Macro economische context. Regionale prognoses Special Rogier Aalders

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Macro economische context. Regionale prognoses Special Rogier Aalders"

Transcriptie

1 Regionale prognoses 2015 Special Rogier Aalders De Nederlandse economie is sinds eind 2008 op z n zachtst gezegd tumultueus. Na de recessie van 2009 herstelde zij ten dele in 2010 en 2011, gevolgd door een nieuwe recessie die ruim twee jaar aanhield. In het derde kwartaal van 2013 kwam een einde aan deze lange recessie en sindsdien groeit onze economie mondjesmaat. Vooral de uitvoer van goederen en diensten en de investeringen droegen deze groei eind 2013 en begin Als gevolg van de herstellende arbeids en woningmarkt en het fors verbeterde consumentenvertrouwen draagt sinds het tweede kwartaal van 2014 ook de huishoudconsumptie bij aan de economische groei, zij het in zeer beperkte mate. Per saldo verwachten wij dat de economie in 2014 met ¾% is gegroeid. Voor 2015 voorzien we een groei van 1½%. De export draagt dan wederom in hoge mate bij aan de Nederlandse groei. Door een aanhoudend herstel van de arbeidsmarkt en een verwachte stijging van het aantal verkopen en van de prijzen van woningen draagt voor het eerst sinds jaren ook de private consumptie in 2015 bij aan de groei. Door talloze verschillen loopt de economische ontwikkeling van regio s binnen Nederland sterk uiteen. Zo was in het recessiejaar 2009 in de meeste regio s sprake van krimp, maar zagen zes regio s de economie toch groeien. Vanwege de grote regionale verschillen binnen Nederland presenteren we in deze special onze verwachtingen voor de economische ontwikkeling in de veertig Nederlandse COROP regio s. Macro economische context Voor een visie op de Nederlandse economie ontkom je niet aan een uitgebreide blik op de wereld om ons heen. Een derde van onze economische activiteit kunnen we immers toeschrijven aan de uitvoer van goederen en diensten. Maar ook door de uitbreiding van het economische en monetaire beleid in Europa zijn wij steeds meer verweven met de economieën van de landen om ons heen. Daarom schetsen wij in de Visie op 2015 onze economische verwachtingen voor de wereld als geheel en de eurozone, alvorens in te zoomen op Nederland. De mondiale economie zal in 2015 naar verwachting met 3¾% groeien, een lichte versnelling ten opzichte van 2013 en Belangrijk daarbij is dat deze groeiversnelling vooral plaatsvindt in de VS, het VK en de eurozone. Dat zijn de drie grootste klanten van Nederlandse producten en diensten, dus groei in die landen is gunstig voor de Nederlandse export. Daarnaast ondersteunt de dalende waarde van de euro de export naar de VS en het VK, aangezien Europese producten voor deze landen goedkoper worden. Het economische herstel in de eurozone loopt behoorlijk achter bij de rest van de wereld. Ook voor 2015 verwachten we met 1¼% een relatief lage groei. Die groei is bij lange na niet hoog genoeg om de verwachte werkloosheid van maar liefst 11¼% tot acceptabele hoogte te brengen. Bovendien kent Europa een aantal zeer grote onevenwichtigheden. Zo duikt de werkloosheid in Duitsland in 2015 waarschijnlijk onder de 5%, terwijl in Spanje volgend jaar ruim 22% van de beroepsbevolking geen werk heeft. De omvang en impact van de 23 december /8

2 hervormingsmaatregelen verschillen sterk, waarbij vooral Italië en Frankrijk ver achterlopen op de rest. Voor hogere economische groei is stimulering vanuit de overheidsbestedingen noodzakelijk, maar in dat opzicht laten de landen die daartoe de mogelijkheden hebben het afweten, zoals Duitsland en in mindere mate Nederland. Al met al zijn we gematigd positief over de beperkte groei in de eurozone, maar langdurige en hogere groei is nodig om de hoge werkloosheid te verlagen. Dit geldt in zekere zin ook voor Nederland. Ja, er zal sprake zijn van groei, maar hoewel wij met 1½% een verdubbeling van de groei verwachten ten opzichte van 2014 (tabel 1), is dat nog steeds onvoldoende om de opgelopen schade van de afgelopen jaren in te lopen. Zoals gezegd zal het Nederlandse bedrijfsleven volgend jaar profiteren van groei in het buitenland en de dalende euro ten opzichte van de dollar en het pond. Hierdoor groeit de uitvoer en daardoor nemen ook de bedrijfsinvesteringen toe (tabel 1). Ook de woninginvesteringen door huishoudens stijgen volgend jaar. Het aantal woningtransacties groeit sinds halverwege 2013 en is inmiddels terug op het niveau van eind Onze verwachting is dat deze stijging in 2015 doorzet en dat ook de prijzen volgend jaar toenemen. Op de arbeidsmarkt voorzien we eveneens een aanhoudend herstel. De werkgelegenheid groeit naar verwachting met 0,8%, waardoor de werkloosheid afneemt van 6¾% in 2014 naar 6¼% in 2015 [1] (tabel 1) en het gemiddelde besteedbare inkomen van huishoudens toeneemt. Wij verwachten echter geen uitbundige groei van de consumptieve bestedingen. De werkloosheid is nog steeds erg hoog en veel huishoudens zijn sinds de Grote Recessie voorzichtiger geworden met hun uitgaven. Zij hebben de neiging om de stijging van het beschikbare inkomen te gebruiken voor (deels door de overheid gedwongen/gestimuleerde) aflossing van schulden of opbouw van vermogen. Voor een sterkere groei van de consumptie zal de werkloosheid verder moeten afnemen en/of de overheid stimulerende maatregelen moeten treffen om de inkomensgroei van huishoudens te verhogen. Groei in vrijwel alle sectoren Hoewel wij vanwege de beperkte economische groei en de nog steeds hoge werkloosheid niet alleen maar positief zijn over de economische vooruitzichten, zijn we wel te spreken over het feit dat de groei volgend jaar breder wordt gedragen dan in Dat houdt in dat wij verwachten dat niet alleen het exporterende, maar ook het op de binnenlandse markt gerichte bedrijfsleven zal bijdragen aan de groei. Daardoor verwachten wij groei in vrijwel alle sectoren (figuur 1). De verwachte groei van de toegevoegde waarde en de werkgelegenheid in Nederland als geheel bedraagt 1,5 respectievelijk 0,8%. De zestien onderscheiden sectoren in de figuur wijken daar in meer of mindere mate van af. De omvang van de bol staat voor de toegevoegde waarde in de sector. Hoewel de verschillen groot zijn, is de groei in de meeste sectoren positief, zowel qua toegevoegde waarde als qua werkgelegenheid. Een uitgebreide beschrijving van onze sectorprognoses vindt u in Rabobank Cijfers & Trends; Sectorprognoses Tabel 1: Kerngegevens Nederland Figuur 1: Sectorprognoses 2015 Groei van de toegevoegde waarde gaat niet altijd gepaard met werkgelegenheidsgroei. In de afgelopen jaren is de productie in veel sectoren harder gedaald dan de werkgelegenheid. Het gevolg is een lagere 23 december /8

3 arbeidsproductiviteit en een hogere output gap. In die situatie is de potentiële productie (bij een gegeven productiecapaciteit) dusdanig veel hoger dan de werkelijke productie dat bedrijven hun productie kunnen opschroeven zonder extra personeel aan te nemen. Economische groei leidt dan niet (direct) tot meer banen. Bovendien leiden technologische ontwikkelingen tot een alsmaar toenemende arbeidsproductiviteit, waardoor meer kan worden geproduceerd met dezelfde hoeveelheid personeel. Onze verwachting voor een aantal, voornamelijk kapitaalintensieve, sectoren illustreert dit. In die sectoren, zoals de groothandel en de industrie, kan de groei van de toegevoegde waarde worden opgevangen door het huidige personeel. In andere sectoren, zoals de detailhandel, de horeca en de bouw, is het lastiger om de productiviteit te verhogen zonder extra personeel en zal de stijging van de toegevoegde waarde dus gepaard gaan met een groei van de werkgelegenheid. Regionale verschillen in sectorstructuur Op de korte termijn bepaalt de sectorstructuur van het bedrijfsleven een groot deel van de regionale economische ontwikkelingen. Een uiteenlopende ontwikkeling van de verschillende bestedingscomponenten van het Bruto Binnenlands Product (BBP) op macro economische schaal zorgt voor verschillen in de groei of krimp van de sectorale productie en werkgelegenheid. Door verschillen in sectorstructuur per regio zorgt dit weer voor een uiteenlopende regionale economische ontwikkeling. Voor we de prognoses voor 2015 beschrijven, schetsen we daarom eerst een beeld van de regionale verschillen in sectorstructuur. Nederlandse sectorstructuur Ongeveer 80% van de Nederlandse werkgelegenheid komt voor rekening van dienstverlenende sectoren (figuur 2). De fysieke productie (landbouw, industrie en bouwnijverheid) maakte in 2013 slechts ongeveer 20% van de werkgelegenheid uit. Door verschillen in arbeidsproductiviteit zijn er grote verschillen in het belang van de sectoren in de werkgelegenheid en in de productie. Industrie, groothandel en de verhuur en verkoop van onroerend goed zijn sectoren met een hoge arbeidsproductiviteit, waardoor het aandeel in de werkgelegenheid veel kleiner is dan het aandeel in de totale productie (figuur 2). Detailhandel, zorg en zakelijke dienstverlening zijn juist arbeidsintensieve sectoren, waardoor het aandeel in de totale werkgelegenheid van die sectoren hoger is dan het aandeel in de productie. De sectorstructuur verschilt sterk tussen de Nederlandse regio s. Figuur 3 geeft voor iedere regio per sector het verschil weer tussen het regionale aandeel in de werkgelegenheid en het nationale aandeel. Van links naar rechts bewegen we dus van de meest normale regio, Veluwe, naar de meest abnormale regio, Groot Amsterdam. Los van de mate waarin de regionale werkgelegenheidsverdeling op die van Nederland als geheel lijkt, zijn er regio s waarin één of twee dan wel juist meer sectoren bepalend zijn voor de afwijking van de sectorstructuur. In Noord Overijssel zijn acht sectoren oververtegenwoordigd en acht sectoren ondervertegenwoordigd. In Zuidoost Brabant en Arnhem/Nijmegen is die verhouding schever en is bovendien één enkele sector sterk oververtegenwoordigd. Dat is de industrie in Zuidoost Brabant en de zorg in Arnhem/Nijmegen. 23 december /8

4 Figuur 2: Sectorstructuur Nederland, 2013 Figuur 3: Afwijking van Nederlandse werkgelegenheidsstructuur, 2013, LISA Bron: LISA Regionale prognoses 2015 In het hoofdstuk Macro economische context las u een beknopte versie van onze visie op de Nederlandse economie en onze verwachtingen voor 2015: een groei van het Bruto Binnenlands Product van 1,5%. Waar de beperkte groei in 2014 voor het overgrote deel uit het buitenland moest komen, verwachten wij voor komend jaar een breder gedragen economische groei. Daarmee bedoelen we niet alleen breed gedragen door de verschillende sectoren, maar ook door de verschillende regio s. Kaart 1 illustreert dit. De blauwe regio s in de kaart kunnen een hogere groei verwachten dan landelijk, de oranje regio s zitten volgens onze prognose onder het landelijke gemiddelde. Maar zoals gezegd voorzien we groei in alle regio s. Er zijn echter wel noemenswaardige verschillen, variërend van 1,0% in Zuidwest Friesland tot 2,3% in Het Gooi en Vechtstreek. Hoge of lage groeiverwachtingen hangen samen met onze sectorprognoses (figuur 1) en het belang van die sectoren in het totale Bruto Regionaal Product. Ter illustratie: in Het Gooi en Vechtstreek bedraagt het belang van de groothandel in de totale regionale productie maar liefst 27% en juist voor die sector hebben wij hoge verwachtingen. In Zuidoost Drenthe is het belang van delfstoffen en nutsvoorzieningen relatief zeer groot, eveneens een sector met een perspectief op sterke groei in Dat biedt ook groeikansen voor het westelijke deel van Groningen. De groei in de regio s rondom Utrecht, Amsterdam en Rotterdam is naar verwachting net bovengemiddeld. In de regio s met een relatief lage groeiverwachting zijn de groeisectoren minder sterk vertegenwoordigd, zoals de groothandel in Zeeuws Vlaanderen en Friesland, of is de overheid sterk oververtegenwoordigd, zoals in Noord Friesland, de kop van Noord Holland, de Veluwe en natuurlijk de regio rondom Den Haag. 23 december /8

5 Kaart 1: Groeiprognose Bruto Regionaal Product Kaart 2: Groeiprognose werkgelegenheid Ook voor wat betreft de werkgelegenheid voorzien wij groei in alle regio s. In Nederland als geheel stijgt het aantal banen naar onze verwachting met 0,8%, in de regio s variërend van 0,3% in Zeeuws Vlaanderen tot 1,1% in Noord Drenthe. In de regio s met de laagste verwachte werkgelegenheidsgroei, Zeeuws Vlaanderen, Noorden Midden Limburg, Twente, Zuidwest Drenthe en oost Groningen, is de industrie een grote sector qua werkgelegenheid. Hoewel we voor die sector in 2015 een groei van de toegevoegde waarde verwachten, zal de werkgelegenheidsgroei nog achterblijven. De groei van de toegevoegde waarde kan nog worden opgevangen met het huidige personeel. Het grote belang van de industrie in die regio s gaat ten koste van het belang van de zakelijke dienstverlening, een sector waarin wij juist een relatief sterke groei van het aantal banen verwachten. De vier sterkste groeiregio s zijn Noord Drenthe, Agglomeratie Haarlem, Het Gooi en Vechtstreek en Delft en Westland. In die regio s zien we veel minder sectoren die eruit springen en de hoge groei verklaren. Over het algemeen zijn de groeisectoren daar net iets sterker vertegenwoordigd dan landelijk. Gevolgen voor werkloosheid De groei van de werkgelegenheid heeft een neerwaarts effect op de werkloosheid. De ontwikkeling van de werkloosheid is echter niet alleen afhankelijk van de werkgelegenheidsgroei. Werkloosheid is een gevolg van vraag en aanbod op de arbeidsmarkt, dus ook de ontwikkeling van het arbeidsaanbod, de beroepsbevolking, speelt een rol. Bovendien werkt lang niet iedereen in de regio waarin hij of zij woont, waardoor werkgelegenheidsontwikkelingen in de ene regio van invloed zijn op de werkloosheid in andere regio s. Als de werkgelegenheid in Groot Amsterdam toeneemt, zullen vooral de inwoners van die regio daarvan profiteren, maar in mindere mate ook die van omliggende gebieden. Door rekening te houden met pendelgegevens is berekend wat de gevolgen zijn van de verwachte werkgelegenheidsontwikkelingen in alle regio s voor de omvang van de werkzame beroepsbevolking in alle regio s. Daarmee is de prognose voor de werkzame beroepsbevolking bekend. Welke gevolgen dit heeft voor de werkloosheid is zoals gezegd ook afhankelijk van de ontwikkeling van de totale beroepsbevolking (het arbeidsaanbod). Een stijging van dat aanbod heeft een opwaarts effect op de werkloosheid en andersom. Zo kan het voorkomen dat een stijging van de werkzame beroepsbevolking gepaard gaat met een hogere werkloosheid als de stijging van de beroepsbevolking nog groter is. Kaart 3 toont de verwachte ontwikkeling van de beroepsbevolking in Landelijk blijft de beroepsbevolking nagenoeg gelijk, maar ook hiervoor gelden grote regionale verschillen. Vooral in de perifere regio s verwachten wij een krimp van de beroepsbevolking, als gevolg van demografische ontwikkelingen. De stijging van de pensioenleeftijd weegt daar niet op tegen het vertrek van jongeren. Vooral in het midden en het westen van het land zal de beroepsbevolking toenemen, zij het in beperkte mate. 23 december /8

6 Kaart 3: Groeiprognose beroepsbevolking Als we de groei van de werkgelegenheid en de beroepsbevolking samen bekijken (figuur 4), blijkt een zeer sterke relatie tussen beide. Waar de werkgelegenheid sterk groeit, is ook de verwachte groei van de beroepsbevolking sterker. Dat heeft deels te maken met het karakter van de regio s. Zeeuws Vlaanderen is bijvoorbeeld een krimpregio, wat inhoudt dat niet alleen de bevolking, maar ook de werkgelegenheid afneemt. Werknemers volgen het werk, maar het omgekeerde geldt ook. De tweede oorzaak is dat werknemers worden aangemoedigd om deel te nemen aan het arbeidsproces als de werkgelegenheid toeneemt en zij daardoor kansen zien op de arbeidsmarkt. Als de werkgelegenheid daalt en werknemers verliezen hun baan, kunnen zij worden ontmoedigd en uit de beroepsbevolking stappen. Waar de werkgelegenheid relatief hard groei, neemt Figuur 4: Werkgelegenheid en beroepsbevolking dus ook de beroepsbevolking harder toe. Dat betekent dat de groei van de beroepsbevolking het effect van de werkgelegenheidsgroei op de werkloosheid remt. Kaart 4 toont de werkloosheidsgroei in procentpunten. Zo verwachten wij de sterkste daling van de werkloosheid in Zeeuws Vlaanderen, terwijl daar naar verwachting de laagste werkgelegenheidsgroei zal plaatsvinden. De daling van de beroepsbevolking is daar echter waarschijnlijk zeer groot, waardoor de werkloosheid sterk afneemt. In Flevoland, Overig Groningen, Delft en Westland, Agglomeratie Haarlem en Het Gooi en Vechtstreek geldt het omgekeerde. De relatief sterke werkgelegenheidsgroei gaat daar gepaard met een forse groei van de beroepsbevolking, waardoor de werkloosheid maar beperkt afneemt. Wel verwachten we voor alle regio s een daling van de werkloosheid. Onze prognose voor de Nederlandse werkloosheid in 2015 is 7,6% [2]. Deze is met 5,0% het laagst in Zeeuws Vlaanderen, wat zoals gezegd een gevolg is van de krimpende beroepsbevolking, en met 9,8% het hoogst in Groot Rijnmond. Ook Agglomeratie Den haag en Groot Amsterdam komen met 9,1 en 8,2% slecht uit de verf. De grootstedelijke regio s hebben door hun hoge dichtheid van voorzieningen en werkgelegenheid een grote aantrekkingskracht op vooral jongvolwassenen, met een relatief sterke groei van de beroepsbevolking en een opwaarts effect op de werkloosheid als gevolg. Dat geldt in nog sterkere mate voor Flevoland, de regio met sinds haar bestaan verreweg de sterkste bevolkingsgroei. De hoge werkloosheid in het noorden is vooral het gevolg van de dalende werkgelegenheid in de afgelopen jaren. 23 december /8

7 Kaart 4: Prognose werkloosheidsgroei Kaart 5: Prognose werkloosheid Wie is de winnaar? Samenvattend kunnen we stellen dat de regio s zeer wisselend scoren als we kijken naar de ontwikkeling van de toegevoegde waarde, de werkgelegenheid, de beroepsbevolking en de werkloosheid. Sterke groei van de productie gaat lang niet altijd gepaard met een hoge werkgelegenheidsgroei, een hoge werkgelegenheidsgroei leidt niet altijd tot een sterke daling van de werkloosheid en in regio s met hoge groeicijfers en een daling van de werkloosheid komen we toch vaak nog een hoge werkloosheid tegen. Figuur 5 illustreert dit. Daarin zijn de regio s ingedeeld in vier kwadranten, waarbij de assen overeenkomen met de landelijke groeicijfers. Voor regio s rechts onderin verwachten wij een relatief hoge groei van de toegevoegde waarde en een relatief sterke daling van de werkloosheid. Een gunstig kwadrant dus. Het tegenovergestelde geldt voor het kwadrant linksboven. Zo beschouwd lijkt Zuidoost Drenthe de winnaar, gevolgd door Delfzijl en omgeving en Zuidwest Gelderland, en zijn de regio s in het kwadrant linksboven de verliezers. De omvang van de bollen staat echter voor de werkloosheid. In Zuidoost Drenthe en Delfzijl en omgeving bedraagt de werkloosheid in 2015 naar verwachting 8,1 en 9,2%. De beweging van die regio s is dus positief, maar ze moeten dan ook van ver komen. Bovendien is de gunstige ontwikkeling van de werkloosheid in Zuidoost Drenthe ten dele te danken aan de afname van de beroepsbevolking. In Agglomeratie Haarlem en op de Veluwe, waar we voor volgend jaar een relatief lage groei van de toegevoegde waarde en een beperkte daling van de werkloosheid verwachten, is de voorspelde werkloosheid met 6,9 en 5,9% veel lager. De laagste werkloosheid vinden we in Zeeuws Vlaanderen, maar hoewel de daling van die werkloosheid positief is, is de dynamiek in die regio ver te zoeken. In Het Gooien Vechtstreek neemt de werkloosheid niet erg hard af, maar dat komt doordat de bevolkingsdynamiek daar juist zorgt voor een stijging van het arbeidsaanbod. Daardoor is de toename van de werkgelegenheid in die regio minder sterk terug te zien in de ontwikkeling van de werkloosheid. Het is dus maar net waar je de meeste waarde aan hecht. Om nog één keer terug te komen op onze Visie op 2015: ons beeld voor volgend jaar is dat de Nederlandse economie harder groeit dan in 2014, maar die groei is onvoldoende om de opgelopen schade teniet te doen. De werkloosheid is gedaald, maar nog steeds hoog. Langdurige en het liefst hogere groei is nodig om de werkloosheid weer op een acceptabel peil te krijgen. Zo beschouwd zijn economische groei (de groei van de toegevoegde waarde) en het niveau van de werkloosheid belangrijke graadmeters (figuur 6). Op basis van die twee indicatoren zijn de regio s rechts boven in figuur 6 volgend jaar het beste af en kunnen we Het Gooi en Vechtstreek de verwachte winnaar van 2015 noemen. 23 december /8

8 Figuur 5: Wie is de winnaar? Figuur 6: Toegevoegde waarde en werkloosheid Voetnoten [1] De werkloosheidscijfers in tabel 1 zijn gebaseerd op de internationale definitie. Het belangrijkste verschil met de nationale definitie is dat iemand tot de beroepsbevolking behoort als hij of zij aangeeft minimaal één uur per week beschikbaar te zijn voor werk terwijl de nationale definitie een drempelwaarde van twaalf uur hanteert. Het nadeel van de nationale definitie is dat internationale vergelijkingen niet mogelijk zijn. Het nadeel van de internationale definitie is dat deze niet beschikbaar is op lage geografische niveaus (gemeenten). Ons prognosemodel hanteert daarom de nationale definitie. Volgens die definitie daalt de werkloosheid naar verwachting van 8,3% in 2014 naar 7,6% in [2] Nederlandse definitie. Auteur(s) Rogier Aalders Nationaal Onderzoek (NO) december /8

Regionale economische prognoses 2016

Regionale economische prognoses 2016 Regionale economische prognoses 2016 Themabericht Rogier Aalders De breed gedragen economische groei in 2016 leidt tot productiegroei in alle sectoren en in alle regio s De Randstad, en daarbinnen vooral

Nadere informatie

Hoge groei ten noordoosten van de Randstad in 2017

Hoge groei ten noordoosten van de Randstad in 2017 januari Hoge groei ten noordoosten van de Randstad in Themabericht RaboResearch Nederland economie.rabobank.com Rogier Aalders Senior onderzoeker -9 Samenvatting Amsterdam en Utrecht en hun omgeving hebben

Nadere informatie

Regionale prognoses 2015. Culemborg

Regionale prognoses 2015. Culemborg Regionale prognoses 2015 Culemborg Hogere en breder gedragen groei Naar verwachting groeit de Nederlandse economie in 2015 met 1,7 procent. Daarbij dragen consumenten dit jaar voor het eerst sinds 2008

Nadere informatie

Regionale prognoses 2016. Meppel

Regionale prognoses 2016. Meppel Regionale prognoses 2016 Meppel Hogere en breder gedragen groei Naar verwachting groeit de Nederlandse economie in 2016 met 2,7 procent. Hoewel de uitvoer nog steeds de grootste groeibijdrage levert, heeft

Nadere informatie

Het belang van het MKB

Het belang van het MKB MKB Regio Top 40 Themabericht Rogier Aalders De nieuwe MKB Regio Top 40 is uit. Zoals u van ons gewend bent, rangschikken we daarin de veertig Nederlandse regio s op basis van de prestaties van het MKB

Nadere informatie

Welkom bij Visie op Rabobank Noord- en Oost-Achterhoek

Welkom bij Visie op Rabobank Noord- en Oost-Achterhoek Welkom bij Visie op 216 Rabobank Noord- en Oost-Achterhoek Visie op 216 Stabiele groeivooruitzichten omgeven door onzekere wereldeconomie Tim Legierse 28 januari 216 Agenda Wereldeconomie Nederland Achterhoek

Nadere informatie

De Regio Top 40. Economisch presteren van het regionale bedrijfsleven

De Regio Top 40. Economisch presteren van het regionale bedrijfsleven Economisch presteren van het regionale bedrijfsleven September 2008 Een nieuwe naam, een nieuw model Ook dit jaar kent onze Regio Top 40 weer enkele verrassende uitkomsten. Lees in deze uitgave hoe winnaars

Nadere informatie

Regionaal-Economische Barometer

Regionaal-Economische Barometer Regionaal-Economische Barometer Verwachtingen voor Assen-Beilen in 2011 Januari 2011 CONCLUSIES Groeiverwachting Nederlandse economie in 2011 1½ procent Overheid en zorg goed voor 40 procent van de werkgelegenheid

Nadere informatie

Mei Economische Barometer Valkenswaard en Waalre. Verwachting voor 2010 en 2011

Mei Economische Barometer Valkenswaard en Waalre. Verwachting voor 2010 en 2011 Verwachting voor 2010 en 2011 Mei 2010 CONCLUSIES Zakelijke dienstverlening domineert de economie van Waalre. Valkenswaard kent relatief veel industrie en groothandel. Afname van de werkgelegenheid doet

Nadere informatie

December Economische Thermometer & Barometer Weerterland en Cranendonck. Prestaties 2010, 2011 en verwachting voor 2012

December Economische Thermometer & Barometer Weerterland en Cranendonck. Prestaties 2010, 2011 en verwachting voor 2012 Economische Thermometer & Barometer Weerterland en Cranendonck Prestaties 2010, 2011 en verwachting voor 2012 December 2011 CONCLUSIES Midden-Limburg zette in 2010 een goede economische prestatie neer,

Nadere informatie

Arbeidsmarktprognoses Noord-Holland 2012

Arbeidsmarktprognoses Noord-Holland 2012 Arbeidsmarktprognoses Noord-Holland 2012 t.b.v. Monitor Arbeidsmarkt en Onderwijs Provincie Noord-Holland IJmuiden, 23 november 2012 Arjan Heyma www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Belangrijkste

Nadere informatie

Regionale prognoses 2014 Special 13 december 2013

Regionale prognoses 2014 Special 13 december 2013 Regionale prognoses 2014 Special 13 december 2013 Inleiding De Nederlandse economie is sinds eind 2008 op z n zachtst gezegd tumultueus. Na de vrijwel ongekende recessie van 2009 herstelde zij ten dele

Nadere informatie

Mei Economische Barometer Weerterland en Cranendonck. Verwachting voor 2010 en 2011

Mei Economische Barometer Weerterland en Cranendonck. Verwachting voor 2010 en 2011 Verwachting voor 2010 en 2011 Mei 2010 CONCLUSIES Productiesectoren landbouw, industrie en bouw goed voor een derde van de werkgelegenheid in. Afname van de werkgelegenheid doet zich in 2010 vooral voor

Nadere informatie

Regionale arbeidsmarktprognose

Regionale arbeidsmarktprognose Provincie Zeeland Afdeling Economie Regionale arbeidsmarktprognose 2011-2012 Inleiding Begin juni 2011 verscheen de rapportage UWV WERKbedrijf Arbeidsmarktprognose 2011-2012 Met een doorkijk naar 2016".

Nadere informatie

Bedrijven en bevolking in beweging

Bedrijven en bevolking in beweging M201110 Bedrijven en bevolking in beweging Regionale bedrijvendynamiek en -migratie in relatie tot verstedelijking, periode 1988-2009 drs. R. Braaksma drs. W.V.M. van Rijt-Veltman Zoetermeer, 20 juni 2011

Nadere informatie

Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025

Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025 Persbericht PB13 062 1 oktober 2013 9:30 uur Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025 Tussen 2012 en 2025 groeit de bevolking van Nederland met rond 650 duizend tot 17,4 miljoen

Nadere informatie

Regionale arbeidsmarktprognose

Regionale arbeidsmarktprognose Provincie Zeeland Afdeling Economie Regionale arbeidsmarktprognose 2012-2013 Inleiding Begin juni 2012 verscheen de rapportage UWV Arbeidsmarktprognose 2012-2013 Met een doorkijk naar 2017". Hierin worden

Nadere informatie

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010 FORUM Maart Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt 9-8e monitor: effecten van de economische crisis In steeg de totale werkloosheid in Nederland met % naar 26 duizend personen. Het werkloosheidspercentage

Nadere informatie

Economische monitor. Voorne PutteN 5 GEMEENTEN. 4 e editie. Opzet en inhoud

Economische monitor. Voorne PutteN 5 GEMEENTEN. 4 e editie. Opzet en inhoud 4 e editie Economische monitor Voorne PutteN Opzet en inhoud In 2010 verscheen de eerste editie van de Economische Monitor Voorne-Putten, een gezamenlijk initiatief van de vijf gemeenten Bernisse, Brielle,

Nadere informatie

Samenvatting UWV Arbeidsmarktprognose Met een doorkijk naar 2018

Samenvatting UWV Arbeidsmarktprognose Met een doorkijk naar 2018 Samenvatting UWV Arbeidsmarktprognose 2013-2014 Met een doorkijk naar 2018 Samenvatting UWV Arbeidsmarktprognose 2013-2014 Een belangrijke taak van UWV is het bij elkaar brengen van vraag en aanbod op

Nadere informatie

Economisch presteren van het regionale bedrijfsleven

Economisch presteren van het regionale bedrijfsleven 3 De Regio Top 40 Economisch presteren van het regionale bedrijfsleven And the winner is... Groei en kracht in de regio s Nu de kredietcrisis ook onze reële economie op alle fronten raakt, kijken economen

Nadere informatie

Economische monitor. Voorne PutteN 5 GEMEENTEN. 5 e editie. Opzet en inhoud. Deze factsheet is de vijfde editie van de

Economische monitor. Voorne PutteN 5 GEMEENTEN. 5 e editie. Opzet en inhoud. Deze factsheet is de vijfde editie van de 5 e editie Economische monitor Voorne PutteN Opzet en inhoud Deze factsheet is de vijfde editie van de Economische Monitor Voorne-Putten en presenteert recente economische ontwikkelingen van Voorne-Putten

Nadere informatie

Een uitdagende arbeidsmarkt. Erik Oosterveld 24 juni 2014

Een uitdagende arbeidsmarkt. Erik Oosterveld 24 juni 2014 Een uitdagende arbeidsmarkt Erik Oosterveld 24 juni 2014 Wat waren de gevolgen van de recessie? Hoeveel banen zijn er verloren gegaan? In welke sectoren heeft de recessie het hardst toegeslagen? Werkgelegenheid

Nadere informatie

Afname banen in 2002 in Groot-Amsterdam

Afname banen in 2002 in Groot-Amsterdam Afname banen in 2002 in Groot-Amsterdam Gerda Gringhuis Eind december 2002 hadden werknemers in Nederland in totaal ruim 7 miljoen banen. Ten opzichte van december 2001 is het aantal banen toegenomen met

Nadere informatie

Economische visie op 2015

Economische visie op 2015 //5 Economische visie op 5 Nieuwjaarsbijeenkomst VNO-NCW regio Zwolle Björn Giesbergen januari 5 Inhoud Visie op 5 Europa: toekomstige koploper of eeuwige achterblijver? (conjunctuur/financiële markten)

Nadere informatie

perspectief Delft en Westland Utrecht Agglomeratie Haarlem

perspectief Delft en Westland Utrecht Agglomeratie Haarlem Agglomeratie s-gravenhage Groot-Amsterdam Flevoland Regio s Zaanstreek in economisch Arnh Delft en Westland Utrecht Agglomeratie Haarlem Noord-Overijssel perspectief Kop van 2013 Noord-Holland Veluwe Groot-Rijnmond

Nadere informatie

De Brabantse woningmarkt

De Brabantse woningmarkt De Brabantse woningmarkt Futura 31 oktober 2011 Frits Oevering De Brabantse woningmarkt Agenda Vraag naar woningen Regionale variatie in Nederland Omvang vraag Koopkracht Macro Verstrekkingsvoorwaarden

Nadere informatie

De arbeidsmarkt klimt uit het dal

De arbeidsmarkt klimt uit het dal Trends en ontwikkelingen arbeidsmarkt en onderwijs De arbeidsmarkt klimt uit het dal Het gaat weer beter met de arbeidsmarkt in, ofschoon de werkgelegenheid wederom flink daalde. De werkloosheid ligt nog

Nadere informatie

Overzichtsrapport SER Gelderland

Overzichtsrapport SER Gelderland Overzichtsrapport SER Gelderland Bevolking en participatie In opdracht van SER Gelderland September 2008 Drs. J.D. Gardenier L.T. Schudde CAB Martinikerkhof 30 9712 JH Groningen 050-3115113 cab@cabgroningen.nl

Nadere informatie

Regionale Arbeidsmarkt Informatie Limburg update juni 2013

Regionale Arbeidsmarkt Informatie Limburg update juni 2013 Regionale Arbeidsmarkt Informatie Limburg update juni 2013 1. Inleiding In 2012 hebben Etil en Research voor Beleid in opdracht van de Provincie Limburg de ontwikkeling van de Limburgse arbeidsmarkt onderzocht

Nadere informatie

Highlights uit de monitor Economische Verkenningen 2015. Een Groene, Gezonde en Slimme Regio

Highlights uit de monitor Economische Verkenningen 2015. Een Groene, Gezonde en Slimme Regio Highlights uit de monitor Economische Verkenningen 215. Een Groene, Gezonde en Slimme Regio 1 Economische ontwikkeling PAGINA 4 In dit overzicht vindt u de highlights uit de monitor Economische Verkenningen

Nadere informatie

Graydon Kwartaalmonitor. incl Kwartaal 4

Graydon Kwartaalmonitor. incl Kwartaal 4 Graydon kwartaal monitor incl Kwartaal 4 1 Inhoud Inleiding 3 Persbericht 4 Per branche Overzicht Q2, Q3 en Q4 8 Starters per branche 9 Opheffingen per branche 1 Faillissementen per branche 11 Netto-Groei

Nadere informatie

Nederlands-Duitse grensstreek Sociaal-economische foto

Nederlands-Duitse grensstreek Sociaal-economische foto Nederlands-Duitse grensstreek Sociaal-economische foto 1 Rabobank Groep Duits-Nederlandse grensstreek Inhoudsopgave Demografie Dynamiek, groen-grijs, beroepsbevolking, inkomen, migratie Werkgelegenheid

Nadere informatie

Werkloosheid daalt opnieuw

Werkloosheid daalt opnieuw Persbericht PB14-044 17 juli 9.30 uur Werkloosheid daalt opnieuw - Werkloosheid in juni voor de tweede maand op rij gedaald - Meer mensen hebben een betaalde baan - Aantal WW-uitkeringen blijft dalen -

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 43757 2 december 2015 Regeling van de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van 24 november 2015, 2015-0000289457,

Nadere informatie

Graydon Kwartaalmonitor. Kwartaal

Graydon Kwartaalmonitor. Kwartaal Graydon kwartaal monitor Kwartaal 1 1 Inhoud Inleiding 3 Persbericht 4 Per branche Overzicht Q3 216, Q4 216 en Q1 6 Starters per branche 7 Faillissementen per branche 8 Opheffingen per branche 9 Netto-groei

Nadere informatie

Cijfers rond structurele bevolkingsdaling in chronologisch perspectief

Cijfers rond structurele bevolkingsdaling in chronologisch perspectief Cijfers rond structurele bevolkingsdaling in chronologisch perspectief April 2012 Derks, Hovens, Klinkers) is het onderwerp bevolkingsdaling op de agenda gekomen. Er zijn inmiddels veel publicaties verschenen

Nadere informatie

Economisch presteren van het regionale bedrijfsleven in 2010

Economisch presteren van het regionale bedrijfsleven in 2010 De Regio Top 40 Economisch presteren van het regionale bedrijfsleven in 2010 And the winner is In onze editie van vorig jaar kondigden we het al aan. De Regio Top 40 van 2010 zou in het teken staan van

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Werkloosheid verder toegenomen. Minder WW-uitkeringen aan jongeren, meer aan ouderen

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Werkloosheid verder toegenomen. Minder WW-uitkeringen aan jongeren, meer aan ouderen Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB12-035 15 mei 9.30 uur Werkloosheid verder toegenomen In april 8,2 procent van de beroepsbevolking werkloos Stijging werkloosheid in afgelopen maanden sterker

Nadere informatie

Aantal werklozen in december toegenomen

Aantal werklozen in december toegenomen Persbericht Pb15-002 22-01-2015 09.30 uur Aantal werklozen in december toegenomen - In de afgelopen drie maanden meer mensen op de arbeidsmarkt - Jeugdwerkloosheid vrijwel onveranderd - Aantal WW-uitkeringen

Nadere informatie

Conjunctuurenquête Nederland

Conjunctuurenquête Nederland Nieuw: metingen op provinciaal niveau Conjunctuurenquête Nederland Rapport eerste kwartaal 212 Conjunctuurenquête Nederland I rapport eerste kwartaal 212 Inhoud rapportage COEN in het kort Economisch klimaat

Nadere informatie

Conjunctuurenquête Nederland. Tweede kwartaal Coenrapportomslag eerstekwartaal.indd 1

Conjunctuurenquête Nederland. Tweede kwartaal Coenrapportomslag eerstekwartaal.indd 1 Conjunctuurenquête Nederland Tweede kwartaal 11 Coenrapportomslag eerstekwartaal.indd 1 3-5-11 :36 Economisch herstel zet door Horeca en detailhandel haken aan Na een lichte afzwakking in het eerste kwartaal

Nadere informatie

Graydon Kwartaalmonitor. incl Kwartaal 4

Graydon Kwartaalmonitor. incl Kwartaal 4 Graydon kwartaal monitor incl Kwartaal 4 1 Inhoud Inleiding 3 Persbericht 4 Per branche Overzicht Q2, Q3 en Q4 6 Starters per branche 7 Opheffingen per branche 8 Faillissementen per branche 9 Netto-Groei

Nadere informatie

Derde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Gelderland

Derde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Gelderland Derde kwartaal 212 Conjunctuurenquête Nederland Conjunctuurenquête Nederland I rapport derde kwartaal 212 Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen

Nadere informatie

Werkloosheid nauwelijks veranderd

Werkloosheid nauwelijks veranderd Persbericht Pb14-084 18-12-2014 09.30 uur Werkloosheid nauwelijks veranderd - Werkloosheid blijft 8 procent - Meer mensen aan het werk in de afgelopen drie maanden - Aantal WW-uitkeringen met 6 duizend

Nadere informatie

Regiobericht 1.0 Noord

Regiobericht 1.0 Noord Economie, innovatie, werk en inkomen 1 Kenmerken van het landsdeel Het landsdeel Noord bestaat uit de provincies Groningen, Friesland en Drenthe. De provincies werken samen in het Samenwerkingsverband

Nadere informatie

Werkloosheid gedaald

Werkloosheid gedaald Persbericht PB13-079 19 december 09.30 uur Werkloosheid gedaald Werkloze beroepsbevolking in november met 21 duizend afgenomen Aantal lopende WW-uitkeringen met 11 duizend gestegen Toename aantal WW-uitkeringen

Nadere informatie

Graydon Kwartaal Monitor. Kwartaal

Graydon Kwartaal Monitor. Kwartaal Graydon kwartaal monitor Kwartaal 1 216 1 Inhoud Inleiding 3 Persbericht 4 Overzicht per branche 5 Vergelijking Q4-214, Q1 215 en Q2 215 Starters per branche 5 Opheffingen per branche 6 Faillissementen

Nadere informatie

Regionale Arbeidsmarkt Informatie Limburg update juli 2011

Regionale Arbeidsmarkt Informatie Limburg update juli 2011 Regionale Arbeidsmarkt Informatie Limburg update juli 2011 1 Inleiding In 2011 hebben Etil en Research voor Beleid in opdracht van de Provincie Limburg de ontwikkeling van de Limburgse arbeidsmarkt onderzocht

Nadere informatie

Werkloosheid gedaald, maar minder mensen aan het werk

Werkloosheid gedaald, maar minder mensen aan het werk Persbericht PB14-024 17 april 09.30 uur Werkloosheid gedaald, maar minder mensen aan het werk - Meer mensen trokken zich terug van de arbeidsmarkt - Werkloosheid bij vrouwen toegenomen - Aantal WW-uitkeringen

Nadere informatie

Nieuwsbrief Zeeuwse arbeidsmarktmonitor Nummer 5: december 2015

Nieuwsbrief Zeeuwse arbeidsmarktmonitor Nummer 5: december 2015 Nieuwsbrief Zeeuwse arbeidsmarktmonitor Nummer : december 2 Zeeuwse ondernemers blijven gunstig gestemd Winstgevendheid bouwondernemers pas volgend jaar op peil Krapte aan personeel in sectoren ICT en

Nadere informatie

Internationale Economie. Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s

Internationale Economie. Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s Internationale Economie Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s Wim Boonstra, 27 november 2014 Basisscenario: Magere groei wereldeconomie, neerwaartse risico s De wereldeconomie

Nadere informatie

Regionale bedrijvendynamiek

Regionale bedrijvendynamiek M201224 Regionale bedrijvendynamiek Oprichtingen en opheffingen van bedrijven in de Nederlandse regio s in de periode 1988-2010 A. Bruins J.A.C. Vollebregt Zoetermeer, juli 2012 Regionale bedrijvendynamiek

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Opnieuw forse stijging werkloosheid

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Opnieuw forse stijging werkloosheid www cbs nl Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB13-021 21 maart 9.30 uur Opnieuw forse stijging werkloosheid 21 duizend werklozen meer in februari Werkloosheid verder opgelopen naar 7,7 procent

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Sterke stijging werkloosheid

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Sterke stijging werkloosheid Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB13-013 21 februari 9.30 uur Sterke stijging werkloosheid Werkloosheid in januari opgelopen naar 7,5 procent Jeugdwerkloosheid gestegen tot 15 procent Aantal

Nadere informatie

jul/09 mei/09 jun/09 sep/09 sep/08 jan/09 feb/09 mrt/09 jun/09 aug/09 sep/09 aug/09

jul/09 mei/09 jun/09 sep/09 sep/08 jan/09 feb/09 mrt/09 jun/09 aug/09 sep/09 aug/09 HAAGSE MONITOR ECONOMISCHE RECESSIE 7 Deze monitor geeft zowel prognoses als gerealiseerde cijfers weer. Het vaststellen van gerealiseerde cijfers kost tijd, maar worden, zodra deze bekend zijn, in de

Nadere informatie

Conjunctuurenquête Nederland. Tweede kwartaal 2015. Bedrijfsleven onveranderd positief

Conjunctuurenquête Nederland. Tweede kwartaal 2015. Bedrijfsleven onveranderd positief Conjunctuurenquête Nederland Tweede kwartaal 215 Bedrijfsleven onveranderd positief Voorwoord Dit rapport geeft de belangrijkste uitkomsten van de Conjunctuurenquête Nederland van het tweede kwartaal 215.

Nadere informatie

2009 uitzonderlijk slecht economisch jaar voor Nederland

2009 uitzonderlijk slecht economisch jaar voor Nederland 2009 uitzonderlijk slecht economisch jaar voor Nederland 02 Krimp mondiale economie in 2009 Aziatische landen als eerste uit het dal Economie eurozone krimpt nog sterker dan wereldeconomie Krimp in 2009

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. December 2016

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. December 2016 Nieuwsflits Arbeidsmarkt December 2016 Inhoudsopgave WW-uitkeringen 2 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 6 Statistische bijlage 7 Toelichting NWW/WW/WBB 15 Colofon De Nieuwsflits

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Maart 2016

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Maart 2016 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Maart 2016 Inhoudsopgave WW-uitkeringen 2 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 7 Statistische bijlage 8 Toelichting NWW/WW/WBB 16 Colofon De Nieuwsflits

Nadere informatie

Samenvatting Twente Index 2016

Samenvatting Twente Index 2016 Samenvatting Twente Index 2016 Kijk voor regionale en lokale data op www.twenteindex.nl INLEIDING De Twente Index wordt door Kennispunt Twente samengesteld in opdracht van de Twente Board. De Board wil

Nadere informatie

CBS: Voorzichtig herstel arbeidsmarkt in het tweede kwartaal

CBS: Voorzichtig herstel arbeidsmarkt in het tweede kwartaal Persbericht PB14 56 11 9 214 15.3 uur CBS: Voorzichtig herstel arbeidsmarkt in het tweede kwartaal Meer werklozen aan de slag Geen verdere daling aantal banen, lichte groei aantal vacatures Aantal banen

Nadere informatie

Werkloosheid toegenomen

Werkloosheid toegenomen Persbericht PB14-005 23 januari 09.30 uur Werkloosheid toegenomen - Werkloze beroepsbevolking in december met 15 duizend gestegen - In bijna 100 duizend werklozen erbij - Aantal WW-uitkeringen in december

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 havo 2006-II

Eindexamen economie 1-2 havo 2006-II Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Voorbeelden van een juist antwoord zijn: kosten van politie-inzet

Nadere informatie

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009 FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 29 Groei van werkloosheid onder zet door! In het 2 e kwartaal van 29 groeide de werkloosheid onder (niet-westers)

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. In 2025 fors meer huishoudens in de Randstad

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. In 2025 fors meer huishoudens in de Randstad Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB08-049 8 juli 2008 9.30 uur In 2025 fors meer huishoudens in de Randstad Sterkste groei aan noordoostzijde Randstad Ook meer huishoudens in Noord-Brabant

Nadere informatie

Nieuwsbrief Drenthe, oktober 2012

Nieuwsbrief Drenthe, oktober 2012 Nieuwsbrief, oktober 2012 In opdracht van de Provincie heeft Etil in de tweede helft van 2010 het onderzoek Ontwikkelingen en prognoses op de Drentse Arbeidsmarkt 2011 2014 uitgevoerd. In dit onderzoek

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde havo 2002-II

Eindexamen aardrijkskunde havo 2002-II Politiek en Ruimte bron 10 Aandeel van de lidstaten in de handel van de Europese Unie in procenten, 1998 30 % 25 20 22 25 Legenda: invoer uitvoer 15 10 8 8 15 15 10 11 9 9 15 12 5 0 6 5 2 2 1 0 België

Nadere informatie

Graydon Kwartaalmonitor. Kwartaal

Graydon Kwartaalmonitor. Kwartaal Graydon kwartaal monitor Kwartaal 3 216 1 Inhoud Inleiding 3 Persbericht 4 Overzicht per branche 6 Vergelijking Q1-216, Q2 216 en Starters per branche 7 Opheffingen per branche 8 Faillissementen per branche

Nadere informatie

April 2012 Minder niet-werkende werkzoekenden (NWW) Aantal WW-uitkeringen opnieuw licht gedaald

April 2012 Minder niet-werkende werkzoekenden (NWW) Aantal WW-uitkeringen opnieuw licht gedaald April 2012 Minder niet-werkende werkzoekenden (NWW) - 471.100 werkzoekenden geregistreerd bij UWV WERKbedrijf - Daling jonge werkzoekenden - Vooral daling agrarische beroepen en technische/industriële

Nadere informatie

Nederlandse economie in zicht

Nederlandse economie in zicht Nederlandse economie in zicht Groei boven 2% Economisch Bureau Nederland 2 juni 2015 Groei versnelt tot meer dan 2% in 2015 en 2016 De Nederlandse economie heeft de laatste twee kwartalen een behoorlijke

Nadere informatie

Regionale economische vooruitzichten 2014-2019

Regionale economische vooruitzichten 2014-2019 2014/6 Regionale economische vooruitzichten 2014-2019 Dirk Hoorelbeke D/2014/3241/218 Samenvatting Dit artikel geeft een bondig overzicht van enkele resultaten uit de nieuwe Regionale economische vooruitzichten

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Werkloosheid in mei verder opgelopen

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Werkloosheid in mei verder opgelopen Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB13-044 20 juni 9.30 uur Werkloosheid in mei verder opgelopen Toename van de werkloosheid iets afgevlakt Meer werklozen van 25 jaar en ouder Lichte daling

Nadere informatie

Regionale arbeidsmarktprognoses 2016-2017. 31 mei 2016, UWV, Afdeling Arbeidsmarktinformatie en advies, Bert van de Geijn

Regionale arbeidsmarktprognoses 2016-2017. 31 mei 2016, UWV, Afdeling Arbeidsmarktinformatie en advies, Bert van de Geijn Regionale arbeidsmarktprognoses 2016-2017 31 mei 2016, UWV, Afdeling Arbeidsmarktinformatie en advies, Bert van de Geijn Inhoud Huidige regionale arbeidsmarkt: WW-uitkeringen en vacatures Landelijke prognose

Nadere informatie

Atlas voor gemeenten 2013: de positie van Utrecht. notitie van Onderzoek.

Atlas voor gemeenten 2013: de positie van Utrecht. notitie van Onderzoek. Atlas voor gemeenten 2013: de positie van Utrecht notitie van Onderzoek www.onderzoek.utrecht.nl mei 2013 Colofon uitgave Afdeling Onderzoek Gemeente Utrecht 030 286 1350 onderzoek@utrecht.nl internet

Nadere informatie

Conjunctuurenquête Nederland. Vierde kwartaal 2015

Conjunctuurenquête Nederland. Vierde kwartaal 2015 Conjunctuurenquête Nederland Vierde kwartaal 15 Ondernemers positiever over werkgelegenheid 16 Voorwoord Dit rapport geeft de belangrijkste uitkomsten van de Conjunctuurenquête Nederland van het vierde

Nadere informatie

Werkloosheid daalt verder in september

Werkloosheid daalt verder in september Persbericht Pb14-061 16 oktober 2014 9.30 uur Werkloosheid daalt verder in september - Opnieuw meer mensen aan het werk - In de afgelopen vijf maanden vooral minder mannen werkloos - Aantal WW-uitkeringen

Nadere informatie

Persconferentie: De Nederlandse conjunctuur in 2008, d.d. 13 februari 2009.

Persconferentie: De Nederlandse conjunctuur in 2008, d.d. 13 februari 2009. Persconferentie: De Nederlandse conjunctuur in 2008, d.d. 13 februari 2009. Sheet 1: Opening Het CBS publiceert vandaag het eerste cijfer van de economische groei over het vierde kwartaal en de voorlopige

Nadere informatie

Overzichtsrapport SER Gelderland

Overzichtsrapport SER Gelderland Overzichtsrapport SER Gelderland Werkgelegenheid In opdracht van SER Gelderland September 2008 Drs. J.D. Gardenier L.T. Schudde CAB Martinikerkhof 30 9712 JH Groningen 050-3115113 cab@cabgroningen.nl www.cabgroningen.nl

Nadere informatie

Domein GTST havo. 1) Gezinnen, bedrijven, overheid en buitenland; of anders geformuleerd: (C + I + O + E M)

Domein GTST havo. 1) Gezinnen, bedrijven, overheid en buitenland; of anders geformuleerd: (C + I + O + E M) 1) Geef de omschrijving van trendmatige groei. 2) Wat houdt conjunctuurgolf in? 3) Noem 5 conjunctuurindicatoren. 4) Leg uit waarom bij hoogconjunctuur de bedrijfswinsten zullen stijgen. 5) Leg uit waarom

Nadere informatie

VVMA Congres 18 mei 2010

VVMA Congres 18 mei 2010 VVMA Congres 18 mei 2010 Jan Klaver, VNO-NCW Verwachtingen over Nederlandse economie, 2010-2015 1 Lijn van mijn verhaal 1. Impact economische crisis op Nederlandse economie en bedrijfsleven 2. Het herstel

Nadere informatie

Visie op 2010 Hoop op herstel

Visie op 2010 Hoop op herstel Visie op 21 Hoop op herstel Dr. A.E. (Annelies) Hogenbirk 15 december 29 Rabobank Economisch Onderzoek Agenda Terugblik op de recessie Mondiale economische ontwikkelingen Groene loten Waar zit de groei?

Nadere informatie

Werkloosheid in oktober vrijwel onveranderd

Werkloosheid in oktober vrijwel onveranderd Persbericht Pb14-070 20 november 2014 09.30 uur Werkloosheid in oktober vrijwel onveranderd - Meer mensen aan het werk - Aantal WW-uitkeringen vrijwel onveranderd - WW-uitkeringen toegenomen vanuit seizoengevoelige

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. December 2012

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. December 2012 Nieuwsflits Arbeidsmarkt December 2012 Inhoudsopgave WW-uitkeringen 2 Niet-werkende werkzoekenden geregistreerd bij UWV WERKbedrijf 4 Ingediende vacatures UWV 5 Ingediende ontslagaanvragen en verleende

Nadere informatie

Maart 2012 Niet-werkende werkzoekenden (NWW) gedaald Minder WW-uitkeringen

Maart 2012 Niet-werkende werkzoekenden (NWW) gedaald Minder WW-uitkeringen Maart 2012 Niet-werkende werkzoekenden (NWW) gedaald - 477.800 werkzoekenden geregistreerd bij UWV WERKbedrijf - Minder werkzoekenden van 35-45 jaar dan een jaar geleden - Toename werkzoekenden met (para)

Nadere informatie

Visie op de Nederlandse economie in 2014

Visie op de Nederlandse economie in 2014 Visie op de Nederlandse economie in 2014 De economie lijkt in de tweede helft van 2013 de bodem te hebben bereikt. Het is sinds 2008 niet de eerste keer dat dit gebeurt. Na het aanvankelijke herstel gedurende

Nadere informatie

Economie en MKB Ondernemen met tegenwind

Economie en MKB Ondernemen met tegenwind Economie en MKB Ondernemen met tegenwind Willem van der Velden Schiedam/Vlaardingen, 11 februari 2009 Agenda Kredietcrisis en recessie Scenario tot 2014 Actualiteit MKB Sectorramingen Tips voor succesvol

Nadere informatie

Werkloosheid in augustus gedaald

Werkloosheid in augustus gedaald Persbericht PB13-061 19 september 09.30 uur Werkloosheid in augustus gedaald - In augustus minder werkloze jongeren - Stijgende trend werkloosheid minder sterk - Bijna 400 duizend WW-uitkeringen De voor

Nadere informatie

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel Na de snelle daling van de bedrijfswinsten door de kredietcrisis, is er recentelijk weer sprake van winstherstel. De crisis heeft echter geen gat geslagen in de grote financiële buffers van bedrijven.

Nadere informatie

Arbeid = arbeiders = mensen

Arbeid = arbeiders = mensen Vraag van en aanbod naar arbeid Arbeid = arbeiders = mensen De vraag naar mensen = werkenden Het aanbod van mensen = beroepsbevolking Participatiegraad Beroepsbevolking / beroepsgeschikte bevolking * 100%

Nadere informatie

Duiding Arbeidsmarktontwikkelingen juni 2017

Duiding Arbeidsmarktontwikkelingen juni 2017 Duiding Arbeidsmarktontwikkelingen juni 2017 Inhoudsopgave Samenvatting: in één oogopslag 2 1. Economie 3 1.1. Nederlandse economie groeit nog steeds verder 3 1.2. Minder verleende ontslagvergunningen

Nadere informatie

September Vrijwel evenveel WW-uitkeringen als in augustus

September Vrijwel evenveel WW-uitkeringen als in augustus September 2012 Vrijwel evenveel WW-uitkeringen als in ustus - - 304.400 lopende WW-uitkeringen, bijna evenveel als in ustus en 21 procent meer dan een jaar geleden Aantal lopende WW-uitkeringen voor jongeren

Nadere informatie

Nederlandse economie in zicht

Nederlandse economie in zicht Nederlandse economie in zicht Vooruitzichten 6-7 Economisch Bureau Nederland december Nederlandse economie: groei houdt aan De Nederlandse economie groeide in met ongeveer % - tweemaal zoveel als in 4.

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Zuid-Holland Centraal

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Zuid-Holland Centraal Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio Zuid-Holland Centraal Samenvatting Aantal banen neemt weer toe, echter niet in collectieve sector In Zuid-Holland Centraal groeit het aantal banen van werknemers

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Maart 2013

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Maart 2013 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Maart 2013 Inhoudsopgave WW-uitkeringen 2 Niet-werkende werkzoekenden geregistreerd bij UWV WERKbedrijf 4 Ingediende vacatures UWV 5 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen

Nadere informatie

Prognoses en trends in 2015 Groeit u mee?

Prognoses en trends in 2015 Groeit u mee? Prognoses en trends in 2015 Groeit u mee? MKB Eindhoven & Rabobank Rabobank Nederland; Kaya Kocak, Véronique Bulthuis 5 februari 2015 Rabobank Sectormanagement Véronique Bulthuis Sectormanager Groothandel

Nadere informatie

Vierde kwartaal Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Zuid-Holland

Vierde kwartaal Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Zuid-Holland Vierde kwartaal 2012 Conjunctuurenquête Nederland Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen Winstgevendheid Toelichting De Conjunctuurenquête Nederland

Nadere informatie

Barometer Arbeidsmarkt Regio Achterhoek (BARA) Oktober 2011

Barometer Arbeidsmarkt Regio Achterhoek (BARA) Oktober 2011 Barometer Arbeidsmarkt Regio Achterhoek (BARA) Oktober 2011 In deze rapportage van het UWV WERKbedrijf worden de actuele ontwikkelingen op de regionale arbeidsmarkt kort toegelicht. Vanuit diverse bronnen

Nadere informatie

Economische kracht van het MKB in Kop van Noord-Holland in 2011

Economische kracht van het MKB in Kop van Noord-Holland in 2011 Economische kracht van het MKB in Kop van Noord-Holland in 2011 Hoe meten we de economische kracht? In deze rapportage leest u hoe groot de economische kracht is van het midden- en kleinbedrijf (MKB) 1

Nadere informatie