Verslag scenariosessie Energiedialoog 31 mei

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Verslag scenariosessie Energiedialoog 31 mei"

Transcriptie

1 Verslag scenariosessie Energiedialoog 31 mei Freija van Duijne Een diverse groep van ruim veertig deelnemers heeft aan de hand van twee scenario s nagedacht over de energietransitie. De scenario s beschrijven het systeem in Het scenario beschrijft een geregisseerde energietransitie met een sturende rol van de overheid en de traditionele stakeholders in het system. In het scenario The connected society is dankzij nieuwe technologie een andere manier van produceren en consumeren ontstaan, die meer lokaal gericht is en uitgaat van deelkracht. Nieuwe technologische spelers hebben centrale plaats in de energiewereld. De overheid heeft een kleinere rol. In vier rondes hebben de deelnemers de implicaties van deze scenario s verkend. Hieronder volgt een samenvatting van de opbrengst van de discussie. De cartoons 1 zijn een artistieke reflectie van de discussie. In de eerste ronde bekeken we welke signalen we nu al herkenden die op deze scenario s wijzen. In de tweede ronde bespraken we hoe in het scenario in de vier energiefuncties werd voorzien. De derde ronde ging over governance vraagstukken en het tempo van de energietransitie: de rollen van de overheid en andere stakeholders in het krachtenveld. In een laatste ronden is nagedacht over de rol van innovatie en kennisagenda s. Ook is daar gesproken over investeringen en afschrijvingen. De gesprekken duurden steeds ongeveer 25 minuten per ronde. Het waren korte, verkennende gesprekken, waarin slechts een gedeelte van al deze grote vraagstukken aan bod kon komen. De rol van scenariodenken Niemand weet hoe de toekomst eruit ziet. We leven in een wereld met veel onzekerheden. We zien wel tal van veranderingen om ons heen voltrekken, maar waar het naartoe gaat kunnen we niet voorspellen. Het klimaat verandert, maar wat er precies gaat gebeuren, dat weten we niet. Geopolitieke ontwikkelingen laten zich lastig voorspellen en hebben wel veel invloed op onze energievoorziening. Technologische innovaties gaan razendsnel en kunnen ons leven drastisch veranderen. Dit lijkt een gegeven, maar welke producten precies gaan veranderen, dat weten we dan weer niet. Scenariodenken is een oefening om op een strategische manier de betekenis van veranderingen te duiden door verschillende toekomstbeelden te doorgronden. Het is een techniek om ons voor te bereiden op veranderingen die zich mogelijk gaan voordoen. Zoals gebruikelijk in scenariodenken wordt er geen keuze gemaakt tussen de scenario s. Alle scenario s zijn relevante beelden van hoe de wereld om ons heen kan veranderen. Een scenariodiscussie is net als een brainstormsessie een denkoefening. Scenario s zijn altijd extreme werelden, waarin de veranderingen van nu zijn uitvergroot en uit elkaar getrokken. Door de trends en ontwikkelingen op te rekken, ga je eerder nieuwe oplossingen zien. Dit denken in extremen doet men ook in creatieve beroepen zoals industrieel ontwerpen. Een fictief toekomstbeeld helpt bovendien om ontwikkelingen van nu in een ander daglicht te zien. Inzichten in de betekenis van die ontwikkelingen ontstaan door er met elkaar over te praten en op elkaars ideeën voortbouwen. Scenario s helpen om te gaan met onzekerheden in de wereld om ons heen, en met het feit dat we allemaal andere beelden hebben over de toekomst. Scenariodenken is niet eenvoudig. Ondanks de opdracht om te redeneren vanuit het gedachtegoed van het scenario, grijpen we toch snel terug op onze eigen beeld van de toekomst. De deelnemers aan deze sessie zijn hier voor een groot deel wel in geslaagd. De uitkomsten van deze sessie, zoals hieronder beschreven, reflecteren de associaties bij deze scenario s. Het zijn daarmee expliciet geen voorstellen voor nieuw beleid. Noch reflecteren ze wensbeelden of dreigbeelden. 1 Van Luuk Poorthuis

2 Impressie van de dialoog Signalen die wijzen op een van de toekomstscenario s Het besef lijkt te groeien dat we niet kunnen wachten met de energietransitie omdat de kosten zullen oplopen. Een van de conclusies kan zijn dat een geregisseerde transitie nodig is om tijdig maatregelen in gang te zetten. Dit scenario weerspiegelt de klassieke sturende rol die de overheid in het verleden vaak heeft aangenomen. Maar ook het zoeken naar een meer faciliterende overheid zien we hierin terug. Een van de knelpunten is de vraag wie de kosten van de energietransitie draagt. Het investeringsvraagstuk werkt ook door in het tempo van de energietransitie (ondanks het besef dat het later nog duurder kan gaan worden). The connected society De opmars van een nieuw type bedrijf zoals Uber of Airbnb zien we nu voor onze ogen voltrekken. Het risico van uitsluiting, mensen die buiten de boot kunnen vallen, herkennen we ook. We zien ook een steeds grotere rol voor lokale initiatieven waar het gaat om verbinding en vertrouwen. Het scenario lijkt wel een soberder levensstijl uit te stralen.

3 Hoe is worden de vier functies (warmte, proceswarmte, vervoer, kracht, licht) van energie voorzien? Dit wordt gezien als een push-scenario, waarin de transitie wordt doorgedrukt. Gas wordt geleidelijk uit gefaseerd. Alle inzet op het beschikbaar maken van duurzame energie (ook in de donkere windstille maanden) leidt tot een overschot. Voor huishoudens is de vraag hoe belangrijk isoleren wordt, als de kosten omlaag gaan van energie uit zonnecollectoren en warmtepompen. Een van de onzekerheden in dit scenario is hoe de economie zich staande houdt als alle industrie met een hoge CO 2 -uitstoot wordt afgebouwd. Mogelijk wordt dat opgevangen door getransformeerde sectoren, zoals de glastuinbouw en nieuwe sectoren in de circulaire economie. De scheepvaart zou kunnen worden getransformeerd tot een vloot van zeilschepen. Europees en internationaal zijn elektriciteitsnetwerken over landen heen nodig om pieken en dalen in energieaanbod op te vangen. The connected society Woonwijken kunnen wel energie-zelfvoorzienend worden, maar voldoende proceswarmte kan een probleem worden. De wijk kan als generator fungeren voor bedrijven die van proceswarmte afhankelijk zijn. Er is minder vervoer omdat mensen minder naar hun werk reizen, maar meer in de buurt (of thuis) op een werkplek aanlanden. Zelfrijdende vervoer maakt ritjes beter op elkaar worden afgestemd en dus efficiënter. Door 3D-printen worden producten meer op locatie gemaakt, wat leidt tot minder transport. En de bezorgroutes voor andere producten worden meegenomen op routes van zelfrijdend personenvervoer. Energie wordt misschien wel gratis, maar ons flexibele gebruik van energie vraagt wel om betere systemen voor energieopslag. Energie-infrastructuur willen mensen het liefst niet bij hun in de buurt. Bij gebrek aan draagvlak zullen projecten zoals rondom wind en CCS in dit scenario geen grote vaart nemen. Rollen, krachtenveld en tempo in de energietransitie In dit scenario zijn visie vanuit de overheid en een consistente koers belangrijk om te bereiken wat we voor ogen hebben. De overheid heeft hier naast een regelgevende rol ook een rol in verbinden en verleiden. Dat kan soms beter werken dan subsidies. Met naming en blaming worden ook de achterblijvers aangesproken om te veranderen. Risico van een te strenge overheid is wel dat burgers er niet in mee gaan en dat handhaving veel kosten met zich meebrengt. Afspraken met industrie zijn nodig om die geregisseerde transitie vorm te geven. Bijvoorbeeld een groot interdepartementaal energieakkoord zou hierin kunnen voorzien. Burgers zouden hier ook vroegtijdig bij kunnen worden betrokken. Dat vergroot het draagvlak.

4 The connected society Zelfsturende platforms vragen toch ook om regie en visie. Mogelijk ligt dit meer en meer in handen van grote concerns zoals Google en Airbnb. De overheid heeft de rol burgers te beschermen in hun rechten, ook in privacy van data. Burgers geven veel data weg via apps en het Internet of Things. Dat lijkt een gegeven. Als je die inzichten wil benutten om mensen te verleiden tot een duurzamer gebruik van energie, dan moet het transparant zijn dat burgers er ook een voordeel voor terugkrijgen. Anders werkt het niet. Decentrale overheden spelen een grotere rol, omdat ze dicht bij de burger staan. De energietransitie is in dit scenario wel langzamer gestart en in verschillende regio s met een verschillend tempo. Dit komt omdat de energietransitie hier vooral draait op de inzet van lokale initiatieven. Waarden spelen in dit scenario een belangrijke rol bij hoe we als samenleving koersen op een energietransitie. We doen als samenleving meer een beroep op ons moreel kompas. Dat maakt dat mensen meer hun verantwoordelijkheid nemen. Investeringskosten en innovatie De kosten van een goed geregisseerde energietransitie zullen hoog zijn. De vraag wie de kosten draagt zal steeds luider gaan klinken. Ook voor investeringen in innovatie is het belangrijk om de samenleving mee te krijgen. De zichtbare effecten van klimaatverandering kunnen het draagvlak voor investeringen versterken. De overheid kan ook normstellend werken, waardoor bedrijven innovatie nodig hebben om aan een hogere standaard te kunnen voldoen. Strengere CO 2 -emissiehandel is een belangrijke prikkel geweest om de CO 2 -uitstoot terug te dringen.

5 The connected society In dit scenario voert de overheid geen actieve innovatieagenda. Filantropen krijgen een belangrijkere rol. Dat kan leiden tot projecten die meer op de korte termijn zijn gericht. Voor langetermijnagenda s is dit lastiger in te regelen. Mensen leiden in dit scenario een eenvoudiger leven en regelen zaken zoals zorg in hun netwerk. Dat bespaart kosten, waardoor de overheid kan investeren in kennis en innovatie. Ook zie je hier meer thuislaboratoria en onderzoekers die zelfstandig vanuit open source netwerken opereren. Dankzij bottom-up gedreven innovatie en een makers-beweging ontstaan tal van nieuwe toepassingen van innovaties.

Toekomstschetsen en organisatievraagstukken

Toekomstschetsen en organisatievraagstukken Toekomstschetsen en organisatievraagstukken Samenvatting en bevindingen in #Energiedialoog Verschillen en gemene delers in energiescenario s Besparing oftewel isolatie zorgt voor grote verminderingen in

Nadere informatie

Energietransitie en schaalvoordelen

Energietransitie en schaalvoordelen Energietransitie en schaalvoordelen Samenvatting McKinsey-onderzoek Oktober 2013 CONTEXT Recent is door McKinsey, in opdracht van Alliander, een onderzoek uitgevoerd naar de vraag: Wat zijn de voordelen

Nadere informatie

Technisch-economische scenario s voor Nederland. Ton van Dril 20 mei 2015

Technisch-economische scenario s voor Nederland. Ton van Dril 20 mei 2015 Technisch-economische scenario s voor Nederland Ton van Dril 20 mei 2015 Overzicht Energieplaatje in historisch perspectief Hoeveel en hoe gebruiken we energie? Wat gebeurt er met verbruik en uitstoot

Nadere informatie

STRATEGIE DUURZAME ENERGIETRANSITIE GEMEENTE BREDA

STRATEGIE DUURZAME ENERGIETRANSITIE GEMEENTE BREDA STRATEGIE DUURZAME ENERGIETRANSITIE GEMEENTE BREDA UPDATE 2016 SAMENVATTING STRATEGIE DUURZAME ENERGIETRANSITIE GEMEENTE BREDA Opdrachtgever Gemeente Breda Afdeling Mobiliteit en Milieu Opdrachtnemer Evert

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 21 501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 538 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers Net voor de Toekomst Frans Rooijers Net voor de Toekomst 1. Bepalende factoren voor energie-infrastructuur 2. Scenario s voor 2010 2050 3. Decentrale elektriciteitproductie 4. Noodzakelijke aanpassingen

Nadere informatie

Zonder Energieopslag geen Energietransitie. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel WKO-Manifestatie / 30 Oktober 2013

Zonder Energieopslag geen Energietransitie. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel WKO-Manifestatie / 30 Oktober 2013 Zonder Energieopslag geen Energietransitie Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel WKO-Manifestatie / 30 Oktober 2013 Duurzame Energie Koepel 6 brancheorganisaties (wind, zon, bodemenergie, bio, warmtepompen,

Nadere informatie

Naar een 100% duurzame energievoorziening voor Flevoland?! Vera Pieterman, plv. directeur Energie & Omgeving

Naar een 100% duurzame energievoorziening voor Flevoland?! Vera Pieterman, plv. directeur Energie & Omgeving Naar een 100% duurzame energievoorziening voor Flevoland?! Vera Pieterman, plv. directeur Energie & Omgeving 6 december 2016 Hoofdpunten (Inter)nationale context van de ambitie van Flevoland De energietransitie

Nadere informatie

Nationale Energieverkenning 2014

Nationale Energieverkenning 2014 Nationale Energieverkenning 2014 Remko Ybema en Pieter Boot Den Haag 7 oktober 2014 www.ecn.nl Inhoud Opzet van de Nationale Energieverkenning (NEV) Omgevingsfactoren Resultaten Energieverbruik Hernieuwbare

Nadere informatie

Change. Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Document. magazine

Change. Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Document. magazine Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Nederland is verslaafd aan fossiele energie, zeker in vergelijking met landen om ons heen, vertelt Paul Korting, directeur van ECN. Er zijn genoeg scenario

Nadere informatie

Energie Transitie: traagheid en versnelling

Energie Transitie: traagheid en versnelling twitter.com/janrotmans Energie Transitie: traagheid en versnelling Den Haag, 26 Juni 2014 In welke fase zit energietransitie? Transitie naar Duurzame Energie Pre-development stage Through development stage

Nadere informatie

CHALLENGE LANDSCHAP Kwaliteit door ontwikkelen

CHALLENGE LANDSCHAP Kwaliteit door ontwikkelen CHALLENGE LANDSCHAP 2070 Kwaliteit door ontwikkelen 54 JAAR TERUG, 54 JAAR VOORUIT landschap in transitie - 1962 1962 54 JAAR TERUG, 54 JAAR VOORUIT landschap in transitie - 2016 2016 LANDSCHAP IN 2070

Nadere informatie

Kennisdeelsessie Hoe? Jasper Donker & Jeroen Brouwer. 14 maart 2017

Kennisdeelsessie Hoe? Jasper Donker & Jeroen Brouwer. 14 maart 2017 Kennisdeelsessie Hoe? Jasper Donker & Jeroen Brouwer 14 maart 2017 Agenda 13.00 13.05 Intro 13.05 13.15 Presentatie gemeente Wageningen 13.15 13.25 Presentatie gemeente Utrecht 13.25 13.40 Vragen + discussie

Nadere informatie

OPEN. 21 punten voor Nijkerk in

OPEN. 21 punten voor Nijkerk in OPEN 21 punten voor Nijkerk in 2014-2018 We staan open voor vernieuwing en verandering van top-down handelen naar open staan voor verbinden met andere overheden, instellingen en bedrijven van denken in

Nadere informatie

Evoluties in het energielandschap. Peter De Pauw

Evoluties in het energielandschap. Peter De Pauw Evoluties in het energielandschap Peter De Pauw Inhoud We consumeren meer energie We produceren zelf elektriciteit We zullen anders consumeren We gebruiken de netten op een andere manier 2 3 december 2015

Nadere informatie

De consument kiest zelf, grip op eigen energiedata!

De consument kiest zelf, grip op eigen energiedata! De consument kiest zelf, grip op eigen energiedata! HelloData een service van MPARE MPARE faciliteert standaardisatie van energiedata. Maatschappelijk doel: versnellen energietransitie. HelloData: maatschappelijke

Nadere informatie

Brief van de minister en staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu

Brief van de minister en staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu 21501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie 21501-08 Milieuraad Nr. 578 Brief van de minister en staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

BUSINESS MODEL STRESSTEST

BUSINESS MODEL STRESSTEST BUSINESS MODEL STRESSTEST BUSINESS MAKE = ::;,VER Inhoud Gebruik van de tool Template Voorbeeld www.businessmakeover.eu Business Model Stress Test De Businessmodel Stress Test helpt je te begrijpen of

Nadere informatie

DWSI Trendalert S E P T E D

DWSI Trendalert S E P T E D Dutch Water Sector Intelligence Vier Scenario's voor de Circulaire Economie DWSI Trendalert Vier Scenario's voor de Circulaire Economie Inleiding Het KIDV is op 1 januari 2013 opgericht naar aanleiding

Nadere informatie

Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014

Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014 1 Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014 Inhoud 2 1. Innovatietafel aanloop naar TKI Switch2SmartGrids 2. Actieplan Duurzame Energievoorziening link naar E-akkoord 3. Toekomstbeelden

Nadere informatie

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

Op weg naar een Nationale Omgevingsvisie: de opgaven. Emiel Reiding directeur NOVI. 5 juli 2017

Op weg naar een Nationale Omgevingsvisie: de opgaven. Emiel Reiding directeur NOVI. 5 juli 2017 Op weg naar een Nationale Omgevingsvisie: de opgaven Emiel Reiding directeur NOVI Aanleiding Omgevingsvisie Omgevingswet De maatschappij verandert Stapeling van wensen en claims op leefomgeving Herijken

Nadere informatie

Technologie & Maatschappij

Technologie & Maatschappij Technologie & Maatschappij 2 november 2015 Voorlopige Resultaten Technologie & Maatschappij Doel en werkwijze Inventariseren welke technologische en maatschappelijke ontwikkelingen zich de komende periode

Nadere informatie

TNO draagt bij aan de oplossing van verschillende complexe maatschappelijke vraagstukken op terreinen als energievoorziening, watermanagement,

TNO draagt bij aan de oplossing van verschillende complexe maatschappelijke vraagstukken op terreinen als energievoorziening, watermanagement, TNO draagt bij aan de oplossing van verschillende complexe maatschappelijke vraagstukken op terreinen als energievoorziening, watermanagement, landbouw, gezondheidszorg, mobiliteit, veiligheid en bouw.

Nadere informatie

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs 28 november 2015 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

Transformatie van het Energiesysteem. Atelier Flevo-perspectieven

Transformatie van het Energiesysteem. Atelier Flevo-perspectieven Transformatie van het Energiesysteem Atelier Flevo-perspectieven NVDE NVDE Bundeling van partijen die transitie willen versnellen Hoofdpunten uit agenda Volledig duurzame energievoorziening in 2050 en

Nadere informatie

ZELFVOORZIENEND: TRENDS, MOGELIJKHEDEN EN GRENZEN

ZELFVOORZIENEND: TRENDS, MOGELIJKHEDEN EN GRENZEN ZELFVOORZIENEND: TRENDS, MOGELIJKHEDEN EN GRENZEN Lezing ter gelegenheid van het GEO Promotion Congres van eigen bodem 10 maart 2017 Groningen. door prof. em. Pier Vellinga Waddenacademie Colin OPBOUW

Nadere informatie

Route naar een Duurzame Energievoorziening

Route naar een Duurzame Energievoorziening Route naar een Duurzame Energievoorziening Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel Bijeenkomst: 25 november 2013, Power Lab 5 / USI & KIVI-NIRIA Inhoud Energie-transitie Energieakkoord voor duurzame groei

Nadere informatie

Match van vraag en aanbod

Match van vraag en aanbod Match van vraag en aanbod Globale verkenning van oplossingen, kosten en markt (bijgewerkte versie) Denktank Structurele veranderingen Energiemarkt, maart 2014 Frans Rooijers, Bettina Kampman Groei fluctuerend

Nadere informatie

Scenario s Energiebesparing in de gebouwde omgeving De Ruijter Strategie

Scenario s Energiebesparing in de gebouwde omgeving De Ruijter Strategie Scenario s Energiebesparing in de gebouwde omgeving 2030-2050 De Ruijter Strategie "Er bestaan geen slechte scenario's, alleen slechte voorbereiding." Paul de Ruijter De Ruijter Strategie Doelstellingen

Nadere informatie

Provinciaal klimaat- en energiebeleid: doelen, emissies, maatregelen. Robert Koelemeijer - PBL

Provinciaal klimaat- en energiebeleid: doelen, emissies, maatregelen. Robert Koelemeijer - PBL Provinciaal klimaat- en energiebeleid: doelen, emissies, maatregelen. Robert Koelemeijer - PBL Doelstellingen - Mondiaal Parijs-akkoord: Well below 2 degrees. Mondiaal circa 50% emissiereductie nodig in

Nadere informatie

De ondernemende architect

De ondernemende architect De ondernemende architect Nieuwe realiteit Nieuwe architect Nieuwe BNA Bijeenkomsten met leden november / december 2012 Visie BNA De Nieuwe Realiteit leidt tot een transitie naar een nieuwe architectuurpraktijk!

Nadere informatie

Doorrekening gebouwde omgeving met het Energietransitiemodel

Doorrekening gebouwde omgeving met het Energietransitiemodel Doorrekening gebouwde omgeving met het Energietransitiemodel Mogelijke transitiepaden naar 235 en 25: tempo en soort van elektrificatie Brede bijeenkomst transitiepad lage temperatuurwarmte, 27 september

Nadere informatie

Economisch optimisme

Economisch optimisme Mindmap scenario A Economische groei belangrijker dan belangen van toekomstige generaties Weinig overheidsregulering, kans op monopolies Bedrijven aan de macht m.n. multinationals Weersbeïnvloeding in

Nadere informatie

Van toekomst voorspellen naar toekomst voorstellen

Van toekomst voorspellen naar toekomst voorstellen Van toekomst voorspellen naar toekomst voorstellen Ik denk dat er een wereldmarkt is voor misschien vijf computers. (Thomas Watson, bestuursvoorzitter van IBM, 1943) Vaak is toekomst voorspellen moeilijk.

Nadere informatie

6. Van Energie naar Energiek

6. Van Energie naar Energiek 6. Van Energie naar Energiek Energie & Energiek Maximaliseren MAAS-schappelijke waarde André Welberg, Anita Holst, Arjan Hijdra, Joris Schillemans, Leo Klatter, Piet Ackermans, Ronalt Folbert, Manon Jütte

Nadere informatie

Met genoegen kondigen we de verkiezing van De Slimste Binnenstad van Nederland aan.

Met genoegen kondigen we de verkiezing van De Slimste Binnenstad van Nederland aan. Gemeente t.a.v. het College van Burgemeester en wethouders Datum: 24-2-2015 verkiezing@smartdatacity.org Aankondiging Slimste Binnenstad van Nederland Bijlage: Toelichting Geacht college, Met genoegen

Nadere informatie

Energietransitie Utrecht: gebiedsgericht naar een aardgasvrije stad. Hier komt tekst Joop Oude Lohuis. Utrecht.nl

Energietransitie Utrecht: gebiedsgericht naar een aardgasvrije stad. Hier komt tekst Joop Oude Lohuis. Utrecht.nl Energietransitie Utrecht: gebiedsgericht naar een aardgasvrije stad Hier komt tekst Joop Oude Lohuis Hier 22 mei komt 2017 ook tekst Van Globaal Doel naar Lokaal aan de Slag Klimaatakkoord Parijs In 2050

Nadere informatie

Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE

Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE Ruimte voor de maatschappij van morgen De maatschappij van morgen is fundamenteel anders dan die van gisteren. De wereld wordt kleiner door

Nadere informatie

Wij brengen energie. Waar mensen licht en warmte nodig hebben

Wij brengen energie. Waar mensen licht en warmte nodig hebben Wij brengen energie Waar mensen licht en warmte nodig hebben Energie in goede banen De beschikbaarheid van energie bepaalt in grote mate hoe we leven: hoe we wonen, werken, produceren en ons verplaatsen.

Nadere informatie

HOOGSTE TIJD VOOR DE LANGE TERMIJN!

HOOGSTE TIJD VOOR DE LANGE TERMIJN! HOOGSTE TIJD VOOR DE LANGE TERMIJN! Verslag ECN/PBL symposium over recente ontwikkelingen in het energiebeleid ECN/PBL 14 maart 2016 Colofon Hoogste tijd voor de lange termijn! Verslag ECN/PBL symposium

Nadere informatie

De Energietransitie van Onderaf

De Energietransitie van Onderaf De Energietransitie van Onderaf Rapportage WP3 - Handelingsperspectieven DEEL 0 Inleiding 1 Auteurs Roelien Attema & Geerte Paradies Uitgegeven voor Titel Versie 1.0 STEM programma Rapportage WP3 Handelingsperspectieven

Nadere informatie

Slimme Netten. Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander

Slimme Netten. Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander Slimme Netten Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander Netbeheer Nederland (1) Netbeheer Nederland brancheorganisatie van alle elektriciteit-

Nadere informatie

Nadeel: Of kolencentrales gaan minder bijstoken en worden nog minder duurzaam.

Nadeel: Of kolencentrales gaan minder bijstoken en worden nog minder duurzaam. ENERGIE 1 Kolencentrales sluiten (Rijks) Een grote reductie in broeikasgassenemissies in Nederland. 2 Niet langer meer worden gezien als ondernemer wanneer je energie deelt met je buurt en hier dus geen

Nadere informatie

De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren

De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren Inspiratie voor de avond Marc Londo, ECN Beleidsstudies Alkmaar 1 april 2015 www.ecn.nl Boodschappen 1. De energiehuishouding verandert, en daar zijn

Nadere informatie

Minder emissies, betere bereikbaarheid. Afscheid Frans v.d. Steen, 26 juni 2014 Huib van Essen, manager Verkeer, CE Delft

Minder emissies, betere bereikbaarheid. Afscheid Frans v.d. Steen, 26 juni 2014 Huib van Essen, manager Verkeer, CE Delft Minder emissies, betere bereikbaarheid Afscheid Frans v.d. Steen, 26 juni 2014 Huib van Essen, manager Verkeer, CE Delft CE Delft Onafhankelijk, not-for-profit consultancy, opgericht in 1978 Ca. 40 medewerkers

Nadere informatie

Regelgeving: een jungle?

Regelgeving: een jungle? Elektriciteitswet 1998 Gefundeerd op het traditionele systeem Grootschalige productie, transport naar passieve consumenten Kosten van transport collectief gemaakt Project Stroom: - integratie gas en elektriciteitswet

Nadere informatie

Verandering van Tijdperk: revolutie voor het Beroeps Onderwijs

Verandering van Tijdperk: revolutie voor het Beroeps Onderwijs Verandering van Tijdperk: revolutie voor het Beroeps Onderwijs Amsterdam, 15 Juni 2017 twitter.com/janrotmans We leven NIET in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Hengelo, 25

Nadere informatie

Transitie naar een. CO -neutrale toekomst

Transitie naar een. CO -neutrale toekomst Transitie naar een CO -neutrale toekomst 2 CO 2 reductie van bron tot gebruiker Steeds méér duurzame energie, maar niet minder CO 2 -uitstoot KLIMAATVERDRAG VAN PARIJS In het verdrag van Parijs werd afgesproken

Nadere informatie

Energie voor morgen, vandaag bij GTI

Energie voor morgen, vandaag bij GTI Energie voor morgen, vandaag bij GTI Jet-Net docentendag 5 juni 2008 GTI. SMART & INVOLVED GTI is in 2009 van naam veranderd: GTI heet nu Cofely SLIMME ENERGIENETWERKEN, NU EN MORGEN 2008 2010 Centrale

Nadere informatie

Toekomstdenken. Waarom toekomstdenken voor elke organisatie onmisbaar is

Toekomstdenken. Waarom toekomstdenken voor elke organisatie onmisbaar is Toekomstdenken Waarom toekomstdenken voor elke organisatie onmisbaar is De wereld van vandaag is dynamisch en complex en zal steeds sneller veranderen. Trends als globalisering en technologie hebben hun

Nadere informatie

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo Maak werk van zon & wind Tynaarlo Aanleiding Najaarsnota 2008 aankondiging plannen voor duurzame energie Voorjaar 2009 ontwikkelen scenario s Mei 2009 raadpleging inwoners Tynaarlo Juni 2009 voorstellen

Nadere informatie

Is EU-beleid de molensteen voor de Nederlandse energiesector? Mark Dierikx, Directeur-generaal Energie, Telecom en Mededinging

Is EU-beleid de molensteen voor de Nederlandse energiesector? Mark Dierikx, Directeur-generaal Energie, Telecom en Mededinging Is EU-beleid de molensteen voor de Nederlandse energiesector? Mark Dierikx, Directeur-generaal Energie, Telecom en Mededinging Eindbeeld: een CO 2 -neutrale energievoorziening Nederland verbindt zich aan

Nadere informatie

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen Eneco Groep Duurzame energie voor iedereen Duurzame koploper Eneco is het grootste energiebedrijf van Nederland in publieke handen. Onze missie is betaalbare duurzame energie mogelijk maken die altijd,

Nadere informatie

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen De toekomst van de energievoorziening Gemeenten, provincies, bedrijven en projectontwikkelaars gaan zich steeds meer richten op duurzame energiedoelstellingen,

Nadere informatie

Uit het Startdocument Experiment de Toegang de volgende inleidende tekst:

Uit het Startdocument Experiment de Toegang de volgende inleidende tekst: Aanleiding voor de start van een IWP de Toegang: Uit het Startdocument Experiment de Toegang de volgende inleidende tekst: Met het experiment de Toegang bereidt de gemeente Emmen zich in 2013-2014 met

Nadere informatie

Smart Grids, bouwstenen voor slimmer energiegebruik. ENGIE Infra & Mobility

Smart Grids, bouwstenen voor slimmer energiegebruik. ENGIE Infra & Mobility Smart Grids, bouwstenen voor slimmer energiegebruik ENGIE Infra & Mobility De daad bij het woord, de techniek bij de plannen Over een aantal jaren ziet de energievoorziening in Nederland er geheel anders

Nadere informatie

Doorrekening gebouwde omgeving met het Energietransitiemodel

Doorrekening gebouwde omgeving met het Energietransitiemodel Doorrekening gebouwde omgeving met het Energietransitiemodel Mogelijke transitiepaden naar 235 en 25: tempo en soort van elektrificatie Brede bijeenkomst transitiepad lage temperatuurwarmte, 27 september

Nadere informatie

De Cleantech Regio Stedendriehoek 1 daagt uit!

De Cleantech Regio Stedendriehoek 1 daagt uit! Stedendriehoek 1 daagt uit! Eo Wijers-prijsvraag 2014-2015 1 Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst en Zutphen eo wijers-stichting voor ruimtelijke kwaliteit in de regio Stedendriehoek daagt

Nadere informatie

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu Beleggen in de toekomst de kansen van beleggen in klimaat en milieu Angst voor de gevolgen? Stijging van de zeespiegel Hollandse Delta, 6 miljoen Randstedelingen op de vlucht. Bedreiging van het Eco-systeem

Nadere informatie

Enexis. De veranderende rol van de netbeheerder. Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis. 12 november 2015

Enexis. De veranderende rol van de netbeheerder. Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis. 12 november 2015 Enexis De veranderende rol van de netbeheerder Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis 12 november 2015 Rol Enexis in de elektriciteitsketen Elektriciteitscentrale voor de opwek van elektriciteit

Nadere informatie

Strategische agenda pag. 3 Onze missie pag. 3 Onze koers pag. 5 Onze speerpunten pag. 6 Onze kerntaken

Strategische agenda pag. 3 Onze missie pag. 3 Onze koers pag. 5 Onze speerpunten pag. 6 Onze kerntaken Strategische agenda 2018-2020 pag. 3 Onze missie pag. 3 Onze koers pag. 5 Onze speerpunten pag. 6 Onze kerntaken Onze missie Wij staan voor goede en betaalbare zorg voor alle inwoners van Nederland. Onze

Nadere informatie

WELKOM! BESTENDIGE ZORG, OOK NA DE #ZORG41

WELKOM! BESTENDIGE ZORG, OOK NA DE #ZORG41 WELKOM! BESTENDIGE ZORG, OOK NA DE VERGRIJZINGSPIEK! Wie zijn wij? Daphne Truijens Jorinde Vernooij Wie zijn jullie? Programma Speed Workshop Strategisch Scenariodenken in de Zorg 1e Ronde 30 min Presentatie:

Nadere informatie

Presentatie Nieuwe energie voor het klimaat

Presentatie Nieuwe energie voor het klimaat Presentatie Nieuwe energie voor het klimaat WERKPROGRAMMA SCHOON EN ZUINIG en WKK Pieter Boot Inhoud 1. Waarom Schoon en Zuinig? 2. Welke doelen? 3. Hoe groot is de trendbreuk? 4. Hoofdlijnen gevolgde

Nadere informatie

Energietransitie = CO 2 -transitie

Energietransitie = CO 2 -transitie Energietransitie = CO 2 -transitie MARJOLEIN DIEPERINK VMR 14 JUNI 2017 DE ACTOREN STIP OP DE HORIZON - PARIJSAKKOORD: Een (bijna) CO2-neutrale samenleving in 2050! EEN (BIJNA) CO2-NEUTRALE SAMENLEVING

Nadere informatie

IPIN Proeftuin Lochem

IPIN Proeftuin Lochem IPIN Proeftuin Lochem Inleiding, samenwerking, uitdaging Oktober 2013 Ben Tubben Opzet programma IN4Energy Het consortium IN4Energy maakt het mogelijk dat deelnemers aan de proeftuin daadwerkelijk richting

Nadere informatie

Robotisering Deze trend gaat over toenemende robotisering van onze maatschappij. Technologie komt steeds meer in ons leven eerst figuurlijk maar nu oo

Robotisering Deze trend gaat over toenemende robotisering van onze maatschappij. Technologie komt steeds meer in ons leven eerst figuurlijk maar nu oo Circulaire Economie Deze trend gaat over in je leven steeds meer betekenis geven aan wat je doet, hoe je consumeert en wat voor invloed dit heeft op de wereld. We gaan vaker hergebruiken, herstellen en

Nadere informatie

30196 Duurzame ontwikkeling en beleid. 32813 Kabinetsaanpak Klimaatbeleid op weg naar 2020. Brief van de minister van Economische Zaken

30196 Duurzame ontwikkeling en beleid. 32813 Kabinetsaanpak Klimaatbeleid op weg naar 2020. Brief van de minister van Economische Zaken 30196 Duurzame ontwikkeling en beleid 32813 Kabinetsaanpak Klimaatbeleid op weg naar 2020 Nr. 380 Brief van de minister van Economische Zaken Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den

Nadere informatie

Energiemarkt moet op de schop

Energiemarkt moet op de schop jeroen de haas Energiemarkt moet op de schop De liberalisering van de Europese energiemarkt heeft niet goed uitgewerkt voor Nederland, zegt Jeroen de Haas, bestuursvoorzitter van Eneco. Zitten we straks

Nadere informatie

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta)

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Agenda Stad Concernstaf CSADV Stadhuis Grote Kerkplein 15 Postbus 538 8000 AM Zwolle Telefoon (038) 498 2092 www.zwolle.nl Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Hoe houden we onze delta leefbaar

Nadere informatie

De opkomst van all-electric woningen

De opkomst van all-electric woningen De opkomst van all-electric woningen Institute for Business Research Jan Peters Directeur Asset Management Enexis Inhoud Beeld van de toekomst Veranderend energieverbruik bij huishoudens Impact op toekomstige

Nadere informatie

Naar een kennisprogramma Bodem & Ondergrond

Naar een kennisprogramma Bodem & Ondergrond Naar een kennisprogramma Bodem & Ondergrond Douwe Jonkers Directoraat-Generaal Ruimte & Water COB-congres 30 oktober 2014 Inhoud Aanleiding Thema s Werkwijze Start Kennisprogramma Bodem & Ondergrond Vandaag:

Nadere informatie

Groeiplan voor warmte. een initiatief van provincies, gemeenten en sector

Groeiplan voor warmte. een initiatief van provincies, gemeenten en sector Groeiplan voor warmte een initiatief van provincies, gemeenten en sector 27 november 2015 De Provincies Gelderland, Zuid-Holland, Noord-Holland, en Limburg, Metropoolregio Rotterdam Den Haag, de Gemeenten

Nadere informatie

Energieoplossingen van de toekomst

Energieoplossingen van de toekomst Energieoplossingen van de toekomst Duurzaam en innovatief Naast de transformatorstations die Alfen voornamelijk aan netbeheerders levert, leggen we complete elektriciteitsnetwerken aan bij klanten in de

Nadere informatie

Voor een Duurzame werkomgeving. MVO4Holland www.mvo4holland.nl

Voor een Duurzame werkomgeving. MVO4Holland www.mvo4holland.nl Voor een Duurzame werkomgeving MVO4Holland www.mvo4holland.nl EEN D U U R Z A M E W E R K O M G E V I N G? Een duurzame werkomgeving? Onze overtuiging: Iedereen heeft recht op een zinvolle werkplek! De

Nadere informatie

De kosten van de energietransitie, en: kansen voor de gasindustrie. Martien Visser Lector Energietransitie & Netwerken. Hanzehogeschool Groningen

De kosten van de energietransitie, en: kansen voor de gasindustrie. Martien Visser Lector Energietransitie & Netwerken. Hanzehogeschool Groningen De kosten van de energietransitie, en: kansen voor de gasindustrie Martien Visser Lector Energietransitie & Netwerken Hanzehogeschool Groningen Hanzehogeschool Groningen (circa 30.000 studenten) Energy

Nadere informatie

Opschalen en Opschieten Marjan Minnesma 29 juni 2017

Opschalen en Opschieten Marjan Minnesma 29 juni 2017 Opzij opzij opzij - maak plaats, maak plaats, maak plaats. Wij hebben ongelofelijke haast. Opschalen en Opschieten Marjan Minnesma 29 juni 2017 Emissie vs concentratie CO 2 -emissie daalt nauwelijks -

Nadere informatie

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Fons Claessen sr.adviseur klimaat, energie & duurzaamheid Gemeente Nijmegen Waarom moeten we iets doen?? 1: Klimaatverandering 2: Energie en grondstoffen 3.

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

Middels deze brochure bieden we inzicht in:

Middels deze brochure bieden we inzicht in: 2 Daarom energieopslag In het energieakkoord van 2013 is afgesproken dat Nederland in 2050 volledig draait op duurzame energie. Zon en wind worden daarmee de belangrijkste bronnen van elektriciteit. Een

Nadere informatie

Volgspot 1: Zorgpact KAM

Volgspot 1: Zorgpact KAM Volgspot 1: Zorgpact KAM Bestuurlijk Overleg Arbeidsmarkt 10 mei 2017 Waar werkt de regio aan? Regionale Zorgpactagenda Bestuurlijk Overleg Arbeidsmarkt (BO AM): In 2008 is regio Kennemerland, Amstelland

Nadere informatie

Van oefening naar impact: volwassen lokaal klimaatbeleid De urgentie 3. De kanteling van rollen 4. Macro ontwikkelingen /

Van oefening naar impact: volwassen lokaal klimaatbeleid De urgentie 3. De kanteling van rollen 4. Macro ontwikkelingen / Van oefening naar impact: volwassen lokaal klimaatbeleid 1. 2. De urgentie 3. De kanteling van rollen 4. Macro ontwikkelingen / Uitdaging Uitdaging: bestuurlijk draagvlak Uitdaging: onder de 350 ppm komen

Nadere informatie

Werken aan de zorg van morgen

Werken aan de zorg van morgen Werken aan de zorg van morgen Uitkomsten zorgdebat VNG Jaarcongres 2015 E-health, wonen en zorg Whitepaper Ruim baan voor initiatieven om langer gezond thuis te wonen Hoofdstuk 1: Uitdagingen Hoofdstuk

Nadere informatie

Figuur 1: De ontwikkeling van de kostprijs van zonne-energie en batterijen versus de consumentenprijs van elektriciteit

Figuur 1: De ontwikkeling van de kostprijs van zonne-energie en batterijen versus de consumentenprijs van elektriciteit Energiebedrijven op zoek naar toegevoegde waarde De transitie naar een hernieuwbaar en deels decentraal energielandschap zal zich doorzetten. De vervanging van de centrale elektriciteitsproductie door

Nadere informatie

4 oktober Utrecht

4 oktober Utrecht 4 oktober 2017 Utrecht 1 Waarom een RES? 1. Verantwoordelijkheid energietransitie wordt voor een belangrijk deel bij gemeenten gelegd. Maar ze hebben beperkte grip. 2. Praten over energietransitie betekent

Nadere informatie

Wat vraagt de energietransitie in Nederland?

Wat vraagt de energietransitie in Nederland? Wat vraagt de energietransitie in Nederland? Jan Ros Doel/ambitie klimaatbeleid: Vermindering broeikasgasemissies in 2050 met 80 tot 95% ten opzichte van 1990 Tussendoelen voor broeikasgasemissies Geen

Nadere informatie

GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT

GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT 12 GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT Duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen staan bij Greenportkas ondernemer Joep Raemakers hoog aangeschreven. De ondernemer wil tomaten telen, de uitputting

Nadere informatie

Gas op Maat. Postbus 250, 3190 AG Hoogvliet Rotterdam Telefoon +31(0)

Gas op Maat. Postbus 250, 3190 AG Hoogvliet Rotterdam Telefoon +31(0) Gas op Maat De maatschappij is op weg naar een CO 2 -neutraal energiesysteem. De gassector wil graag bijdragen aan het behalen van deze doelstelling. In de transitieperiode is de rol van aardgas maatwerk:

Nadere informatie

MAAK JOUW TOEKOMSTBEELD VAN GORCUM

MAAK JOUW TOEKOMSTBEELD VAN GORCUM MAAK JOUW TOEKOMSTBEELD VAN GORCUM Hoe ziet Gorinchem er in 2032 uit? Wat voor stad willen we dan zijn? Dat gaan we vastleggen in een Visie van de Stad. Iedereen kan daaraan meewerken. Graag zelfs! Maak

Nadere informatie

Waarom? Wat willen we? En hoe? Position paper Vereniging Elektrische Rijders

Waarom? Wat willen we? En hoe? Position paper Vereniging Elektrische Rijders Waarom? Wat willen we? En hoe? Position paper Vereniging Elektrische Rijders Najaar 2016 Waarom een vereniging voor elektrische rijders? Elektrisch rijden is in opmars. Elektrisch rijden is cool, het is

Nadere informatie

REGIONAAL POLITIEK PROGRAMMA JONGE DEMOCRATEN GRONINGEN

REGIONAAL POLITIEK PROGRAMMA JONGE DEMOCRATEN GRONINGEN REGIONAAL POLITIEK PROGRAMMA JONGE DEMOCRATEN GRONINGEN 1. Mobiliteit en Ruimte 1. Openbaar vervoer 1.1. Duurzaamheid 1.1.. Treinen Voor het treinnetwerk zijn de provincies Groningen en Friesland samen

Nadere informatie

Energiewende vs Energietransitie

Energiewende vs Energietransitie Energiewende vs Energietransitie Jan Rotmans Amsterdam, 23-09-2013 www.twitter.com/janrotmans Cijfermatige Trends Energiemix Duitsland versus Nederland Duitsland Nederland kolen 25% 7% olie 34% 56% aardgas

Nadere informatie

Position paper Regietafel Energietransitie Utrecht

Position paper Regietafel Energietransitie Utrecht Position paper Regietafel Energietransitie Utrecht februari 2017 position paper regietafel energietransitie utrecht 2/6 Regietafel Energietransitie Utrecht Hieronder treft u informatie over de Regietafel

Nadere informatie

Een zonnige toekomst!

Een zonnige toekomst! Een zonnige toekomst! Bernard ter Haar, april 2016 Zonne-energie wordt in rap tempo goedkoper. Als we naar de curves kijken die de verwachte prijs van opgewekte energie met zon-pv beschrijven dan mogen

Nadere informatie

ICT als aanjager van de onderwijstransformatie

ICT als aanjager van de onderwijstransformatie ICT als aanjager van de onderwijstransformatie ICT als aanjager van de onderwijstransformatie Technologische innovatie biedt het onderwijs talloze mogelijkheden. Maar als we die mogelijkheden echt willen

Nadere informatie

Energieakkoord voor duurzame groei. 6 september 2013

Energieakkoord voor duurzame groei. 6 september 2013 Energieakkoord voor duurzame groei 6 september 2013 Programma perspresentatie Korte toelichting Energieakkoord voor duurzame groei Wiebe Draijer Korte toelichting doorrekeningen ECN/PBL/EIB Maarten Hajer

Nadere informatie

Heeft u zicht op de toekomst?!

Heeft u zicht op de toekomst?! 1 Heeft u zicht op de toekomst?! Hoe zit het met de toekomst van uw markt? Wanneer heeft u voor het laatst kritisch gekeken naar uw aannames over de toekomst van uw markten, klanten, toeleveranciers en

Nadere informatie

Minder emissies, betere bereikbaarheid. Haags Milieucentrum, 26 februari 2013 Huib van Essen, manager Verkeer, CE Delft

Minder emissies, betere bereikbaarheid. Haags Milieucentrum, 26 februari 2013 Huib van Essen, manager Verkeer, CE Delft Minder emissies, betere bereikbaarheid Haags Milieucentrum, 26 februari 2013 Huib van Essen, manager Verkeer, CE Delft Overzicht CE Delft Mobiliteit kost ons veel Mogelijkheden CO 2 -reductie transport

Nadere informatie

Smart Grids. Ernst ten Heuvelhof 10-1-2011. Challenge the future. Delft University of Technology

Smart Grids. Ernst ten Heuvelhof 10-1-2011. Challenge the future. Delft University of Technology Smart Grids Ernst ten Heuvelhof Smart Grids Twee-richtingsverkeer stroom in laagspanningsnet Real time prijzen stroom zichtbaar voor afnemers Taskforce Smart Grids Ingesteld door Minister van EZ Secretariaat

Nadere informatie