Stimulansen+voor+de+ social+enterprise+sector. Ervaringen+en+lessen+uit+Europa

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Stimulansen+voor+de+ social+enterprise+sector. Ervaringen+en+lessen+uit+Europa"

Transcriptie

1 Stimulansen+vr+de+ scial+enterprise+sectr Ervaringen+en+lessen+uit+Eurpa

2 Stimulerenvandescialenterprisesectr ErvaringenenlessenuitEurpavrhetministerievanEcnmischeZaken Nvember2013 Kennisland ScialEnterpriseNL

3 Inhudspgave 1. ONGEKENDEONDERNEMERS Iedereenwinst Missieenndzaakvanscialenterprise Barrières Definitievanscialenterprise Aanpak DEREIKWIJDTEVANBUITENLANDSESTIMULERINGSAGENDA S DeimpactvanscialenterprisesinEurpeselanden DentwikkelingvanscialenterprisesinEurpeselanden Eurpeesbeleid Belangrijkstebeleidsspeerpunten STIMULERINGSMAATREGELENBIJDEBUREN Viertypeninstrumentennaderverkend Rechtspersnen,keurmerkenenlabels CmmunityInterestCmpany(CIC)(VerenigdKninkrijk) SciétéCApératived IntèrêtCllectif(SCIC)(Frankrijk) ScialEnterpriseMark(VerenigdKninkrijk) Fiscalestimuleringsinstrumenten ScialInvestmentTaxRelief(VerenigdKninkrijk) ONLUSAstatus(Italië) BtwAmaatregelenBelgië (Eurpese)aanbestedingeninkp ScialValueAct(VerenigdKninkrijk) Lagmvalfrihetssystem(Zweden) Investeringsfndsen(enaanverwanteinstrumenten) EurpeanScialEntrepreneurshipFund(EuSEF)(EC) Prgrammed Investissementsd Avenir(PIA)(Frankrijk) BigScietyCapital(VerenigdKninkrijk) ScialImpactBnds(VerenigdKninkrijk) VERVOLGSTAPPEN:EENONDERNEMINGMETIMPACT Cnclusies Firstnextstepsvrslimmesturing Ttbesluit 35 APPENDIX1:BETROKKENEXPERTS 37 APPENDIX2:LONGLISTVANSTIMULERINGSINSTRUMENTEN 38 BRONNEN 42 3

4 1. Ongekendendernemers 1.1 Iedereenwinst Taxi sbehrenttdegrtstevervuilersvaneenstad.amsterdammershebben20%meer kansplngkankerenleveneenjaarkrterdandegemiddeldenederlanderdrdeslechte luchtkwaliteit.daarwildendejngendernemersedvardhendriksen(28)enruudzandvliet (27)wataanden.Innvember2011richttenzijTAXIAElectricp,metdemissiemdemeest innvatieve,duurzameenklantgerichtetaxiservicevannederlandtewrden.deelektrische taxi svantaxiaerijden100prcentpgrenestrmenhebbendusgeenenkeleuitsttvan fijnstf.daarmeedraagthetbedrijfbijaanbetereluchtkwaliteitinamsterdam.okp persneelsvlakkiezenhendriksenenzandvlietvreenscialeaanpak.vandeveertig chauffeursdieinmiddelsvrhetbedrijfwerken,zatvrijweliedereenineenlangdurige uitkeringssituatie.prfit,(planet,(peple.eencmmercieelbedrijfmaardemaatschappelijke waardestaatvrp. TAXIAEiseenvandenaarschattingvierAttvijfduizendscialenterprisesdieNederland mmenteeltelt. 1 Hetgaatmeensnelgreiendegrepmetverrassendveelinnvatieve, startendeenjngendernemers. Iedereenwinst Hetzijnndernemersmeteenmissie,vrwiehetrealiserenvanmaatschappelijkedelen handinhandgaatmethetverdienenvangeld.zijgelvendathetkan.eenndernemende, marktgerichteinstellingenhetwerkenaanplssingenvrmaatschappelijkevraagstukken zijngeentegenplen. Impacteerst Hetzijnndernemersvrwiehetverdiendegeldindeeersteplaatseenmiddelismng meerfbeteremaatschappelijkeimpactterealiseren.scialenterprisesstrevenernaar financieelzelfvrzienendtezijn,endusnietafhankelijkvangiftenfsubsidies.winsten wrdengrtendeelsgeherinvesteerdindemaatschappelijkemissie. Stakehlders,nietalleensharehlders Hetzijnndernemersdieghebbenvrdebelangenvandegenenvrwiedescial enterpriseimpactrealiseert.smszijndedelgrepenbijvrbeeldrechtstreeksvrde ndernemingactief,zalsmensenmeteenafstandttdearbeidsmarktdiealspersneelin dienstwrdengenmen.typerendvrscialenterprisesisdatzijtransparantwerkenendat zijallebelanghebbendenactiefbetrekkenbijdewijzewaarpdendernemingwrdt geverd.daarbijgaathetnietalleenmdefinanciersenaandeelhuders,maarmiedereen diebelangheeftfwrdtgeraaktdrdeactiviteitenvandenderneming. Iedereenwinst.Impacteerst.Stakehlders,nietalleensharehlders.Ondernemersmetdeze instellingzijnerinnederlandendelandenmnsheenvlp.maarinnederlandzijnzena gekend.terwijldenederlandseverheidhguitmetnieuwsgierigeinteressenaardeze 1 "Willemijn"Verlp"&"McKinsey"(2011)"Opprtunities"fr"the"Dutch"scial"enterprise"sectr."http://www.scialC enterprise.nl/wpccntent/uplads/scial_enterprises_final6.pdfwehantereninditrapprtnadrukkelijkde internatinaletermscialenterpriseenniethetnederlandsescialeafmaatschappelijkenderneming,mdat dezenederlandsebegrippenvaakeenandereladingfinhudhebbendanhierbedeld. " 4

5 5 scialendernemerskijkt,zijndeeuenveelvannzeburenalgeruimetijdbezigmactief stimuleringsbeleidteveren.daarkandenederlandseverheidvanleren.kennislanden ScialEnterpriseNLhebbeninpdrachtvanhetministerievanEcnmischeZakeneen inventarisatiegemaaktvandebeleidsmaatregelendieinandereeurpeselandenwrden ingezettenbehevevanscialenterprises.deaandachtisdaarbijbeperktttmaatregelen diedrdecentraleverheidwrdeningezet;reginaleenlkaleverhedenblijvenbuiten beschuwing. Opbasisvandeverkenning,dieinhfdstuk2en3wrdtgepresenteerd,wrdtinhfdstuk 4eenaantalaanbevlenfirst(next(stepsgefrmuleerdvrhetministerievanEcnmische Zaken.Inderestvandithfdstukgaanwenaderinpdepkmstvanscialenterprisesen pderedenenenmtievenvrverhedenmspecialeaandachtaandezevrmvan ndernemingteschenken. 1.2 Missieenndzaakvanscialenterprise Nederlandstaatnetalsanderelandenvrgrtecmplexemaatschappelijke,eclgischeen ecnmischeuitdagingen.deverzrgingsstaatstaatnderdruk.deecnmischecrisisheeft wereldwijddetchalingezettetrendvanterugtrekkendeverhedenenpublieke bezuinigingenalleenmaarversterkt.deklftussenarmenrijkneemtverderteensteeds meermensenlijkenuitgesltenvanwerk.natuurlijkehulpbrnnenrakengeleidelijkp.ende ecnmieblijftkwakkelen.decnclusievanhetlaatstedecenniummagzijndatdehuidige spelers,deverheid,cmmerciëlebedrijvenengededelen,nggeenbevredigend antwrdhebbenpdezevraagstukken.waardeverheidzulkevraagstukkeninhetverleden ngaleensalshaareigenterreinenverantwrdelijkheidbeschuwde,ntstaatsteedsmeer hetbesefdatnieuweaanpakkenndigzijn,endatdaarbijknieuwespelerseenbelangrijke rlkunnennemen.sterkerng,deverheidissteedsmindergeëquipeerdm verantwrdelijkheidtenemenenkaneennieuwebndgent,diesteltpbetrkkenheid, ndernemerschapenburgerkracht,heelgedgebruiken. Indatlichtkmeninhetbijznderscialenterprisesinhetvizier.Alsndernemingenmet primaireenmaatschappelijkedelstellingdiehetgrtstedeelvanhuninkmstenrealiseren viadeverkpvanhundienstfprduct,zijnscialenterprisesfinancieelzelfvrzienend. Scialenterpriseszijnduseenwaardevllebndgentvrdeverheid,wantdeze ndernemingendienenhetmaatschappelijkbelangterwijlzijgeenfbeperktefinanciële ndersteuningvandeverheidvragen.daarnaastpererenzij(zwelinnederlandsals Eurpeesverband)ineenbrederangevansectren,nderandereindezrg,hetnderwijs, dehrecaendefinanciëledienstverlening. Scialenterpriseszijneenenthusiasteenzeergedrevenbndgent.Vanscialenterprises gaataantrekkingskrachtuit,dieinternatinaalmetnamenderjngestarterszichtbaar wrdt.wellichtdatdecrisisindefinanciëlemarktenextravedinggeeftaanhetideedathet bijndernemenmmeergaatdangeldverdienen.uitsurveyskmtsteedsvakernaarvren datjngendernemershetvanzelfsprekendvindenmnaastfinanciëlewinstk maatschappelijkeimpactnatestreven.datgaatverderdanalleenmaatschappelijk verantwrdndernemen,waarbijhetminimaliserenvannegatievemaatschappelijke effectenvandeactiviteitenvanhetbedrijfcentraalstaat. 2 Dezenieuwegeneratiezietin 2 Maatschappelijkverantwrdndernemen(mv),duurzaamndernemenfmaatschappelijkndernemenis vlgenswikipediagerichtpecnmischeprestaties(prfit),metrespectvrdescialekant(peple),binnende eclgischerandvrwaarden(planet).veruitdemeestecmmerciëlebedrijvenzijnzichsteedsmeerbewustvan hunverantwrdelijkheidendatvertaaltzichinzeercncreteprgramma s.nietalleendrmaatschappelijk

6 6 ndernemendebelangrijksteenmeestkansrijkedriverenhetvehikelvrinnvatie,vrhet vindenvannieuweplssingenvrgrtemaatschappelijkevraagstukkenenvr zelfredzamemdellen. DescialenterprisepastgedbijNederland.Dezevrmvanndernemenverenigtsciaal gevelenndernemerschap,enkanvangrtebetekeniszijnbijhetinnvatiefplssenvan degrtemaatschappelijkevraagstukken.nederlandsesciaalndernemerszijn,netalshun buitenlandsecllega s,ptimisten.vandevrdescialenterprisemnitr2013 ndervraagdescialenterprisesgaf90%aaneengreimetbetrekkingtthun activiteitenntpliingteverwachten.diegreiverwachtingligtaanmerkelijkhgerdanbij hetreguliermkb,waarietsmeerdandehelftgreivrziet. 3 Hetptimismeisngetwijfeld ingegevendrhetverleden.uitdezelfdemnitrkmtnaarvrendat,bijdescial enterprisesdiemeededen,dewerkgelegenheidvrvltijdsemedewerkersinlndienstde afgelpenjarenmet25%tenam. ScialenterprisesinNederlandbeginnenzichalssectrterganiseren.Deprichtingvan ScialEnterpriseNLisdaareenuitingvan,maarkdetenemendeaandachtvanmediaen kennisinstellingenhelpthetcllectievebewustzijnndersciaalndernemerstevergrten. Steedsmeerjnge,nieuwendernemersherkennenzichindezevrmvanndernemenvr maatschappelijkeimpact,entallze(vrmalige)nnaprfitshebbendeambitiemeen scialenterprisetewrden.bijdiezelfrganisatiehrtkeengreiendbesefvan gemeenschappelijkeknelpuntenenkanseneneentenemendebeheftemmetandere partijen waarnderdeverheid ingesprektegaanverbestendigingenversterkingvan scialenterprisesinnederland. 1.3 Barrières Opditmmentlpendezendernemerstegenknelpuntenaandiehenbelemmerenmde impacttecreërendiezijzudenwillengenereren.mckinsey&cmpanyenwillemijnverlp brachteneind2011destudie OpprtunitiesfrtheDutchScialEnterpriseSectr uitenin 2013publiceerdeScialEnterpriseNLdeScialEnterpriseMnitr2013.Vrbeide nderzekenheefteenuitgebreidesurveynderhnderdennederlandsescialenterprises plaatsgevnden.uitdezestudieskmendebelangrijkstebarrièresnaarvrenwaarscial enterprisestegenaanlpen.bijeenaantalhiervanligteenduidelijkeverantwrdelijkheidbij desectrzelf:hetntwikkelenvaninnvatievebusinessmdellenen managementvraagstukken.scialenterpriseslpenechterktegenprblemenaanwaarde verheideenrlkanspelen. Herkenningenerkenning Hetbegintbijherkenning.Watiseenscialenterprisenueigenlijk?Desectrgaatzichpas echtvrmenalshiereengedeeldbeeldvanntstaat.scialenterprisenlhanteertvrde verantwrdndernemen aanderand (d(n(harm),maarksteedsmeerindecrebusiness.tchzijn dergelijkebedrijvengeenscialenterprise,ndermeermdatzijhunfinanciëledelstellingbvenhunsciale delstellingstellen.ditverschillijkteennuance,maarblijktweldegelijkuithetgedragvandenderneming.deze ndernemingenzullenaltijdhgefinanciëledelstellingenhebben,diebepaaldediensteneninnvatiesuitsluiten. MVOisklangnietaltijdalleenmaaringegevendrscialefethischemtieven,gedden,maarndersteunt definanciëledelstellingenpverschillendemanieren.hetisgedvrhetimagenhetiseennderdeelvanhet persneelsbeleid.jngerenwillengraagbijscialeengrenebedrijvenwerken.mvohelptmdebestemensen aantetrekken.hetmeestdirectefinanciëlebelangligtinderelatiemetinvesteerders.eenbedrijfdathgscrt pdesustainabilityindexzietzijnbeurskersstijgen. 3 ScialEnterpriseNL(2013)ScialEnterpriseMnitr.Amsterdam.

7 7 definitievaneenscialenterprisedekadersvandeeurpeseunie.alsscialenterprises eenmaalindiehedanigheidwrdenherkend,isbelangrijkstefcusdeerkenning.uitde ScialEnterpriseMnitr2013blijktdatbijna60%vandendernemershetladenvandeterm scialenterprisealshunbelangrijkstebeheftenemt.herkenningvindtzijnverankeringin separering,viajuridischeeenheden,keurmerkenflabels. StimulerendewetH/regelgeving ScialenterpriseswerkennetalsallebedrijvenbinnendekadersvandewetAenregelgeving pallerleigebieden.algemenewettenenregelszalsdefiscalewetgevingfalgemeen geldendesubsidieskunnendentwikkelingvandesectrbelemmerenfstimuleren.maar kspecifiekewetaenregelgevingheeftzijneffectpbepaaldenderdelenvanhetscial enterpriseveld,bijvrbeelddeparticipatiewetpwerkintegratiebedrijven,deenergiewet vrenergiecöperaties,endewetphetfinancieeltezichtpcrwdfundingen alternatievegeldsystemen. Weinigtegangttgreikapitaal Scialenterpriseshebbenprimaireenmaatschappelijkedelstellingenduskmende financiëledelennietpdeeersteplaats,hewelfinanciëlegezndheidnatuurlijkweleen vrwaardeis.hetisvrscialenterprisesdaarmngmeilijkermkapitaalaantetrekken daneennrmaalbedrijf.desectrheeftbehefteaanfinanciersdiedemaatschappelijke waardemeewegeninhuninvesteringsbeslissingen.uit OpprtunitiesfrtheDutchScial EnterpriseSectr (2011)blijktdatereengrttekrtbestaataangeduldiggreikapitaaldat genegenneemtmeteenlagerrendement,devraagnaargreikapitaalisruimdriekeerz grtalshetaanbd.metnamescialenterprisesindeprfessinaliseringsfasehebbengrte meitemetaantrekkenvangreikapitaal.okgevenndernemerszelf(scialenterprise Mnitr2013)aandatzeweinigtegangttkapitaalhebben.Gebrekaanfinancieringwerd dr38%vandendervraagdenalshetbelangrijkstebstakelttgreigenemd. Crwdfundingstaat,alsnieuwevrmvanfinancieren,bijveelbeleidsmakersindeEurpese Unieindebelangstelling.Bijcrwdfundingwerfteeninitiatiefnemer(vaneennieuwbedrijf, prductfprject)middeleninde crwd,hetbredepubliek.inplaatsvaneenbeperktaantal investeerderswrdtzeengrtegrepvan(relatiefkleine)investeerdersaangetrkken, meestalviaeenspeciaalpcrwdfundinggerichtdigitaalplatfrm.hetamerikaanse Kickstarterishetbekendstevrbeeld.Okvrscialenterprisesiscrwdfundingeen ptentieelinteressantinstrumentvrhetntwikkelenenlancerenvannieuweprductenen diensten.opbeleidsniveauismetnamedewetaenregelgevingeenaandachtspunt. Crwdfundingencrwdfundingplatfrmsbegevenzichphetterreinvanbanken zeker waarhetmcrwdfundingindevrmvaninvesteringenenleningengaat.daarnaastraakt crwdfundinginveelgevallenaanvragenrndintellectueeleigendm.eind2013sluiteeneua bredecnsultatievandeeurpesecmmissiernddeuiteenlpendevraagstukkenrnd crwdfundingenwetaenregelgeving. Uitervaringzienwedatcrwdfundingvrnamelijkeffectiefisindebeginstappenvan ndernemers.hetbiedteen(vaakeenmalige)impulswaarmeendernemerseenideetteen cncreetprductfeencncretendernemingkunnenntwikkelen.daarnaastntvangen particulierefinanciersvaneencrwdfundingsprjectvaakeenprductfeendienstals tegenprestatie.hiermeezijndezekstenvrdendernemersgedekt,terwijlverigeksten zalsexplitatiekstenpdezemaniernietwrdengefinancierd.crwdfundingkanmdeze redenengezienwrdenalseenptiemstartkapitaalteverkrijgen,maardientinderegelniet alsgreikapitaal.welbenadrukkenwegraagdekansendiecrwdfundingbiedtalshetgaat mcmmunityaennetwerkvrmingrndmeennderneming.

8 Kennis,kundeentalent Desectrheeftbehefteaanmeerkennis,kundeentalent.Onderzekennderwijszijn nmisbaarmdescialenterprisesectrplangetermijnverdertehelpen.okpditgebied lptnederlandachterpdeinternatinalentwikkelingen.tpinstitutenzalsharvard, Oxfrd,InseadenStandfrdhebbeninmiddelsvlwassenscialentrepeneurship prgramma s.omdesectrpeenhgerprfessineelniveautebrengenenmtalentin aanrakingtebrengenmetsciaalndernemenishetndigmnieuwepleidingenen specialisatiestentwikkelenbinnenhetnederlandsehgernderwijs. 1.4 Definitievanscialenterprise Scialenterpriseszijnéénvandespelersinhetvernieuwde,pkmendespeelveldvande participatiesamenleving. 4 Scialenterprisesnderscheidenzichdrhunpzakelijk ndernemenwaarbijeenbedrijfmeteenverdienmdelntstaatechtervangededelen, nnaprfits,ngo s.debredeburgerparticipatiebewegingleidtsmsttscialenterprises. Internatinaalleidendieverschillendetermenkngweleensttverwarring. Psitinering(van(scial(enterprises(in(het(speelveld(van(bedrijven(en(gede(delen.(Brn:( Venturesme.( OpEUniveaubestaatinmiddelseenbreedgeaccepteerdedefinitievanscialenterprisewaar inditrapprtbijaangesltenwrdt. 5 Eenscialenterpriseiseennderneming whseprimarybjectiveistachievescialimpactratherthangeneratingprfitfr wnersandsharehlders; whichusesitssurplusesmainlytachievethesescialgals; whichismanagedbyscialentrepreneursinanaccuntable,transparentandinnvative way,inparticularbyinvlvingwrkers,custmersandstakehldersaffectedbyits businessactivity. 4 ParticipatiemaatschappijwerdindeTrnredevan2013geïntrduceerdalstermdieaangeeftdatde Nederlandsesamenlevingveelmeereigenverantwrdelijkheidmetgaandragenvrvrzieningen,faciliteiten enplssingendievrheenalsnderdeelvandeverzrgingsstaatfhetexclusieveterreinvandeverheid werdengezien. 5 "Deze"definitie"wrdt"gehanteerd"vr"het"Scial"Business"Initiative"van"de"Eurpese"Cmmissie"en"is"een"wat"meer" gedetailleerde"uitwerking"van"de"britse"definitie:" A"business"with"primarily"scial"bjectives"whse"surpluses"are" principally"reinvested"fr"that"purpse. " 8

9 InNederlandheeftScialEnterpriseNLdezedefinitievanuithetgpuntvanpraktische werkbaarheidverderuitgewerktentegespitst,zdathetgrijzegebiedwaarveelrganisaties andersinterechtzudenkmenaanmerkelijkwrdtverkleind.scialenterprisenlgebruikt devlgendedefinitie. 6 Eenscialenterprise: heeftprimaireenmaatschappelijkemissie:impactfirst; realiseertdatdelalszelfstandigendernemingdieeendienstfprductlevert; isfinancieelzelfvrzienend,gebaseerdphandelfanderevrmenvanwaardeauitruil, enisdusbeperktafhankelijkfhelemaalnafhankelijkvangiftenfsubsidies; 7 Issciaalindewijzewaarpdendernemingwrdtgeverd: hetbedrijfistransparant; winstmag,maardefinanciëledelenstaantendienstevandemissie,enwinstneming drdeaandeelhudersisredelijk; bestuurenbeleidzijngebaseerdpevenwichtigezeggenschapvanallebetrkkenen; hetbedrijfisfairnaariedereen; hetbedrijfiszichbewustvanzijneclgischevetafdruk. OnderdeEurpeseendeuitgewerkteNederlandsedefinitievallennagenegalletypen ndernemingendieinverschillendeeurpeselanden traditineel alsscialenterprises wrdenbestempeld: werkintegratiebedrijven,gerichtphetactiverenvanmensenmeteenafstandttde arbeidsmarkt; sciale(cöperaties((met(name(in(italië (en(frankrijk,(vaak(gericht(p(lkale(ecnmische enscialeimpactineenbepaaldgebiedfbepaaldegemeenschap); eninnvatieve(startende)ndernemingendiehetwinstgmerkphettweedeplan zetten,endieimpactnastrevendiesciaalen/feclgischgedefinieerdkanzijn. Metnamewerkintegratiebedrijven(wrk(integratin(scial(enterprises(AWISE)zijneengrte subcategrievanscialenterprise,diealjarenlangaandachthebbenvanbeleidsmakers.er bestaaninternatinaalallerleispecifiekebeleidsmaatregelenvrdezebedrijven.zkennen DuitslandenBelgiëeenverlaagdbtwAtariefvrbedrijvenwaarmeerdan25%vanhet persneelbestaatuitwerknemersmeteenarbeidsbeperking.dieuitgebreide beleidsaandachtheeftndermeertemakenmethetfeitdatdeimpactdiedezebedrijven creërennietalleensciaalis,maarkvanfinancieelaecnmischewaarde. 6 Verlp,Willemijn&MarkHillen(2013)Verbeterdewereld,begineenbedrijf.Hescialenterpriseswinstvr iedereencreëren.amsterdam:businesscntact. 7 BijaanvraagvrlidmaatschapvanScialEnterpriseNLdreenbedrijfwrdtmmenteel75%cmmerciële inkmstenalsnrmgehanteerd.ophetgebiedvanarbeidmetdaardelnsuppletievanwrdenuitgeznderd. Internatinaalgeldtmeestaleennrmvan50%maardatisdaninclusiefdelnsuppletie. 9

10 De(psitinering(van(scial(enterprises.(Brn:(NSOB((2013)(PpIup(publieke(waarde.(( Descialenterprisesectrisdiversenweleggeninditrapprtgeennadrukpde verschillendetypen,hewelwensrealiserendatspecifiekeaandachtsmsndigzalzijn. 1.5 Aanpak Devrliggendeverkenningisgestartmdatervanuitdesectr,deachterbanvanScial EnterpriseNL,behefteisgeuitaaneenmeeractieveNederlandseverheid,enmdaterbij hetministerievanezinteressebestaatinhetlerenvandeaanpakkeninlandenmnsheen. Inmiddelszijnruim200bedrijvenlidvanScialEnterpriseNLeniseengrtaantalandere rganisatiesaangeslten,vanfinanciersttkennisinstellingen.kennisland,expertphet gebiedvanscialeinnvatie(waarbijscialenterprisesveelalaandebasisstaan),heeftdeze verkenninguitgeverd.deuitkmstenvandezeverkenning(eneennaderevertaalslag daarvannaarnederlanddiegeennderdeelisvanditrapprt)zijntussentijdsdriekeer getetstenbediscussieerddreenexpertgrepbestaandeuit16ledenmeteenachtergrnd inhetbedrijfsleven,bijdeverheidfbijkennisinstellingen.daarnaastzijndebuitenlandse maatregelenbesprkenmeteenaantalnauwbetrkkenbuitenlandseexperts.zieappendix1 vreenverzichtvanallebetrkkenexperts. DeinternatinalevergelijkingindezeverkenningisbeperktttEurpeselanden.Datiseen bewustekeuze,hewelerinlandenalsdeverenigdestaten,australië,canadaenzuidaafrika eveneenszeerinteressantentwikkelingenplaatsvindeninhetverheidsbeleidvrscial enterprises.dielandenstaantchietsverdervandeeurpesecntextaf,enjuistde ntwikkelingenpeurpeesniveaulatenineurpeselandenhunsprenna.vrde tekmstisechterzekeraantebevelenmkbuitendeeurpesegrenzentekijken. EeneersteverkenningvanmaatregelendieeldersinEurpawrdeningezetleverdeeen lnglistpmetruim80maatregeleneninitiatieven,dienaeersteschiftingwerd teruggebrachtttruim40maatregelen(zieparagraaf2.1enappendix2).wepretenderenniet datdelijstvlledigis,maarwedenkendemeestrelevante,actueleendemeestpmerkelijke fvernieuwendemaatregelengevndentehebben.maatregelendiegeendirectefduidelijk indirecterelatiehebbenmetscialenterprises(minfmeerinzinvandeeurpesedefinitie) zijnnietmeegenmenindelijst.generiekemaatregelenvrhetmkbkunnenbijvrbeeld 10

11 welrelevantzijnvrscialenterprises,maarwrdenhierbuitenbeschuwinggelaten. Hetzelfdegeldtvrmaatregelendiepuurpmaatschappelijkverantwrdndernemenzijn gericht.maatregelendieeendeelvandescialenterprisesaangaan(inhetbijznder werkintegratiebedrijven)zijnmeegenmenalszeduidelijknderdeelzijnvrdeinhet betreffendelandbestaandebeleidsstrategievrscialenterprises. Insamenspraakmetdeexpertgrepiseenbeperktaantalbuitenlandsemaatregelenlater meergedetailleerdbekeken(ziehfdstuk3).diebuitenlandsemaatregelenzijngetetstp inhuden vrzvermgelijk peffectiviteit.datlaatstebleeklangnietaltijdeenvudig, mdatsmmigemaatregelenvanzeerrecentedatumzijn.maarkvrlangerbestaande instrumentenisvaakmaarzeerbeperktbetruwbaredatavereffectiviteitbeschikbaar. Erisgezchtnaareenrdedraadinderedenenvr,enindemanierwaarplandenmns heenscialenterprisesstimuleren.dierdedraadstaatinhetvlgendehfdstukcentraalen vrmtdebasisvrdefirst(next(stepsinhfdstuk4. 11

12 2. Dereikwijdtevanbuitenlandsestimuleringsagenda s 2.1 DeimpactvanscialenterprisesinEurpeselanden Hetheeftgeenzinmverstimuleringsmaatregelentespreken,alsnietduidelijkisdatscial enterprisesdaadwerkelijkeenunieke,eigenimpacthebbenpecnmieensamenleving.in anderelandenwrdtdieimpactinmiddels(ttpzekerehgte)gemetenengeanalyseerd. WatbetreftdezeambitiesendemvangvandesectrlpthetVerenigdKninkrijkvrp. Ditzienweterugindebrederangevanstimuleringsmaatregelen,maarkindecijfers. InmiddelszijnerindeBritsescialenterprisesectreenmiljenmensenwerkzaambinnen meerdan70.000scialenterprises.gezamenlijkdragenzij24miljardpndbijaandettale ecnmie 8.Daarnaastvallenenkeleanderezakenp.Hetaantalvruwen(38%tegenver 19%)enetnischeminderheden(28%tegenver11%)dateenscialenterpriseleidtis aanzienlijkhgerdanintraditinelendernemingen.bvendienvalthetinnvatiekarakter vanscialenterprisesp.56%vandescialenterprisesntwikkeldeeennieuwprductfeen nieuwediensthetafgelpenjaar,tegenver43%vanregulierendernemingeninhetmkb. Ditinnvatievekarakterleidtttptimismeindesectr.63%vandescialenterprises verwachtdekmendejarentegreien,vergelekenmet37%vanderegulierendernemingen. Dezeverwachtingenbuwenvrtpeenalbestaandverschilingreiinhetafgelpenjaar (38%tegenver29%). DezecijferszijnvergelijkbaarmetdeFransescialeecnmie,waarin10%vande berepsbevlkingwerkzaamisendievrruim11%bijdraagtaanhetbnp. 9 Desectrgreit met4tt5%perjaar,ndanksdehuidigeecnmischecrisis.hetaantalvruwendat werkzaamisbinnendescialeecnmieispvallend(65a70%vanallewerknemersisvruw). Waardeprivateendepubliekesectrrespectievelijk1.6%en4.2%banenverlrengingen tussen2008en2009,steegdewerkgelegenheidindescialeecnmiejuistmet2.9% 10.Deze banengreizienwekterugindeitaliaansescialeecnmie.tussen2007en2011steegde werkgelegenheidincöperatiesmet8%,terwijldewerklsheidindettaleecnmiejuist met1.2%tenam(2.3%indeprivatesectr). EenEurpeesnderzekwaarinruim600scialenterprisesuitverschillendelandenvijfjaar zijngevlgdgeefteengedbeeldvandeverschillendesectrenwaarinscialenterprises pereren %vanaldezenderzchtendernemingenisactiefina)scial(services,(b)( emplyment(and(training,(c)(envirnment,(d)(educatin(and(e)(ecnmic,(scial(and(cmmunity( develpment.okintrducerenscialendernemingenveelmeernieuwe,innvatieve dienstenenprducteninvergelijkingmetregulierecmmerciëlendernemingen.57%vande nderzchtendernemingenperereninnieuwemarktenwaaranderendernemingenng nietinbetrkkenzijn.dezepinierenderlsluitaanbijdeveelgehrdebeheftenvan sciaalndernemersalshetgaatmhetaantrekkenvanfinancieringen(h)erkenning.ok kmthetgrteaantalvruwelijkeleidersbinnenscialenterprisespnieuwnaarvren. 8 ScialEnterpriseUK(2013).Thepeple sbusiness.statefscialenterprisesurvey2013.lndn. 9 VITAEurpe.http://www.vita.it/eurpe/guides/franceAaAflurishingAthirdAsectr.html?cnt= EurpeseCmmissie(2013).Scialecnmyandscialentrepreneurship.Scial(Eurpe(Guide((4).(Luxemburg: PublicatinsOfficeftheEurpeanUnin. 11 SELUSI(2011).EurpeanPlicyBrief:scialentrepreneursasleadusersfrserviceinnvatin. 12

13 13 UitgegevensvandeEurpeseUnieblijktdescialeecnmieverantwrdelijkvr14,5 miljenbetaaldewerknemers,watneerkmtpgrfweg6,5%vandeberepsbevlking.dit aantalisteverklarendreenbuitenprprtineelgrtegreitussen2002en2011.deze tenamevanwerkgelegenheidbinnendeeurpesescialeecnmiepastbinnende wereldwijdetrend. Degreientegevegdemaatschappelijkewaardedieweiniederlandbinnendeze verkenningterugziensluitaanbijdenederlandsesectrenhaarambities.uitdejaarlijkse ScialEnterpriseMnitrblijktdewerkgelegenheidbijscialenterprisessinds2010met25% tezijngestegen,tegendealgemenetrendin.bvendienverwacht90%vandesciale ndernemingendatdiegreidekmendejarendrzet.datpercentageligtsignificanthger danbijregulieremkbabedrijveninnederland.hetmerendeelvandenderzchtescial enterprisesnemthetverhgenvanarbeidsparticipatiefinternatinalentwikkelingals vrnaamsteimpactgebied.okhetbijdragenaanscialechesiewrdtgezienalseen speerpuntvanveelscialendernemers.zijpererenbinnenverschillendemaatschappelijke sectren,zalsdegezndheidszrg,milieuaenklimaatveranderingenhetnderwijs.wezien kterugdatdezenederlandsescialenterprisesnetalshuneurpesecllega seen innvatiefkarakterhebben,zwelindentwikkelingvannieuwedienstenengederen,alsin hetaanbrenvannieuwemarktenendelgrepen. Dezecijfersgevenblijkvandegrtekansenende(maatschappelijke)waardediedescial enterprisesectrvertegenwrdigt.hetmagdanknietverbazendatsteedsmeer Eurpeselandendebeleidspijlenpdezesectrrichten. 2.2 DentwikkelingvanscialenterprisesinEurpeselanden TheScialBusinessInitiativeisafirststep,butanimprtantne.( )Scialbusinesscanbe indeedaverypwerfulagendafrchange.tdeliverbetterutcmesfrthecmmngd. Tshwthatitispssibletdthingsmrerespnsiblyandmrefairly,whilststillbeinga successnthemarket.andtbecmearealenginefgrwthintheeu.eurpemustnt nlybepartfthesechanges.eurpeshuldbeinthelead. MetdezewrdengafJséManuelBarrs,vrzittervandeEurpeseCmmissie,eind2011 aandathetdeeurpesecmmissieernstismethetstimulerenvanscialenterprises.het mvattendescialbusinessinitiativebegteenintegralestimuleringsaanpakwaarmee scialenterprisesindegeheleunieeenvudigerensuccesvllerkunnenndernemen.de Eurpeseinzetpscialenterprisesiszwelresultaatvan,alsextrastimulansvrde tenemendeaandachtvrscialenterprisesinallerleieurpeselanden.datwilnietzeggen datdielandenallemaalpdezelfdelijnzittenquaaanpakenzwaartepunten. Uiteenlpendeculturenentradities Erisindetenemendeaandachtvrscialenterprisesngalwatspraakverwarring.Dat heeftveeltemakenmetverschillenintraditiesencultuur.infrankrijkbestaatbijvrbeeldal heellangaandachtvrdescialeecnmie(écnmie(sciale(et(slidaire 12 )maardaarbinnen heeftdescialendernemingzalseurpeesgedefinieerdnageneggeenrl.italiëkenteen langetraditievancrpratievesamenwerkingsvrmenvrscialevrzieningen.indemeer recenteaandachtvrscialenterpriseswrdtvrtgebuwdpdietraditie.debelgische traditielijktinveelpzichtenpdefranse,encncentreertzichvanudsp werkintegratiebedrijven(wise).diebedrijvenrichtenzichphetcreërenvanarbeidsplaatsen 12 Verantwrdelijk"vr"10%"werkgelegenheid"en"10%"van"het"BNP

14 vrmensenmeteenafstandttdearbeidsmarktfeenarbeidsbeperking. 13 DekinBelgië waartenemenverschuivinginaandachtvrscialenterpriseskannietlswrdengezienvan dietraditie.okinduitslandkrijgtarbeidsparticipatieveelaandacht,enzijndaarnaastgrte stappengezetphetgebiedvanndernemenvrduurzaamheideneenschnmilieu.in Plenkleeftaandenaamscialendernemingngeenudescialistischeinvullingdiezich slechtverhudtttdeeurpesedefinitieeneenmslagindenkenvraagt.inde Angelsaksischewereldkrijgenscialenterpriseswelveelaandacht.Maardelangetraditievan devs,waarscialenterprisebrederisgedefinieerddannnaprfit,verschiltalweerbehrlijk metdievanhetverenigdkninkrijkfaustralië. Tchisercnvergentiewaartenemen.AanweerszijdenvandeAtlantischeOceaanwrden zweldeaandachtinnderzek,alsmediaenplitiekgeleidelijkmeertegespitstp ndernemingendieviaeenmarktgerichte,bedrijfsmatigemaniervanwerkenprberen innvatieveplssingenvrmaatschappelijkevraagstukkenterealiseren.decnvergentie wrdtviaverschillendekanalenversneld.ineurpaspeelt,zalsgezegd,deeurpese Cmmissieeenbelangrijkerlbijdiecnvergentie indeeurpesedefinitiezijnelementen uituiteenlpendeeurpesetraditiesterugtevinden.binnendelandenvandegemenebestis deinvledvandebrittengrt.opmndiaalniveaujagennetwerkrganisatiesalsashkaen peridiekeplatfrmsalsskllenhetscialenterprisewrldfrumdeaandachtvrscial enterprisesaan. IndevrliggendeverkenningisnzeaandachtvraluitgegaannaarEurpeselandendie eenmeermvattende,integralestimuleringsaanpakvrscialenterprisesnastreven.dat zijnmetnamehetverenigdkninkrijk,frankrijk,belgiëenitalië.indelaarsheefthetbeleid delaatstejarenverigenswelveeltelijdengehadvandeecnmischemalaise,enzijn verschillendestimuleringsmaatregelenweerafgeschaft. 2.3 Eurpeesbeleid ScialenterprisesstaaninBrusselhgpdeagenda.DeinitiatievenvandeEurpese CmmissiezijngrtendeelsgebundeldinhetScialBusinessInitiative(SBI).HetSBIwerdin nvember2011gelanceerddrdeeurpesecmmissie.infeiteisheteenpakketaan delstellingenenmaatregelendatnderdginternalmarketandservicesvalt.methetsbiwil decmmissieeengunstigraamwerkntwerpenvrsciaalndernemen.hetsbibevat11 priritaireacties,diesamentegreperenzijnnderdriehfddelstellingen: Maatregelenmdetegangttkapitaalteverbeteren Maatregelenmdezichtbaarheidvansciaalndernementevergrten Maatregelenmdejuridischcntextwaarbinnensciaalndernemenplaatsvindtte verbeteren Eengrtaantalvandebegdeactiesisnet(fngniet)gestart.Indeverkenningzijnde drdeexpertgrepalsmeestrelevantgeachteactiesnaderbekeken(ziehfdstuk3) DatzijnkinNederlandnietteverwaarlzengrepen.Nederlandtelt1,7miljenvlwassenmensenmeteen afstandttdearbeidsmarkten0,5miljenmensenmeteenarbeidsbeperking(medischeindicatie). 14 Eencmpleetverzichtistevindenp: 14

15 Belangrijkstebeleidsspeerpunten Ondanksverschillenisindeaanpakkenvanlandenmnsheeneengemeenschappelijke, rdedraadteherkennen.inappendix2iseenverzichtpgenmenvanmaatregelenvr scialenterprisesdieinverschillendeeualandenbestaanfindepijplijnzitten.eenaantalvan debuitenlandsebeleidsmaatregelenisdaarmeerindetailbeschreven.nadrukligtzals gezegdpdevierreferentielanden,maardelijstisernietttbeperkt.inhetverzicht hiernderzijndegevndenmaatregelenindeeersteplaatsgeclusterdtthettypeinstrument datwrdtgehanteerd(tweedeklm).decijfersindederdeklmcrrespnderenmetde nummersvaninstrumentenindelnglistvangevndenmaatregeleninappendix2. Daarnaastzijndemaatregelenteclassificerennaarhetbegdedelervan,vaakaangeduid als beleidsspeerpunt.internatinaalkmenwegrfwegvijfspeerpuntentegen: Beleidsspeerpunt Wat"kan"de"verheid"den?" Lnglist"" Erkenningenlegitimering: prmtiebijhetbredepubliekfbij bepaaldedelgrepenvanhet fenmeenscialenterprise,de maatschappelijkeenecnmische impactervan,envandeurgentiett verheidsactie. Plitieke"agendering,"agendering" nderzeksagenda s" Participatie"in"internatinale"debatten" Subsidies"vr"nderzek,"netwerken," platfrms"en"cmpetities" Subsidies"en"supprt"vr"sectrC rganisaties,"innvatielabs/denktanks"" Mnitring,"meten"van"impact" Bewindspersn"vr"scial" enterprises" Natinaal"(publiekCprivaat)" verlegrgaan" Rechtspersn,"label"f"keurmerk" Lketfunctie"verheid"vr" ndernemers"(.m."m.b.t."eurpese" regelingen)" " 1,2" " 1,2" 1" " " " 1" 16" " 16" 3,10,11,15,16,19" " 39" Business'skills:cnditiescreërendie sciaalndernemersinstaatstellen mkennis,vaardighedenen relevantecntacten(netwerken)p tedenvrhetverenvaneen scialenterprise. Eisen"aan"curriculum"vrtgezet" nderwijs"f"bepaalde" (bedrijfskundige)"pleidingen"in"het" hger"nderwijs" (Financiële)"ndersteuning" incubatrs,"acceleratrs"en"centres"f" expertise" 16" " " " 22" Balansmaatschappelijkeen cmmerciëlebelangen:eisenaan debedrijfsveringmdevrscial enterprisesuniekecmbinatievan maatschappelijkeencmmerciële belangentewaarbrgen. Rechtspersn,"label"f"keurmerk" " 3,10,11,15,16,19"

16 16 Tegangttkapitaal:wijzewaarp deverheiddebeschikbaarheidvan, entegangttfinanciëlemiddelen reguleertenstimuleert.daarnder valtkhetwegnemenvan bstakelsvrscialeinvesteerders ( impactinvestrs ). Rechtspersn,"label"f"keurmerk" Label"vr"investeringsfndsen" Overheidsdeelname"aan" investeringsfndsen" Opdrachtgever"vr" investeringsfndsen" Sciale"impact"tests"&"assessments" Prestatiecntracten"(Impact"Bnds" mdel)" Lketfunctie,"drverwijzer"vr" ndernemingen"en"investeerders" Belastingvrdelen"vr" investeerders" x%cbestemmingsnrm."fiscale" maatregel."x%"van"de" inkmstenbelasting"gaat"naar"fnds" dat"in"startende"scial"enterprises" investeert" 3,10,11,15" 1,16" 1,4,9,16,29,34,35," 36" 9,16" " 4" 5" " 6,38" " 8" " 12,28" " Tegangttafzetmarkten:creëren vaneenlevel(playing(field,het aanmedigenvancnsumentenm deprductenendienstenvanscial enterprisesaftenemen.hiernder valtkhetgedragvandeverheid zelfalspdrachtgever. Kader"vr"meewegen"sciale"impact" bij"aanbesteding/inkp" Rechtspersn,"label,"keurmerk"" Prestatiecntracten" Belastingvrdelen"vr" afnemers/klanten" Belastingvrdelen"vr"scial" enterprises" 1,7,22" " 3,10,11,15,16,19" 5" 12" " 18,20" Hetbvenstaandeverzichtgeefteengedeindrukvandereikwijdtevan stimuleringsagenda sdieinhetbuitenlandbestaanvrscialenterprises.inveellandenstart debetrkkenheidvanbeleidsmakersbijheteerstespeerpunt,methetstimulerenvan businessskillsennetwerkvrmingalsafgeleiden,enkmenvervlgensmetnamedetegang ttkapitaalentegangttafzetmarkteninhetvizier.datzijndeterreinenwaarpcentrale verhedenverhetalgemeendebelangrijkstetegevegdewaardevan verheidsbetrkkenheidzien.hetspeerpuntmdebalanstussenmaatschappelijkeen cmmerciëlebelangentewaarbrgenkmtmetnameterugindiscussiesverdeaardvan eenaparterechtsvrmvrscialenterprises. Opbasisvandebvenstaandelijstendelnglist,isindeexpertsessieseenselectiegemaakt vanenkelecncretestimuleringsinstrumentenvrnadernderzek.dieinstrumenten wrdeninhetvlgendehfdstukuitgewerkt.

17 3. Stimuleringsmaatregelenbijdeburen 3.1 Viertypeninstrumentennaderverkend Opbasisvanselectieuitdelnglistindeexpertsessieswrdtindithfdstukeenaantal gevndenstimuleringsinstrumentennaderbeschreven.dezezijnnderteverdelenineenvier typeninstrumenten: 1. rechtspersnen,labelsenkeurmerken; 2. fiscalestimuleringsinstrumenten; 3. aanbestedingsaeninkpinstrumenten; 4. investeringsfndsenenaanverwanteinstrumenten Dezeviertypenvalleninhetbijznderpmdatzeinhetbuitenlandpgrteschaalingezet fverwgenwrdenenmdatzehethartvrmenvanhetpscialenterprisesgerichte stimuleringsbeleid.deinfrmatieperspecifiekbeleidsinstrumentisgebaseerdp deskresearchencntactmetlkaleexperts,maarpretendeertnietvlledigtezijn.waar mgelijkwrdendeaanleiding,deinhudendeeffectiviteitvandeinstrumentenuiteengezet. Overeffectiviteitvanveelvandezeinstrumentenisngweinigbekend,mdatzetejngzijn mdeeffectentekunnenmeten. 3.2 Rechtspersnen,keurmerkenenlabels SpecialerechtspersnenvrscialenterpriseshebbeninEurpaeenallangeregeschiedenis, enzijngewrteldindeverschillendeculturenftraditiesvaneurpeselanden.infrankrijken Italiëbestaanbijvrbeeldalgeruimetijdcöperatieverechtspersnenvrallerleitypen activiteitendiezichphetgrensvlakvancmmerciële,scialeenlkalewaardecreatie bevinden.uitdelijstmetinstrumentenindevrigeparagraafvaltalptemakendatde rechtsvrmbvendienalseennuttiginstrumentwrdtgezienmmeerderespeerpuntenvan stimuleringsbeleidmgelijktemaken: a) eenrechtsvrmkanhelpenmscialenterpriseseennderscheidende smel te geven,endaarmeeerkenningenlegitimiteit, b) eenrechtsvrmiseigenlijkhetenigevehikeldatwetegenkmenmdebalanstussen maatschappelijkeencmmerciëlebelangentewaarbrgen.inderegelgaathetm: destatutaireverankeringvandemaatschappelijkedelstelling; eenasset(lck,waarbijhetkapitaalvandendernemingvrijweluitsluitendten gunstevandemaatschappelijkedelstellingmagwrdeningezet; vrwaardenvrdegvernance(samenstellingenbevegdhedenvanbestuur, vertegenwrdigingvanstakehldersinplaatsvansharehlders,enzalsin België,eisenaanjaarverslaglegging). c) eenrechtsvrmwrdtsmsals(indirect)middelgezienmtegangttkapitaalte verbeterenenmafzetmarktentestimuleren.vaaklptdatviafiscalemaatregelen diespecifiekfmedebedeldzijnvrndernemingenmeteenspecifieke rechtsvrm. d) rechtsvrmen,labelsfkeurmerkenvervullenpditmmentvaakdeenigemanier mhetveldinkaarttebrengenendeecnmischeenmaatschappelijkewaardep natinaalniveautemeten. Devraagisfeenaparterechtsvrmaltijddebesteplssingismdiedelennatestreven. Bvendienblijkendeaparterechtsvrmenlangnietaltijdevenintrektezijnbijndernemers. 17

18 18 Innzeverkenningkmenwenaastderechtspersnvrscialenterprisesngtwee variantentegen,diewehiernderkrtbespreken. 1:(Mdaliteitvaneen)rechtspersn VrzvererinEurpasprakeisvanaparterechtspersnenvrscialenterpriseszijndat vaakvrmendiealgeruimetijdbestaan;finelkgevallangerdandehuidige(eurpese) discussieverscialenterprises.indezuidaeurpeselandenzijnhetvaakmdaliteitenvan cöperaties.zbestaatinfrankrijkdesciétécapératived IntèrêtCllectif,welkegezien kanwrdenalseenvariantpderegulierecöperatie.descicinfrankrijkgeldtalsde juridischebelichamingvanhetideevaneenscialenterprisevanwegehaarvrnamelijk lkaleimpact.okinitaliëzienweeenrechtsvrmvrscialenterpriseswelkegebaseerdis pdevanudsheraanwezigeprincipesvaneencöperatie(cperativesciale).deze ndernemingenhebbenkdemgelijkheidmgederenfdienstenteleverenaannieta leden,integenstellingttregulierecöperaties.zijzijnptedelenin2typen:scial enterprisestenbatevandegemeenschapenscialenterprisesphetgebiedvan arbeidsintegratie.vaneenandereaardisdebritsecmmunityinterestcmpany(zie Appendix2),dieeenvariantispwatweinNederlanddeBesltenVenntschapzuden nemen. 2:Publieklabelfkeurmerk Naastdeaparterechtsvrmishetkdenkbaarmmeteenkeurmerktewerken.Waarbij eenrechtspersndestatutaireverankeringhetstartpuntis,beweegteenkeurmerkzichinde randvrwaardelijkesfeer.andersgezegd:eenkeurmerkwrdtverkregen(enbehuden)p basisvanmanierenvanwerken,gerealiseerdeimpact,etc.,dieinprincipemetregelmaat aangetndfgecntrleerdmetenwrden.aandevereistenvaneenrechtspersnwrdt inderegelbijprichtingvldaan. InEurpaiseentussenvrminpkmstdiezichhetbestalslabellaatmschrijven.Bijlabels gaatmeenbetitelingdieeenndernemingmagverenalsaaneenaantaleisenisvldaan. Eenlabelismeestaleensrt wrapper dievrbedrijvenmetverschillenderechtsvrmen beschikbaaris,waarpaanvankelijkeentetswrdtuitgeverd,maarwaarbijde kwaliteitscntrlenietheelstriktis.hetlaatzichinwerkwijzewellichtnghetbeste vergelijkenmetdeanbiastatusinnederland. DeBelgenhebbenbijvrbeeldeenlabelgeïntrduceerdvrscialenterprises.Okin Frankrijkwrdtermmenteelnderzekgedaannaarhetimplementerenvaneenscial enterpriselabel.metditlabelzudenkandererganisatiesdancöperatiesenassciaties erkendwrdenbinnendescialeecnmie.ditzienwekteruginhetitaliaanselabelen pastindeeurpesetrenddatrganisatiesberdeeldenerkendwrdenpbasisvanhun del,inplaatsvanphunrechtsvrm. 3:Privaatlabelfkeurmerk. Labelsenkeurmerkenzijnnietperdefinitiepubliekeinitiatieven.Bijscialenterprisesishet bestevrbeeldvaneenprivaatlabelfkeurmerkdescialenterprisemarkinhetverenigd Kninkrijk.Ditkeurmerklijktvrnamelijkbijtedragenaanerkenningvandescialemissie enbegtawarenesstecreërenbijdecnsument.ditprivateinitiatiefwrdtngniet duidelijkgeadpteerdengefaciliteerddrdeverheid,bijvrbeeldbijaanbestedingfinde vrmvanfiscalevrdelenvrhudersvanz nkeurmerk.hierndervlgteenaantal variantenvanrechtspersnen,keurmerkenenlabelsdieweineurpazijntegengekmen.

19 CmmunityInterestCmpany(CIC)(VerenigdKninkrijk) Aantal(maart2013):7670 Afgelpenjaar:2055nieuweaanmeldingen,766gestpt Aanleiding DeCICisntwikkeldin2005vanuitdebehefteaaneenrganisatiestructuurvrnnI charitable(scial(enterprises.regulierecharitiesvldedennietaandebeheftenvanveel sciaalndernemersmdathetjuridischnietmgelijkisénbestuurdertezijnéneensalariste ntvangen.daarnaastntbrakbijandererechtspersnen,zalsdelimited(liability(cmpanyde mgelijkheidtteenasset(lck( (zals(hetbeperkenvandividenduitkeringtteenmaximum mzekertestellendatwinstengrtendeelstenbehevevandemaatschappelijkedelstelling vandescialenterprisewrdeningezet. Uitvering EenCICiseenndernemingdieprimairscialedelennastreeftenverplichtishaarwinstte investerenindezescialedelenen/findegemeenschap.dezezgenaamdedividend(cap vrkmtdatwinstenprimairaanaandeelhuderswrdenuitgekeerd.overigensisde dividend(capinhetverledenaleenkeerverhgdmdecicaantrekkelijkertemaken.in verbandmetmgelijkefiscalevrdelen(ziehiernder)speeltmmenteeldediscussiefde capnietngverderverhgdmetwrden,danwelvllediglsmetenwrdengelaten. CIC szijneenmdaliteitvandriebestaanderechtspersnen:limited(by(guarantee,(limited(by( shares((vergelijkbaarmetbv)fpublic(limited(cmpany.eencickanindiezingezienwrden alseenvariantpeenbestaanderechtspersn.charities(enrganisatiesmeteenplitiek delzijnuitgeslten.eenaanvraagwrdtingediendbijdezgehetencicregulatr.deze berdelingbegt licht tezijn,teneindehetaanvragenvaneencicastatuslaagdrempeligte huden.deaanmeldingverlptverdernetalsbijandererechtspersnen,metalsextra vereisteeenfficiëleverklaringwaarineencicaangeefteensciaaldelnatestreven.cic s zijnverplichtjaarlijkseencmmunity(interest(reprtptestellen.ditrapprtdientgegevens tebevattenverdebelningenvanbestuurders,deuitkeringvandividend,derentep leningenenmetvermeldenhedecicdegemeenschapheeftgediendenstakehldersheeft betrkken.alseencicwrdtpgehevendienendevergeblevenmiddelentewrden uitgekeerdaaneenrganisatiemeteensrtgelijkemissie. EenCICisnderhevigaandezelfdevrwaardenalsanderelimited(cmpaniesmetbetrekking tthetaangaanvanleningenenanderefinanciëleverplichtingen.integenstellingttcharities zijneraaneencicgeenbelastingvrdelenverbnden(zie2.2).verderzijnerrestrictiesvr watbetrefthetuitkerenvandividendaanaandeelhuders: The(maximum(dividend(per(share(limits(the(amunt(f(dividend(that(can(be(paid(n(any( given(share.(the(limit(fr(shares(in(issue(between(1(july(2005(and(5(april(2010(is(5%( abve(the(bank(f(england(baseilending(rate(f(the(paidiup(value(f(a(share.(the(limit(fr( shares(issued(n(r(after(6(april(2010(is(20%(f(the(paidiup(value(f(a(share.(( The(maximum(aggregate(dividend(limits(the(ttal(dividend(declared(in(terms(f(the( prfits(available(fr(distributin.(currently,(the(limit(is(35%(f(the(distributable(prfits.(( The(ability(t(carry(frward(unused(dividend(capacity(frm(year(t(year,(currently(limited( t(5(years.(

20 20 Effectiviteitenactuelentwikkelingen VlgensdeCICAssciatinheefthetgebruikvandeCICdeverwachtingenvertrffen.Het aantalgeregistreerdecic sisin2012gestegennaar7.600(20%grei).inhetzelfdejaarzijner 766CIC spgeheven.vr25%vandecic swasditndzakelijkdreengebrekaan financiëlemiddelen,20%heeftgeenhandelgedrevenen15%gafaandatdendernemingm andereredenennietlangerlevensvatbaarwas. Erzijngeenfficiëlecijfersbekendverdettalemzetfhetaantalwerknemersbinnen CIC s.welneemtdecicassciatinjaarlijksvragenlijstenaf.hieruitblijktdattegangtt kapitaalhetgrtstebstakelvrmtvrcic s.naastdenzekerheidvandeinvesteringisdit kdeelsteverklarenvanuitdepsitievancic szelf,inhetbijznderdaarwaarhetgaatm investment(readiness(enhetntbrekenvanbendigdefinanciëlevaardigheden. Schattingenwatbetreftdettalemzetvariërenvan1,4miljardtt2,5miljardpnd,terwijl dettalescialenterprisesectrinhetvkp24miljardpndwrdtgeschat,viaruim scialenterprises.demeestecic shudenzichbezigindevlgendesectren:cmmunity( services,(educatinal(services,(healthcare,(scial(care(and(arts/cultural.(hetgrtstegedeelte vandebegunstigden((beneficiaries)(bevindtzichlkaal(48%),reginaal(25%),natinaal(16%) eninternatinaal(11%). Alswespecifieknaardehealthcare(sectrkijkenvalthetvlgendep.IndeBritseBigSciety Agendastimuleertdeverheidsindsdeintrductiein2010deeigenkrachten ndernemingskrachtvanburgersenlkalegemeenschappen.dezeagendagaathandinhand metdedecentralisatievanverheidsdiensten.eénvandebelangrijkstespeerpuntenishet uitbestedenvansmmigevrmenvanpubliekedienstverleningaanwrker(cperatives(en scialenterprises(publicservicemutuals).degezndheidszrg(natinal(health(service)was deeerstesectrwaarditgebeurde.persneelsledenwerdengestimuleerdzelfscial enterprisestevrmen.90%vandezespinutshebbendecicastatusaangevraagdenhebben gezamenlijkcntractenterwaardevan886miljenpnd. EenheikelpuntbijdeCIC sisdatergeendirectefiscalevrdelenaanverbndenzijn.decic vrzietineenbeheftephetgebiedvangvernance,enbiedteenwaarbrgvrdesciale delstellingvandenderneming,maarwrdtnietgebruiktalsvehikelmscialenterprises viafiscalewegtestimuleren.afgelpenmaartheefthetbritseministerievanfinanciëneen scial(enterprise(tax(relief (ziekc.2)aangekndigd.dezewetdientbijtedragenaanhet stimulerenvanprivateinvesteringeninscialenterprisesmiddelsbelastingvrijstellingvr investeerders.opditmmentisdewetinntwikkeling,waarbijnadrukkelijkinputvanuitde sectrwrdtgevraagdviacnsultatierndes.dewetmetin2014vankrachtzijn. HetministerieheeftiniedergevaldeCICaangemerktalséénvandegeaccepteerde rechtspersnen(naastcharitiesencöperaties)minaanmerkingtekmenvrdeze belastingvrdelen.eenvandevragendiebijhetntwerpvandescialenterprisetaxrelief aanderdeis,isinheverrededividend(capvaninvledispdebereidheidvaninvesteerders mineencicteinvesteren.criticibetgendatdefiscalevrdelenweinigzdenaandedijk zetten,alsinvesteerderseigenlijkgewneenhgerrendementnastreven.

21 3.2.2 SciétéCHpératived IntèrêtCllectif(SCIC)(Frankrijk) Aantal(2011):190 ( Aanleiding DeSCICisin1982hetlevengerepenmeenrganisatiestructuurtecreërenwaarin meerderegrepenstakehldersgezamenlijkkunnendeelnemenenkunnenmeebeslissen.dit kunnenbijvrbeeldbetaaldewerknemers,vrijwilligersengebruikerszijn.descictekent daarmeedefransecöperatievetraditiemetscialenterprisesendescialeecnmie.de SCICstatusisntstaanuitaanpassingenaanderegulierecöperatiealsrechtspersn,en geldtalsdejuridischebelichamingvanhetideevaneenscialenterprise. ( Uitvering EenSCICiseenvariantvaneencöperatie,inditgevalmetmeerderesrtenstakehlders. WateenSCICnderscheidtvaneenregulierecöperatieishetverplichteminimumvan3 verschillendegrepenstakehlders:a) prducenten,zalswerknemers;b)vrijwilligers, mensenuitdedelgrepwaarderganisatiezichpricht,afnemersenc)eenderdelkale partij,zalsdelkalegemeenschapfdelkaleverheid.geenvandezepartijenkande meerderheidbezitten.gedeeldeigenaarschapstelteenscicinstaatecnmischeactiviteiten tentpliensamenmetlkaleautriteiten,diekapitaalkunneninbrengenenmeebeslissen verhetbeleidvandecöperatie.delkaleautriteitenmgenmaximaal20%vande stemmenindescichebben.bijruim40%zijndelkaleautriteitenvertegenwrdigd. DegeldenderegelsenkenmerkenvaneencöperatiezijnkpeenSCICvantepassing. Cnfrmdewettenvaneencöperatieishetmanagementvaneenrganisatiedemcratisch gerganiseerdvlgenshet ne(persn,(ne(vte Aprincipe.Demgelijkheidtthetbetrekken vanverschillendestakehlders,waarnderlkaleverheden,stelteenrganisatieinstaat scialedeleneneencmmn(interest(vrptestellen.daarnaastishetmgelijkvr externen(znderpartnershipinderganisatie)gebruiktemakenvandedienstenvandescic, integenstellingttregulierecrpraties.iedere5jaardientereenrapprtteverschijnenm destatusalsscicteverlengen,watgetetstwrdtmiddelseenaudit. SCIC shebbendemgelijkheiddividenduittekerenaandeaandeelhuders.minimaal57,50 %vandewinstmetechtergereserveerdwrdenvrdescialedelstelling.overdit gereserveerdebedragismengeenvenntschapsbelastingverschuldigd. ( Effectiviteitenactuelentwikkelingen OndanksdegrttevandescialeecnmieinFrankrijk(verantwrdelijkvr10%vanhet BNPvlgensdeminister)hebbenweinigrganisatieszichttphedengeregistreerdalsSCIC: 190in2010.Eénvanderzakenlijkthetuitblijvenvanverderebelastingvrdelentezijn. OrsprnkelijkzudenSCIC svrijgesteldzijnvandezgehetentaxe(prfessinelle((lkale belastingvrbedrijven)maarditisindeuiteindelijkewetgevingnietdrgeverd. SCIC szijnterugtevindeninverschillendesectreninfrankrijk.delaatstejarenzijnzevral actiefbinnendemilieubeweging(22%)enlandbuw(19%).enkeleanderekerncijfers: Lkaleautriteitenzijnsharehlderinmeerdan40%vanalleSCIC s 52%vandeSCIC szietlkalentwikkelingalsbelangrijkstescialewaarde EenSCICheeftgemiddeld78leden 17%vandeledenzijnmedewerkers,35%andere(begunstigden 48%pereertlkaal,35%reginaal,14%natinaalen11%internatinaal 21

22 22 Degemiddeldemzetisin2010gestegentt DeaanstellingvaneenministervrScialeEcnmiein2012heeftgeleidtteenaantal ntwikkelingenindesectr.erisnderandereeenlabel(aangekndigdvrrganisaties binnendescial(and(slidarity(ecnmy.opditmmentvallen,vanuitdefransegeschiedenis indesectr,alleenassciaties,cöperatiesenmutual(scietiesnderdescialeecnmie. Metdettstandkmingvanhetlabelvallenkandererganisatiesbinnendesectr.De fcusbinnendescialesectrverschuifthiermeenaarhetscialedelvaneenrganisatie,in plaatsvanpderechtspersn. Daarnaastwrdtmethetlabeleengrtererlvrscialenterprisesin aanbestedingsprceduresbegt.in2010waserinmaar4%vanalle aanbestedingsprcedureseenscialeclausulepgenmen.okzuhetlabelsciale rganisatiesinstaatmetenstellenmmeetedingenfinancieringvanuiteurpesefndsen enwrdtdezichtbaarheidvanscialenterprisesnaarinvesteerdersencnsumentenvergrt ScialEnterpriseMark(VerenigdKninkrijk) Aantal(2012):462 Aanleiding Onderzekin2008(inpdrachtvanthe(Office(f(the(Third(Sectr)lietziendatdeterm scial enterprise vrijwelnietherkendwerdindebevlkingfzelfsrnduitsceptischwerd ntvangen.vervlgnderzekweesuitdatviaeen scial(enterprise(brand dezichtbaarheid knwrdenvergrt.napiltsinhetzuidwestenvanengelandispprivaatinitiatief uiteindelijkdescialenterprisemark(2010)ttstandgekmen.descialenterprisemark CmpanyiseigenaarenwilzichhetkmendejaarregistrerenalsCIC. Uitvering Iederezelfstandigerganisatiemeteenduidelijksciaaldelkanzichzelfaanmeldenmin aanmerkingtekmen.erzijngeenrestrictiesvrwatbetrefthettyperechtspersn.eris eenaantalcriteriawaaraanrganisatiesmetenvlden,welkegetetstwrdendreen nafhankelijkpanelvanexpertsbestaandeuit vertegenwrdigersuithetbedrijfsleven, scialenterpriseexpertsenjuristen. Omhetkeurmerkteverkrijgenmeteraaneenaantalcriteriawrdenvldaan: Des(it(have(scial(and/r(envirnmental(aims?( Des(it(have(its(wn(cnstitutin(and(gverning(bdy?( Are(at(least(50%(f(cmpany(prfits(spent(n(scially(beneficial(purpses?( Des(it(earn(at(least(50%(f(its(incme(frm(trading?( Can(it(demnstrate(that(scial/envirnmental(aims(are(being(achieved?( If(the(cmpany(ceased(trading(wuld(remaining(assets(be(distributed(fr( scial/envirnmental(purpses?(( OrganisatiesdienenbijaanmeldingenkeledcumententeverhandigenaandeScial EnterpriseMarkCmpany,zalsstatutenenhetmeestrecentejaarverslag.Binnen2weken wrdtereenbeslissinggenmenfeenrganisatieinaanmerkingkmtvrhetkeurmerk. Jaarlijksdientereenlicence(feetewrdenbetaald,afhankelijkvandebehaaldemzet.Deze feebedraagtminimaal350pndenmaximaal4.500pnd.jaarlijkswrdtgecntrleerd(via

23 23 hetpsturenvandcumenten)feenrganisatiengaandecriteriavldet,meteen grndigecheckperdriejaar. Hetdelistweeledig.Enerzijdsmkennisenherkenningverscialenterprisesbijhetgrte publiekvertebrengen.anderzijdswrdtereennetwerkgecreëerdenwrdtiedere rganisatiepgenmenindescialenterprisemarkdirectryengetndpdewebsite. Effectiviteitenactuelentwikkelingen Sindsbegin2012ishetkeurmerkkinternatinaalbeschikbaar,enerkendalseen cmmunity(trademarkindeeu.sindsdeprichtinghebbeneenkleine500rganisatieshet keurmerkntvangen. Eenpuntvandiscussiezijndepditmmentgehanteerdecriteria.Dezelijkenvralgericht pscialenterprisesmeteenspecifiekedelgrepenzienhandelalseenbelangrijke cmpnent.nietiedereenbinnendescialeecnmielijktzichindezecriteria vertegenwrdigdtevelen: scial(enterprise(as(a(participative(frm(f(enterprise(based(n(the(integratin(f(mutual(and( charitable(principles. (The(SEM(criteria,,(suggest(there(is(a(clear(rientatin(twards(charityIlike( (nniprfit)(criteria(based(n(an(external(purpse,(rather(than(participative(demcracy,(ci perative(management(and(scial(inclusin.(the(pursuit(f(demcratic(wnership,(inclusive( management(practices(and(demcratic(cntrl(f(capital,(are(nt(in(themselves(recgnised(as(a( scial(r(cmmunity(benefit. (( Vralcöperatiesvelenzichndervertegenwrdigd,zekermdatzijaandebasisstnden vandescialeecnmieinhetverenigdkninkrijk.omalsscialenterprisemarkvrde helescialeecnmiewaardevltezijnwrdeneenaantalwijzigingenaanbevlen: ( Including(criteria(n(participatry(demcracy(t(evidence(that( thse(affected(by(the( enterprise (can(participate(in(decisins(abut(its(strategic(directin(and(peratin,(and( influence(the(distributin(f(its(surpluses.( Relaxing(criteria(n(asset(and(prfit(distributin(t(fcus(n(evidencing(whether( distributins(f(assets(and(prfits(supprt(the(scial(and(envirnmental(gals(f(the( enterprise.( Making(the(applicatin(f(the(abve(criteria(cntingent(n(the(principles(that(guide(the( enterprise s(apprach(t(scial(enterprise((i.e.(philanthrpy(and/r(mutuality).( 3.3 Fiscalestimuleringsinstrumenten Fiscalestimuleringsmaatregelenzijnerinvelesrtenenmaten.Metbetrekkingttscial enterpriseszijnzegrfwegteverdelenpbasisvandebelastingvrmenaanwiehetvrdeel tekmt. Typebelasting InhetVerenigdKninkrijkzijnbelastingvrijstellingenvralvantepassingpreguliere charities.dezehebbennderanderevrijstellingvan(bepaaldedelenvan)inkmstenbelasting integenstellingttcic s,welkeaandezelfde(belasting)eisenmetenvldenalsreguliere ndernemingen.vrscialecöperatiesinitaliëwasttphedeneenbreedpakketaan fiscalevrdelenbeschikbaar,met.a.vrdelentenaanzienvaninkmstenbelastingeneen verlaagdbtwatarief.dezemaatregelenzijnmmenteelaanhetafbrkkelendrstrenge bezuinigingen.

24 24 Hetntbrekenvanspecifiekebelastingvrdelenwrdtvaakgenemdalsrzaakvan achterblijvendesuccessen,zalshetgeringeaantalscic sinfrankrijk. Begunstigde Aandeanderekantleverenenkeleinstrumentenvrdelenpvrinvesteerdersinscial enterprises.zkmeninhetvkcrprateinvesteerdersdieinvesterenintussenpersnen,die phunbeurtweerinvestereninscialerganisatiesinachtergeblevengemeenschappenin aanmerkingvrvrijstellingvaninkmstenbelastingviahetcmmunity(investment(tax(relief( Scheme.Ditinstrumentblijftechterachterbijdeverwachtingen.Mmenteelwrdtnderzek gedaannaarbelastingvrijstellingenvrparticuliereinvesteerders,viadescial(investment( Tax(Relief ScialInvestmentTaxRelief(VerenigdKninkrijk) Naastbelastingvrijstellingenvrinstitutinelebeleggersdie(indirect,viaCmmunity( Develpment(Finance(Institutins)(investereninscialenterpriseswrdtpditmmenteen wetsvrstelbesprkenwelkebelastingvrijstellingenvrparticuliereinvesteerdersmgelijk maakt.dezescial(investment(tax(relief(dientalsaanvullinginhethuidigebeleidrndm investeringeninscialenterprises.in2010werdendettaleinvesteringengeschatp165 miljenpnd.deverheidambieertmethaarscialeinvesteringsmarktwereldwijdeen leidendepsitieintenemen. Opditmmentwrdthetwetsvrstelmiddelseenrndgangvrgelegdaanbetrkkenen. Deimplementatiewrdtverwachtinhettweedekwartaalvan2014.Hiermeevalthet instrumentndereurpeseregelgevingmtrentstate(aid,watindepraktijkeen investeringsplafndvan eurbetekent.debelemmeringendieditplafndmetzich meebrengenwrdenkgenemdineerstereactiesuitderndgang. Verderishetpvallenddaterinhetvrstelnadrukkelijkwrdtverwezennaardendzaak vaneenverankeringvan scialenterprises indewet t(create(a(clear(categry waarscial enterprisesaanmetenvldenminaanmerkingtekmenvrdetaxrelief.dezedefinitie metvrtbuwenphuidigerganisatiestructuren.opditmmentheeftdeverheidcic s, Bencmsencharitiesaangewezenalseerstegegadigdenvrdetax(relief.Ditleverdekritiek pvanuitdehekvandecöperatieven;zijvelenzichnieterkend ONLUSHstatus(Italië) VanudsherbestaaterinItaliëeensterketraditievancöperaties,dieaandebasisstaanvan descialeecnmiesectr.mededrdezelangetraditieendeingewikkeldeitaliaanse wetgevingzitdesectrcmplexinelkaar.datgeldtzekervrhetfiscalestelsel,dat bvendiennderhevigisaanveelrecenteveranderingen.debelangrijkstewetgevingstamt uit1991.hierinwerdenscialecöperatieserkendenndersteundinhetleverenvanpublieke dienstentenbatevandesamenleving.scialecöperatieswerdenpgedeeldin A cöperaties(leverenpubliekediensten,zalsindezrg,scialefnderwijssectr)en B cöperaties(creërenwerkgelegenheidvrmensenmetafstandttdearbeidsmarkt).viaeen amendementin2008zijnscialenterprisesverdergedefinieerdenkunnenzijaanspraak makenpdelegalecategrie ScialEnterprise(Impresa(Sciale),wanneerzijvldenaan eenaantalcriteriaenbepaaldeprincipeshanteren.dezestatusvereistgeenspecifieke rechtspersn;.a.cöperaties,assciatiesenstichtingenkunnenhieraanspraakpmaken. Naastdezelegalecategriekunnenscialenterpriseszichaanvullendkwalificerenvrde

25 25 zgehetenonlusastatus.dezestatusisprimairgerichtpnnaprfitrganisaties.hetligt buitendemachtvandezeverkenningmallecriterianadertebeschrijven,maar.a. the( abscence(f(any(frm(f(persnal(gain(and(the(scial(utility(as(final(scpe (zijnbelangrijke vrwaarden.deitaliaanseverheidnderscheidt5typenrganisatiesdieaandeze vrwaardenvlden:ngo s,vrijwilligersrganisaties,scialecöperaties,vrmaligebanki fundatinsenassciatiesvrscial(prmtins. MetinachtnemingvandecmplexiteitvandesectrkanwrdengestelddatScial enterprisesgeneriekgezienenkelefiscalevrdelengenten.hiergaathet.a.mvrijstelling vaninkmstenbelasting,eenverlaagdbtwatariefenaftrekbaarheidvandnaties.deze vrdelenzijnechternietdirectgerelateerdaanhetbvengenemdelabel.organisatiesmet deonlusastatuskwameninaanmerkingvrngeenaantalaanvullendevrdelen, waarnderbelastingvrijstellingvrhetntplienvannietacmmerciëleactiviteiten. Dezevrdelenwrdenmmenteelinraptempafgebuwd.Vr2013staathiervreen bezuinigingvan20%pdeagenda.dezegeldt.a.vrdevrijstellingvan inkmstenbelastingenvrdeaanvullendebelastingvrdelenaangaanderganisatiesmet deonlusastatus.daarnaastwrdtkbezuinigdpdeaftrekbaarheidvandnatiesenishet btwatariefverhgd. Verdersneuveldebegin2013eenwetsvrsteldathetvrscialecöperatiesvrheteerst mgelijkzumakenwinstenuittekerenaanaandeelhuders(max50%).vrstandersvandit vrstelhptendatditscialenterprisesmeercmmercieelzulatenpereren,endatzij hierdreenbeterecncurrentiepsitienaasttraditinelebedrijvenzudenkunnen verwerven.okwerderkritiekgeleverdpditvrstel;deitaliaanseverheidzuhetbritse mdelkpiërenznderrekeningtehudenmetdecultureleencntextueleverschillenin Italië BtwHmaatregelenBelgië VanudsherheeftBelgiëeenlangetraditievancöperatieven,scialebewegingenensciale rganisaties.nadetweedewereldrlgzijndezeinitiatieveninhetkadervanhetcreëren vanwerkgelegenheiddrdeverheidenrmgestimuleerd.defcusbinnensciale ecnmieinbelgiëkwamhierdrvreengrtdeelparbeidsparticipatieteliggen.de mensstaatcentraal,nderandereindetewerkstellingvanmensenmetafstandttde arbeidsmarkt. Omdescialeecnmieinhaarverschillendeuitingsvrmennaderteverenigenisin1995het VenntschapmetSciaalOgmerk(VSO) inhetlevengerepen.ditisgeenaparte venntsvrm,maarfungeerteerderalslabel.iedervenntschapdateenaantaladditinele criteriainhaarstatutenpneemt,kmtinaanmerkingvrditlabel.hierbijgaathetvral mhetvrpstellenvanmaatschappelijkewaardetenpzichtevanmnetairewinst.het labelkentechterweinigsucces,ndermeervanwegehetntbrekenvanspecifieke belastingvrdelenennduidelijkheidverbepaaldecriteriawaaraanmenmetvlden.in feitefungeerteenvsoalseenfraprfitrganisatiemeteenrestrictiepwinstuitkeringen. DaarnaastbestaanerinBelgiëenkelefiscaleinstrumententenbehevevandesciale ecnmie.hierdientngmaalstewrdenvermelddatdezespecifiekgerichtzijnpeendeel vanhetveld;debedrijvendiezichrichtenparbeidsparticipatie Vrbedrijvenmeteensciaalgmerkdiegratisverkregengederenvanparticulierenf ndernemingenleverenbestaatereenverlaagdbtwatariefvan6%.instellingenmetenaan eenaantalvrwaardenvldenminaanmerkingtekmenvrhetverlaagdetarief,waar

26 26 werkzekendentewerktestellendieuitdetraditinelearbeidscircuitszijnuitgeslten er1 vanis.indelijstmetinstellingendieaanaldezevrwaardenvldenstaanvrnamelijk scialewerkplaatsen,kringlpcentraeninvegbedrijven.(daarnaastgenietenfederale( inschakelingsbedrijvenbelastingvrijstelling,wanneerwrdtvldaanaaneenaantal vrwaarden. Naastdezetweeprimaireinstrumentenbestaanerngaantalkleineremaatregelengerichtp instellingentenbehevevanarbeidsparticipatie.ditzijnnderandereadviespremies,enhet Sciaal(Investeringsfnds.Mmenteelwrdtditndersteuningsaanbdmgevrmd pbasis vandendenvanscialendernemersenmethetgpdendersteuningvaninnvatiein descialeecnmie. DitiseenvandeactieterreinenvanhetWerkgelegenheidsAen InvesteringsplanvandeBelgischeverheidenwrdtalsvlgtgefrmuleerd: (de(transitie(en(vernieuwing(waarin(de(ecnmie(in(het(algemeen(zich(bevindt(heeft(k(zijn( effecten(p(de(sciale(ecnmie.(er(zullen(inspanningen(ndig(zijn(m(de(sciale(ecnmie(mee(te( laten(evlueren(m(ze(een(vlwaardige(plaats(te(geven(in(de(vernieuwende(ecnmie.(daarm( zullen(de(sciale(partners(met(de(sectren(van(de(sciale(ecnmie(nderzeken(waar(er(lacunes( in(de(ndersteuning(zijn(en(he(deze(meten(aangepakt(wrden. ( Heweldeaandachtngsteedsvrnamelijkgerichtisparbeidsparticipatielijktheterp alsfdebelgischeverheidmmenteelnadrukkelijkbeleidaanhetfrmulierenisbinnende scialeecnmie. 3.4 (Eurpese)aanbestedingeninkp InveelEurpeselandenneemtdeaandachtvrmaatschappelijkaanbestedente.We nemenhetverenigdkninkrijkenzwedenalsmeestprminentevrbeelden.vlgensde ScialValueActinhetVerenigdKninkrijkzijnautriteitenverplichtkwaliteitscriteriameete wegendieverbandhudenmetscialeeneclgischeimpact.heweldescialewaardevan belangwrdt,isdezewetnietuitsluitendrelevantvrbijvrbeeldcic s. AanbestedingsbeleidgerichtpspecifiekerechtspersnenisniettegestaanvanuitEurpese wetgeving.inzwedeniseenmdelvankrachtwaarinverschillenderganisatieskunnen meedingennaarbepaaldevrmenvandienstverleningaanburgers.organisatiesdieaaneen aantalcriteriavldenkmenhiervrinaanmerking,waardrhetreguliere aanbestedingsprceswrdtgepasseerd ScialValueAct(VerenigdKninkrijk) DrdeecnmischecrisishebbendeBritseverhedentemakenmetteruglpende budgettenenwrdtersteedsmeergekekennaarhetbedrijfslevenalsmgelijkepartnerinhet plssenvanmaatschappelijkevraagstukken.inreguliereaanbestedingsprcedureswerd vrnamelijkgekzenvrdeecnmischmeestvrdeligeaanbieding.viadescial(value( Actwrdtscherpernadrukgelegdphetmeewegenvankwaliteitscriteriadiemetscialeen eclgischeimpactverbandhuden. Uitvering Hetisnueenwettelijkeverplichtingmnaastecnmischemtievenkscialewaardein verwegingtenemeninpubliekeaanbestedingsprcedures. Under(the(new(legislatin,(lcal(authrity(prcurers(must(nw(cnsider(hw(they(can(imprve(the( scial(impact(f(their(public(service(cntracts(befre(they(start(the(prcurement(prcess.((

27 27 The(Act(als(requires(cmmissiners(t(cnsider(cnsulting(n(the(services(t(be(prcured.(The( gvernment(believes(that(wider(cnsultatin(will(nt(nly(develp(strnger(relatinships(between( service(prviders(and(the(authrities(but(will(als(enable(peple(t(say(what(they(want(frm(a( particular(public(service.(this(will(result(in(the(best(service(fr(the(lcal(cmmunity.( Dezescialewaardewrdtalsvlgtgedefinieerd: ( The(additinal(benefit(t(the(cmmunity(frm(a(cmmissining/prcurement(prcess(ver(and( abve(the(direct(purchasing(f(gds,(services(and(utcmes.( Dezewaardendienenrelevanttezijnvrdespecifiekeaanvraag.Hetisechternietverplicht tekiezenvreen scialeaanbieder.alleendeverwegingisverplicht.vlgenseua wetgevingmtrentaanbestedingsprceduresisdescialvalueactalleenvantepassingp cntractenbveneenbepaaldedrempelwaarde.vrcntractenvanuitdecentraleverheid fdenatinalhealthservicesisdezedrempel pnd,vrlkaleverhedenisdit pnd. DewetstaatnietalleeninhaarambitiesensluitaanbijhuidigentwikkelingenvanuitdeEU, zalshetscialbusinessinitiative. ( Effectiviteitenactuelentwikkelingen DeScialValueActisvankrachtgewrdenp1januari2013.Eénvandeuitdagingenvande sectrwrdthetuitdragenenvermarktenvanhunscialemeerwaardealsunique(selling(pint. Geziendeverschuivingvancriteriavaltngnietteverwachtendatiedereautriteitpdit mmentervaringheeftmethetberdelenvanscialenterprises.gezienderecente implementatieishetngnietmgelijkuitsprakentedenverheteventuelesuccesvande wet.daarnaastvindterpditmmentdiscussieplaatsmdeeurpesedrempelwaardevan decntractenteverlagen,zdatdewetgeldtvralleaanbestedingscntractenenkleine rganisatiesmeerkansmakenmeetedingen.welvaltpdatineenrecentesurveymaar43% vandendervraagdescialendernemingenbekendismetdewet Lagmvalfrihetssystem(Zweden) Zwedenheeftvanudshereentraditiealssterkeverzrgingsstaat,waargezndheidszrg geleverdkanwrdendrpublieke,fraenntafraprfitpartijen.metdewensmeensterk maatschappelijkmiddenveldtecreëren,endemachtvanplitiekenbestuurnaardeafnemers vanzrg(zrgpmaat,meerkeus)teverschuivenisdeactffreechicevankracht gewrden.sinds2010isdezewetverplichtvrprimary(care. Uitvering DeActfFreeChicemaakthetvrzrgaanbiedersmgelijkdienstenteverlenenznder reguliereaanbestedingsprcedures.iedereaanbiederdievldetaaneenaantalcriteriakan zichlatenregistrerenalserkendengekwalificeerddienstverlener.dezewetbiedt(lkale) verhedeneenalternatiefttreguliereaanbestedingsprceduresentestdeeffectiviteitvan lkaledienstverleners.inditsysteemcncurrerenalledienstverlenersmdezelfdegebruikers. Devraagprijsvandedienstisgelijknderdeaanbieders,waardrdegebruikerkankiezen welkeaanbiederhetbestebijhemfhaarpast.dienstverlenerszijnverplichtalleklantente acceptereninvlgrdevanaanmelding. 15 ScialEnterpriseUK(2013).Thepeple sbusiness.statefscialenterprisesurvey2013.lndn.

28 Scialenterprisesdieviaditmdelhundienstenkunnenleverenhevennietmeermetelkaar tecncurrerenineenreguliereaanbestedingsprcedure,maarcncurrerenmdegunstvan deafnemer. Effectiviteitenactuelentwikkelingen Hetgrtstegedeeltevandegemeentesheeftdezewetinmiddelsingeverd,enerzijn ntwikkelingengaandemdewetuittebreidennaaranderetypenzrgfanderepublieke diensten.erisdiscussieverdehgtevandevergeding(hewrdtdezebepaaldenwie bepaaltwatzrgmagksten?).daarnaastkanhetprblemenpleverenvrnieuwe aanbiedersdienietbekendzijnnderafnemers. 3.5 Investeringsfndsen(enaanverwanteinstrumenten) Ophetterreinvanhetvergrtenvantegangttkapitaalvrscialenterpriseszienwedat verhedenvralptweetypeninstrumenteninzetten:(a)fiscalevrdelenvr investeerdersinscialenterprisesen(b)investeringsfndsen.overhedeninvestereninde regelnietrechtstreeksinscialenterprises,maarstellenwelvaakfinanciëlemiddelenter beschikkingviafndsendieinmeerfminderematedrdeverheidwrdengecntrleerd finpdrachtvandeverheidwerken.diefndsenzijnlangnietaltijdexclusiefpscial enterprisesgericht.vaakisersprakevaneenspeciaal luik vrdattypebedrijvigheid.zis ervanuithetfranseprgramme(d Investissements(d Avenir100miljeneurbeschikbaarvr descialeecnmie. VanuitEurpaisrecentelijkeenkeurmerkvrscialeinvesteringsfndsenpgestart. Daarmeewrdteennieuwedimensiegegevenaanmaatregelenmtegangttkapitaalte verbeterenvrscialenterprises EurpeanScialEntrepreneurshipFund(EuSEF)(EC) Op22juli2013traddeEurpeseverrdening inzakeeurpese sciaalndernemerschapsfndsen inwerking.eusefisgeennieuwfnds,maareenkeurmerk datnderbepaaldecnditiesgeverdmagwrdendrinvesteringsfndsen,endathetvr diefndsengemakkelijkermaaktmverlandsgrenzenheentepereren( EUAbreed pasprt ).InvesteringsfndsenhevenvrhetEuSEFAmerkslechtslangséénlket(inhet EUAlandvanherkmst)enkunnenvervlgensinalleEUAlandenpererenznderdaareerst telkensdenatinaleprceduresdrtemeten.eusefbegtpdiemaniereenaantal belangrijkebarrièresvrinvesteringsfndsenwegtenemen.ofeusefdaadwerkelijk(p grteschaal)ineenbeheftevrzietisngnietduidelijk.opditmmentisnederlandse betrkkenheidbinnenheteusefalabelngnietbekend.okzijnernggeennederlandse fndsenactiefnderditkeurmerk. Deverrdeningbenemteenreeksaanvereistenwaaraanfndsenmetenvldenmhet EuSEFAmerktemgenveren.Debelangrijksteisdathetfndsvrnemensmetzijnm minimaal70%vandettalekapitaalinbrengennietagestrttegezegdkapitaaltebeleggenin scialenterprises.okscialenterpriseswrdenindeverrdeninggedefinieerd,waarbijeen enigszinsafwijkendedefinitiewrdtgebruiktdandegebruikelijkeeurpese. 16 Daarbijkaneen 16 Deverrdeningdefinieertscialenterprisesalsvlgt: Scialenterprisesmvatteneenuitgebreidgammavan ndernemingenmetuiteenlpendejuridischevrmen,diescialedienstenfgederenleverenaankwetsbare, gemarginaliseerde,benadeeldefuitgesltenpersnen.dergelijkedienstenhebbenbetrekkingptegangtt 28

29 29 grtscalaaaninvesteringsinstrumentenwrdeningezet(aandelen,leningen,enhybride instrumenten(quasiiequity) Prgrammed Investissementsd Avenir(PIA)(Frankrijk) VanuithetFuture(Investment(Prgramme(( 35miljardvrinnvatie)is 100miljen beschikbaarvrdescialeecnmie.ditfndswrdtbeheerddrde investeringsmaatschappijcaissedesdepts.hetprimairedelisbestaandescialenterprises verdertentwikkelenenz60.000banentecreërenentebehudenbinnen2.000 rganisaties.dezemiddelenwrdenverstrektindevrmvaneenlening,dieuiterlijkin2019 dienttewrdenterugbetaald.succesvlleprjectenkmeninaanmerkingvreenfinanciële bijdragemeteenlptijdtussende7en15jaar.injanuari2013isdeeerstecall(pgezetinde sectrenhealth(and(scial(services,(selficnstructin(and(ciperative(husing,(digital(and( sustainable(mbility.(demiddelenzijntt2014beschikbaar.invergelijkingttdedrns gehanteerdedefinitievanscialenterprisesmetwrdengecnstateerddatdefranse investeringsregelingeenveelbrederscalaaanrganisatiesuitdescialeecnmiephetg heeft BigScietyCapital(VerenigdKninkrijk) BigScietyCapitalalsprgrammaisntstaanvanuitdebeheftemeenverbeteringinde financiëlemgelijkhedenteneindemeerecnmischegrei,werkgelegenheid,sciale chesieterealisereninachterstandswijkenen gemeenschappen.in2008isdedrmant(bank( and(building(sciety(accunts(actaangenmen.dezewetmaakthetmgelijktegedenvan slapendebankrekeningen(minimaal15jaar)tebestedenaandezeambitie. mney(frm(drmant(accunts(available(fr(spending(in(england(must(be(used(fr(ne(r(mre( f:(prvisin(f(services(fr(yung(peple;(financial(capability(and(inclusin;(r(a( scial( investment(whlesaler. ( ( DezetegedenwrdenpgenmenindeBigScietyCapitaldiefungeertalssciale investeringsbank.inapril2012isdebankfficieelgepend,meteenttaleverwachte prtefeuillevan600miljenpnd.400miljenpndkmtvanuitdedrmant(accunts,(de verige200miljenpndvanuitinvesteringenvande4grtstebankeninhetverenigd Kninkrijk. Inhud DeBigScietyCapitalfungeertalsscialeinvesteringsbankviainvesteringeninScial( Investment(Finance(Intermediairies.Dezeinvesterenvervlgensinscialenterprises.Hetdel vandebigscietycapitalistweeledig: As(an(investr:'T(have(a(transfrmative(impact(n(the(scial(investment(market(in(the(UK(by( supprting(scial(investment(finance(intermediaries(t(becme(financially(rbust(and(able(t:( Attract(greater(and(mre(diverse(surces(f(investment;(( Effectively(and(efficiently(channel(apprpriate(and(affrdable(capital(t(the(scial(sectr;(( huisvesting,gezndheidszrg,hulpvruderefgehandicaptepersnen,kinderverzrging,tegangtt werkgelegenheidenpleidingalskverslavingszrg.scialenterprisesmvatteneveneensndernemingendie eenprductiemethdevrgederenfdienstenhanterendiehunscialedelstellingdient,maarwaarvande activiteitenbuitenhettepassingsgebiedvanhetleverenvanscialegederenfdienstenkunnenliggen.daarte kanscialeenprfessineleintegratiebehrendrmiddelvantegangttwerkgelegenheidvrpersnendiein hetbijznderbenadeeldwrdenwegensnvldendekwalificatiesfscialefprfessineleprblemendie leidenttuitsluitingenmarginalisering.dezeactiviteitenkunnenkmilieubeschermingmeteenmaatschappelijk effectbetreffen,zalsmaatregelentegenverntreinigingftenbehevevanrecyclingenhernieuwbareenergie.

30 30 and(prvide(effective(financial(and(business(supprt(services(t(the(scial(sectr.( ( As(a(champin:'T(increase(awareness(f(and(cnfidence(in(scial(investment(by:( Prmting(best(practice(and(sharing(infrmatin;( Imprving(links(between(the(scial(investment(and(mainstream(financial(markets;( Wrking(with(ther(investrs(t(embed(scial(impact(assessment(int(the(investment( decisinimaking(prcess.( Effectiviteitenactuelentwikkelingen Indeeerste8maanden(ttjanuari2013)iser56,6miljenpndgeïnvesteerdin20 intermediairies.ditzijnzwelgespecialiseerdethematischefndsen,generiekefndsenen ScialImpactBnds.Dezeintermediarieshebbenditbedragttnutegeïnvesteerdin23 ndernemingen. OkindediscussierndmBigScietyCapitalkmtdebalanstussenecnmischeensciale waardeterug.hierdrisdevraagfkleineeninnvatievescialenterpriseskin aanmerkingkmenvrdezefndsen,vanwegehunrisicfhetntbrekenvaneentrack recrd ScialImpactBnds(VerenigdKninkrijk) AantallpendepiltsmetScialImpactBndsinhetVK:4 Ttalemetdepiltsgemeideinvestering:±20miljenpnd( Aanleiding Veelmaatschappelijkeprblemenvragenmnieuwe,innvatieplssingenwaarhuidige systemenendehuidigespelerstekrtschieten.dezenieuweprgramma szijnvanuit verheidswegeechtervaaklastigtefinancieren,mdathuneffectiviteitngnietbewezenis. ViahetaantrekkenvanexterneinvesteerdersvrzienScialImpactBndswellichtindeze behefte.innederlandisphetmmentvanschrijvenverigenshetplatfrmscietyimpact gestartmetsteunvanhetministerievanbzkenhetministerievanscialezaken.het platfrmrichtzichndermeerpintrductievanscialimpactbndsinnederland. Uitvering ScialImpactBndszijninengezingeenbligaties.DegedachteachterScialImpactBnds isgesteldpn(cure,(n(pay.inplaatsvanvraffinancieringfsubsidieterbeschikkingte stellenaanpartijenmeteenplssingfprductvrbepaaldemaatschappelijke vraagstukken,geeftdeverheiddegarantiemmeetebetalenalserbewezensuccesis. Daarbijmaaktdeverheidgeengeldvernaardeuitverendepartij,maarnaardefinanciers vandeuitverendepartij.indezecnstructiemaaktdeverheideenprestatiecntractmet eenserviceaaanbieder,welkeeenscialenterprisekan(zijn.ditisechtergeenvrwaarde, waardrdeimpactpdescialenterprisesectrnietpersegegarandeerdis.deze rganisatientvangtgeldvanprivateinvesteerders,enmgelijkerwijsvanfndsen, lbbybewegingenetc.dezegeldenwrdenbeheerddreenfinanciëletussenpersn.de verheidmaakt,viahetprestatiecntract,afspraken(induidelijkmeetbareeenheden)metde scialenterprise.eenveelgebruiktvrbeeldishetaanpakkenvancriminaliteit,waarbijeen scialenterpriseindezecnstructieverantwrdelijkwrdtvrbijvrbeeld het terugbrengenvanrecidivemet10%.

31 BetalinggeschiedtvlgenseenbnusAmalusregeling.Wanneerdetargetswrdenbehaald betaaltdeverheiddeinvestering(metrente)terugaandeinitiëleinvesteerders.de gedachtegangisdatdeverheiduiteindelijkgedkperuitis.drdegederesultaten, maaktdeverheidnuenindetekmstminderksten(mindercriminaliteit,minder plitieksten,mindercelksten,etc.).bijnietbehaalderesultatenverliestdeinvesteerderzijn inlegendraaitdebelastingbetalerhiernietvrp. OpdezemaniercreërenScialImpactBndseenmaniermprivateinvesteringenin maatschappelijkeprblemenaantetrekken.daarnaastgaranderendeprestatiecntracten eencmmitmentvreenlangereperide,watvrdeverheidvaaklastigte bewerkstelligenis.dezecnstructiesspelendaarnaastinppreventievanprblemen,waar uiteindelijkdehelemaatschappijmeegebaatis. Iedere(partij(in(dit(diagram(kan(een(SIB(pzetten,(bijvrbeeld(een(investeerder,(een( dienstverlener(f(een(pliticus.(( ( Effectiviteitenactuelentwikkelingen VanuitdeeerstegrteSIBinEngelandisereenaantalkanttekeningenptemerken: ( Investeringenkmenvrnamelijkuitfndsenengededelen.Devraagisin heverresib sdaadwerkelijkeenvehikelkunnenzijndatandereinvesteerders aantrekt,inplaatsvan the(usual(suspects zalsdiefndsen. Hetisngnduidelijkfdezecnstructiekdaadwerkelijkfinancieringpdelange termijnbiedt,inplaatsvaneeneenmaligefinanciëleprikkelaandebetrkkenservice prvidersinhetspecifiekeprjectrndmeensib. Heberekenjealsverheiddebehaaldekstenreductie?AlsSIB spgrteschaal wrdeningezetbinnenéénsciaalprbleemisditnietmeermeetbaar. 31

PLAN-MER. i.k.v. ex-ante evaluatie Programma EFRO 2014-2020 Kennisgeving/ontwerprapport

PLAN-MER. i.k.v. ex-ante evaluatie Programma EFRO 2014-2020 Kennisgeving/ontwerprapport PLAN-MER i.k.v. ex-ante evaluatie Prgramma EFRO 2014-2020 Kennisgeving/ntwerprapprt COLOFON Opdracht: Plan MER i.k.v. ex-ante evaluatie prgramma EFRO 2014-2020 Kennisgeving / ntwerp-mer Opdrachtgever:

Nadere informatie

Sociale ondernemingen en werknemers met een arbeidsbeperking

Sociale ondernemingen en werknemers met een arbeidsbeperking TNO TNO-rapport 031.21018 Sociale ondernemingen en werknemers met een arbeidsbeperking Polarisavenue 151 Postbus 718 2130 AS Hoofddorp www.tno.nl Datum 21 februari 2011 Auteurs Aukje Smit Bart de Graaf

Nadere informatie

Wat is een Balanced ScoreCard?

Wat is een Balanced ScoreCard? Wat is een Balanced ScreCard? De Balanced Screcard (BSC) is een mdel waarmee de prestaties van een rganisatie, een team enzvrts p een evenwichtige manier kunnen wrden berdeeld. Meten staat daarbij centraal.

Nadere informatie

- Overeenkomst op afstand: art. 2,21 WMPC

- Overeenkomst op afstand: art. 2,21 WMPC I. CONSUMENTENRECHT: OVEREENKOMSTEN OP AFSTAND = vereenkmsten waarbij de partijen zich vrafgaand aan en bij het sluiten van de vereenkmst niet in elkaars aanwezigheid bevinden. Schema Drie categrieën 1.

Nadere informatie

DE LETTER EN DE GEEST

DE LETTER EN DE GEEST DE LETTER EN DE GEEST Adviezen vr versterking van de bestuurskracht in het vrtgezet nderwijs Eindrapprt Cmmissie Ged Onderwijsbestuur VO September 2014 INHOUD 1. INLEIDING... 3 1.1 Ged bestuur in het vrtgezet

Nadere informatie

Europa 2020 moet ook sociaal en ecologisch

Europa 2020 moet ook sociaal en ecologisch Eurpa 2020 met k sciaal en eclgisch In april met België aan Eurpa een natinaal hervrmingsprgramma vrleggen in het kader van de nieuwe Eurpese middellangetermijnstrategie Eurpa 2020. Dat met in het bijznder

Nadere informatie

1. Opmerking vooraf. 2. Omtrent de noodzakelijkheid van een MER-VR-reglement. 3. Omtrent het voorliggend ontwerp van MER-VR-reglement

1. Opmerking vooraf. 2. Omtrent de noodzakelijkheid van een MER-VR-reglement. 3. Omtrent het voorliggend ontwerp van MER-VR-reglement ADVIES VLAAMSE COMMISSIE VOOR RUIMTELIJKE ORDENING Advies inzake het ntwerp van besluit van de Vlaamse regering tt vaststelling van het Vlaams reglement inzake milieueffect- en veiligheidsrapprtage Ingevlge

Nadere informatie

Wmo-klanttevredenheidsonderzoek gemeente Losser

Wmo-klanttevredenheidsonderzoek gemeente Losser Wm-klanttevredenheidsnderzek gemeente Lsser De Wm dr de bril van de aanvrager Augustus 2010 Clfn Uitgave I&O Research BV Statinsplein 11 Pstbus 563, 7500 AN Enschede tel. (053) 4825000 Rapprtnummer 2010/

Nadere informatie

Gedragscode Goed Zorgverzekeraarschap. Bijlage - ZN-11-102

Gedragscode Goed Zorgverzekeraarschap. Bijlage - ZN-11-102 Gedragscde Ged Zrgverzekeraarschap Bijlage - ZN-11-102 Inhudspgave Pag. Vrwrd 3 Deel 1 Cde Ged Zrgverzekeraarschap 4 1.1 Inleiding 4 1.1.1 Verantwrdelijkheden van de zrgverzekeraar 4 1.1.2 Basiswaarden

Nadere informatie

De social enterprise als businesspartner van de gemeente

De social enterprise als businesspartner van de gemeente De social enterprise als businesspartner van de gemeente Mark Hillen Stefan Panhuijsen Willemijn Verloop Inhoudsopgave De waarde van sociaal ondernemerschap 4 Aanbeveling 1: Wees contructief passief 6

Nadere informatie

EERST KIJKEN DAN SCHRIJVEN EERST SCHRIJVEN DAN KIJKEN

EERST KIJKEN DAN SCHRIJVEN EERST SCHRIJVEN DAN KIJKEN OBSERVEREND LEREN IN SCHRIJFONDERWIJS Mariet Raedts Masterclass Lpn 2 26 maart 2015 s-hertgenbsch INLEIDING lpn2 1 INLEIDING INLEIDING lpn2 2 Veters, he strik jij ze? lpn2 3 In 10 stappen veters leren

Nadere informatie

Geleid vrijwilligerswerk in de informele zorg: kansen op maat mogelijk

Geleid vrijwilligerswerk in de informele zorg: kansen op maat mogelijk Geleid vrijwilligerswerk in de informele zorg: kansen op maat mogelijk Geleid vrijwilligerswerk in de informele zorg: kansen op maat mogelijk Door de kanteling van verzorgingsstaat naar participatiesamenleving,

Nadere informatie

Advies burgerschapscompetenties in het MBO

Advies burgerschapscompetenties in het MBO Advies burgerschapscompetenties in het MBO In deze notitie leest u het advies van de Nederlandse Vereniging van Leraren Maatschappijleer (NVLM) over de verdere ontwikkeling van de burgerschapscompetenties

Nadere informatie

Kan een patiënt prijsbewust kiezen in het ziekenhuis?

Kan een patiënt prijsbewust kiezen in het ziekenhuis? 1. Inleiding Onderzeksrapprt Kan een patiënt prijsbewust kiezen in het ziekenhuis? Via verschillende signalen van haar leden ndervindt CM dat patiënten meilijkheden hebben m prijsbewuste keuzes te maken

Nadere informatie

Werk en wijkenaanpak

Werk en wijkenaanpak Werk en wijkenaanpak Inhoud Voorwoord 4 1. Samenvatting 6 2. Ontwikkelde samenwerkings- verbanden 8 2.1 De geconcentreerde aanpak 9 2.2 De outreachende aanpak 11 2.3 De semigeïntegreerde aanpak 13 3. Borging/verbinding

Nadere informatie

PLAN-MER. i.k.v. ex-ante evaluatie Interreg V-programma Grensregio Vlaanderen-Nederland 2014-2020 Eindrapport

PLAN-MER. i.k.v. ex-ante evaluatie Interreg V-programma Grensregio Vlaanderen-Nederland 2014-2020 Eindrapport PLAN-MER i.k.v. ex-ante evaluatie Interreg V-prgramma Grensregi Vlaanderen-Nederland 2014-2020 Eindrapprt COLOFON Opdracht: Plan MER i.k.v. ex-ante evaluatie Interreg V-prgramma Vlaanderen-Nederland 2014-2020

Nadere informatie

Samen de focus op werk. Een landelijk beeld van de samenwerking tussen professionals werk en inkomen en de gezondheidszorg

Samen de focus op werk. Een landelijk beeld van de samenwerking tussen professionals werk en inkomen en de gezondheidszorg Een landelijk beeld van de samenwerking tussen professionals werk en inkomen en de gezondheidszorg Colofon Titel: Samen de focus op werk Programma: Dienstverlenende Overheid Datum: augustus 2012 ISSN 1383-8733

Nadere informatie

VAN DER VLIST. 1. Geen spoor van modder achter de truck, alles wordt netjes opgeruimd. 2. Een FTF F-7.20D met een jankende Detroit 2-takt diesel.

VAN DER VLIST. 1. Geen spoor van modder achter de truck, alles wordt netjes opgeruimd. 2. Een FTF F-7.20D met een jankende Detroit 2-takt diesel. VAN DER VLIST INVESTEREN IN EIGE EN INTERNATIONAAL Van der Vlist in Groot-Ammers heeft een historie die begint in 1930. Dirk van der Vlist begint in dat jaar een bedrijf in Hoogblokland. Hij is loodgieter,

Nadere informatie

Innoveren van A tot Z? Begin met B zeggen

Innoveren van A tot Z? Begin met B zeggen www.pwc.nl Innoveren van A tot Z? Begin met B zeggen Intentieverklaring Connected Innovation Network 12 maart 2014 2 PwC Bij PwC in Nederland werken ruim 4.700 mensen met elkaar samen vanuit 12 vestigingen.

Nadere informatie

Samen Sterk voor Werk

Samen Sterk voor Werk Convenant Krachtenbundeling Banen creëren Kansen benutten Netwerk Regionale partners Betrokkenheid Inclusieve aanpak Eigenaarschap Draagvlak Samen investeren Regionale Economie Inclusieve Arbeidsmarkt

Nadere informatie

Kinderbijslag na de leerplicht - Studenten

Kinderbijslag na de leerplicht - Studenten Dienst vr de bijzndere Sciale Zekerheidsstelsels Afzender DIBISS Jzef II-straat 47 BE-1 BRUSSEL dienst GEZINSPRESTATIES rekeningnummer BE91 96 149 1276 kantr BRUSSEL verzendingsdatum ns kenmerk aanvraag

Nadere informatie

Tussen wetenschap en ondernemerschap

Tussen wetenschap en ondernemerschap Tussen wetenschap en ondernemerschap Publieke managementletter over de sector Life Sciences Oktober 2014 De leden van de NBA vormen een brede, pluriforme beroepsgroep van ruim 20.000 professionals werkzaam

Nadere informatie

Ik sta er niet meer alleen voor!

Ik sta er niet meer alleen voor! Ik sta er niet meer alleen voor! Zelfredzaamheid en eigen kracht zijn centrale begrippen in onze participatiesamenleving. Eén gezin, één plan, één hulpverlener is al uitgangspunt van beleid. Daaraan wordt

Nadere informatie

Verkiezingsprogramma D66 voor de Tweede Kamer 2012 / 2017. En nu vooruit D66

Verkiezingsprogramma D66 voor de Tweede Kamer 2012 / 2017. En nu vooruit D66 En nu vooruit D66 En nu vooruit D66 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 04 Inleiding 28 Gezondheid 50 Vrijheid door recht 06 Nieuwe welvaart 08 Nieuwe groei 10 De kansen van een groene, duurzame economie 11 Oneindige

Nadere informatie

Een ambtelijke pool voor Noord-Limburg? Is er een alternatief voor gemeentelijke herindeling?

Een ambtelijke pool voor Noord-Limburg? Is er een alternatief voor gemeentelijke herindeling? Een ambtelijke pool voor Noord-Limburg? Is er een alternatief voor gemeentelijke herindeling? Arno Korsten, 221007 Het meten van de bestuurskracht van gemeenten: 2002-2004 Enkele jaren terug werd bij gemeenten

Nadere informatie

Begrotingsbeleid: Alles op zijn tijd! (column)

Begrotingsbeleid: Alles op zijn tijd! (column) 113 Begrotingsbeleid: Alles op zijn tijd! (column) C.W.A.M. van Paridon* Het zijn spannende tijden, zeker ook bij het begrotingsbeleid. In veel EU-landen stagneert de groei in 2012, loopt de werkloosheid

Nadere informatie

1. WAAROM DIT HANDBOEK? 2

1. WAAROM DIT HANDBOEK? 2 2 1.1. WAAROM DIT HANDBOEK? Internationale mobiliteit wordt steeds meer een absolute noodzaak op een arbeidsmarkt waar een sterke vraag heerst naar meer flexibiliteit en aanpassingsvermogen. Een van de

Nadere informatie

Toekomstplan Landstede Welzijn, 2012-2016

Toekomstplan Landstede Welzijn, 2012-2016 Toekomstplan Landstede Welzijn, 2012-2016 Inleiding: Waarom dit document? In het kader van de bezuinigingen en Welzijn Nieuwe Stijl vinden zowel de gemeente Raalte als Landstede Welzijn een heroverweging

Nadere informatie

Zijn geschenken aan klanten en personeel aftrekbaar?

Zijn geschenken aan klanten en personeel aftrekbaar? Zijn geschenken aan klanten en personeel aftrekbaar? Nieuwjaar betekent voor veel ondernemingen niet alleen recepties organiseren, maar ook cadeaus uitdelen. Een flesje wijn bijvoorbeeld of een kalender.

Nadere informatie

Werken aan Werk. Samen aan de slag

Werken aan Werk. Samen aan de slag Werken aan Werk Samen aan de slag 1 Uitwerkingsnota Participatie en Inkomen 2 Inhoudsopgave Toekomstbeeld 3 Inleiding: Utrecht Werkt aan Werk 4 Wat is de Utrechtse uitdaging? De 030-strategie Over deze

Nadere informatie