zonder schenkingsrechten! Schenking is in principe notarieel. Dat is in ieder geval het basisprincipe

Nadere informatie

Zorgmogelijkheden na NAH: Waar vinden we hulp? Katrijn Van Den Driesche - maandag 3 oktober 2011

Zorgmogelijkheden na NAH: Waar vinden we hulp? Katrijn Van Den Driesche - maandag 3 oktober 2011 Deze activiteiten worden aangeboden in samenwerking met dynahmiek www.dynahmiek.be info@dynahmiek.be Gespreksavonden over NAH Praten met lotgenoten over de gevolgen van een niet-aangeboren hersenletsel

Nadere informatie

Inhoud Frequency 8 6 4 2 0 18,00 20,00 22,00 24,00 BMI 26,00 28,00 30,00 32,00 Gent, april 2010 Betreft: pedometer-project Geachte mijnheer, mevrouw Ondanks

Nadere informatie

VLAAMS PARLEMENT RESOLUTIE. betreffende de problematiek van personen met een auditieve handicap

VLAAMS PARLEMENT RESOLUTIE. betreffende de problematiek van personen met een auditieve handicap VLAAMS PARLEMENT RESOLUTIE betreffende de problematiek van personen met een auditieve handicap Het Vlaams Parlement, gelet op 1 artikel 13 van de geconsolideerde versie van het Verdrag tot oprichting van

Nadere informatie

Nu nog beter... Toegepaste kunst Kunst BV

Nu nog beter... Toegepaste kunst Kunst BV Nu nog beter... Toegepaste kunst Kunst BV H4 ~ periode B Toegepaste vormgeving Autonome kunst Inleiding INLEIDING In de eerste periode ben je vooral bezig geweest met het onderzoeken van vormen, materialen

Nadere informatie

Inlichtingenformulier over de handicap van een kandidaat voor een selectie

Inlichtingenformulier over de handicap van een kandidaat voor een selectie Inlichtingenformulier over de handicap van een kandidaat voor een selectie Het Ministerie van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest zet zich in voor diversiteit. Wij willen daartoe gelijke kansen, een gelijke

Nadere informatie

Problemen met zien? Laat u verrassen door de mogelijkheden

Problemen met zien? Laat u verrassen door de mogelijkheden Problemen met zien? Laat u verrassen door de mogelijkheden Revalidatievormen bij Visio Ik ben slechtziend, kan ik toch zelfstandig wonen en reizen? Door mijn plotselinge slechtziendheid kost het huishouden

Nadere informatie

MyCareNet in uw Apotheek?

MyCareNet in uw Apotheek? MyCareNet in uw Apotheek? Met deze brochure willen we onze klanten informeren over de invoering van MyCareNet MyCareNet in uw apotheek MyCareNet is een initiatief van het NIC (Nationaal Intermutualistisch

Nadere informatie

INLEIDING. Doelgroep Boekhouders en financiële beroepen / profielen Bezoekers van de beurs Forum For the Future Leden van beroepsfederaties

INLEIDING. Doelgroep Boekhouders en financiële beroepen / profielen Bezoekers van de beurs Forum For the Future Leden van beroepsfederaties 1 INLEIDING Doelgroep Boekhouders en financiële beroepen / profielen Bezoekers van de beurs Forum For the Future Leden van beroepsfederaties Doelstelling onderzoek Monitoring van de vooruitgang inzake

Nadere informatie

Werkstukken maken op PCBO-Het Mozaiek Groep 6

Werkstukken maken op PCBO-Het Mozaiek Groep 6 We gaan een werkstuk maken en je mag het helemaal zelf doen. Het is helemaal jouw eigen werkstuk. Maar om je even goed op weg te helpen hebben we hieronder alle stapjes even op een rij gezet. Wat moet

Nadere informatie

Uitnodiging. Onze Partners. Seminarie: Digitale revolutie in de non-profit sector?! 22 februari 2010, 9h00. Februari

Uitnodiging. Onze Partners. Seminarie: Digitale revolutie in de non-profit sector?! 22 februari 2010, 9h00. Februari Uitnodiging Februari 10 Seminarie: Digitale revolutie in de non-profit sector?! 22 februari 2010, 9h00 Onze Partners Main partner : Knowledge partners : Bientôt disponible Media & Content partners : Nieuwe

Nadere informatie

Inhoud. TOEGANKELIJKHEID van informatie en communicatie. Intro vzw? Toegankelijke evenementen en inclusieve projecten

Inhoud. TOEGANKELIJKHEID van informatie en communicatie. Intro vzw? Toegankelijke evenementen en inclusieve projecten Inhoud Toegankelijke evenementen en inclusieve projecten Intro vzw Toegankelijkheid van informatie en communicatie. Toegankelijkheid van de infrastructuur Diensten en materialen Intro-label Intro vzw?

Nadere informatie

Dé oplossing voor mensen met leesproblemen of visuele dyslexie.

Dé oplossing voor mensen met leesproblemen of visuele dyslexie. Dé oplossing voor mensen met leesproblemen of visuele dyslexie. Bij iedereen met leesklachten zou onderzocht moeten worden of filters hem of haar kunnen helpen - ADVIES ONDERZOEK UNIVERSITEIT UTRECHT AFDELING

Nadere informatie

Het levensverhaal d.m.v. Stil Leven

Het levensverhaal d.m.v. Stil Leven Het levensverhaal d.m.v. Stil Leven Gegevens team: team: PZE setting: Ziekenhuis adres: OLV Ziekenhuis Campus Asse, Bloklaan 5, 1730 Asse tel.: 02 300 61 11 Projectomschrijving: Titel project: Het levensverhaal

Nadere informatie

DE BIBLIOTHEEK VAN JE DROMEN? groep A

DE BIBLIOTHEEK VAN JE DROMEN? groep A DE BIBLIOTHEEK VAN JE DROMEN? groep A 4 opdrachten! 60 minuten! Bij iedere opdracht zet iemand zijn wekker/ chronometer (op gsm of uurwerk), zodat je zeker niet veel langer dan een kwartier bezig bent.

Nadere informatie

Het Gedeeld Farmaceutisch Dossier

Het Gedeeld Farmaceutisch Dossier Een nieuwe + voor uw gezondheid Het Gedeeld Farmaceutisch Dossier De apothekers investeren verder in de kwaliteit van de zorg en de veiligheid van de patiënten PERSBERICHT 25 februari 2014 Het Gedeeld

Nadere informatie

25 Ideeën voor (zakelijke) blogposts

25 Ideeën voor (zakelijke) blogposts 25 Ideeën voor (zakelijke) blogposts Als ondernemer heb je vanzelfsprekend al veel kennis en expertise op jouw vakgebied. En meer dan je wellicht zou denken. Waarschijnlijk kun je tot in de lengte der

Nadere informatie

Offerte ivm de Politieke Doorlichting

Offerte ivm de Politieke Doorlichting Brussel, 27 november 2014. Offerte ivm de Politieke Doorlichting Vertrekkende vanuit een politieke stelling, stelt Wijburgers een inventaris op van alle politieke actoren die een standpunt (voor of tegen)

Nadere informatie

Evaluatie Nieuwsbrief Duurzame Mobiliteit

Evaluatie Nieuwsbrief Duurzame Mobiliteit Evaluatie Nieuwsbrief Duurzame Mobiliteit De Nieuwsbrief Duurzame Mobiliteit bestaat 1 jaar. In dat jaar verschenen 20 edities van onze nieuwsbrief. Tijd om eens te zien wat we kunnen verbeteren aan het

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Achtergrondinformatie Taalvrijwilligers. Begeleiden bij schrijven

Achtergrondinformatie Taalvrijwilligers. Begeleiden bij schrijven Achtergrondinformatie Taalvrijwilligers Begeleiden bij schrijven 1 Inhoudsopgave Snippers... 3 Verder Lezen... 5 2 Snippers 1 Onderdelen schrijfproces Schrijven is zowel een denktaak als een doetaak. Denken

Nadere informatie

A D V I E S Nr. 1.386 ------------------------------ Zitting van dinsdag 29 januari 2002 --------------------------------------------

A D V I E S Nr. 1.386 ------------------------------ Zitting van dinsdag 29 januari 2002 -------------------------------------------- A D V I E S Nr. 1.386 ------------------------------ Zitting van dinsdag 29 januari 2002 -------------------------------------------- Ontwerp van koninklijk besluit tot wijziging van de artikelen 7, 3

Nadere informatie

een weg is, als we maar genoeg mogen proberen.

een weg is, als we maar genoeg mogen proberen. Het heeft allemaal met jonge mensen te maken, heftig op zoek naar zichzelf, naar wat ze willen, naar waar de grenzen liggen, naar hoe het nu toch moet. Stappen is een begeleidingstehuis in de bijzondere

Nadere informatie

Toerisme voor iedereen in Picardië: het label Tourisme et Handicap

Toerisme voor iedereen in Picardië: het label Tourisme et Handicap Toerisme voor iedereen in Picardië: het label Tourisme et Handicap I. Inventaris, context en achtergrond Vrij op vakantie kunnen gaan en sport en recreatie bedrijven is een zeer belangrijke factor voor

Nadere informatie

nr. 74 van ANN BRUSSEEL datum: 24 oktober 2014 aan HILDE CREVITS

nr. 74 van ANN BRUSSEEL datum: 24 oktober 2014 aan HILDE CREVITS SCHRIFTELIJKE VRAAG nr. 74 van ANN BRUSSEEL datum: 24 oktober 2014 aan HILDE CREVITS VICEMINISTER-PRESIDENT VAN DE VLAAMSE REGERING, VLAAMS MINISTER VAN ONDERWIJS Leerlingen met een handicap Speciale onderwijsleermiddelen

Nadere informatie

Wat is een dyslecticus? Dyslexie zal altijd wel hebben bestaan. Een oogafwijking?

Wat is een dyslecticus? Dyslexie zal altijd wel hebben bestaan. Een oogafwijking? Wat is een dyslecticus? Dat is iemand met dyslexie. Dyslexie is een woord uit het Grieks dat slecht lezen betekent. Dyslectici, dat is het meervoud van dyslecticus, hebben niet alleen moeite met lezen,

Nadere informatie

Zuid-Azie zag in deze periode zijn scholingsgraad in het basisonderwijs stijgen van 78 naar 93%. Bron: www.un.org

Zuid-Azie zag in deze periode zijn scholingsgraad in het basisonderwijs stijgen van 78 naar 93%. Bron: www.un.org Quiz 1. Hoeveel jongeren wereldwijd tussen 15 en 24 jaar kunnen niet lezen en schrijven? 4 miljoen 123 miljoen 850 miljoen 61% van hen zijn jonge vrouwen. Bron: www.un.org 2. Over de hele wereld is het

Nadere informatie

Het verdriet kunt u hen niet besparen. De kosten wel.

Het verdriet kunt u hen niet besparen. De kosten wel. Het verdriet kunt u hen niet besparen. De kosten wel. kosten noch zorgen voor uw nabestaanden Families bijstaan tijdens een van de moeilijkste momenten in hun leven. Dat is de specialiteit van DELA. We

Nadere informatie