Houtoogst in relatie tot nutriëntenvoorraden in bossen op droge zandgronden

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Houtoogst in relatie tot nutriëntenvoorraden in bossen op droge zandgronden"

Transcriptie

1 Houtoogst in relatie tot nutriëntenvoorraden in bossen op droge zandgronden Anjo de Jong, Wim de Vries, Hans Kros and Joop Spijker

2 Inhoud Achtergrond: zorg over verarming van de bodem door oogst tak- en tophout De nutriëntenbalans: methode en gegevens Afvoer nutriënten door oogst Depositie, verwering en uitspoeling Resultaten van balansberekeningen Gebruik van de tabellen

3 Achtergrond Klimaatverandering: vervanging fossiele brandstoffen oogst tak- en tophout voor energie Oogst van tak- en tophout zorgt voor extra afvoer nutriënten, mogelijk met effect op bodemvruchtbaarheid Maar wat gebeurt er eigenlijk als beschikbaarheid nutriënten afneemt? Bijvoorbeeld: N GROEI P groei K groei, gevoeligheid droogte Ca, Mg bodem-functioneren Alle vitaliteit bomen en ecosysteem

4 Achtergrond Nederlandse bossen krijgen veel stikstof (N) uit de lucht (meer overmaat dan gebrek) en liggen vooral op vrij arme zandgronden vooral zorg over mogelijk gebrek aan P, K, Ca, Mg eventueel gebrek aan sporenelementen We hebben daarom P, K, Ca, Mg balansen van oogst doorgerekend: stamhout stam + tak- en tophout bij eindvelling

5 Methode: principe van balansberekening depositie oogst beschikbare voorraad verwering uitspoeling Bron: Egnell: 2012

6 Aannames en scenario s Aannames Geen bodems met kwel kijken naar lange termijn: alles wat niet wordt geoogst komt weer beschikbaar er is geen netto toe- of afname in biomassa of strooisel Beheerscenario s 1) Normale stamoogst met dunning en eindkap 2) Normale stamoogst met dunning en eindkap + oogst tak- en tophout bij eindkap. + naalden bij Douglas, Grove den en Fijnspar 6

7 7 boomsoorten Grove den Douglas Fijnspar Beuk Eik Lariks Berk Boomsoorten en bodems voor oogst en verwering 3 bodemgroepen Arm (SP) Matig rijk (SM) Rijk (SR) Van belang voor groei en nutriëntgehalten afvoer / oogst Van belang voor verwering

8 Regio s voor depositie Noord Midden Oost Zuid Van belang voor depositie

9 Uitspoeling Bijna geen beschikbare voorraad meer voor K, Ca, Mg (kan nauwelijks afnemen) Geen opname in de winterperiode Uitspoeling K, Ca en Mg 50% van wat vrij komt spoelt uit Gehalten grondwater voor P-uitspoeling

10 Opname / afvoer door oogst Groei: OPTAB Biomassa expansie factoren: EFI database Nutrient gehalten : literatuur + /metingen Afvoer nutriënten Nutriënt gehalten beheer groeitabellen Volume Dichtheid hout Stam massa Biomassa expansie factoren Nutrienten per boom onderdeel terug naar de bodem Opname

11 Nutriëntgehalten in hout Gehalten van N, P, Ca, Mg en K zijn gemeten per onderdeel: spinthout, kernhout, schors stam, schors tak tak + tophout (beide grof en fijn) Mostername hout met kern- en spinthout monster schors Aanvullende info: Schors: dikte Spinthout: dikte werkhout (schors, spint en kern) monster spinthout monster kernhout kernhout: diameter 6,0 5,0 dg Dikte schors (cm) 4,0 3,0 2,0 1,0 Dikte-schors 0,0 0,0 20,0 40,0 60,0 80,0 100,0 D met schors (cm)

12 Nutriëntgehalten in hout Vergelijking gemeten gehalten 30-40% hogere gehalten N (effect van N depositie) 10-50% lager voor Ca, Mg en K (effect van verzuring) 40-70% lager voor P (effect van N overschot en verzuring) takhout grove den Douglas fijnspar lariks eik beuk Data 2016 buitenland verschil Data 2016 buitenland verschil Data 2016 buitenland verschil Data 2016 buitenland verschil Data 2016 buitenland verschil Data 2016 buitenland verschil N 4,69 3,96 19% 4,10 2,90 41% 6,20 6,36-3% 4,61 6,19-26% 6,56 5,20 26% 5,33 3,25 64% P 0,32 0,39-17% 0,34 0,66-48% 0,48 0,74-35% 0,40 0,71-44% 0,40 0,30 34% 0,39 0,35 13% Ca 1,91 2,34-18% 3,18 4,54-30% 3,77 3,26 15% 2,45 2,49-1% 2,64 3,66-28% 2,78 2,69 4% K 1,78 1,69 5% 1,82 2,89-37% 2,09 3,97-47% 1,88 2,71-31% 1,94 1,82 7% 1,51 1,32 14% Mg 0,45 0,57-21% 0,49 0,64-23% 0,71 0,66 8% 0,51 0,66-22% 0,62 0,43 45% 0,39 0,23 71% stamhout N 1,46 1,30 13% 1,54 1,30 19% 1,57 1,30 21% 1,52 1,21 26% 2,71 2,07 31% 2,32 1,85 25% P 0,05 0,15-63% 0,06 0,18-68% 0,06 0,12-55% 0,05 0,32-86% 0,10 0,10-5% 0,10 0,12-12% Ca 0,71 1,09-35% 0,46 1,38-66% 1,68 1,47 14% 0,40 0,74-46% 1,70 2,23-24% 1,43 1,55-8% K 0,43 0,83-48% 0,63 0,95-34% 0,60 0,70-15% 0,33 0,73-55% 0,78 0,94-17% 1,02 0,89 15% Mg 0,17 0,25-31% 0,10 0,21-51% 0,19 0,17 14% 0,09 0,26-66% 0,14 0,13 7% 0,27 0,21 29%

13 Gemiddeld resultaat alle boomsoorten Ca (kg/ha/jr) K (kg/ha/jr) SP SM SR SP SM SR Balans Verwering Depositie Oogst Uitspoeling SP SM SR SP SM SR Balans Verwering Depositie Oogst Uitspoeling stam stam+top+tak stam stam+top+tak Mg (kg/ha/jr) P (kg/ha/jr) SP SM SR SP SM SR Balans Verwering Depositie Oogst Uitspoeling 1,0 0,8 0,6 0,4 0,2 0,0-0,2-0,4-0,6-0,8-1,0 SP SM SR SP SM SR Balans Verwering Depositie Oogst Uitspoeling stam stam+top+tak stam stam+top+tak 13

14 Grove den (8 m 3 ha -1 jr -1 ) in 5 regio s Ca (kg/ha/yr) Balans 2 0 Verwering -2 Depositie -4-6 Oogst -8 uitspoeling -10 K (kg/ha/yr) Noord 3 Oost 4 Midden 5 Zuid 9 Duinen Balans Verwering Depositie Oogst uitspoeling Stam Stam+tak- en tophout Stam Stam+tak- en tophout grove den grove den Mg (kg/ha/yr) P (kg/ha/yr) Balans Verwering Depositie Oogst uitspoeling 1,00 0,80 0,60 0,40 0,20 0,00-0,20-0,40-0,60-0,80-1, Balans Verwering Depositie Oogst uitspoeling Stam Stam+tak- en tophout Stam Stam+tak- en tophout grove den grove den 14

15 Voorbeeld tabel oogst stamhout: Regio Oost Grondsoort Arme zandgronden Matig arme zandgronden Rijke zandgronden Oogst m3/ha/jr Berk P Ca K P nvt P P nvt P P nvt Beuk K P Ca K P nvt P Ca K P Ca K P P Ca K P Ca K P Eik P Ca K P nvt P Ca K P nvt P Ca K P nvt Douglas K P K P K P Fijnspar Ca K P Ca P Ca P Grove den P nvt P nvt P nvt Lariks P P P P P P Kleurcode Donker Groen Betekenis Aanvoer nutriënten groter dan de afvoer Licht groen Aanvoer en afvoer van nutriënten zijn gelijk Oranje Afvoer van nutriënten groter dan aanvoer Grijs Niet van toepassing (oogstniveau is groter dan bijgroei voor betreffende boomsoort) 15

16 Voorbeeld tabel oogst stamhout + tak- en tophout; Regio Oost Grondsoort Arme zandgronden Matig arme zandgronden Rijke zandgronden Oogst m3/ha/jr Berk P Ca K P nvt P Ca K P nvt P Ca K P nvt Beuk K P Ca K P nvt K P Ca K P Ca K P P Ca K P Ca K P Eik P Ca K P nvt P Ca K P nvt P Ca K P nvt Douglas P K P Ca K P P K P K P P K P K P Fijnspar Ca K P Ca K P Ca P Ca K P Ca P Ca K P Grove den P P nvt P P nvt P P nvt Lariks P P K P P P K P P P P Kleurcode Donker Groen Betekenis Aanvoer nutriënten groter dan de afvoer Licht groen Aanvoer en afvoer van nutriënten zijn gelijk Oranje Afvoer van nutriënten groter dan aanvoer Grijs Niet van toepassing (oogstniveau is groter dan bijgroei voor betreffende boomsoort) 16

17 Conclusies Fosfor (P) vaakst afname Bijna altijd afname bij oogst takhout Afname klein ten opzichte van voorraad Ca, Mg, K: vooral K neemt af, gevolgd door Ca Mg verlies komt niet/nauwelijks voor. Ca en K verlies vooral bij oogst met tak- en tophout. en bij beuk en eik (door hoge gehalten in stammen) 17

18 Mogelijke mitigerende maatregelen Oogstniveau aanpassen Takken eerst half jaar laten liggen Uitspoeling beperken door snel verjongen of geen eindkap Langere omloop hanteren Nutriënten toedienen 18

19 Oogsten beperken Maatregel: minder stamhout of takhout oogsten is dat efficiënt? Veel hout achter laten voor 1 kg nutriënt m3 stamhout per kg nutriënt soort gd dg fs la ei bu be N 1,5 1,6 1,8 1,5 0,7 0,7 1,6 P 42,2 42,2 51,9 52,2 18,8 16,9 18,2 K 5,3 3,9 4,8 7,2 2,4 1,7 3,2 Ca 3,2 5,2 1,7 5,9 1,1 1,2 1,6 Mg 13,4 23,7 15,1 26,6 12,8 6,4 17,3 vanaf 40/kg? 20/kg? ==> ton vers takhout per kg nutriënt soort gd dg fs la ei bu be N 0,5 0,5 0,4 0,5 0,3 0,4 0,5 P 6,9 6,5 4,7 5,6 5,6 5,7 4,8 K 1,3 1,2 1,1 1,2 1,1 1,5 1,5 Ca 1,2 0,7 0,6 0,9 0,8 0,8 0,5 Mg 5,0 4,5 3,1 4,3 3,6 5,7 5,6

20 Takken eerst half jaar laten liggen Maatregel: takken 4-6 maanden laten liggen K komt voor ~80% vrij uit naalden K komt voor ~50% vrij uit takken P komt voor ~10-40% vrij uit naalden P komt voor ~50% vrij uit takken Mg komt voor 20-40% vrij uit naalden Ca komt weinig vrij

21 Takken eerst half jaar laten liggen Maatregel: takken 4-6 maanden laten liggen naalden vallen 25 45% af daarnaast valt deel naalden nog bij laden Voor fijnspar en Douglas meest effectief (relatief veel naaldmassa t.o.v. takmassa) Logistiek minder aantrekkelijk

22 Uitspoeling beperken Maatregelen: Kale fase na eindkap beperken, aanplanten i.p.v. natuurlijke verjonging Wellicht beter: zorg dat er altijd begroeiing is, dus: geen kaalkap Effect voor paar % van de tijd van een omloop dus beperkt effect

23 Langere omloop hanteren Maatregel: langere omloop hanteren minder bijgroei en dus minder oogst totaal m3/ha/jr leeftijd (jr) OPTAB origineel m3/ha/jr leeftijd (jr) gecorrigeerd Gemiddelde bijgroei (m3/ha/jr) actuele bijgroei (m3/ha/jr) effect vrij klein

24 Nutriënten toedienen Was voorheen heel gewoon Voor P weinig bijeffecten (bodem, uitspoeling) hoeveelheid (gift) is beperkt Voor Ca, Mg, K (combinatie) gebruik langzaam werkende stoffen vanwege uitspoeling (k) vanwege effect op bodem (Ca) onderzoek loopt Kosten...

25 En verder? Bewustwording Verschillen tussen nutriënten zijn groot verlies P komt vaak voor maar is klein t.o.v. voorraad voor andere nutrienten grote verschillen boomsoort Verschillen tussen bodems groot Twijfel? Laat goed kijken (bodem beoordelen) Onderzoek loopt verder gehalten hout uitspoeling Indien nodig eind volgend jaar een aangepaste versie van brochure of andere vorm (web?) 25

26 Vragen?

Kostenefficiënte en verantwoorde oogst van tak- en tophout

Kostenefficiënte en verantwoorde oogst van tak- en tophout Kostenefficiënte en verantwoorde oogst van tak- en tophout Martijn Boosten Oogstdemonstratie tak- en tophout 27 februari 2014, Vierhouten Tak- en tophout uit bossen Naar schatting jaarlijks 36.000 ton

Nadere informatie

5 Kansen en knelpunten voor de houtsector en boseigenaren

5 Kansen en knelpunten voor de houtsector en boseigenaren 5 Kansen en knelpunten voor de houtsector en boseigenaren In dit hoofdstuk wordt de vergelijking van vraag en aanbod samengevat en gekeken welke kansen en knelpunten er gesignaleerd kunnen worden voor

Nadere informatie

Biomassaverbruik en beschikbaarheid in Nederland

Biomassaverbruik en beschikbaarheid in Nederland Biomassaverbruik en beschikbaarheid in Nederland Martijn Boosten (Zwolle, 30 maart 2017) Hernieuwbare energie en houtige biomassa Situatie in 2015: 5,8% van NL energieverbruik kwam uit hernieuwbare bronnen

Nadere informatie

METEN = WETEN Onderbouwing Duurzaam Bosbeheer

METEN = WETEN Onderbouwing Duurzaam Bosbeheer Peter Stouten 21 april 2016 METEN = WETEN Onderbouwing Duurzaam Bosbeheer Inhoud presentatie Oculaire inventarisatie Meten, hoe doe je dat? Wat kun je ermee? Oculaire inventarisatie Beoordeling op het

Nadere informatie

Presentatie voor de ledenvergaderingen van de Bosgroepen Midden en Noord-Oost Nederland, november 2014 en 2015.

Presentatie voor de ledenvergaderingen van de Bosgroepen Midden en Noord-Oost Nederland, november 2014 en 2015. Presentatie voor de ledenvergaderingen van de Bosgroepen Midden en Noord-Oost Nederland, november 2014 en 2015. Ik ben velen verschuldigd voor de gebruikte figuren. Jan den Ouden Wageningen Universiteit

Nadere informatie

Maatregelen voor bosherstel

Maatregelen voor bosherstel Veldwerkplaats Voedselkwaliteit en biodiversiteit in bossen Maatregelen voor bosherstel Gert-Jan van Duinen Arnold van den Burg Conclusie OBN-onderzoek bossen Te hoge atmosferische stikstofdepositie Antropogene

Nadere informatie

Het Nederlandse bos in cijfers

Het Nederlandse bos in cijfers Het Nederlandse bos in cijfers Resultaten van de 6e Nederlandse Bosinventarisatie - Mart-Jan Schelhaas en Sandra Clerkx (Alterra) In 2012 is begonnen met de metingen van de 6e Nederlandse Bosinventarisatie.

Nadere informatie

Effecten van oogst van takhout op de voedingstoestand en bijgroei van bos

Effecten van oogst van takhout op de voedingstoestand en bijgroei van bos Alterra is onderdeel van de internationale kennisorganisatie Wageningen UR (University & Research centre). De missie is To explore the potential of nature to improve the quality of life. Binnen Wageningen

Nadere informatie

Impact van verhoogde biomassaoogst op nutriëntenvoorraad

Impact van verhoogde biomassaoogst op nutriëntenvoorraad Impact van verhoogde biomassaoogst op nutriëntenvoorraad Luc De Keersmaeker INBO Afdeling Beheer en Duurzaam gebruik Onderzoeksgroep Ecosysteembeheer Inhoud Terminologie en definities (Luc) Summier: globale

Nadere informatie

Aanzet voor een adviessysteem voor oogst uit het bos

Aanzet voor een adviessysteem voor oogst uit het bos Aanzet voor een adviessysteem voor oogst uit het bos Voor een evenwichtige nutriëntenbalans en een goede functievervulling van het bos J.J. de Jong, J.J. van den Briel, W. de Vries en J.H. Spijker Aanzet

Nadere informatie

Beuk in perspectief. Ervaringen met beuk in het beheer op. Kroondomein Het Loo

Beuk in perspectief. Ervaringen met beuk in het beheer op. Kroondomein Het Loo Beuk in perspectief Ervaringen met beuk in het beheer op Kroondomein Het Loo René Olthof beheerder boswachterij Hoog Soeren, 3000ha 2180ha bos 394 ha beuk (18%) Verloofing Vestiging berk, beuk en eik in

Nadere informatie

Veldwerk in Tapajós, de Brazliaanse Amazone Mei juli 2014 Masha van der Sande

Veldwerk in Tapajós, de Brazliaanse Amazone Mei juli 2014 Masha van der Sande Veldwerk in Tapajós, de Brazliaanse Amazone Mei juli 2014 Masha van der Sande Tropische bossen zijn van wereldwijd belang, onder ander omdat ze vele soorten huisvesten en grote hoeveelheden CO 2 uit de

Nadere informatie

Mineraalgift als maatregel tegen verzuring. Leon van den Berg (Bosgroep Zuid Nederland) Maaike Weijters (onderzoekcentrum B-WARE)

Mineraalgift als maatregel tegen verzuring. Leon van den Berg (Bosgroep Zuid Nederland) Maaike Weijters (onderzoekcentrum B-WARE) Mineraalgift als maatregel tegen verzuring Leon van den Berg (Bosgroep Zuid Nederland) Maaike Weijters (onderzoekcentrum B-WARE) Inleiding Mineralen Verzuring Wat is er bekend? Onderzoek Resultaten Wat

Nadere informatie

Begeleidingscommissie Bodem Vredepeel. 15 december 2015 Janjo de Haan, Harry Verstegen, Marc Kroonen

Begeleidingscommissie Bodem Vredepeel. 15 december 2015 Janjo de Haan, Harry Verstegen, Marc Kroonen Begeleidingscommissie Bodem Vredepeel 15 december 2015 Janjo de Haan, Harry Verstegen, Marc Kroonen Programma Mededelingen Eerste resultaten 2015 Teeltseizoen 2015 Opbrengsten Eerste resultaten uitspoelingsmetingen

Nadere informatie

PRAKTIJKNETWERK BOERENBOS NOORD-OOST NEDERLAND

PRAKTIJKNETWERK BOERENBOS NOORD-OOST NEDERLAND PRAKTIJKNETWERK BOERENBOS NOORD-OOST NEDERLAND Verslag vierde bijeenkomst, 11 juni 2014 Aanwezige deelnemers: F. Tolman, A.H. Luten, H. Holland met echtgenote, B. & A. Dunnewind, G. Nijhoving met echtgenote,

Nadere informatie

5 Meting van hout op stam

5 Meting van hout op stam HOOFDSTUK 5 M E T I N G VA N H O U T O P S TA M 5 Meting van hout op stam 33 METING VAN HOUT OP STAM HOOFDSTUK 5 5.1 Inleiding Bij het meten van hout op stam wordt de inhoud bepaald aan de hand van de

Nadere informatie

Bijeenkomst PN DA. Hans Smeets. Adviseur DLV plant BV

Bijeenkomst PN DA. Hans Smeets. Adviseur DLV plant BV Bijeenkomst PN DA Jongenelen oktober 2013 Hans Smeets. Adviseur DLV plant BV Waarom een grondanalyse? Inzicht krijgen in de beschikbare voeding voor de plant; Hoofdelementen; Sporenelementen; ph van de

Nadere informatie

Verzuring van bosbodems: oorzaken, gevolgen en herstelmaatregelen

Verzuring van bosbodems: oorzaken, gevolgen en herstelmaatregelen Verzuring van bosbodems: oorzaken, gevolgen en herstelmaatregelen Wim de Vries, Anjo de Jong, Rein de Waal, Popko Bolhuis (Alterra) Roland Bobbink, Maaike Weijters (B-WARE) Arnold van den Burg (St. BioSFeer)

Nadere informatie

Bossen saai? Hoezo saai. 150 jaar geleden: zand en droogte

Bossen saai? Hoezo saai. 150 jaar geleden: zand en droogte Bossen saai? Hoezo saai 150 jaar geleden: zand en droogte Planken Wambuis (Harderwijkerweg), juli 1966 wateroverlast! 40 jaar geleden, woeste grond voorgoed passé Bos nu: ouder en diverser, tweede boomlaag

Nadere informatie

Algemene Vereniging Inlands Hout

Algemene Vereniging Inlands Hout Algemene Vereniging Inlands Hout Algemene Vereniging Inlands Hout: vereniging van ondernemers in bos en hout Typen ondernemers bij de AVIH: adviesbureau bosbouwaannemer (exploiterende) rondhouthandel rondhoutverwerkende

Nadere informatie

Potentieel van houtige biomassa in Gelderland

Potentieel van houtige biomassa in Gelderland Ing. 27 maart 2017 PS2017-182 2017-005195 PS 24 mei 2017 1 Potentieel van houtige biomassa in Gelderland Quick scan van het potentieel verantwoord te oogsten biomassa uit bos, landschap en bebouwde omgeving

Nadere informatie

Ecologie van bosbodems. Een verkennende studie naar ecologisch functioneren van bosbodems op zandgronden

Ecologie van bosbodems. Een verkennende studie naar ecologisch functioneren van bosbodems op zandgronden Ecologie van bosbodems Een verkennende studie naar ecologisch functioneren van bosbodems op zandgronden J.J. de Jong, J. Bloem, S.P.J. v. Delft, P.W.F.M. Hommel, A. Oosterbaan en R.W. de Waal Ecologie

Nadere informatie

Telen van Kwaliteitshout Wouter Bax, Parenco hout. Parenco hout Wat is kwaliteitshout Welke factoren zijn van belang

Telen van Kwaliteitshout Wouter Bax, Parenco hout. Parenco hout Wat is kwaliteitshout Welke factoren zijn van belang Telen van Kwaliteitshout Wouter Bax, Parenco hout Inhoud Parenco hout Wat is kwaliteitshout Welke factoren zijn van belang Markt Terreinomstandigheden Partijkenmerken De kwaliteit Beschrijving per houtsoort

Nadere informatie

Brandstofgegevens Stukhout, Houtsnippers en Pellets

Brandstofgegevens Stukhout, Houtsnippers en Pellets Warmte uit biomassa Brandstofgegevens Stukhout, Houtsnippers en Pellets Perfectie door Passie. Er is voldoende hout! Hout in Duitsland. -.4 miljoen kubieke meter hout totaal - 95 miljoen kubieke meter

Nadere informatie

Verjonging van Jeneverbes

Verjonging van Jeneverbes Verjonging van Jeneverbes Esther Lucassen, Michael van Roosmalen, Ton Lenders, Jan Roelofs Meinweg Ecotop, 27 september 2014, Landgoed Kasteel Daelenbroek, Herkenbosch Info: Esther Lucassen, Onderzoekscentrum

Nadere informatie

Themabijeenkomst Megastallen Cuijk

Themabijeenkomst Megastallen Cuijk Themabijeenkomst Megastallen Cuijk Milieuvereniging Land van Cuijk Wim Verbruggen mei 2011 Agenda MLvC Uitgangspunten MLvC Wat heb je Wat wil je Wat kun je Conclusie Milieuvereniging Land van Cuijk Opgericht

Nadere informatie

Provinciebrede aanpak kansrijke droge bossen. Leon van den Berg Bart Nyssen

Provinciebrede aanpak kansrijke droge bossen. Leon van den Berg Bart Nyssen Provinciebrede aanpak kansrijke droge bossen Leon van den Berg Bart Nyssen Provinciebrede aanpak kansrijke droge bossen Oerboslandschap op zandgronden Op droge zandgrond: Linden-Eikenbos Bruine bosbodem

Nadere informatie

Vincent Kint Studiedag over houtbevoorrading in Vlaanderen 12 Oktober 2011

Vincent Kint Studiedag over houtbevoorrading in Vlaanderen 12 Oktober 2011 Houtbeschikbaarheid in Vlaanderen nu en in de toekomst Vincent Kint Studiedag over houtbevoorrading in Vlaanderen 12 Oktober 2011 Actuele bossituatie Bosoppervlakte 4 miljard ha bos wereldwijd (BI 31%)

Nadere informatie

Bijlage 1 Uitgangspunten van geïntegreerd bosbeheer

Bijlage 1 Uitgangspunten van geïntegreerd bosbeheer Bijlage 1 Uitgangspunten van geïntegreerd bosbeheer Het geïntegreerd bosbeheer streeft ernaar om de productiefunctie van het bos op kleine schaal te integreren met de natuurfunctie en de recreatiefunctie.

Nadere informatie

Workshop bosbeheer. Beheerteamdag 2017

Workshop bosbeheer. Beheerteamdag 2017 Workshop bosbeheer Beheerteamdag 2017 Consulent bosbeheer Bosbeheer Elke boom heeft de functie om gekapt te worden Natuurwaarde bos? Wat bepaalt de natuurwaarde? Wat bepaalt de natuurwaarde van een bos?

Nadere informatie

Planten in bossen: beheer en biodiversiteit

Planten in bossen: beheer en biodiversiteit Planten in bossen: beheer en biodiversiteit Arnout-Jan Rossenaar Foto s: Heukels CD-ROM Opzet lezing Bos in Nederland Bosplanten Bostypen Ontwikkeling bos voedselarme grond Beheer en biodiversiteit (Edese(

Nadere informatie

2.1.6 Grasland zonder klaver: Natrium

2.1.6 Grasland zonder klaver: Natrium 2.1.6 Grasland zonder klaver: Natrium Het natriumadvies voor grasland is niet gericht op verhoging van de opbrengst, maar wordt uitsluitend gegeven met het oog op de gezondheidstoestand van het rundvee

Nadere informatie

Verslag seminar Oogst biomassa, bosbemesting en nutriëntenhuishouding Driebergen, 31 mei 2012

Verslag seminar Oogst biomassa, bosbemesting en nutriëntenhuishouding Driebergen, 31 mei 2012 Verslag seminar Oogst biomassa, bosbemesting en nutriëntenhuishouding Driebergen, 31 mei 2012 Op 31 mei 2012 vindt in Driebergen, bij Congrescentrum Antropia, het seminar Oogst biomassa, bosbemesting en

Nadere informatie

Werkhoutvolumetabellen

Werkhoutvolumetabellen Bijlage 4 Werkhoutvolumetabellen In deze bijlage zijn enkele werkhoutvolumetabellen opgenomen. Voor de populier is gebruik gemaakt van het orschkamp rapport 590: e schatting van volumes en werkhoutlengten

Nadere informatie

Staatsbosbeheer - hout en biomassa-

Staatsbosbeheer - hout en biomassa- Staatsbosbeheer - hout en biomassa- Henk Wanningen Programmamanager Biomassa en Klimaat Directie SBB Concern Staf Regio Noord Regio Oost Regio Zuid Regio West Staatsbosbeheer Dienstverlening 1 Staatsbosbeheer

Nadere informatie

Potentieel van houtige biomassa in Gelderland

Potentieel van houtige biomassa in Gelderland 1 Potentieel van houtige biomassa in Gelderland Quick scan van het verantwoord te oogsten potentieel biomassa uit bos, landschap en bebouwde omgeving Jan Oldenburger en Martijn Boosten (Stichting Probos)

Nadere informatie

Bodemkwaliteit, bemesting en teelt van maïs. Jaap Schröder

Bodemkwaliteit, bemesting en teelt van maïs. Jaap Schröder Bodemkwaliteit, bemesting en teelt van maïs Jaap Schröder Inhoud Bodemkwaliteit NP-Verliezen, gebruiksnormen, isokwanten Wijzigingen a.g.v. 5e NL Actieprogramma Nitraatrichtlijn Schadebeperking Equivalente

Nadere informatie

KLW KLW. Meer ruwvoer lucratiever dan meer melk? Jaap Gielen, Specialist melkveehouderij 15/22 februari Ruwvoerproductie en economie!

KLW KLW. Meer ruwvoer lucratiever dan meer melk? Jaap Gielen, Specialist melkveehouderij 15/22 februari Ruwvoerproductie en economie! Meer ruwvoer lucratiever dan meer melk!? Jaap Gielen, Specialist melkveehouderij 15/22 februari 2017 Meer ruwvoer lucratiever dan meer melk? Ruwvoerproductie en economie! KLW Actualiteit: Managementinstrument

Nadere informatie

Door de bomen het bos zien

Door de bomen het bos zien Door de bomen het bos zien Zo beheert Staatsbosbeheer de bossen 2 3 MISSIE STAATSBOSBEHEER Wij, de medewerkers van Staatsbosbeheer, beschermen en ontwikkelen het kenmerkende groene erfgoed van Nederland.

Nadere informatie

17/12/2013. Cascadering in gebruik van hout en houtige biomassa. Een afwegingskader visie en praktijk van ANB

17/12/2013. Cascadering in gebruik van hout en houtige biomassa. Een afwegingskader visie en praktijk van ANB Cascadering in gebruik van hout en houtige biomassa Een afwegingskader visie en praktijk van ANB Workshop 17/12/2013 1 Overzicht hout ANB visie op houtproductie Houtstromen uit ANB domeinen Valorisatie

Nadere informatie

Werkblad. Landschappelijke elementen. Concept!!!

Werkblad. Landschappelijke elementen. Concept!!! Werkblad Landschappelijke elementen Concept!!! Dit is een voorblad van een werkblad waaraan nog gewerkt wordt. Sommige onderdelen zijn goed uitgewerkt, andere minder. Alterra-WERKBLADLandschappelijkeElementen.doc

Nadere informatie

Waardebepaling Plantages Terra Vitalis. Samenvatting

Waardebepaling Plantages Terra Vitalis. Samenvatting Waardebepaling Plantages Terra Vitalis Samenvatting Hattem, 15 augustus 2007 INHOUDSOPGAVE INLEIDING...1 1. METHODE...1 1.1 Plantages...2 1.2 HOUTPRIJZEN...2 1.3 Resultaat waardebepaling...3 1.4 Rendementsberekening...3

Nadere informatie

Studiedag 17 maart 2011 Starters in het bosonderzoek. Inhoud

Studiedag 17 maart 2011 Starters in het bosonderzoek. Inhoud Studiedag 17 maart 2011 Starters in het bosonderzoek Het boomsoorteffect op regenwormpopulaties in Deense en Vlaamse bossen Stephanie Schelfhout An De Schrijver, Jan Mertens, Lars Vesterdal, Kris Verheyen

Nadere informatie

Opzet. Eten en gegeten worden. Waarom is er honger is? Honger is dat erg? Honger, is dat erg. Waarom is er honger?

Opzet. Eten en gegeten worden. Waarom is er honger is? Honger is dat erg? Honger, is dat erg. Waarom is er honger? Opzet Honger, is dat erg Waarom is er honger? Bart Nyssen Over noodhulp en duurzame ontwikkeling 2 Honger is dat erg? Eten en gegeten worden Maar dan moet er wel iets te eten zijn: Basis voedselketen =

Nadere informatie

Praktijkvoorbeelden van bosbeheer in Vlaanderen en Nederland FOTO LEO GOUDZWAARD

Praktijkvoorbeelden van bosbeheer in Vlaanderen en Nederland FOTO LEO GOUDZWAARD 52 Praktijkvoorbeelden van bosbeheer in Vlaanderen en Nederland FOTO LEO GOUDZWAARD 591 52.6 Het Amerongsebos SIMON KLINGEN 52.6.1 Inleiding Het Amerongsebos ligt op de zuidwestflank van de Utrechtse Heuvelrug

Nadere informatie

Inventarisatie Functionele Akkerranden

Inventarisatie Functionele Akkerranden Inventarisatie Functionele Akkerranden Het gezegde Nederland waterland is niet uit de lucht gegrepen. De totale lengte van de sloten in Nederland bedraagt circa 330.000 kilometer (bron compendium voor

Nadere informatie

Dik hout vraagt kwaliteitsbeheer

Dik hout vraagt kwaliteitsbeheer Dik hout vraagt kwaliteitsbeheer Veranderingen in het Nederlandse bos Ontwikkelingen in de boomsoortaandelen binnen de oppervlakte opgaand bos tussen de 4de bosstatistiek (1980-1983) en het Meetnet functievervulling

Nadere informatie

Natuurkwaliteit en bosgebruik Natura 2000. Rienk-Jan Bijlsma

Natuurkwaliteit en bosgebruik Natura 2000. Rienk-Jan Bijlsma Natuurkwaliteit en bosgebruik Natura 2000 Rienk-Jan Bijlsma Onderwerpen Habitatkaart bossen Veluwe Kwaliteitsverbetering habitattypen bos Oppervlaktevergroting habitattypen bos Habitatkaart: typen en criteria

Nadere informatie

Opfriscursus bosbeheer en bosexploitatie

Opfriscursus bosbeheer en bosexploitatie Opfriscursus bosbeheer en bosexploitatie Cursusschema Dag 1 ochtend 09.00 12.30 Opstandsbeoordeling en doelstellingen middag 13.00 16.00 Verjongen en verjongingsplan Dag 2 ochtend 09.00 12.30 Exploitatie,

Nadere informatie

Oorzaak problemen Zomereik in de bodem

Oorzaak problemen Zomereik in de bodem Oorzaak problemen Zomereik in de bodem Esther Lucassen Ralf Aben Michael van Roosmalen Jan Roelofs Info E. Lucassen@b-ware.eu 1900 Chronic Oak Decline Syndroom: Interacties tussen abiotische factoren (o.a.

Nadere informatie

Sense or Nonsense An economic perspective on timber production in the Netherlands

Sense or Nonsense An economic perspective on timber production in the Netherlands Kosten, opbrengsten en rendementen op investeringen in bossen Focus: Sense or Nonsense An economic perspective on timber production in the Netherlands André Blum Chair of Forest and Nature Conservation

Nadere informatie

Onderstaande tabellen geven de meest voorkomende afmetingen van hout in België verhandeld.

Onderstaande tabellen geven de meest voorkomende afmetingen van hout in België verhandeld. Afmetingen van handelshout Onderstaande tabellen geven de meest voorkomende afmetingen van hout in België verhandeld. De afmetingen van het hout worden beïnvloed door het vochtgehalte (krimpen, zwellen),

Nadere informatie

BAM - Bemonsterings- en analysemethodes voor bodem in het kader van het mestdecreet Bodem Bepaling van snel vrijkomende organische stikstof

BAM - Bemonsterings- en analysemethodes voor bodem in het kader van het mestdecreet Bodem Bepaling van snel vrijkomende organische stikstof - Bemonsterings- en analysemethodes voor bodem in het kader van het mestdecreet Bodem Bepaling van snel vrijkomende organische stikstof VERSIE 3.0 juni 2010 Pagina 1 van 5 BAM/deel 1/12 1 PRINCIPE Het

Nadere informatie

Mestverwerking in De Peel

Mestverwerking in De Peel Mestverwerking in De Peel Mestverwerking Jan van Hoof, Jeanne Stoks, Wim Verbruggen Maart 2012 Agenda Doel van de avond Wat is mest? Wat is het mestprobleem? Waar komt mest vandaan? Hoeveel mest is er?

Nadere informatie

Nederlands bosbeheer in Europese context

Nederlands bosbeheer in Europese context Nederlands bosbeheer in Europese context Gert-Jan Nabuurs Studiedag, 24 september 2004 Met dank aan: European Forest Institute, CLUE model groep, Mart-Jan Schelhaas, Toon Helmink Gebaseerd op diverse projecten

Nadere informatie

Resultaten Koeien & Kansen en De Marke

Resultaten Koeien & Kansen en De Marke Grasland, bouwland en bodemkwaliteit Resultaten Koeien & Kansen en De Marke Koeien & Kansen is een samenwerkingsverband van 16 melkveehouders, proefbedrijf De Marke, Wageningen UR en adviesdiensten. De

Nadere informatie

(Ver)ken je tuinbodem. Annemie Elsen Stan Deckers

(Ver)ken je tuinbodem. Annemie Elsen Stan Deckers (Ver)ken je tuinbodem Annemie Elsen Stan Deckers Tuinbodems in Vlaanderen ZUURTEGRAAD (ph) 2/3 tuinen = overbekalkt 3/4 gazons = overbekalkt voedingselementen minder beschikbaar voor planten nooit blindelings

Nadere informatie

Bloeiend plantje Spoor van een dier

Bloeiend plantje Spoor van een dier Volwassen boom Jonge boom Dode boom Hoge struik Lage struik Varen Mos Klimmende plant Bloeiend plantje Spoor van een dier Paddenstoel (op de grond) Bodemdiertje Paddenstoel (op een boom) Activiteit 3 :

Nadere informatie

OOST NUTRIENTEN EN KRW FRISIA ZOUT B.V.

OOST NUTRIENTEN EN KRW FRISIA ZOUT B.V. NUTRIENTEN EN KRW FRISIA ZOUT B.V. 29 september 2010 Inhoud 1 Tekstdelen uit van 5 varianten naar 2 alternatieven 3 1.1 Referentiesituatie 3 1.2 Effecten waterkwaliteit KRW 5 2 Nieuw tekstdeel 7 ARCADIS

Nadere informatie

Kerngegevens Bos en Hout in Nederland

Kerngegevens Bos en Hout in Nederland Kerngegevens Bos en Hout in Nederland December 2014 STICHTING PROBOS Werkt aan een duurzame houtketen Stichting Probos zet zich in voor duurzaam bosbeheer en een duurzame houtsector. Deze zijn onlosmakelijk

Nadere informatie

De rol van de beuk in de bosontwikkeling

De rol van de beuk in de bosontwikkeling De rol van de beuk in de bosontwikkeling Patrick Hommel Rein de Waal Alterra; Wageningen-UR Vegetatiekundige invalshoek: Bostypen zijn vaste combinaties van plantensoorten (struiklaag, kruidlaag, moslaag).

Nadere informatie

Houtaantasting onder water

Houtaantasting onder water Houtaantasting onder water René Klaassen Informatieavond funderingsproblematiek 10 december 2008 Inleidingtekst Houtaantasting onder water Mijn naam is René Klaassen en werk bij SHR in Wageningen. Het

Nadere informatie

Hoeveel houtige biomassa komt er (in potentie) uit bos, landschap en de bebouwde omgeving?

Hoeveel houtige biomassa komt er (in potentie) uit bos, landschap en de bebouwde omgeving? Hoeveel houtige biomassa komt er (in potentie) uit bos, landschap en de bebouwde omgeving? Martijn Boosten Demonstratie oogst en verwerking biomassa 3 juli 2014, Rosmalen Stichting Probos Kennisinstituut

Nadere informatie

meststoffen voor meesterlijk grasland! groei door kennis

meststoffen voor meesterlijk grasland! groei door kennis meststoffen voor meesterlijk grasland! groei door kennis Grasmaster De productie van ruwvoer op het eigen melkveehouderijbedrijf bepaalt in belangrijke mate het bedrijfsresultaat. Talloze onderzoeken bevestigen

Nadere informatie

Bomenpad Park Vredeoord. Antwoordenblad. Vul hier eerst jullie namen in:

Bomenpad Park Vredeoord. Antwoordenblad. Vul hier eerst jullie namen in: Antwoordenblad Vul hier eerst jullie namen in: 1......................................................................................... 3.........................................................................................

Nadere informatie

Kort door de bocht, kunnen we zeggen dat eendenkroos vier dingen nodig heeft om te groeien: dat is water, zonlicht, warmte en nutriënten.

Kort door de bocht, kunnen we zeggen dat eendenkroos vier dingen nodig heeft om te groeien: dat is water, zonlicht, warmte en nutriënten. 1 2 Kort door de bocht, kunnen we zeggen dat eendenkroos vier dingen nodig heeft om te groeien: dat is water, zonlicht, warmte en nutriënten. Het model, ontwikkeld tijdens mijn bachelor scriptie beschrijft

Nadere informatie

Resultaten KringloopWijzers 2016

Resultaten KringloopWijzers 2016 Resultaten KringloopWijzers 2016 7 september 2017 Gerjan Hilhorst WLR - De Marke Het belang van lage verliezen Mineralenverliezen belasten het milieu EU beleid: beperken verliezen uit landbouw Streven:

Nadere informatie

Organische stof: stof tot nadenken

Organische stof: stof tot nadenken Wereld Bodemdag Organische stof: stof tot nadenken Steven Sleutel Universiteit Gent Vakgroep Bodembeheer Bodem organische stof (BOS) O,H C S P N Landbouwgrond organische koolstof (OC) voorraad 0-30cm Bron:

Nadere informatie

Plaggen ten behoeve van natuurontwikkeling. Fosfaatverzadiging als uitgangspunt

Plaggen ten behoeve van natuurontwikkeling. Fosfaatverzadiging als uitgangspunt Plaggen ten behoeve van natuurontwikkeling Fosfaatverzadiging als uitgangspunt fosfaatverzadigingsindex (PSI) Plaggen en fosfaatverzadiging van de grond Plaggen is een veelgebruikte methode om de voedingstoestand

Nadere informatie

Nederlands bos. Nederlands bos: hoeveel bos is er?

Nederlands bos. Nederlands bos: hoeveel bos is er? Nederlands bos In het dichtbevolkte Nederland heeft bos meerdere functies. Naast de productie van hout zijn de natuur-, landschap- en recreatiefunctie van groot belang. Boswet, bosbeleid en regelgeving

Nadere informatie

Starters in het bosonderzoek 2011. Gorik Verstraeten Bart Muys, Jakub Hlava, Kris Verheyen. Margot Vanhellemont. Inleiding

Starters in het bosonderzoek 2011. Gorik Verstraeten Bart Muys, Jakub Hlava, Kris Verheyen. Margot Vanhellemont. Inleiding Starters in het bosonderzoek 2011 Veranderingen in bodem- en strooiselkenmerken bij de omvorming van gemengd loofhout naar fijnspar. Gorik Verstraeten Bart Muys, Jakub Hlava, Kris Verheyen Margot Vanhellemont

Nadere informatie

Duurzame landbouw door bodemschimmels

Duurzame landbouw door bodemschimmels Duurzame landbouw door bodemschimmels Omdat er in natuurgebieden over het algemeen veel bodemschimmels leven, wordt vaak gedacht dat de aanwezigheid van schimmels in een akker of in grasland een kenmerk

Nadere informatie

Meet- en rekenprincipes

Meet- en rekenprincipes 2 Meet- en rekenprincipes MEET- EN REKENPRINCIPES HOOFDSTUK 2 2.1 Algemene inhoudsberekening Illustratie 2.a: Inhoudsberekening van een cilinder = oppervlakte x lengte. De inhoud van een object zoals een

Nadere informatie

Winst uit eigen woud Hout oogsten, bewaren en stoken

Winst uit eigen woud Hout oogsten, bewaren en stoken Winst uit eigen woud Hout oogsten, bewaren en stoken Heeft u ooit geweten dat 2,5 kg hout net zoveel energie levert als 1 liter stookolie of 1 m³ gas? Wat doet u eigenlijk met dat kap- en snoeihout op

Nadere informatie

Nutriëntenbalans (N & P) in BRP. Wetenschappelijke onderbouwing. CLM Onderzoek en Advies BV

Nutriëntenbalans (N & P) in BRP. Wetenschappelijke onderbouwing. CLM Onderzoek en Advies BV Nutriëntenbalans (N & P) in BRP Wetenschappelijke onderbouwing CLM Onderzoek en Advies BV Culemborg, Juli 2012 Inleiding De nutriëntenbalans brengt de nutriëntenkringloop op een melkveebedrijf in beeld.

Nadere informatie

Winst uit eigen woud Hout oogsten, bewaren en stoken

Winst uit eigen woud Hout oogsten, bewaren en stoken Winst uit eigen woud Hout oogsten, bewaren en stoken Heeft u ooit geweten dat 2,5 kg hout net zoveel energie levert als 1 liter stookolie of 1 m³ gas? Wat doet u eigenlijk met dat kap- en snoeihout op

Nadere informatie

Informatie reader. Over bomen

Informatie reader. Over bomen Informatie reader Over bomen Bron: een selectie uit folders van de bomenstichting Hoe groeit een boom? blz. 1 t/m 4 Bomen en mensen blz. 5 t/m 7 Bomen en feesten blz. 8 t/m 10 Bomen en medicijnen blz.

Nadere informatie

Open teelten op zandgronden hebben meer tijd nodig om te voldoen aan nitraatrichtlijn

Open teelten op zandgronden hebben meer tijd nodig om te voldoen aan nitraatrichtlijn Resultaten Systeemonderzoek Vredepeel geven aan: Open teelten op zandgronden hebben meer tijd nodig om te voldoen aan nitraatrichtlijn Themadag NBV, Wageningen, 8 november 2013 Janjo de Haan Nieuw mestbeleid

Nadere informatie

Monumentale houtopstand

Monumentale houtopstand Boomnummer 549 Opname datum: 1-4-2008 Fotonummer 556 Plaats :oosterend Boomsoort wilg Straat:oosterend 14 Boomnummer 587 Opname datum: 1-4-2008 Fotonummer 594 Plaats :oosterend Boomsoort els Straat:Lijkweg

Nadere informatie

Maiszaden. Samen naar een optimaal rendement.

Maiszaden. Samen naar een optimaal rendement. Maiszaden Samen naar een optimaal rendement www.cavdenham.nl Maisteelt 2016 Mais seizoen 2015 was een bijzonder teeltjaar. Een jaar waarin u als veehouder te maken had met zeer wisselende weersomstandigheden

Nadere informatie

BIOMASSA. Logo leverancier. Wat is biomassa?

BIOMASSA. Logo leverancier. Wat is biomassa? BIOMASSA Een introductie op pellets en houtketels Wat is biomassa? Biomassa is het drooggewicht van organismen of delen ervan. Hieronder valt zowel plantaardig als dierlijk materiaal. Ook producten gewonnen

Nadere informatie

Onderzoek naar mogelijkheden voor natuurontwikkeling in de depressie van de Moervaart in relatie tot fosfor

Onderzoek naar mogelijkheden voor natuurontwikkeling in de depressie van de Moervaart in relatie tot fosfor Onderzoek naar mogelijkheden voor natuurontwikkeling in de depressie van de Moervaart in relatie tot fosfor Doelstelling Onderzoek naar geschiktheid van bodem voor natte natuur te creëren 72 ha open water

Nadere informatie

Bijlage: bodemanalyses als nulmeting

Bijlage: bodemanalyses als nulmeting Credits for Carbon Care CLM Onderzoek en Advies Alterra Wageningen UR Louis Bolk Instituut Bijlage: bodemanalyses als nulmeting In het project Carbon Credits hadden we oorspronkelijk het idee dat we bij

Nadere informatie

Weersinvloeden op oogst Actualiteiten Ruwvoerteelten. Weersinvloeden op oogst Weersinvloeden op oogst Januari.

Weersinvloeden op oogst Actualiteiten Ruwvoerteelten. Weersinvloeden op oogst Weersinvloeden op oogst Januari. Actualiteiten Ruwvoerteelten Mei Juni 1 Juli Juli Oktober Oktober 2 Oktober Oktober Terugblik 2015 & Vooruit kijken op 2016 3 Wat is mijn droge stof opbrengst? 1 e snede 4.000 31% 2 e snede 3.000 23% 3

Nadere informatie

Factsheet: NL43_11 Bussloo

Factsheet: NL43_11 Bussloo Factsheet: NL43_11 Bussloo -DISCLAIMER- De informatie die in deze factsheet wordt weergegeven is bijgewerkt tot en met het moment van het aanmaken van deze factsheet, zoals vermeld in de voettekst. Deze

Nadere informatie

1000 HECTAREN VOL GELOPEN MET AMERIKAANSE VOGELKERS. IS DAT ERG?

1000 HECTAREN VOL GELOPEN MET AMERIKAANSE VOGELKERS. IS DAT ERG? Een verslagje aan het bezoek aan Käfertalerwald bij Mannheim. 1000 HECTAREN VOL GELOPEN MET AMERIKAANSE VOGELKERS. IS DAT ERG? Amerikaanse vogelkers dominant aanwezig in het bos van Mannheim. Groveden

Nadere informatie

Onderzoeksresultaten peilgestuurde drainage, stroomgebied Hupselse Beek

Onderzoeksresultaten peilgestuurde drainage, stroomgebied Hupselse Beek Onderzoeksresultaten peilgestuurde drainage, stroomgebied Hupselse Beek Laurens Gerner Annemarie Kramer Marga Limbeek Bob van IJzendoorn Hans Peter Broers Wybe Borren Joachim Rozemeijer Ate Visser 14 oktober

Nadere informatie

Hannes Cosyns, Luc De Keersmaeker, Arne Verstraeten, Peter Roskams & Nathalie Cools

Hannes Cosyns, Luc De Keersmaeker, Arne Verstraeten, Peter Roskams & Nathalie Cools INBO.R.01.16 INBO.R.015.691386 Wetenschappelijke instelling van de Vlaamse overheid INBO Geraardsbergen Gaverstraat 4 9500 Geraardsbergen T: +3 54 43 71 11 F: +3 54 43 61 60 E: info@inbo.be www.inbo.be

Nadere informatie

Nutriënten en organische stof stromen en voorraden op wereld en Europese schaal. Jan Peter Lesschen. Kimo van Dijk en Oene Oenema

Nutriënten en organische stof stromen en voorraden op wereld en Europese schaal. Jan Peter Lesschen. Kimo van Dijk en Oene Oenema Nutriënten en organische stof stromen en voorraden op wereld en Europese schaal Jan Peter Lesschen Kimo van Dijk en Oene Oenema Introductie Bodemvruchtbaarheid ongelijk verdeeld in de wereld Natuurlijke

Nadere informatie

Organische stof, meer waard dan je denkt

Organische stof, meer waard dan je denkt Organische stof, meer waard dan je denkt Ervaringen uit het systeemonderzoek PPO-locatie Vredepeel Bodem Anders Den Bosch, 20 maart 2015 Janjo de Haan De bodem Vaste fractie Water Lucht De bodem en organische

Nadere informatie

Waarom is de bodem belangrijk voor het waterbeheer?

Waarom is de bodem belangrijk voor het waterbeheer? Waarom is de bodem belangrijk voor het waterbeheer? Gera van Os Lector Duurzaam Bodembeheer (CAH Vilentum) Onderzoeker Bodem- en plantgezondheid (WUR) Bodembeheer Waterbeheer Diepe sporen als gevolg van

Nadere informatie

Bosbeheerplanning in Vlaanderen

Bosbeheerplanning in Vlaanderen Achtergrond 2 typen Doel/Voordelen/Procedure Case Meerdaalwoud,Heverleebos & Egenhovenbos Achtergrond Bosbeheer in Vlaanderen = bevoegdheid Vlaamse Overheid Bos in Vlaanderen: 10,8% bos = ca. 146.000 ha

Nadere informatie

Fauna in de PAS. Hoe kunnen we effecten van N-depositie op Diersoorten mitigeren? Marijn Nijssen Stichting Bargerveen

Fauna in de PAS. Hoe kunnen we effecten van N-depositie op Diersoorten mitigeren? Marijn Nijssen Stichting Bargerveen Fauna in de PAS Hoe kunnen we effecten van N-depositie op Diersoorten mitigeren? Marijn Nijssen Stichting Bargerveen De Programatische Aanpak Stikstof Natuurdoelen en economische ontwikkelingsruimte 1600

Nadere informatie

Massief houten tafelbladen

Massief houten tafelbladen Massief houten tafelbladen Boomstamtafels uit één stuk hout We kunnen massief houten tafelbladen op maat voor u leveren. Direct uit voorraad. Messcherpe tarieven door eigen import. Eiken, Padouk, Vuren,

Nadere informatie

Massief houten tafelbladen

Massief houten tafelbladen Massief houten tafelbladen Boomstamtafels uit één stuk hout We kunnen massief houten tafelbladen op maat voor u leveren. Direct uit voorraad. Messcherpe tarieven door eigen import. Eiken, Padouk, Vuren,

Nadere informatie

Bemesting. Fosfaatgebruiksnormen. Mestwetgeving Wettelijk op maisland: 112 kg N/ha/jaar en bij hoge PW 50 kg P205/ha/jaar 1-2-2016.

Bemesting. Fosfaatgebruiksnormen. Mestwetgeving Wettelijk op maisland: 112 kg N/ha/jaar en bij hoge PW 50 kg P205/ha/jaar 1-2-2016. Even Voorstellen Pascal Kleeven Akkerbouw/vollegrondgroentebedrijf Sinds1999 in dienst bij Vitelia-Agrocultuur Bemesting Wie teelt er maïs? Vragen Wie heeft er een mestmonster? Wie heeft er actuele grondmonsters?

Nadere informatie

Bemesting Blauwe Bessen. Bemesting Blauwe Bessen. Bemesting Blauwe Bessen. Bemesting Blauwe Bessen. Bemesting Blauwe Bessen

Bemesting Blauwe Bessen. Bemesting Blauwe Bessen. Bemesting Blauwe Bessen. Bemesting Blauwe Bessen. Bemesting Blauwe Bessen Behoefte gewas Verloop in seizoen Sporenelementen Invloed van ph Breedwerpig, fertigatie of controlled release meststoffen? Problemen in de praktijk Nieuw perceel: Grondanalyse voor bepaling P, K, Mg,

Nadere informatie

Ammoniakreductie, een zaak van het gehele bedrijf

Ammoniakreductie, een zaak van het gehele bedrijf Ammoniakreductie, een zaak van het gehele bedrijf Pilotveehouder Henk van Dijk Proeftuinadviseur Gerrit de Lange Countus Accountants Proeftuin Natura 2000 Overijssel wordt mede mogelijk gemaakt door: 8

Nadere informatie

Verkenning van duurzaamheidsrisico's gerelateerd aan gebruik van tak- en tophout

Verkenning van duurzaamheidsrisico's gerelateerd aan gebruik van tak- en tophout Verkenning van duurzaamheidsrisico's gerelateerd aan gebruik van tak- en tophout Verkenning van duurzaamheidsrisico's gerelateerd aan gebruik van tak- en tophout Delft, CE Delft, mei 2016, versie 2 Publicatienummer:

Nadere informatie

De bemestende waarde van bermmaaisel, slootmaaisel en heideplagsel

De bemestende waarde van bermmaaisel, slootmaaisel en heideplagsel De bemestende waarde van bermmaaisel, slootmaaisel en heideplagsel K.B. Zwart Nota 108 De bemestende waarde van bermmaaisel, slootmaaisel en heideplagsel K.B. Zwart Plant Research International B.V., Wageningen

Nadere informatie