Concept-Herijking Plan van Aanpak Zuid-Limburg Vitaal Platteland: Visie, Lange Termijn Doelen, Operationele Doelen en Begroting

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Concept-Herijking Plan van Aanpak Zuid-Limburg Vitaal Platteland: Visie, Lange Termijn Doelen, Operationele Doelen en Begroting"

Transcriptie

1 Concept-Herijking Plan van Aanpak Zuid-Limburg Vitaal Platteland: Visie, Lange Termijn Doelen, Operationele Doelen en Begroting Afdeling Landelijke Leefomgeving, Provincie Limburg 14 juni 2005

2 1. Inleiding Voor u ligt het concept Herijking van het Plan van Aanpak Zuid-Limburg Vitaal Platteland. Hierin geven we aan en onderbouwen we met behulp van welke Lange Termijn Doelen en Operationele Doelen wij het landelijk gebied van Zuid-Limburg in de periode tot 2020 willen versterken. Lange Termijn Doelen (LD s) hebben een horizon tot de periode De Operationele Doelen (OD s) hebben een perspectief van 7 jaar, in overeenstemming met de vereiste uitvoeringstermijn van het Investeringsbudget Landelijk Gebied (ILG). Die uitwerking resulteert in een nieuw Plan van Aanpak met de OD s en de bijbehorende maatregelen (projecten) ten behoeve van het Meerjarenprogramma Zuid-Limburg Vitaal Platteland. Met het nieuwe Plan van Aanpak willen we een aanzet geven voor de versterking van de economische en sociale vitaliteit van het landelijk gebied en voor de verbetering van de omgevingskwaliteit. In de Herijking zijn we uitgegaan van het vorige Plan van Aanpak Zuid Limburg: Vitaal Platteland, Bij de vaststelling door Provinciale Staten van het Plan van Aanpak in 2001 was evaluatie en eventuele herijking voorzien in Deze herijking vindt momenteel plaats, om de volgende redenen: We willen de aanpak van Zuid Limburg Vitaal Platteland uitwerken als een doelenplan, vergelijkbaar met andere gebiedsplannen, zoals het Reconstructieplan van Noord en Midden Limburg. Er is behoefte aan een doelenplan dat uitnodigend is voor de regio en een betere basis geeft voor provinciale sturing; De nationale en Europese ontwikkelingen in plattelandsbeleid, zowel op het gebied van de inhoud als op het gebied van de processturing leiden sneller dan verwacht tot ingrijpende veranderingen, nieuwe kansen en de behoefte aan stroomlijning. De meest relevante ontwikkelingen zijn: - Nota Ruimte; - Aanwijzing Nationaal Landschap Zuid Limburg; - Agenda Vitaal Platteland; - Wet Inrichting Landelijk Gebied (WILG); - Investeringsbudget Landelijk Gebied (ILG); - Kader Richtlijn Water (KRW); De wens tot verwerking van nieuwe accenten ten aanzien van het economisch perspectief Noord West Europa en positionering van Europese (grensoverschrijdende) regio s. De Herijking is bedoeld als operationalisering van de Rijksnota Agenda Vitaal Platteland en daarmee het Meerjarenprogramma Vitaal Platteland, waarin de beleidsopgaven zijn uitgewerkt en gekoppeld aan rijksbudgetten. Het plan voldoet aan de criteria voor de Wet Inrichting Landelijk Gebied, die is voorzien voor 1/1/2007. De WILG geeft een wettelijke basis voor de gebiedsgerichte integrale uitvoering. Daaraan gekoppeld is het Investeringsbudget Landelijk Gebied, waardoor (rijks)middelen ontschot en gebiedsgericht kunnen worden ingezet. 2

3 1.1. Totstandkoming van het concept Het proces van herijking kent tot nog toe vier stappen; 1. Als eerste stap hebben we een vergelijking gemaakt tussen de Lange Termijn Doelen (LD s) uit het Plan van Aanpak Zuid-Limburg Vitaal Platteland uit 2001, de LD s uit de Agenda Vitaal Platteland (van het ministerie van LNV), en die van het Reconstructieplan van Noord en Midden Limburg. Op basis van die vergelijking hebben we in januari 2005 een eerste voorzet gedaan over mogelijke LD s voor de 6 onderwerpen, waarmee aangesloten wordt op de onderwerpkeuze in het Reconstructieplan Noord en Midden Limburg: landbouw; recreatie en toerisme; wonen, werken en leefbaarheid; bos en natuur; landschap en cultuurhistorie; watersystemen; 2. Vervolgens hebben we met externe deskundigen vier zogenaamde thematische brainstormsessies gehouden over de onderwerpen landbouw, recreatie en toerisme, stad-land en nationaal landschap. Naar aanleiding hiervan hebben we de LD s aangepast. Bovendien hebben we een nieuw (zevende) onderwerp toegevoegd: relaties tussen stad en platteland; 3. In een derde stap zijn de voorgestelde LD s besproken met de betrokken afdelingen van de provincie Limburg en is gecommuniceerd met de drie Gebiedscommissies van Zuid-Limburg, diverse brancheorganisaties (de Limburgse Land en Tuinbouw Bond, de Limburgse Milieu Federatie, Recron, KvK) en de ministeries van LNV en VROM; 4. In een vierde stap is een parallel traject opgestart om te komen tot formulering van Operationele Doelen en kwantificering en ruimtelijke duiding hiervan. Met behulp van gekwantificeerde en ruimtelijk geduide doelen kan een Meerjarenprogramma opgesteld worden. Het totale document met de LD s en OD s en het Uitvoeringsprogramma wordt met het oog op de invoering van de WILG en het ILG vastgesteld door Provinciale Staten. De vaststelling is voorzien in de tweede helft van Fasering Het totaal van LD s, OD s en het Uitvoeringsprogramma vormt het nieuwe plan Zuid Limburg Vitaal Platteland, dat sturing van de uitvoering van het plattelandsbeleid mogelijk maakt. De tijdshorizon van de LD s in het herijkte Plan van Aanpak wordt Dat betekent dat de LD s voor een termijn van 15 jaar worden opgesteld. Als de ILG/WILG van start gaat op dient het eerste Meerjarenprogramma een looptijd te hebben van 7 jaar (dus van tot ). Een tweede termijn zal lopen van tot Voorzien is dat het bijgestelde Plan van Aanpak Zuid Limburg Vitaal Platteland, op in werking treedt en op dat moment als basis dient voor het opstellen van jaarplannen van de drie gebiedscommissies. Het opstellen van jaarplannen gebeurt in de periode van april tot september, zodat in 2006 het nieuwe Plan van Aanpak hiervoor meteen kan worden gebruikt. Tevens zal het nieuwe Plan van Aanpak de basis zijn voor het eerste 7-jarige Meerjarenprogramma dat met de rijksoverheid zal worden afgesloten in de loop van Voor de jaarplannen van 2006 gebruiken de drie gebiedscommissies nog het oude Plan van Aanpak. In onderstaand schema is een en ander schematisch weergegeven. 3

4 Onderdeel Start Einde Totale looptijd Lange Termijn Doelen jaar Operationele Doelen - Meerjarenprogramma voor 2006 (wordt nu al opgesteld op basis tevens start 1 jaar van oude Plan van Aanpak) ILG/WILG - Eerste Meerjarenprogramma onder ILG/WILG jaar - Tweede Meerjarenprogramma onder ILG/WILG jaar 1.3. Financiering van de doelen Van de zeven onderwerpen die we onderscheiden zijn er drie met een rijksprioriteit: landbouw, realisatie EHS (en robuuste verbindingen; afhankelijk van besluit 2 e Kamer) en duurzaam waterbeheer (beekherstel, aanpak verdroging, waterconservering en berging, waterkwaliteit). Voor deze drie onderwerpen zijn van rijkswege middelen beschikbaar. Voor de overige onderwerpen, vooral de stad-land-relatie en de internationale context, liggen er enorme uitdagingen in Zuid-Limburg, maar zijn er in beperkte mate rijksgelden voorhanden. Daarom beschouwen we het realiseren van nieuwe financiële arrangementen en fondsvorming een belangrijk element voor de aanpak in Zuid-Limburg Hoofdlijnen in de aanpak We werken op basis van vijf hoofdlijnen: 1. geen nieuw beleid, maar accent op uitvoering. Loslaten van regels waar die niet nodig zijn; 2. de verantwoordelijkheid voor ideeënvorming en uitvoering ligt bij de gebieden. 3. geen blauwdruk: benoemen van LD s en OD s, die gedurende het proces van prioriteit kunnen veranderen als gevolg van voortgaande inzichten en ook niet in alle gevallen voor 100% gehaald worden. Provinciale middelen worden met voorrang ingezet om de geformuleerde OD s te realiseren. Gebiedsoverschrijdende doelen, zoals het verwerven van gronden ten behoeve van de EHS, koppelen we zoveel mogelijk aan OD s; 4. we geven prioriteit aan gestapelde problematiek om zo meervoudig doelbereik te realiseren (meer vliegen in één klap); 5. we hanteren het dialoogmodel, waarbij we zoveel mogelijk aansluiten bij (positieve) autonome ontwikkelingen en partijen faciliteren om het gewenste proces te ondersteunen. Deze vijf hoofdlijnen kunnen worden samengevat in de DUSS-aanpak: Deregulering, Uitvoering, Selectiviteit, Samenwerking. Voor het realiseren van de uitvoering maken we gebruik van de uitvoeringsstructuur die we in de afgelopen periode in samenwerking met de regionale partijen en de Dienst Landelijk Gebied van LNV hebben opgezet. 4

5 1.5. Hoofdkeuzen De selectie van de LD s is gebaseerd op een aantal keuzen ten aanzien van gewenste ontwikkelingen in het gebied. We hebben die geselecteerd uit het Plan van Aanpak van 2001 en aangepast naar aanleiding van brainstormsessies met externe deskundigen en op basis van wat in de Agenda Vitaal Platteland is opgenomen over de gewenste ontwikkelingen in het landelijk gebied. Bij elkaar leiden ze tot een visie voor het landelijk gebied van Zuid Limburg, een landelijk gebied dat niet los gezien kan worden van het stedelijke gebied dat als een ring om het landelijk gebied heen ligt Leeswijzer De Herijking dient in dit stadium beschouwd te worden als een discussiestuk waarover we met de betrokken partijen en vooral de gebiedscommissies in de Zuid-Limburg willen discussiëren. Het is een concretisering van alle ideeën en wensen, die ten aanzien van de uitvoering van maatregelen leven. Het dient dan ook niet als een opdracht voor de gebiedscommissies beschouwd te worden, maar als basis voor het aan te passen Plan van Aanpak dat 1 januari 2006 operationeel dient te zijn. De opbouw van het rapport is als volgt: in hoofdstuk 2 wordt verder ingegaan op de visie, die we gezamenlijk hebben ontwikkeld ten aanzien van gewenste ontwikkelingen in Zuid-Limburg. In dit hoofdstuk worden ook procesaspecten en de relatie tussen Plan van Aanpak Vitaal Platteland Zuid-Limburg en Nationaal Landschap besproken. De visie kan worden gezien als een appèl aan de betrokken partijen om conform deze visie initiatieven op te pakken en uit te voeren. Het is daarmee geen blauwdruk maar meer een richting die de meeste betrokkenen willen volgen tot In hoofdstuk 3 worden de Lange Termijn Doelen en de onderbouwing daarvan uitgewerkt. De Lange Termijn Doelen richten zich op de periode vanaf heden tot De Lange Termijn Doelen kunnen gezien worden als een logische uitwerking van de visie. Daar waar de visie nog niet erg concreet is en meer een beeld schetst, zijn de Lange Termijn Doelen een stuk concreter. De Operationele Doelen in hoofdstuk 4 zijn op hun beurt een slag concreter dan de Lange Termijn Doelen. De Operationele Doelen zijn geformuleerd voor de periode (termijn van 7 jaar) en zijn in alle gevallen gekwantificeerd en ruimtelijk geduid. Aan de hand van de Operationele Doelen wordt duidelijk welke maatregelen in de komende periode zullen worden uitgevoerd. In hoofdstuk 5 volgt de kostenraming op basis van de Operationele Doelen. Hiermee wordt duidelijk hoeveel middelen we willen besteden aan het bereiken van de diverse doelen in Zuid-Limburg. Schematisch ziet de opbouw van het rapport er als volgt uit: 5

6 Visie tot 2020 Lange Termijn Doelen Operationele Doelen Kostenraming

7 2. Visie op Vitaal Platteland Zuid Limburg 2.1. Huidige trends als vertrekpunt Het Limburgse Heuvelland is omgeven door een aantal grote steden op korte afstand. Binnen een straal van ca. 30 kilometer wonen meer dan 2 miljoen mensen. Grofweg 60 % daarvan woont in de grotere steden, en ruim éénderde woont op het platteland. Het Zuid-Limburgse platteland vervult een groot aantal functies voor zowel de stads- als de plattelandsbewoners en is daarom niet te vergelijken met traditioneel agrarische gebieden als Friesland, de Achterhoek of de Peel. De invloed van de steden op het platteland is groot, en de bevolkingsdruk eveneens. Het Heuvelland maakt deel uit van het Drielandenpark: de open ruimte binnen het grensoverschrijdende stedennetwerk MHAL (Maastricht Hasselt Heerlen Aken Luik). De relaties met Aken als verzorgings- en werkgebied voor Oost-Mergelland en de regio Vaals als overloopgebied voor de bewoners van Aken zijn belangrijk evenals de grensoverschrijdende migratie van inwoners van Zuid-Limburg naar België zoals Lanaken, Maasmechelen en Riemst, de Voerstreek en naar Duitsland, zoals Aken en Herzogenrath. Ontwikkelingen binnen Zuid Limburg kunnen daarom niet los gezien worden van wat er in de directe internationale omgeving gebeurt. Dat geldt in het bijzonder voor de economische trends en de toekomstmogelijkheden van het gebied. De verhouding stad-platteland en het aantal inwoners per ha is vergelijkbaar met de situatie in de Randstad (de grote steden en het Groene Hart), met een aandeel van 20% bebouwd gebied in Zuid-Limburg tegen 16% in de Randstad en het Groene Hart. Landelijk is dat percentage minder dan 10%. Zuid- Limburg is dus relatief een sterk verstedelijkt gebied. Daarnaast vergrijst de Zuid-Limburgse bevolking in snel tempo. We verwachten dat over 30 jaar het aantal inwoners boven de 60 jaar bijna even groot is als het aantal inwoners tussen de 25 en 60 jaar (beide ongeveer inwoners). Nu is die verhouding nog 70:30. Deze verschuiving heeft grote gevolgen voor functies als wonen, zorg en recreatie. Zuid Limburg is een compact gebied waarin diverse functies met elkaar zijn verweven. Door de verschillende functies en door het reliëf, is het cultuurlandschap altijd afwisselend en relatief kleinschalig in de beekdalen en open op de plateaus gebleven. De uitdaging is om deze afwisseling, kleinschaligheid en openheid ook in deze tijd een functie te geven: een open landschap met graften en dergelijke heeft een functie in de bestrijding van erosie op de hellingen en kleinschaligheid in de beekdalen wordt als een specifieke kwaliteit van het landschap gezien. Naast de traditionele productiefunctie vervult het platteland in toenemende mate een rol in de dienstverlening voor andere sectoren. Nieuwe economische dragers maken gebruik van het bestaande beeld en de beleving van het Heuvelland. Dat betekent ook dat er wat te winnen valt bij het behouden en versterken van de intrinsieke (landschappelijke, culturele en natuurlijke) waarden van het platteland. De nieuwe functies van het platteland zijn meer en meer gericht op het bieden van werkgelegenheid en inkomen voor zowel stads- als plattelandsbewoners. Daardoor heeft ook de stad steeds meer belang bij een vitaal platteland. Voor Zuid-Limburg als totaal (dus landelijk en stedelijk gebied bij elkaar) zijn industrie, handel, zakelijke dienstverlening en gezondheidszorg de belangrijkste sectoren met elk een relatieve bijdrage van rond de 15%. Recreatie en toerisme dragen in Zuid-Limburg ongeveer 7% bij aan de 7

8 werkgelegenheid, terwijl de primaire landbouw daaraan ongeveer 1,5% bijdraagt. Plaatselijk kan de bijdrage van recreatie en toerisme en de primaire landbouw aan de werkgelegenheid in het landelijk gebied uiteraard groter zijn, maar die cijfers zijn niet voorhanden. De meerwaarde voor recreatie en toerisme is voor een heel groot deel ook afkomstig van de inspanningen van de landbouw ten behoeve van het landschap en de mogelijkheden voor verbreding in de landbouw zijn voor een deel afkomstig van recreatie en toerisme. De toeristisch-recreatieve sector kent relatief veel kleinschalige bedrijven. Dat is enerzijds de charme, maar tegelijkertijd de kwetsbaarheid. Om investeringen te kunnen doen in een kwaliteitsverbetering (grotere plaatsen of mooiere grotere kamers) is een bedrijfsuitbreiding vaak noodzakelijk. Die bedrijfsuitbreiding was vaak niet mogelijk vanwege planologische beperkingen en aanwezigheid bij natuurgebieden. De ingezette weg van ontwikkelingsgerichte planologie kan hier bijdragen aan de gewenste groei van bedrijven. Daarbij kan worden gesteld dat de groei niet alleen gezocht moet worden in meer van hetzelfde, maar in kwaliteitsverbetering, nieuwe concepten en nieuwe allianties. De landbouwbedrijven in Zuid Limburg kennen specifieke problemen. In vergelijking met overig Nederland zijn de bedrijven kleinschalig en het aantal bedrijven neemt sneller af dan elders. In vergelijking met de grootschalige landbouwgebieden moet in Zuid-Limburg nadrukkelijk rekening worden gehouden met de meervoudige problematiek van de productieomstandigheden van de landbouw (reliëf, erosiegevoeligheid, kwetsbaarheid grondwater en kleinschalig landschap). De combinatie van de kleinschaligheid, de stedelijke druk en de kwetsbaarheid van het gebied maakt het noodzakelijk dat producten en diensten van de agrarische bedrijven een hoger financieel rendement opleveren dan in andere delen van Nederland. We zien dan ook een gestage toename van nevenactiviteiten, gericht op het behalen van een meerwaarde van de producten. In de akkerbouw, de belangrijkste grondgebruiker, wordt vooral ingezet op gewassen die financieel het meest winstgevend zijn. Dit zijn vaak gewassen die bijdragen aan problemen als erosie en vervlakking van het landschap. De teruggang van de melkveehouderij en daarmee van het areaal grasland vormt een probleem, omdat grasland voor beheersfuncties en anti-erosie-maatregelen noodzakelijk is. Landschap is een van de onderscheidende kwaliteiten van Zuid-Limburg, zeker in Nederlands perspectief. Die kwaliteit is echter geen vanzelfsprekendheid: natuur en landschap staan onder druk onder meer als gevolg van stedelijke en toeristische druk. Daarom is uitbreiding en kwaliteitsverbetering van natuur, bos en landschap een blijvende uitdaging. De realisatie van de EHS is een belangrijk onderdeel van deze kwaliteitsslag. De wateroverlast is door de toename van perioden met extreme neerslag de laatste jaren geleidelijk toegenomen. Vandaar dat maatregelen om wateroverlast te voorkomen een belangrijk onderdeel van waterbeheer zijn geworden Visie Vitaal Platteland Zuid-Limburg Gelegen in het dichtbevolkte Euregio-gebied, omringd door steden als Maastricht, Aken, Luik, Parkstad en Hasselt biedt het landelijk gebied van Zuid- Limburg vele specifieke kansen. We kunnen die kansen vooral benutten als we in staat zijn om anders aan te kijken tegen het landelijk gebied van Zuid- Limburg. Dat betekent ook dat we keuzes moeten maken: In Zuid-Limburg hebben we te maken met een Stad-land-relatie (liever: Land-Stad-relatie) in een 8

9 internationale context. In de hele aanpak is dat de kern: de maatregelen die we willen uitvoeren zijn gericht op een verbetering van de Land-Stad-relatie. Maatregelen die we uitvoeren betekenen een win-win-situatie voor zowel land als stad en dan nog het liefst in een internationale dimensie. Zuid-Limburg kan gezien worden als de Landstad. Traditionele ondernemers/beheerders (landbouw, R&T) zullen vanuit de stedelijke omgeving ondersteund en aangevuld moeten worden met concepten gericht op nieuwe economische dragers, om deze Landstad in al haar aspecten goed te beheren. Dat betekent dat er ook nieuwe spelers in het landelijk gebied zullen verschijnen. Voor nieuwe ondernemers/beheerders geldt: zorg voor het landschap, op basis van omgevingsbewustzijn, wordt een belangrijke voorwaarde voor het verkrijgen van ontwikkelingsruimte gericht op innovatie en schaalvergroting. Mogelijke uitbreiding wordt gekoppeld aan kwaliteitsverbetering van de omgeving. Dat is het ontwikkelingsgerichte proces dat we willen ingaan in Zuid- Limburg. In dat ontwikkelingsgerichte proces willen we zo min mogelijk gebodsregels hanteren, maar willen we gebruik maken van procesregels en van een goede begeleiding van initiatiefnemers in een pril stadium. Onze visie op het gebied wordt weergegeven in een zestal oneliners, voortgekomen uit de brainstormsessies, die we in het vervolg verder uitwerken: Zuid-Limburg: Euregionaal en Bourgondisch; Zuid-Limburg: onze tuin én huiskamer; Niet parasitair, maar symbiotisch; De markt ligt om de hoek; Niche is de nieuwe maat; Land en water: natuurlijk cultuurlijk. Door het denken in heldere beelden ( oneliners ) zullen we de richtingen uitdragen, die we willen inslaan in Zuid-Limburg. Een positieve aanpak, gecombineerd met het benutten van kansen, waarbij alle partijen nadenken over de positieve bijdrage die zij kunnen leveren in de gebiedsaanpak: dat is de grote uitdaging voor Zuid-Limburg! Euregionaal en Bourgondisch Ontwikkelingen in Zuid-Limburg moeten in Euregionaal verband gezien worden. Zuid-Limburg is niet het smalste stukje Nederland, maar veeleer een breed stuk Europa, met vele kansen op internationale samenwerking en ontwikkeling. Wij hebben de ambitie om het hele Heuvelland (dus ook de bufferzones tussen de 3 grote steden in Zuid-Limburg, het Grensmaasgebied en het gebied bij Susteren) op te nemen in het Nationaal Landschap Zuid Limburg én om te zijner tijd het Nationaal Landschap Zuid Limburg uit te bouwen tot een Euregionaal landschap: het land van Charlemagne. Dit streven sluit aan bij ambities die verwoord zijn in de Nota Ruimte en de Nota van de Raad voor het Landelijk Gebied over Nationale Landschappen. We zullen de discussie over de stadland-relaties in deze regio daarom samen met onze buren voeren en we willen dit proces ook faciliteren. Naast de traditionele productiefunctie vervult het platteland in toenemende mate een rol in de dienstverlening voor en door andere sectoren. De nieuwe functies van het platteland zijn gericht op het bieden van werkgelegenheid en inkomen voor zowel stads- als plattelandsbewoners. De nieuwe economische dragers maken gebruik van het bestaande beeld en beleving (het Bourgondische imago) van het Heuvelland en moeten daarom de intrinsieke (landschappelijke, culturele en natuurlijke) waarden van het Zuid-Limburgse platteland en koesteren, behouden en versterken. De aanwijzing van Zuid- Limburg als Nationaal Landschap kan daarbij stimulerend werken. De meerwaarde van producten of diensten hangt sterk samen met het imago. Verder 9

10 uitbouwen van het imago kost geld, maar is daarom ook geld waard. Een goed imago kun je hebben, maar daar moet wel in geïnvesteerd worden, om het te behouden! Zuid Limburg als tuin én huiskamer Het landelijk gebied van Zuid-Limburg is de tuin voor stadsbewoners én plattelandsbewoners, terwijl het stedelijk gebied beschouwd kan worden als de huiskamer van bewoners van de steden en het platteland. Wellicht is Zuid-Limburg het meest uitgesproken stadslandschap van Nederland (vandaar de term Landstad), waarbij naar buiten gaan en thuiskomen twee gekoppelde begrippen zijn. Vooral als gevolg van de vergrijzing van de bevolking in Zuid-Limburg zullen we in de komende periode in het kader van de leefbaarheid nog meer aandacht besteden aan aangepaste woonvormen, zorg voor elkaar en vrijetijdsbesteding op loop- en fietsafstand. Er is een stijgende vraag naar wonenwelzijn-zorgarrangementen, 0-tredewoningen en kleinschalige woonvormen. De regionale overlegtafels formuleren de regionale en lokale verbeteropgaven op het terrein van wonen-welzijn-zorg voor mensen met een beperking en zorgbehoevende ouderen en werken samen aan de uitwerking van plannen. We vinden het belangrijk om activiteiten te verstevigen en te ontplooien gericht op de sociale activering en dagbesteding voor mensen met een beperking, bijvoorbeeld door middel van zorgboerderijen en om mensen met een zorgbehoefte zo lang mogelijk thuis in de eigen omgeving te kunnen laten wonen. Naast onze zorg voor de ouderen, is het ook nodig om de nodige impulsen te blijven geven aan de woon- en werkmogelijkheden van starters. Financieel een kwetsbare groep, die op de reguliere woningmarkt weinig mogelijkheden heeft. Leefbaarheid wordt gemaakt door mensen. In Dorps Omgevings Programma s geven bewoners zelf de verbeteringen aan die ze wenselijk achten en worden de bewoners aangesproken op de invulling van die verbeteringen. Bewonersorganisaties spelen daarbij een belangrijke rol. Niet parasitair maar symbiotisch Ons streven is om Zuid-Limburg te transformeren tot één krachtige samenhangende toeristische regio, inclusief Maastricht, die jaarrond toeristische bestedingen en inkomen genereert. In dat streven passen de grootschalige dagrecreatieve ontwikkelingen in de gebieden met stedelijke dynamiek, zoals in Park Gravenrode, en passen kleinschalige recreatieve ontwikkelingen in het gebied van het Nationaal Landschap. Toerisme vormt de trekker, de omgevingskwaliteit de drager. De regio kenmerkt zich ook door een (beeld van) hoogwaardige omgevingskwaliteit van natuur, landschap, cultuur, streekarchitectuur en dergelijke, die een basis legt voor een duurzaam toeristisch medegebruik door bedrijven en consumenten. We streven daarom naar een symbiotisch model waarbij alle partijen die van het landschap gebruik maken ( producenten en consumenten) zoveel mogelijk van elkaar profiteren en ook bijdragen aan het beheer ervan. We zoeken naar nieuwe allianties met nieuwe spelers op de R&T-markt, passend bij de beleving van Bourgondisch Limburg en gericht op een hoogwaardige omgevingskwaliteit en zorg daarvoor. Naast het platteland draagt ook de stad in deze visie financieel bij aan het onderhoud van het landschap. Fondsvorming biedt de mogelijkheden voor onderhoud en ontwikkeling van het platteland. De financiering kan uitgebreid worden door het ontwikkelen van nieuwe financiële arrangementen als erfpachtconstructies en (visitor-)pay-back-systems en het opzetten van een ontwikkelingsmaatschappij op basis van PPS-constructies. In de uitvoering zoeken we daarom naar dit soort nieuwe financiële constructies. Belangrijk is dat de investeringen in het platteland een duurzaam karakter hebben. Dat wil zeggen dat de fondsen niet alleen voor éénmalige investeringen gebruikt worden, maar ook voor het onderhoud en beheer op lange termijn. 10

11 De samenwerking tussen de gebiedsdelen in Zuid-Limburg moet verbeterd te worden. Het gebied van de Grensmaas wordt vanuit het Heuvelland nog slecht benut. Dit geldt ook voor het gebied ten westen van de Grensmaas. We streven ernaar om van de Grensmaas samen met het Belgisch Grensmaas-gebied één T&R-kerngebied te maken en daarnaast de relaties met Heuvelland te versterken. Daarnaast willen we de meer kwetsbare delen van het gebied ontlasten door het opzetten van zogenaamde groene poorten, waar restauratieve functies gecombineerd worden met parkeergelegenheid en startpunten voor wandel- en fietsroutes. De samenhang van de toeristische regio Zuid-Limburg en de jaarrond-beleving wordt ook gevormd door het grensoverschrijdend aanbod in België en Duitsland. We willen het grensoverschrijdend aanbod, meer dan nu het geval is, koppelen, onder meer door de uitvoering van internationale (imago-) campagnes, promotie en marketing. De markt ligt om de hoek Deze oneliner is het meest van toepassing op de landbouw in Zuid-Limburg. Anno 2005 wordt het merendeel van de grond nog steeds gebruikt ten behoeve van bulkproducten voor de wereldmarkt. Gezien de, als gevolg van de stedelijke druk relatief hoge prijs van de grond en beperkte schaalvergrotingsmogelijkheden in Zuid Limburg kunnen deze producten elders in Nederland of Europa goedkoper worden geproduceerd. In Zuid-Limburg is produceren voor de wereldmarkt slechts voor een beperkt aantal bedrijven vol te houden. Maar een alternatieve markt voor de producten ligt dichtbij: twee miljoen bewoners in een ring van 30 km rond Zuid-Limburg. Die markt biedt vooral potenties voor producten en diensten met een hogere toegevoegde waarde vanwege het Zuid-Limburgse imago. Daarom moeten de bedrijven inspelen op de behoeften vanuit de stedelijke omgeving, met een accent op kwaliteit en streekgebondenheid. Het zoeken naar nieuwe afzetmogelijkheden en nieuwe markten geldt voor alle ondernemingsvormen in het landelijk gebied. Ontwikkeling van werkgelegenheid is een dynamisch geheel en daar moeten we op kunnen inspelen. De ondernemers van vandaag zijn andere dan die van 10 jaar geleden en dat geldt ook voor de toekomstige ondernemers. Niche is de nieuwe maat Trendanalyse heeft ons geleerd dat groei van regionale economie (vooral van landbouw- en R&T-bedrijven) in het landelijk gebied van Zuid-Limburg niet door middel van steeds groter wordende bedrijven gerealiseerd kan worden. Schaalvergroting hoort vooral bij produceren voor een zo laag mogelijke kostprijs. De regionale markt vraagt veel meer om producten met meerwaarde en niche-oplossingen. Niches kennen hun eigen specifieke maat en dat vereist maatwerkoplossingen, met uiteraard economisch verantwoorde bedrijfsvoering als basis. We willen vooral het zoeken naar niches met een sterk innovatief karakter en gebaseerd op samenwerking met diverse partijen. Ruimte wordt hiervoor geboden met als tegenprestatie het mede beheren van het landschap (fysiek of door middel van bijdrage aan fondsvorming). Het moet mogelijk zijn in dit gebied met zijn internationale omgeving te experimenteren ondanks de soms knellende regelgeving van de overheden. Naast beleidsruimte is daarvoor enerzijds geld nodig en aan de andere kant veel creativiteit. We kunnen creativiteit stimuleren door bonte gezelschappen van creatieve initiatiefrijken op één locatie bij elkaar te brengen en de innovatieprocessen te faciliteren. We zien kansen voor vernieuwend ondernemerschap door het ontwikkelen van nieuwe samenwerkingvormen zowel met partners uit de eigen sector als die in andere sectoren. Dit moet leiden tot vergroting van de regionale afzetmogelijkheden en ontwikkeling van andere bedrijfsconcepten. We constateren dat er in het landelijk gebied behoefte is aan een nieuw soort ondernemer met durf om nieuwe ontwikkelingen op te zetten. We willen daarom vers bloed verleiden om te komen ondernemen in het landelijk gebied van Zuid-Limburg. Bedrijfsontwikkelingen zijn mogelijk vanuit het ontwikkelingsgerichte 11

12 denken, maar de bedrijfsontwikkelingen moeten wel passen in de maat van het landschap en voor het toestaan van ruimtelijke ontwikkelingen kunnen tegenprestaties worden gevraagd. Verdere ontwikkeling van het BOM+-instrument is daarbij leidend. Ondernemers zullen meer dan in het verleden een vraaggerichte en flexibele bedrijfsvoering moeten ontwikkelen om permanent te kunnen reageren op de voortdurend veranderende marktomstandigheden, zoals lokaal intensiveren om regionaal te kunnen extensiveren. Dit vergt een voortdurende innovatie en kennisontwikkeling voor de ondernemers. Marktattitude en ondernemersdurf worden cruciaal voor bedrijfscontinuïteit evenals de noodzaak om nieuwe partners te zoeken. De intensivering van de samenwerking met collega-ondernemers moet leiden tot een totaalpakket gebaseerd op de vraag uit het gebied van inwoners, bezoekers en toeristen. Land en water: natuurlijk cultuurlijk Het gebiedsaandeel echte natuur is in Zuid-Limburg beperkt, maar heeft wel een grote ecologische waarde. We vinden het belangrijk om dit aandeel te vergroten. Het imago van natuur en landschap in Zuid Limburg is goed, maar de werkelijke kwaliteit is vaak anders: natuur en landschap staan onder druk. We willen daarom een forse inspanning leveren om het beeld van het landelijk gebied in overeenstemming te houden met het imago. Daartoe hebben we afspraken gemaakt over de realisatie van de EHS, over natuurontwikkeling en over particulier beheer. Zaak is nu om deze afspraken af te ronden en uit te voeren, zodat de pijlers, waarop de omgevingskwaliteit rust, zich verder kunnen ontwikkelen. Belangrijke actoren hierbij zijn de terreinbeherende organisaties en de landbouw. We willen de cultuurhistorische en landschappelijke kwaliteiten versterken en intact houden. Daarbij zal prioriteit worden gegeven aan de landschappelijke kernkwaliteiten zoals die benoemd zijn in de POL-aanvulling Nationaal Landschap Zuid-Limburg. Naast behoudsaspecten voor landschap staat centraal de ontwikkeling van het landschappelijke raamwerk, waardoor de natuurlijke ondergrond en de cultuurhistorie van Zuid-Limburg verder worden geaccentueerd. Daarbij is het streven om een aantal objecten ook daadwerkelijk voor bezoekers toegankelijk en herkenbaar te maken, om het begrip natuurlijk cultuurlijk vorm te geven. Het landelijk gebied is van strategisch belang om erosie te bestrijden, grondwater te beschermen en te dienen als wateropvang ten tijde van perioden met intense neerslag. Perioden met extreme neerslag zullen vaker voorkomen. Als gevolg hiervan zijn meer maatregelen nodig om erosie en overstromingen tegen te gaan. Het regenwater moet beter worden vastgehouden waar het valt, zodat het voor een groter deel in de bodem infiltreert. Vermindering van de afvoerpieken zal plaatsvinden via de navolgende voorkeursvolgorde: vasthouden van water in het neerslaggebied, door het creëren van waterbergingsmogelijkheden en renatureren van waterlopen. Erosiebestrijding kan ook worden bereikt door verandering in landgebruik op de hellingen en in de droge dalen door bijvoorbeeld natuurontwikkeling en aanleg en behoud van grasland. Waterberging wordt waar mogelijk op natuurlijke wijze vorm gegeven door vrije meandering van beken, waarbij de stroomsnelheid wordt geremd en de afvoercapaciteit van de beken beperkt, waardoor de beken, al dan niet gestuurd, vaker buiten hun oevers zullen treden. De verbetering van de waterkwaliteit, ook in internationaal verband, zal een enorme impuls krijgen door de implementatie van de Kader Richtlijn Water. Tot 2015 zullen vooral de natuurlijke beken, de grondwaterbeschermingsgebieden, de prioritaire en kansrijke verdroginggevoelige natuurgebieden, de Vogel- en Habitatrichtlijngebieden en de zwemwateren prioritair aandacht krijgen in de aanpak, aangezien de doelstellingen in die gebieden uiterlijk 2015 gerealiseerd moeten zijn. Na 2015 zal vooral aandacht besteed worden aan de kwaliteitsverbetering van de overige oppervlaktewateren. 12

13 In het kader van het Nationaal Landschap Zuid-Limburg kunnen veel van bovengenoemde ambities een extra impuls krijgen. Vooral die zaken die bijdragen aan een sterk recreatief-toeristisch imago van de streek en die bijdragen aan het in goede staat houden en toegankelijk maken van de natuurlijke en cultuurlijke kernkwaliteiten van Zuid-Limburg 2.3. Opmerkingen over het proces Ten aanzien van het proces kan een aantal opmerkingen en voorwaarden worden gesteld; Met het oog op de voorbereiding en uitvoering van Lange Termijn Doelen en Operationele Doelen wordt ervan uitgegaan dat betrokken partners voldoende personele capaciteit beschikbaar stellen. Vele vormen van uitvoering kosten veel voorbereidingstijd en procestijd op bestuurlijk en ambtelijk vlak en daar is personele inzet van alle betrokken partijen onontbeerlijk. Het is onwerkbaar als alle partijen deze inzet gaan verrekenen, vandaar dat van een vrijwillige inzet ten behoeve van het proces wordt uitgegaan. Dit geldt niet alleen voor de regionale overlegmomenten, maar ook zeker voor de internationale overlegstructuren en momenten; De voor de landinrichtingsprojecten in voorbereiding geformuleerde doelstellingen leveren een bijdrage aan de geformuleerde LD s en OD's. Daar waar de geformuleerde doelstellingen niet met Rijksmiddelen kunnen worden gerealiseerd is het noodzakelijk deze in te bedden in de programmering van gebiedscommissies en jaarplannen. Bij landinrichtingscommissies wordt daarom bepleit hiertoe projectvoorstellen via de gebiedscommissies voor te dragen. De landinrichtingsprojecten in voorbereiding zullen het kader van de ILG en WILG overigens geleidelijk ingebed worden in de uitvoeringsorganisaties voor het gebiedsgericht werken. De projecten in uitvoering Centraal Plateau en Mergelland-Oost zullen als zelfstandige projecten worden afgerond. Deze projecten leveren een wezenlijke bijdrage aan een aantal van de geformuleerde LD's en OD's; Bij de voorgenomen uitvoering van maatregelen wordt in een aantal gevallen voorgesorteerd op de mogelijkheid van experimenteren buiten de wettelijke kaders. Hier gaat het vooral om het principe van experimenteren zonder dat de eindresultaten al van tevoren vastliggen: de mogelijkheid om naast het behalen van positieve resultaten, ook fouten te maken en daaruit te leren ( trial and error ). Het is van belang dat initiatieven die prima passen in de doelstellingen voor een vitaal platteland, niet ten onder gaan als gevolg van de letterlijke interpretatie van regels, die eigenlijk ergens anders voor zijn bedoeld. Vandaar dat in een aantal gevallen een beroep zal worden gedaan op experimenteermogelijkheden; Algemeen wordt het als een probleem ervaren dat er te weinig geld beschikbaar is voor het herstel en beheer van het Zuid-Limburgse landschap. In vele vormen wordt er nagedacht over mogelijke financieringsvormen en financiële arrangementen ten behoeve van het platteland. Het is zaak dat vanuit de betrokken partijen op centraal niveau voldoende tijd en energie gestoken wordt ten behoeve van de ontwikkeling van fondsen; Vele partijen in het landelijk gebied hebben de mogelijkheid om meerwaarde uit hun producten te halen op basis van de landschappelijke, natuurlijke en cultuurhistorische waarde van het landelijk en nabijgelegen stedelijk gebied. Het imago van Zuid-Limburg is er ondanks het verstedelijkte karakter nog steeds een van rust, groen en ruimte. Het is echter een broos imago, dat wel bewaakt en bewaard dient te worden, aangezien het ook heel snel kan vervagen, als ontwikkelingen rust, ruimte en groen opslokken. Aan imago-bewaking zal dan ook de nodige aandacht besteed moeten worden; De voortgang van de te nemen maatregelen en de effectiviteit van de instrumenten en regelingen zal van tijd tot tijd tegen het licht worden gehouden. Dit is een vast onderdeel van gebiedsgericht werken en dat hoeft niet apart vermeld te worden in de Operationele Doelen. Daar waar toch monitoring en 13

14 aanpassing van instrumenten genoemd is (L2.2) heeft dat als bedoeling dat de genoemde instrumenten extra aandacht krijgen en zo nodig gedurende de looptijd van het Meerjarenprogramma aangepast worden 14

15 2.4. Relatie Nationaal Landschap Zuid Limburg met Herijking Vitaal Platteland Zuid Limburg De relatie tussen het Nationaal Landschap Zuid Limburg (NL) en het gebiedsgerichte plattelandsbeleid dat vastgelegd wordt in de Herijking Vitaal Platteland Zuid-Limburg, is van groot belang. Immers in het kader van het gebiedsgericht plattelandsbeleid worden stimulerende maatregelen uitgevoerd voor bijna alle sectoren die voor het Nationaal Landschap van belang zijn: landschap, natuur, recreatie, landbouw en water. De ambities in het kader van het Nationaal Landschap zullen enerzijds vastgelegd worden via de POL-aanvulling Nationaal Landschap Zuid Limburg en anderzijds worden uitgevoerd via de jaarplannen in het kader van de Herijking Vitaal Platteland Zuid-Limburg. In het Meerjarenprogramma Vitaal Platteland worden de rijksmiddelen voor plattelandsbeleid (via ILG) maar ook Europese, provinciale, regionale en lokale middelen bijeengebracht, met het oog op de realisatie van het overheidsbeleid. Het Meerjarenprogramma is tevens het kader waarbinnen de projecten en programma s uit de streek beoordeeld zullen worden. Het overleg en de samenwerking in het kader van Herijking Vitaal Platteland Zuid-Limburg respectievelijk in het kader van het Nationaal Landschap Zuid Limburg kunnen op elkaar afgestemd worden als weergegeven in onderstaand schema: 15

16 Visie POL, Drielandenpark en stedelijk netwerk Strategisch niveau NL relatie met stedelijk gebied en kernen NL: vaststelling kernkwaliteiten, begrenzing. Visie en ambitie NL Herijking VIP: Lange termijn doelen Overig landelijk gebied ZL Tactisch niveau NL : samenwerking steden en actoren landelijk gebied Herijking VIP: samenwerking actoren per deelgebied. Gebiedsprogramma (ILG). Operationele Doelen. Operationeel niveau Herijking VIP: Jaarprogramma s, projectbegeleiding Legenda Vermarkting nationaal landschap Heuvelland Nationaal Landschap Herijking VIP 16

17 De uitvoeringsorganisatie die nu al is opgezet voor het realiseren van het Plan van Aanpak Vitaal Platteland, kan uitstekend fungeren als spil in de uitvoering van projecten en maatregelen in het kader van het Nationaal Landschap Zuid Limburg. Voor Nationaal Landschap hoeft dus geen nieuwe uitvoeringsorganisatie opgezet te worden. Nationaal Landschap en Plan van Aanpak Vitaal Platteland kunnen elkaar, buiten de uitvoering, versterken op een aantal punten: Bescherming van de landschappelijke waarden via een goede vastlegging van de kernkwaliteiten in een POL-aanvulling; Vermarkting van de titel Nationaal Landschap: er is maar één Nationaal Landschap Zuid Limburg; Organisatie van strategisch overleg, afstemming en samenwerking in het kader van Nationaal Landschap tussen de actoren in het landelijk gebied Heuvelland en alle drie de stedelijke gebieden in Zuid-Limburg; Inzet van extra instrumentarium en middelen in het kader van het Nationaal Landschap. 17

18 3. De Lange Termijn Doelen en hun onderbouwing In onderstaande tabel worden de diverse Lange Termijn Doelen voor de onderscheiden onderwerpen in tabelvorm weergegeven, gekoppeld aan de onderbouwing van elk doel. Ter verduidelijking: Lange Termijn Doelen zijn abstracte doelen, die weliswaar gekwantificeerd kunnen worden en ruimtelijk te duiden zijn, maar bewust nog niet heel concreet geformuleerd zijn. Ze zijn immers geformuleerd voor een periode van ongeveer 15 jaar. Bij de formulering van de Operationele Doelen in hoofstuk 4 zal een concreter en meer gekwantificeerd beeld mogelijk zijn, aangezien de looptijd hiervan korter is. Het onderwerp Stad-Land heeft een andere plaats in de opzet van Lange Termijn Doelen, omdat de doelen die hiervoor geformuleerd zijn, voor meerdere onderwerpen toepasbaar zijn. De LD s voor Stad-Land kunnen daarom ook worden gezien als overkoepelende veelal procesgerichte doelstellingen, die meer dan de onderwerpgerelateerde doelstellingen, integraal en voor het gehele gebied van toepassing zijn. De onderbouwing van de wenselijkheid van de Lange Termijn Doelen van Stad-Land zijn voor het grootste gedeelte terug te vinden in de Visie ten aanzien van het gebied (hoofdstuk 2). 18

19 Stad-Land Doelstellingen ten behoeve van Herijking Lange termijn doelen tot 2020 SL1: Versterken van internationale stad-land-relaties als onderdeel van het Stedelijke netwerk MHAL en het Drielandenpark SL2: Het versterken van communicatie, samenwerking en participatie tussen stad en land op bestuurlijk en ambtelijk niveau en met bewonersgroepen met het oog op plattelandsontwikkeling en beheer van het peri-urbane landschap SL3: Het versterken van de kwaliteit en beheer van het landelijk gebied door het verruimen van de financiële arrangementen en instrumenten ten behoeve van specifieke doeleinden in de ontwikkeling van vitaal platteland SL 4: Versterking van het imago van Zuid-Limburg en het omliggende Drielandenpark als de ideale combinatie tussen stad en platteland (dienstenniveau en vestigingsfactor), als peri-urbane ruimte met hoge kwaliteiten (voor de moderne stedelingen) of als het land waar het leven goed is (landbouw en toerisme) Onderbouwing Het uiteindelijk resultaat van de internationale dimensie moet zijn dat belangrijke besluiten met ruimtelijke consequenties voor het platteland in overleg met de buurlanden zullen plaatsvinden - en omgekeerd - dat ingrepen in de buurlanden die een impact hebben op het Limburgse platteland tijdig in euregionaal verband besproken worden. Principeafspraken hierover zijn eerder vastgelegd in de Grenscommissie Oost van de Benelux. Dit overleg kan plaatsvinden via bestaande overlegstructuren (Grenscommissie Oost, MHAL-stedenoverleg, Drielandenpark) maar eventueel ook in nieuwe euregionale en Europese kaders. Het Zuid-Limburgse platteland vervult een belangrijke functie voor stadsbewoners van de grotere (MHAL) steden en moet daarom als een integraal onderdeel van het stedelijk netwerk beschouwd worden. De steden hebben een rechtstreeks belang in hun landelijke ommeland en moeten daar dan ook meer bij betrokken worden. Bij plattelandsontwikkeling in Zuid-Limburg is daarom de communicatie en samenwerking met de stad onontbeerlijk: zowel op bestuurlijk als ambtelijk niveau en tussen (groepen van) burgers: ouderen, jongeren, boeren, burgers en buitenlui. De communicatie over het gebied moet zich op een wervende en educatieve manier richten op deze verschillende groepen. De nieuwe functies van het platteland moeten gericht zijn op het bieden van werkgelegenheid en inkomen voor zowel stads- als plattelandsbewoners. Nieuwe economische dragers maken gebruik van het bestaande imago van het Heuvelland en moeten de daarom de intrinsieke (landschappelijke, culturele en natuurlijke) waarden van het platteland koesteren, behouden en versterken. Voor herstel, behoud en beheer zijn financiële middelen nodig en die kunnen vanuit de nieuwe functies komen. Dat betekent dat ook de stad financieel kan bijdragen aan het onderhoud van het platteland. Mogelijke bronnen van plattelandsfondsen en financiële arrangementen zijn: private investeringen in ontwikkeling en onderhoud (sponsorship, nieuwe investeringen en veranderde gebruiksbestemmingen van oude gebouwen), onder meer als tegenprestatie voor geboden planologische ontwikkelingsruimte; Nieuwe samenwerkingsconcepten tussen stedelijke en plattelandsondernemers; overwaarde op grondprijzen (systeem van verhandelbare ontwikkelingsrechten; VORM); regelingen en heffingen op toegang, gebruik en onderhoud van het landschap (visitor pay back systems). Aanjagen van vernieuwing en productontwikkeling is niet effectief als het imago van de regio (zowel stedelijk als landelijk gebied) als van de sectoren (landbouw, recreatie en toerisme, overig bedrijfsleven) niet tegelijkertijd ontwikkeld wordt. Ten eerste moet de consument in bijvoorbeeld de Randstad weten wat in Zuid Limburg geboden wordt aan cultuur, natuur en landschap en ten tweede moet het concrete aanbod in het gebied overeenkomen met het praatje. Dit vraagt het leggen van nadruk op imago en productontwikkeling en vraagt integraal beleid en van keuzes gericht op het versterken van dat imago. Nieuwe economische dragers maken gebruik van het bestaande imago van het Heuvelland en moeten de daarom de intrinsieke (landschappelijke, culturele en natuurlijke) waarden van het platteland koesteren, behouden en versterken. 19

20 Landbouw Doelstellingen ten behoeve van Herijking Kennis / Innovatie Ruimtelijke Dynamiek Omgevingsbeheer Lange termijn doelen tot 2020 L1: Verbetering van de kennis- en innovatiestructuur van de landbouw, met als nevendoel het beheer van het Zuid Limburgse (stads)landschap, gericht op: teelt- en productvernieuwing samenwerking binnen en buiten de sector ondernemerschap afzetbevordering duurzame ontwikkeling L2: Stimuleren van het planologische ontwikkelingsperspectief voor bestaande (en nieuwe) grondgebonden agrarische bedrijven op basis van bijvoorbeeld BOM+, met als tegenprestatie verbetering van de gebiedskwaliteit Onderbouwing De landbouwbedrijven in Zuid Limburg kennen hun specifieke problemen. Slechts een kwart van de bedrijven heeft redelijke vooruitzichten gelet op omvang, leeftijd en opvolging. Dit betekent dat ook de komende jaren de afname van het aantal (hoofdberoep-) bedrijven zal aanhouden. Ook de Europese hervormingen van de landbouwmarkt zullen hierop van invloed zijn. De landbouwsector blijft echter belangrijk voor de instandhouding en beheer van het landschap. De productie in Zuid-Limburg zal vooral gericht moeten zijn op directe afzet naar de consument en het creëren van toegevoegde waarde. Grootschalige productie voor de wereldmarkt is moeilijker inpasbaar in het landschap. Agrarische ondernemers zullen daarom vooral een scherpe vraaggerichte en flexibele bedrijfsvoering moeten (blijven) ontwikkelen gericht op de regionale markt. Kennisontwikkeling, markgerichtheid en ondernemersdurf worden cruciaal evenals de noodzaak om nieuwe partners te zoeken. De meerwaarde voor partijen is dan: verbetering van het bedrijfsrendement, - continuïteit, afzetmogelijkheden (klanten) in de (stedelijke) regio en een aantrekkelijker landschap. Nadruk op kwaliteit en streekgebondenheid is belangrijk. Het gegeven van de ligging in de dichtbevolkte Euregio biedt kansen. Als middelen worden ingezet: faciliteren regionale strategische samenwerkingsbijeenkomsten tussen ondernemers uit agrarische en verwerkende sector of afnemers gericht op creëren nieuwe kansen stimuleren kennis- en ervaringsuitwisseling tussen landbouw en andere sectoren op operationeel niveau over innovatie, landschapskwaliteit, streekproducten en vermarkting Stimuleren kennistoepassing en verspreiding en vraaggerichte scholing ondernemersvaardigheid PMC ondersteuning (zowel de initiatiefase als de uitwerkingsfase) voor keten- en systeeminnovaties Voor innovatie in de ketenontwikkeling in de voedselkolom (d.w.z. agrarische producten worden voor verdere verwerking door andere partijen afgenomen) is de Agrofoodcommunity voor Zuid-limburgse ondernemers beschikbaar. Voor de gewenste gebiedskwaliteit is behoud en ontwikkeling van de landbouwbedrijven belangrijk. De toegestane ontwikkelingen zijn vastgelegd in het POL. De POL- zones blijven van toepassing: zone P1 (bestaand bos en natuur), zone P2 (ontwikkelingsgebied ecosystemen) en zone P3 (veerkrachtige watersystemen). De nadruk blijft liggen op grondgebonden sectoren; de keuze om in Zuid Limburg geen nieuwe vestiging van intensieve veehouderij toe te staan, blijft gelden. Voor de bescherming van het Zuid-Limburgse landschap is, naast melkveehouderij en fruitteelt, ook de akkerbouw van belang`. Allen dienen een substantiële bijdrage te leveren aan het behoud / realisatie van de gewenste kwaliteit. Duurzame bedrijfsvoering waarin economische ontwikkeling (uitbreidingen en locatiekeuzen van bouwkavels) en de tegenprestatie (compensatie voor natuur en landschap) in samenhang worden afgewogen is de essentie van de integrale beoordeling van bedrijf- en gebiedsbelangen, die tot een win-win voor ondernemer en overheid moet leiden. De stankregelgeving veroorzaakte in het verleden veel problemen. Verwacht wordt dat het Besluit landbouw en Milieu, de Nieuwe stankwet en de wet stad en Milieu (eind 2005) meer mogelijkheden zal bieden. Een evaluatie daarvan en eventuele aanvullende beleidsformulering is logisch om definitieve duidelijkheid te geven. Middelen zijn om de ontwikkelingsgerichte aanpak te realiseren, zijn: Bouwkavel op Maat-plus (BOM+), Vrijkomende agrarische bestemmingen, Ruimte voor Ruimte, teeltondersteunende voorzieningen (autonoom traject) Evaluatie Rijksregelgeving m.b.t. stank veehouderij procescoördinatie om niet commerciële, precompetitieve, integrale activiteiten aan te jagen. L3: Vergroting multifunctioneel grondgebruik op hellingen en in beekdalen. Kwaliteitsverbetering van het landschap blijft een belangrijke prioriteit in Zuid-Limburg vanwege het belang voor toerismerecreatie. Bovendien moeten overlastsituaties en milieubelastingen beperkt worden (erosie, grondwaterkwaliteit denk aan Kaderrichtlijn Water). Slim grondgebruik (grasland) op de steilere delen (>5%) of ander grondgebruik in combinatie met 20

"Herijking" 16 december Herijking Plan van Aanpak Zuid-Limburg Vitaal Platteland Lange Termijn Doelen, Operationele Doelen en Begroting

Herijking 16 december Herijking Plan van Aanpak Zuid-Limburg Vitaal Platteland Lange Termijn Doelen, Operationele Doelen en Begroting "Herijking" Herijking Plan van Aanpak Zuid-Limburg Vitaal Platteland Lange Termijn Doelen, Operationele Doelen en Begroting 16 december 2005 24-03-2006 11:14:28 Colofon Uitgave: Provincie Limburg Postbus

Nadere informatie

Samenvattende stukken uit de Provinciale POL aanvulling Nationaal Landschap ( vastgesteld 14 oktober 05).

Samenvattende stukken uit de Provinciale POL aanvulling Nationaal Landschap ( vastgesteld 14 oktober 05). 1 Nationaal Landschap Zuid Limburg. Samenvattende stukken uit de Provinciale POL aanvulling Nationaal Landschap ( vastgesteld 14 oktober 05). Don Shepherd De Samenvatting is vanuit de bestaande tekst op

Nadere informatie

Samen naar een toekomstbestendige vrijetijdseconomie

Samen naar een toekomstbestendige vrijetijdseconomie Samen naar een toekomstbestendige vrijetijdseconomie Zuid-Limburg Position Paper van de 16 Zuid-Limburgse gemeenten, aangeboden door de voorzitters van het Bestuurlijk Overleg Ruimtelijke Economie en Nationaal

Nadere informatie

POL-uitwerking Landelijk Gebied Noord-Limburg

POL-uitwerking Landelijk Gebied Noord-Limburg POL-uitwerking Landelijk Gebied Noord-Limburg Bestuursafspraken CONCEPT versie 27 november 2015 1. Inleiding Het landelijk gebied van de regio Noord-Limburg is divers van karakter; bestaande uit beekdalen,

Nadere informatie

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant'

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' 'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' OPROEP VANUIT DE VRIJETIJDSSECTOR Opgesteld door: Vrijetijdshuis Brabant, TOP Brabant, Erfgoed Brabant, Leisure Boulevard, NHTV, MKB, BKKC, Stichting Samenwerkende

Nadere informatie

Etten-Leur. (Bron: www. nederland-in-beeld.nl)

Etten-Leur. (Bron: www. nederland-in-beeld.nl) Etten-Leur (Bron: www. nederland-in-beeld.nl) Introductie Etten-Leur is een middelgrote gemeente in Brabant, gelegen ten westen van Breda. De gemeente bestaat uit één kern van ruim 40.000 inwoners. Door

Nadere informatie

Ruimtelijk strategische visie Regio Rivierenland

Ruimtelijk strategische visie Regio Rivierenland Ruimtelijk strategische visie Regio Rivierenland Ambitiedocument Regio Rivierenland Wij, de tien samenwerkende gemeenten binnen Regio Rivierenland: delen de beleving van de verscheidenheid in ons gebied;

Nadere informatie

Samen Ontwikkelen. Stuurgroep Nationaal Landschap Groene Hart i.o. 19 september 2012 / concept

Samen Ontwikkelen. Stuurgroep Nationaal Landschap Groene Hart i.o. 19 september 2012 / concept Samen Ontwikkelen Stuurgroep Nationaal Landschap Groene Hart i.o. 19 september 2012 / concept Samen Ontwikkelen 2. Water Bodem & Gebruik 3. Het Groene Hart, met zijn veenweiden, Over de realisatie van

Nadere informatie

Eijsden. Economische activiteit

Eijsden. Economische activiteit Eijsden Eijsden Eijsden is met ruim 8000 inwoners de grootste kern van de Limburgse gemeente Eijsden-Margraten. Deze fusiegemeente, die in 2011 ontstond, bestaat verder uit 14 andere kernen, en 25 gehuchten

Nadere informatie

Gemeente Houten Afdeling Ruimtelijke Ontwikkeling Cluster Ontwikkeling, Sectie Ruimtelijke Ordening

Gemeente Houten Afdeling Ruimtelijke Ontwikkeling Cluster Ontwikkeling, Sectie Ruimtelijke Ordening ** Vastgesteld oktober 2014 Cluster Ontwikkeling, Sectie Ruimtelijke Ordening Visie verplaatsing nietagrarische bedrijven binnen het buitengebied Status: vastgesteld door de gemeenteraad van Houten d.d.

Nadere informatie

Samenwerking rondom Bodem De praktijk in Noord-Brabant

Samenwerking rondom Bodem De praktijk in Noord-Brabant Samenwerking rondom Bodem De praktijk in Noord-Brabant Harrie Vissers 21 september 2017 Congres SIKB Varkensdichtheid per gemeente (aantal varkens per ha landbouwgrond) aantal varkens Nederland: 12,5 mln

Nadere informatie

snel dan voorzien. In de komende jaren zal, afhankelijk van de (woning)marktontwikkeling/

snel dan voorzien. In de komende jaren zal, afhankelijk van de (woning)marktontwikkeling/ 2 Wonen De gemeente telt zo n 36.000 inwoners, waarvan het overgrote deel in de twee kernen Hellendoorn en Nijverdal woont. De woningvoorraad telde in 2013 zo n 14.000 woningen (exclusief recreatiewoningen).

Nadere informatie

Ruimtelijk strategische visie Regio Rivierenland. Ben Brink, wethouder Dennis Kramer, adviseur Ruimte

Ruimtelijk strategische visie Regio Rivierenland. Ben Brink, wethouder Dennis Kramer, adviseur Ruimte Ruimtelijk strategische visie Regio Rivierenland Ben Brink, wethouder Dennis Kramer, adviseur Ruimte Inleiding Doel vanavond: beeldvorming eerste reacties Reactiebrief Inleiding: ambitiedocument 3 speerpunten:

Nadere informatie

NOTITIE REGIONALE SPEERPUNTEN GROENE HART AGENDA NIEUWKOOP

NOTITIE REGIONALE SPEERPUNTEN GROENE HART AGENDA NIEUWKOOP NOTITIE REGIONALE SPEERPUNTEN GROENE HART AGENDA NIEUWKOOP A. Inleiding en doelstelling In de regiocommissie van 24 oktober jl. is toegezegd dat het college de raad een voorstel doet ten aanzien van de

Nadere informatie

Uitvoeringsprogramma Structuurvisie Borger-Odoorn Verbinding geeft perspectief

Uitvoeringsprogramma Structuurvisie Borger-Odoorn Verbinding geeft perspectief Uitvoeringsprogramma Structuurvisie Borger-Odoorn Verbinding geeft perspectief Dit uitvoeringsprogramma, behorende bij de Structuurvisie Borger- Odoorn, geeft aan op welke wijze de integrale gebiedsvisie

Nadere informatie

Ontwerpbesluit pag. 4. Toelichting pag. 5. Bijlage(n): 1

Ontwerpbesluit pag. 4. Toelichting pag. 5. Bijlage(n): 1 College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel DATUM 20 september 2016 NUMMER PS PS2016MME10 AFDELING MEC COMMISSIE MME STELLER A. Ruis DOORKIESNUMMER 0651822593 DOCUMENTUMNUMMER 819B407A PORTEFEUILLEHOUDER

Nadere informatie

Gebiedsprogramma 2016-2020. Dit document geeft schematisch de hoofdlijnen weer van het Gebiedsprogramma 2016 2020.

Gebiedsprogramma 2016-2020. Dit document geeft schematisch de hoofdlijnen weer van het Gebiedsprogramma 2016 2020. Gebiedsprogramma 2016-2020 Dit document geeft schematisch de hoofdlijnen weer van het Gebiedsprogramma 2016 2020. 1 Integrale gebiedsopgaven Initiëren, faciliteren en uitvoeren van integrale gebiedsopgaven

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2018 2019 33 576 Natuurbeleid Nr. 165 BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Lokaal economisch beleid

Lokaal economisch beleid Lokaal economisch beleid Op weg naar een dynamische agenda voor de toekomst Tweede ondernemersavond 13 oktober 2014 Programma Opening 19:30 Doel van de avond 19:35 Terugblik 1 e ondernemersavond 19:40

Nadere informatie

Ruimtelijk strategische visie Regio Rivierenland 27 september 2017

Ruimtelijk strategische visie Regio Rivierenland 27 september 2017 Ruimtelijk strategische visie Regio Rivierenland 27 september 2017 Ruimtelijk strategische visie Wervend Herleidbaar Bruikbaar Waar gaat de visie over? Denkmodel regionale samenwerking Proces Kwaliteiten

Nadere informatie

Plan van aanpak Natuurvisie Gelderland

Plan van aanpak Natuurvisie Gelderland Bijlage bij Statenbrief Plan van aanpak Natuurvisie- zaaknummer 2016-012209 Plan van aanpak Natuurvisie Gelderland 1. Aanleiding In 2012 hebben Provinciale Staten de Beleidsuitwerking Natuur en Landschap

Nadere informatie

Antwoord. van Gedeputeerde Staten op vragen van. A.H.K. van Viegen (PvdD) d.d. 19 oktober Nummer 2730

Antwoord. van Gedeputeerde Staten op vragen van. A.H.K. van Viegen (PvdD) d.d. 19 oktober Nummer 2730 van Gedeputeerde Staten op vragen van A.H.K. van Viegen (PvdD) d.d. 19 oktober 2012 Nummer 2730 Onderwerp Grotere bouwvlakken dan 2 ha veehouderij. Aan de leden van Provinciale Staten Toelichting In een

Nadere informatie

Ruimte om te leven met water

Ruimte om te leven met water Ruimte om te leven met water Het huidige watersysteem is volgens de nieuwe In de toekomst wil het waterschap een zoveel Om de benodigde ruimte aan hectares te verwerven inzichten niet meer op orde. Aanpassingen

Nadere informatie

Leegstand agrarisch vastgoed

Leegstand agrarisch vastgoed Leegstand agrarisch vastgoed Aard, omvang, duiding en oplossingsrichtingen 26 mei 2016, Edo Gies, Alterra Wageningen UR 2 Een stille revolutie op het platteland Dynamiek in de landbouw (1950 2016) 4 x

Nadere informatie

1. Streekplan Brabant in balans

1. Streekplan Brabant in balans 1. Streekplan Brabant in balans Het plangebied is gelegen in de AHS-landschap; subzone leefgebied dassen en voor een deel (duinrand) binnen de GHS-natuur. De Interimstructuurvisie Noord-Brabant Brabant

Nadere informatie

Kadernota Evenementen. Provincie Groningen van de

Kadernota Evenementen. Provincie Groningen van de Kadernota Evenementen 2016-2020 van de Provincie Groningen Kadernota Evenementen 2016-2020 van de provincie Groningen Het huidige evenementenbeleid heeft een looptijd tot en met 2015. In deze kadernota

Nadere informatie

Heukelum. Zicht op de Linge

Heukelum. Zicht op de Linge Heukelum Zicht op de Linge Het stadje Heukelum is een van de vijf kernen van de gemeente Lingewaal. Heukelum ligt in de Tielerwaard, aan de zuidoever van de rivier de Linge, in een van de meest westelijke

Nadere informatie

Grondgebonden landbouw in Zuid-Holland; Structuur en economische betekenis

Grondgebonden landbouw in Zuid-Holland; Structuur en economische betekenis Grondgebonden landbouw in Zuid-Holland; Structuur en economische betekenis Masterclass Provinciale Statenleden ZH Marc Ruijs, 8 oktober 2014 Inleiding Grondgebonden landbouw Structuuraspecten Economische

Nadere informatie

Provinciale Staten van Noord-Holland. Voordracht 64

Provinciale Staten van Noord-Holland. Voordracht 64 Provinciale Staten van Noord-Holland Voordracht 64 Haarlem, 17 augustus 2004 Onderwerp: Agenda Provinciaal Waterplan Bijlagen: - ontwerpbesluit - procesplanning provinciaal waterplan - op weg naar een

Nadere informatie

Raadsvoorstel 2004/ Lokaal Sociaal Beleid. M. Steffens-van de Water en H. Tuning Samenleving en Welzijn

Raadsvoorstel 2004/ Lokaal Sociaal Beleid. M. Steffens-van de Water en H. Tuning Samenleving en Welzijn Raadsvoorstel 2004/ Onderwerp Portefeuillehouder Commissie Datum Raadsvergadering M. Steffens-van de Water en H. Tuning Samenleving en Welzijn Context In wat voor gemeente willen wij wonen? Wat vo or gemeente

Nadere informatie

Meerjarenprogramma Ambitiedocument 2016-2020

Meerjarenprogramma Ambitiedocument 2016-2020 Meerjarenprogramma Ambitiedocument 2016-2020 Agribusiness Economie & Logistiek Recreatie & Toerisme maandag 15 juni 2015, bijeenkomst voor raadsleden Naar een nieuw Programma Jaar 2011-2014 2015 2015 2015

Nadere informatie

Besluit van de Vlaamse Regering tot goedkeuring en instelling van het landinrichtingsproject Moervaartvallei

Besluit van de Vlaamse Regering tot goedkeuring en instelling van het landinrichtingsproject Moervaartvallei Besluit van de Vlaamse Regering tot goedkeuring en instelling van het landinrichtingsproject Moervaartvallei DE VLAAMSE REGERING, Gelet op het decreet van 28 maart 2014 betreffende de landinrichting, artikel

Nadere informatie

Een gemeentelijk dorpenbeleid. Plattelandsacademie Leuven, 28 april

Een gemeentelijk dorpenbeleid. Plattelandsacademie Leuven, 28 april Een gemeentelijk dorpenbeleid Plattelandsacademie Leuven, 28 april Trends in de dorpen Wonen In het buitengebied neemt bevolking tot 2030 globaal toe In sommige gemeenten zal er krimp zijn Groei zal ook

Nadere informatie

Lokaal economisch beleid

Lokaal economisch beleid Lokaal economisch beleid Op weg naar een dynamische agenda voor de toekomst Eerste ondernemerstafel 29 september 2014 Programma Opening 19:30 Doel van de avond 19:35 Terugblik ondernemersavond, uitdagingen

Nadere informatie

Ambitiedocument ter voorbereiding van de Economische visie gemeente Berg en Dal

Ambitiedocument ter voorbereiding van de Economische visie gemeente Berg en Dal Ambitiedocument ter voorbereiding van de Economische visie gemeente Berg en Dal Uitgevoerd in opdracht van: Gemeente Berg en Dal Buck Consultants International Nijmegen, 25 maart 2016 1 Economisch DNA

Nadere informatie

Visie toerisme en recreatie Noordoost Fryslân

Visie toerisme en recreatie Noordoost Fryslân 1 Visie toerisme en recreatie Noordoost Fryslân 1 ste stakeholdersbijeenkomst Dinsdag 27 november 2018 Programma 2 Welkom Korte toelichting op proces en resultaten tot nu toe Aanpak SWOT, ambitie en strategische

Nadere informatie

Natuur- en recreatieplan Westfriesland

Natuur- en recreatieplan Westfriesland Natuur- en recreatieplan Westfriesland Ondertitel Regionale Projectgroep 10 september 2015 Waar staan we in het proces? 2 Vijf werkblokken Blok 1: Het leggen van de basis Blok 2: Evaluatie Blok 3: Actualisatie

Nadere informatie

erklaring van Altena

erklaring van Altena Verklaring van Altena Gezamenlijk willen wij, Agrarische Natuurvereniging Altena Biesbosch, Samenwerkingsverband Ondernemersverenigingen Altena (SOVA), Gemeente Aalburg, Gemeente Werkendam, Gemeente Woudrichem,

Nadere informatie

De transitie van stad en platteland Een nieuwe koers

De transitie van stad en platteland Een nieuwe koers De transitie van stad en platteland Een nieuwe koers Provinciale Staten hebben een nieuwe koers voor het landelijk gebied en de relatie met de steden vastgesteld. Deze is te vinden op www.brabant.nl/ buitengebied.

Nadere informatie

Een tak, die niet meebuigt met de wind, zal breken

Een tak, die niet meebuigt met de wind, zal breken Een tak, die niet meebuigt met de wind, zal breken Inhoudsopgave 1. Locatie 1 2. Omgeving 1 3. Park 2 3.1 Sfeer 2 3.2 Ecologische verbindingszone 2 3.3 Vakantiewoningen 3 3.4 Plattegrond 3 3.5 Wandelbrug

Nadere informatie

Provincie Vlaams Brabant

Provincie Vlaams Brabant 156 Provincie Vlaams Brabant OPEN RUIMTE Open ruimte is de zuurstof van onze ruimte. Het is dus een kostbaar goed, dat we moeten beschermen. Voor de Visienota Ruimte betekent dit dat we de verdere inname

Nadere informatie

Toeristische visie Regio Alkmaar

Toeristische visie Regio Alkmaar Toeristische visie Regio Alkmaar Conceptvisie en uitvoeringsagenda Proces Toeristische visie Wat Wanneer 1. Start met de Regio Alkmaar Februari 2. Eerste Regioavond 5 maart 3. Stakeholderbijeenkomst 1

Nadere informatie

Houtskoolschets Asten april 2017

Houtskoolschets Asten april 2017 Houtskoolschets Asten2030 14 april 2017 Opzet Asten2030 Start A Verkenning B Verbreding C 3 Verankering Dag van de Toekomst Besluit vorming 1. Werk Conferentie intern 2. Werk Conferentie intern Internet

Nadere informatie

De kustpolders: Hoe behoud een essentiële stap is richting duurzame ontwikkeling

De kustpolders: Hoe behoud een essentiële stap is richting duurzame ontwikkeling De kustpolders: Hoe behoud een essentiële stap is richting duurzame ontwikkeling Prof. dr. Patrick Meire Universiteit Antwerpen Ecosystem management research group De polders, tussen de kust en zandig/zandlemig

Nadere informatie

HOOFDSTUK 3 Beleid. 3.2 Rijksbeleid. 3.3 Provinciaal beleid

HOOFDSTUK 3 Beleid. 3.2 Rijksbeleid. 3.3 Provinciaal beleid HOOFDSTUK 3 Beleid 3.1 Inleiding De beleidscontext voor het plangebied wordt gevormd door (Europese,) landelijke, provinciale, en gemeentelijke beleidsrapportages. In dit hoofdstuk is het relevante (Europees-,)

Nadere informatie

ruimtelijk structuurplan provincie Limburg richtinggevend gedeelte richtinggevend gedeelte

ruimtelijk structuurplan provincie Limburg richtinggevend gedeelte richtinggevend gedeelte richtinggevend gedeelte Deel I: visie op de gewenste ruimtelijke ontwikkeling informatief gedeelte richtinggevend gedeelte I II III IV V bindend gedeelte deel I. visie op de gewenste ruimtelijke ontwikkeling

Nadere informatie

Gebiedvisie op het. buitengebied van de. gemeente Drimmelen

Gebiedvisie op het. buitengebied van de. gemeente Drimmelen Gebiedvisie op het buitengebied van de gemeente Drimmelen Door de ZLTO Afdeling Drimmelen Gebiedsvisie voor de gemeente Drimmelen Vanuit de ZLTO-afdeling Drimmelen is het idee gekomen om in navolging van

Nadere informatie

1. Branding en voorzieningen in gehele subregio Cultuurhistorie benadrukken Toegankelijkheid zorg vergroten (sociaal, fysiek) Wie: overheid,

1. Branding en voorzieningen in gehele subregio Cultuurhistorie benadrukken Toegankelijkheid zorg vergroten (sociaal, fysiek) Wie: overheid, Transformatie van de woningvoorraad Een afname van het aantal huishoudens heeft gevolgen voor de woningvoorraad. Dit geldt ook vergrijzing. Vraag en aanbod sluiten niet meer op elkaar aan. Problemen van

Nadere informatie

Blijvend geld en aandacht nodig voor Nationale landschappen, Provincies doen meer dan het Rijk

Blijvend geld en aandacht nodig voor Nationale landschappen, Provincies doen meer dan het Rijk Nationale landschappen: aandacht en geld nodig! 170610SC9 tk 7 Blijvend geld en aandacht nodig voor Nationale landschappen, Provincies doen meer dan het Rijk De Rekenkamer Oost-Nederland heeft onderzoek

Nadere informatie

Station Nieuwe Meer Het internationale & inclusieve woon- en werkgebied van Nieuw West

Station Nieuwe Meer Het internationale & inclusieve woon- en werkgebied van Nieuw West Station Nieuwe Meer Het internationale & inclusieve woon- en werkgebied van Nieuw West 2030 Station Nieuwe Meer is niet alleen een nieuwe metrostation verbonden met Schiphol, Hoofddorp, Zuidas en de Amsterdamse

Nadere informatie

Bijeenkomst VNG. Frank van de Ven & Jan Hartholt Netwerk Platteland

Bijeenkomst VNG. Frank van de Ven & Jan Hartholt Netwerk Platteland Bijeenkomst VNG Frank van de Ven & Jan Hartholt Netwerk Platteland Europees landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling: Europa investeert in zijn platteland 18 september 2015 1 Programma verder toegelicht

Nadere informatie

Poldergesprekken. 2 e avond 19 februari 2018

Poldergesprekken. 2 e avond 19 februari 2018 Poldergesprekken 2 e avond 19 februari 2018 Pilot poldergesprekken Opzet Avond 1: wat en het nu Kwaliteiten en aandachtspunten Avond 2: de toekomst Hoe kunnen de kwaliteiten worden versterkt en de aandachtspunten

Nadere informatie

achtergrond hoofdstuk 1 Structuurvisie 2020 keuzes van visie naar uitvoering inbreng samenleving achtergrond ruimtelijk en sociaal kader bijlagen

achtergrond hoofdstuk 1 Structuurvisie 2020 keuzes van visie naar uitvoering inbreng samenleving achtergrond ruimtelijk en sociaal kader bijlagen 28 hoofdstuk 1 achtergrond Structuurvisie 2020 keuzes samenvatting achtergrond ruimtelijk en sociaal kader inbreng samenleving thematisch van visie naar uitvoering bijlagen zones 1 2 3 4 5 6 7 29 1.1 Inleiding

Nadere informatie

Werkconferentie agenda omgevingsvisie Limburg

Werkconferentie agenda omgevingsvisie Limburg Werkconferentie agenda omgevingsvisie Limburg Op 11 september 2018 zijn zo n 80 medewerkers van verschillende Noord- en Midden-Limburgse gemeenten, het Waterschap, het Rijk, Provinciale Staten, andere

Nadere informatie

Stoommachinemuseum met op de achtergrond De Kleine Vliet (Bron:

Stoommachinemuseum met op de achtergrond De Kleine Vliet (Bron: Medemblik Medemblik Introductie De stad Medemblik maakt deel uit van de Noord-Hollandse gemeente met dezelfde naam. De gemeente Medemblik bestaat uit 15 kernen met in totaal 43.000 inwoners. Wervershoof

Nadere informatie

Fietspad in het Voorsterbos, voorbeeld van een toegankelijk, divers bos

Fietspad in het Voorsterbos, voorbeeld van een toegankelijk, divers bos Concept Concept Concept Concept CRU05.095 Lekker leven in Flevoland Wat willen we bereiken: Een provincie met goede recreatieve mogelijkheden voor zowel de inwoners als de Randstadbewoners, het behoud

Nadere informatie

Voorontwerp Structuurvisie Cuijk 2030. De Koers van Cuijk

Voorontwerp Structuurvisie Cuijk 2030. De Koers van Cuijk Voorontwerp Structuurvisie Cuijk 2030 De Koers van Cuijk Inhoud presentatie 1. Doel en opzet Structuurvisie - visie en thema s - deelgebieden 2. Gebiedsgerichte opgaven 3. Visiekaart 4. Het vervolg.. 5.

Nadere informatie

Ruimte voor Limburg. Limburg in VORm: Ruimtelijke ontwikkelingen in balans

Ruimte voor Limburg. Limburg in VORm: Ruimtelijke ontwikkelingen in balans Ruimte voor Limburg Limburg in VORm: Ruimtelijke ontwikkelingen in balans Colofon Uitgave: Provincie Limburg Postbus 5700 6202 MA Maastricht Tel.: +31 (0)43 389 99 99 Fax: +31 (0)43 361 80 99 E-mail: postbus@prvlimburg.nl

Nadere informatie

GRIFFIE POLITIEKE TERMIJN AGENDA

GRIFFIE POLITIEKE TERMIJN AGENDA GRIFFIE POLITIEKE TERMIJN AGENDA 2014-2018 Intentie Met dit document willen de fracties van de gemeenteraad van De Wolden de intentie uitspreken om, evenals in de voorgaande periodes, een Politieke Termijn

Nadere informatie

Boekels Ven herontwikkelingsperspectief. Welkom

Boekels Ven herontwikkelingsperspectief. Welkom Welkom Boekel,26 januari 2016 Programma - Terug blik het grotere geheel - Herontwikkelingsperspectief Chris van Grinsven - Toelichting ontwikkelingsscenario s Ad Tielemans - Vragen / Gedachtewisseling

Nadere informatie

s t r u c t u u r v i s i e G o o r Goor 202

s t r u c t u u r v i s i e G o o r Goor 202 VISIEKAART 8 9 s t r u c t u u r v i s i e G o o r 2 0 2 5 structuu Goor 202 rvisie 5 1. Structuurvisie Goor 2025 2. Analyse 3. Visie en ambitie: Goor in 2025 4. Ruimtelijke kwaliteit 5. Wonen 6. Economie

Nadere informatie

Deel IV. LOP Midden-Delfland 2025: Uitvoeringsstrategie

Deel IV. LOP Midden-Delfland 2025: Uitvoeringsstrategie Deel IV LOP Midden-Delfland 2025: Uitvoeringsstrategie 124 - MIDDEN-DELFLAND 2025 In het Landschapontwikkelingsperspectief Midden-Delfland 2025 (LOP) beschrijven wij de beleidsuitgangspunten die wij als

Nadere informatie

DIVERSITEIT ALS TROEF REGIONAAL OMGEVINGSBEELD REGIO ALKMAAR

DIVERSITEIT ALS TROEF REGIONAAL OMGEVINGSBEELD REGIO ALKMAAR DIVERSITEIT ALS TROEF REGIONAAL OMGEVINGSBEELD REGIO ALKMAAR REGIONALE RAADSAVOND 5 april 2017 AGENDA Oogst van de ronde door de regio Lezing van de regio Het Omgevingsbeeld voor de regio Alkmaar 2 OMGEVINGSBEELD

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA DEN HAAG. Datum. Geachte Voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA DEN HAAG. Datum. Geachte Voorzitter, > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag Postadres Postbus 20401

Nadere informatie

De kunst van samen vernieuwen

De kunst van samen vernieuwen De kunst van samen vernieuwen Cultuuragenda gemeente Zutphen 2016 Kunst, cultuur en erfgoed geven kleur aan Zutphen. Ze zorgen voor een leefbare en dynamische samenleving, sociale en economische vitaliteit

Nadere informatie

Samenwerken aan welzijn

Samenwerken aan welzijn Samenwerken aan welzijn Richting en houvast 17 november 2017 Het organiseren van welzijn Het afgelopen jaar hebben we met veel inwoners en maatschappelijke partners gesproken. Hiermee hebben we informatie

Nadere informatie

n Nederland is de stad altijd dichtbij.

n Nederland is de stad altijd dichtbij. Toekomst Nieuwe takken op het landbouwbedrijf leveren gemiddeld 195.000 euro op en een bijdrage van 40% aan het gezinsinkomen. Daarmee is de multifunctionele landbouw het stadium van kleinschaligheid

Nadere informatie

Aan de raad AGENDAPUNT 11. Doetinchem, 4 juli 2009 ALDUS BESLOTEN 9 JULI Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem

Aan de raad AGENDAPUNT 11. Doetinchem, 4 juli 2009 ALDUS BESLOTEN 9 JULI Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem Aan de raad AGENDAPUNT 11 ALDUS BESLOTEN 9 JULI 2009 Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem Doetinchem, 4 juli 2009 Voorstel: 1. de foto van de sociaal-economische situatie in Doetinchem

Nadere informatie

We doen zeven aanbevelingen om de aanpak van drukte en de leefbaarheid te

We doen zeven aanbevelingen om de aanpak van drukte en de leefbaarheid te Aanbevelingen Rekenkamer t.a.v. Drukte Amsterdam december 2016 Aanbevelingen We doen zeven aanbevelingen om de aanpak van drukte en de leefbaarheid te verbeteren. Vier aanbevelingen hebben betrekking op

Nadere informatie

Werkconferentie agenda omgevingsvisie Limburg

Werkconferentie agenda omgevingsvisie Limburg Werkconferentie agenda omgevingsvisie Limburg Na een regionale werkconferentie in Venlo, zijn op 24 september 2018 zo n 70 medewerkers van verschillende Zuid-Limburgse gemeenten, het Waterschap, het Rijk,

Nadere informatie

Aan de raad AGENDAPUNT 11. Doetinchem, 4 juli 2009. Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem

Aan de raad AGENDAPUNT 11. Doetinchem, 4 juli 2009. Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem Aan de raad AGENDAPUNT 11 Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem Voorstel: 1. de foto van de sociaal-economische situatie in Doetinchem voor kennisgeving aannemen; 2. het beleidskader

Nadere informatie

Boodschap: waardering

Boodschap: waardering Het komt niet vaak voor dat we het in Hengelo ergens over eens zijn, laat staan over een lastig onderwerp als onze Binnenstad. Laten we deze kans grijpen en met elkaar de volgende stappen zetten. Elke

Nadere informatie

Toerisme en Recreatie

Toerisme en Recreatie Toerisme en Recreatie Wat speelt er? De vraagstukken over toerisme en recreatie zijn divers. Er zijn vraagstukken met betrekking tot de routestructuur, de kwaliteiten in het gebied en nieuwe functies.

Nadere informatie

Gelet op het decreet van 28 maart 2014 betreffende de landinrichting, artikel 3.1.1;

Gelet op het decreet van 28 maart 2014 betreffende de landinrichting, artikel 3.1.1; 1 Besluit van de Vlaamse Regering van 22 april 2016 tot goedkeuring en instelling van het landinrichtingsproject Zwinpolders (B.S., 14 juli 2016, I : 10 d. na publicatie) De Vlaamse Regering, Gelet op

Nadere informatie

Twentse landbouw in nieuw krachtenveld. Gerko Hopster &JurgenNeimeijer

Twentse landbouw in nieuw krachtenveld. Gerko Hopster &JurgenNeimeijer Twentse landbouw in nieuw krachtenveld Gerko Hopster &JurgenNeimeijer Programma Voorstellen Stellingen Presentatie trends en ontwikkelingen Discussie Conclusies en afronding Pratensis Adviesbureau voor

Nadere informatie

S A M E N V A T T I N G

S A M E N V A T T I N G 5 6 Samenvatting Het kabinet heeft de SER advies gevraagd over de ontwikkeling van een vitale plattelandseconomie. Kernvraag is hoe de overheid de economische ontwikkeling van het platteland het beste

Nadere informatie

Bestuursrapportage 2014 waterschap Vechtstromen Versie 24 november 2015

Bestuursrapportage 2014 waterschap Vechtstromen Versie 24 november 2015 Bestuursrapportage 204 Vechtstromen Versie 24 november 205 Deze rapportage bevat een overzicht op hoofdlijnen van de voortgang van de uitvoering van het waterbeleid en dient als basis voor jaarlijks bestuurlijk

Nadere informatie

INTENTIEVERKLARING HOOGWAARDIG FIETSNETWERK GOOI EN VECHTSTREEK

INTENTIEVERKLARING HOOGWAARDIG FIETSNETWERK GOOI EN VECHTSTREEK INTENTIEVERKLARING HOOGWAARDIG FIETSNETWERK GOOI EN VECHTSTREEK Over een samenhangend netwerk van hoogwaardige fietsroutes in regio Gooi en Vechtstreek PREAMBULE Overwegende dat: - In het onderzoek voor

Nadere informatie

Westflank Haarlemmermeer

Westflank Haarlemmermeer Nota Ruimte budget 48 miljoen euro Planoppervlak 1500 hectare Trekker Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit Westflank Haarlemmermeer Westflank Haarlemmermeer is een Randstad Urgent - project.

Nadere informatie

Almere 2.0. studieopdracht 3e jaar T&L (in teamverband)

Almere 2.0. studieopdracht 3e jaar T&L (in teamverband) Almere 2.0 studieopdracht 3e jaar T&L (in teamverband) Voor de derdejaarsopdracht Ecologie van de opleiding TenL stond de woningopgave van Almere centraal. Almere is in korte tijd uitgegroeid tot een stad

Nadere informatie

Noord-Holland. Stuknummer: AM q lllfjl? JUNI Raad van de gemeente Den Helder Postbus AA DEN HELDER

Noord-Holland. Stuknummer: AM q lllfjl? JUNI Raad van de gemeente Den Helder Postbus AA DEN HELDER Noord-Holland POSTBUS 3007 2001 DA HAARLEM Raad van de gemeente Den Helder Postbus 36 1 780 AA DEN HELDER GEMEENTE DEN HELDER HtèEKOW&'J q lllfjl?315 Stuknummer: AM5.03476 Gedeputeerde Staten Uw contactpersoon

Nadere informatie

Strategische Agenda. Concept strategische agenda Regio Midden-Holland Vast te stellen in: AB Regio Midden-Holland 6 juli 2016

Strategische Agenda. Concept strategische agenda Regio Midden-Holland Vast te stellen in: AB Regio Midden-Holland 6 juli 2016 Strategische Agenda Concept strategische agenda Regio Midden-Holland Vast te stellen in: AB Regio Midden-Holland 6 juli 2016 Versie 14 juni 2016 Kernboodschap Vitaal, duurzaam en innovatief Versterken

Nadere informatie

Structuurvisie Losser. Commissie Ruimte 24 april 2012

Structuurvisie Losser. Commissie Ruimte 24 april 2012 Structuurvisie Losser Commissie Ruimte 24 april 2012 Doel en status nwro verplicht gemeenten een structuurvisie op te stellen waarin het ruimtelijk beleid in hoofdzaak vastligt en de samenhang met andere

Nadere informatie

Westelijke Veenweiden

Westelijke Veenweiden Westelijke Veenweiden Nota Ruimte budget 113 miljoen euro Planoppervlak 73.000 hectare in totaal voor alle projecten Trekker Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit De Groene Ruggengraat, waar

Nadere informatie

Ruimtelijke ordening. Ruimtelijke Ordening

Ruimtelijke ordening. Ruimtelijke Ordening Ruimtelijke ordening Ruimtelijke Ordening Ruimtelijke ordening (RO) in Nederland Vanuit de geschiedenis is RO al belangrijk in Nederland, denk bijvoorbeeld aan landinrichting en optimaliseren van de waterhuishouding.

Nadere informatie

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg XE Steenwijk Steenwijk, 16 juni 2009 Nummer voorstel: 2009/81

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg XE Steenwijk Steenwijk, 16 juni 2009 Nummer voorstel: 2009/81 Voorstel aan de raad Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 16 juni 2009 Nummer voorstel: 2009/81 Voor raadsvergadering d.d.: 30-06-2009 Agendapunt: 16 Onderwerp:

Nadere informatie

Het Brabantse natuurbeleid onder de loep Bijstelling noodzakelijk?

Het Brabantse natuurbeleid onder de loep Bijstelling noodzakelijk? Het Brabantse natuurbeleid onder de loep Bijstelling noodzakelijk? Conclusie Er zijn veel ontwikkelingen in het natuurbeleid sinds 2010 Er zijn aanpassingen doorgevoerd of noodzakelijk Natuurbeleid in

Nadere informatie

Bespreekpunt: Herkent het BORA de geformuleerde ambitie, kaders en vraagstelling voor de Dialoog Regioprofilering?

Bespreekpunt: Herkent het BORA de geformuleerde ambitie, kaders en vraagstelling voor de Dialoog Regioprofilering? Agendapunt 2 Vergadering : BORA Datum : 28 juni 2018 Onderwerp : Startdocument Dialoog Regioprofilering Bijlagen : 1 Bespreekpunt: Herkent het BORA de geformuleerde ambitie, kaders en vraagstelling voor

Nadere informatie

Advies van de Stuurgroep Centrumgebied Groene Peelvallei voor de op te stellen structuurvisie

Advies van de Stuurgroep Centrumgebied Groene Peelvallei voor de op te stellen structuurvisie Centrumgebied Groene Peelvallei Advies van de Stuurgroep Centrumgebied Groene Peelvallei voor de op te stellen structuurvisie Kern van het advies van de Stuurgroep Centrumgebied Groene Peelvallei Centrumgebied

Nadere informatie

OMGEVINGSWET OMGEVINGSWET

OMGEVINGSWET OMGEVINGSWET OMGEVINGSWET OMGEVINGSWET Saskia Engbers strateeg Ruimte gemeente Zwolle 25 februari 2016 24-2-2016 wij presenteren u... 2 Opzet presentatie 1. Hoofdlijnen Omgevingswet 2. Hoe past OGW in transformatie

Nadere informatie

Omgevingswet. Aanzet voor een implementatie plan Niet alles kan tegelijk Veel is duidelijk veel nog niet

Omgevingswet. Aanzet voor een implementatie plan Niet alles kan tegelijk Veel is duidelijk veel nog niet Omgevingswet Aanzet voor een implementatie plan Niet alles kan tegelijk Veel is duidelijk veel nog niet Doel van de presentatie Informatie over de Omgevingswet Stand van zaken van de invoering van de wet

Nadere informatie

Cittaslow Midden-Delfland. Ondernemen in Midden-Delfland. Govert van Oord Bestuurder Midden-Delfland

Cittaslow Midden-Delfland. Ondernemen in Midden-Delfland. Govert van Oord Bestuurder Midden-Delfland Cittaslow Midden-Delfland Ondernemen in Midden-Delfland Govert van Oord Bestuurder Midden-Delfland 1 De ontwikkeling in historisch Benoem je kwaliteiten en perspectief draag uit! - Midden-Delfland ontstaat

Nadere informatie

Aanvullende informatie Nota van Uitgangspunten bestemmingsplan Buitengebied

Aanvullende informatie Nota van Uitgangspunten bestemmingsplan Buitengebied Memo AAN VAN Raadsleden M. Bonouvrié ONDERWERP Aanvullende informatie Nota van Uitgangspunten bestemmingsplan Buitengebied DATUM 11 september 2012 REGISTRATIENUMMER 1101280/4283 Geachte raadsleden, Naar

Nadere informatie

Beter groen. naar een kwaliteitsimpuls voor recreatiegebieden in Zuid-Holland. provinciaal adviseur ruimtelijke kwaliteit in zuid-holland

Beter groen. naar een kwaliteitsimpuls voor recreatiegebieden in Zuid-Holland. provinciaal adviseur ruimtelijke kwaliteit in zuid-holland Beter groen naar een kwaliteitsimpuls voor recreatiegebieden in Zuid-Holland provinciaal adviseur ruimtelijke kwaliteit in zuid-holland Beter groen. Naar een kwaliteitsimpuls voor recreatiegebieden in

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF. Nieuwe aanpak Noordrand Krimpenerwaard: Ruimte voor ondernemen. Oktober Partijen in de Krimpenerwaard en de provincie

NIEUWSBRIEF. Nieuwe aanpak Noordrand Krimpenerwaard: Ruimte voor ondernemen. Oktober Partijen in de Krimpenerwaard en de provincie NIEUWSBRIEF Nieuwe aanpak Noordrand Krimpenerwaard: Ruimte voor ondernemen Oktober 2014 Partijen in de Krimpenerwaard en de provincie Zuid-Holland gaan op een andere manier samenwerken aan de ontwikkeling

Nadere informatie

799874/ Zienswijze op het ontwerp van de Brabantse Omgevingsvisie

799874/ Zienswijze op het ontwerp van de Brabantse Omgevingsvisie V GEMEENTE VALKE SWAARD Aan de leden van de raad van de gemeente Valkenswaard Uw kenmerk Kenmer Onderwerp Be andeld door Bijlage(n) Datum 799874/830360 Zienswijze op het ontwerp van de Brabantse Omgevingsvisie

Nadere informatie

Economische vitaliteit agrosector

Economische vitaliteit agrosector Economische vitaliteit agrosector Frank Veeneklaas (Alterra) Programmaleider DWK programma: Mens en economie in de Groene Ruimte De agrarische sector is nog steeds van aanzienlijke betekenis voor de plattelandseconomie.

Nadere informatie

Beleidsplan - Programma Streekfonds Het Groene Woud

Beleidsplan - Programma Streekfonds Het Groene Woud Beleidsplan - Programma Streekfonds Het Groene Woud De Streekrekening Het Groene Woud is een net zo bijzondere als eenvoudige constructie om het Streekfonds Het Groene Woud te vullen met financiële middelen.

Nadere informatie

: Provinciale Staten van Noord Holland, Utrecht en Zuid Holland. Van : Stuurgroep Groene Hart Tel.:

: Provinciale Staten van Noord Holland, Utrecht en Zuid Holland. Van : Stuurgroep Groene Hart Tel.: Memorandum Datum : 7 december 2006 Aan : Provinciale Staten van Noord Holland, Utrecht en Zuid Holland Van : Stuurgroep Groene Hart Tel.: 030-2582750 Onderwerp : Ontwerp Uitvoeringsprogramma Groene Hart

Nadere informatie

BESTURINGSFILOSOFIE GEMEENTE GOOISE MEREN

BESTURINGSFILOSOFIE GEMEENTE GOOISE MEREN BESTURINGSFILOSOFIE GEMEENTE GOOISE MEREN Projectleider Afdeling Iris van Gils Kerngroep Visie/Missie Datum 28 november 2014 Planstatus Vastgesteld in de Fusieraad 24 november 2014 Opdrachtgever Stuurgroep

Nadere informatie