Mantelzorgondersteuning in de. Huisartsenpraktijk. Eindrapportage. Steunpunt Mantelzorg Drenthe. Het Haagje LE Hoogeveen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Mantelzorgondersteuning in de. Huisartsenpraktijk. Eindrapportage. Steunpunt Mantelzorg Drenthe. Het Haagje 131 7902 LE Hoogeveen"

Transcriptie

1 Steunpunt Mantelzorg Drenthe Het Haagje LE Hoogeveen Telefoon Internet en Mantelzorgondersteuning in de KvK Meppel Huisartsenpraktijk Eindrapportage november 2008

2 Evelyne Scheps Taco Eisenga Mantelzorgondersteuning in de Huisartsenpraktijk / november

3 Inhoud 1 Managementsamenvatting 4 2 Mantelzorgondersteuning in de huisartsenpraktijk. 9 3 De huisarts en mantelzorgondersteuning Verslag resultaten september 2007 tot en met september Bevindingen, conclusies en aanbevelingen 28 Mantelzorgondersteuning in de Huisartsenpraktijk / november

4 1 Managementsamenvatting Voor u ligt de eindrapportage van het project Mantelzorgondersteuning in de Huisartsenpraktijk. In dit verslag wordt beschreven hoe het project van september 2007 tot en met september 2008 is verlopen. Het project is gericht op het vorm geven van de samenwerking tussen het Steunpunt Mantelzorg en huisartsenpraktijken. De doelstelling is om mantelzorgers nog beter te kunnen bereiken door het realiseren van een vindplaatsgerichte, laagdrempelige en vooral herkenbare mantelzorgondersteuning. Een aantal belangrijke ervaringen tijdens dit project: Mantelzorgers hebben duidelijk hun waardering laten blijken voor deze nieuwe manier van werken waarbij zij expliciet aangeven blij te zijn met de aangereikte en ingezette ondersteuning, voortvloeiende uit de samenwerking van de huisarts met de mantelzorgconsulent. Er zullen veel meer mantelzorgers in beeld komen door verbeterde beeldvorming bij de huisartsen. Mantelzorgondersteuning in de Huisartsenpraktijk / november

5 De huisartsen hechten veel waarde aan aanscherping in de beeldvorming en herkenning; herhaalde casuïstiekbespreking en rechtstreeks overleg tussen de huisarts en de mantelzorgconsulent wordt als zeer waardevol ervaren. Niet iedere huisartsenpraktijk heeft de ruimte om de mantelzorgconsulent te huisvesten. Mantelzorgondersteuning maakt geen wezenlijk onderdeel uit van de vele taken van huisartsen. Aandacht voor herkenning van mantelzorgers kan in het gedrang komen, evenals de opzet en voortgang van de samenwerking met de mantelzorgconsulent. De factor tijd en motivatie spelen een cruciale rol bij de ontwikkelingen in dit project. Het vooraf gestelde budget beperkte in deze pilot uitbreiding van het begeleiden van mantelzorgers tot het aantal van 10 per praktijk totaal 30 o.a. i.v.m. een beperkt aantal beschikbare uren van de mantelzorgconsulent voor dit project. Mantelzorgondersteuning in de Huisartsenpraktijk / november

6 Het aantal uren beschikbaar gesteld voor personele inzet is met name ten aanzien van projectleiding niet toereikend geweest. Er is voor dit project al belangstelling getoond door andere gemeenten in Nederland. Realisatie: De doelen die voor dit project gesteld zijn met betrekking tot de rechtstreekse ondersteuning van mantelzorgers zijn gehaald. Hierbij dient te worden vermeld dat één huisartsenpraktijk zich kort na de aftrap heeft teruggetrokken. De bereikte mantelzorgers zijn door de twee resterende praktijken in beeld gebracht zodat kan worden vastgesteld dat er per deelnemende praktijk meer mantelzorgers zijn bereikt dan als doel was gesteld. Een aantal andere doelen vragen meer ruimte en tijd. Hierbij gaat het om het stimuleren en verbeteren van de positie van vrijwilligers binnen de zorg alsmede de schakelfunctie van de huisartsen in het meer bekendheid geven aan Vrijwillige Thuiszorg inzake de afstemming tussen vraag en aanbod. Binnen de projectfase heeft indien van toepassing afstemming plaatsgevonden tussen Het Zorgloket van de gemeente Emmen en diverse andere partijen inzake de ondersteuning aan de mantelzorgers. Mantelzorgondersteuning in de Huisartsenpraktijk / november

7 Dit rapport geeft een indicatie over hoe vorm en inhoud kan worden gegeven aan de invulling van de samenwerking. Met de gemeente Emmen zal nog afstemming moeten plaatsvinden over de gezamenlijke meerwaarde van dit project en de vertaling naar plaatsing en nut in het kader van de WMO. Belangrijke aanbevelingen: Uit de bevindingen van de medewerkers aan de pilot is gebleken dat er een goed draagvlak bestaat voor continuering van de samenwerking en het verder uitbouwen van het concept. De tot besluit van de pilot in Zuidoost Drenthe gehouden enquête onder huisartsen, gaf als uitkomst een grote belangstelling met betrekking tot deze vorm van samenwerking aan. Zowel het merendeel van de deelnemende huisartsen als de mantelzorgconsulent zien veel kansen om op de ingeslagen weg verder te gaan en nieuwe praktijken te enthousiasmeren voor deze vorm van samenwerking. Aangezien de reële verwachting bestaat dat zowel bij de deelnemende praktijken van de pilot als bij de uitrol over meer praktijken er meer mantelzorgers in een korter tijdsbestek zullen worden bereikt, is het aan te bevelen om structurele financiering beschikbaar te stellen. Deze financiering zal een flexibel deel moeten bevatten om ontwikkelingen, innovatie en groei mogelijk te maken. Het onderzoeken van samenwerking in dit opzicht met andere gemeenten binnen Zuidoost Drenthe door de gemeente Emmen zou een goede spin off van de ervaringen in de uitgevoerde pilot betekenen. Projectstructuur Opdrachtgever: Financier: Dirkje Mulder Boers Manager Icare Mantelzorgondersteuning Gemeente Emmen Projectleiders Steunpunt Mantelzorg: Evelyne Scheps deelnemende huisartsenpraktijken: Taco Eisenga Mantelzorgconsulenten: Marian Feddema & Esther Hilberts Deelnemende huisartsenpraktijken: Huisartsenpraktijk Dennenlaan te Emmen Groepspraktijk ValkenHOED te Nieuw Amsterdam Huisartsenpraktijk Eisenga te Erica Mantelzorgondersteuning in de Huisartsenpraktijk / november

8 Huisartsenpraktijk Westerhof te Erica Mantelzorgondersteuning in de Huisartsenpraktijk / november

9 2 Mantelzorgondersteuning in de huisartsenpraktijk. Achtergrond en pilotbeschrijving. De maatschappelijke rol van de huisartsenij: relatie met de WMO. In 2006 is een gemeenschappelijk initiatief tot stand gekomen tussen huisartsen en het Steunpunt Mantelzorg om te komen tot een pilot waarin samenwerking tussen beide partijen ten aanzien van mantelzorgondersteuning zou kunnen worden onderzocht. Eind 2006 is hiertoe vanuit zowel de Huisartsengroep SchoEN als het Steunpunt Mantelzorg contact opgenomen met de gemeente Emmen om te verkennen welke effecten de in te voeren WMO op de huisartsgeneeskundige zorg zou gaan hebben en welke rol huisartsen bij verschillende prestatievelden kunnen hebben. Enkele huisartsengroepen Zodiac en Huisartsengroep Coevorden zijn hierbij betrokken en vanaf begin 2007 hebben ook de huisartsenkring Drenthe en ProGez bij de WMO overleggen geparticipeerd. Raakvlakken vanuit de WMO kunnen er zijn op ondermeer de prestatievelden indicering, informatievoorziening, mantelzorgondersteuning, wonen&zorg en OGGZ. Verkenningen hebben o.a. geresulteerd in: Het opzetten van een pilot mantelzorgondersteuning gekoppeld aan de huisartsenpraktijk september 2007 tot en met september WMO conferenties gemeenten, Kring Drenthe en ProGez in maart en oktober Voorbereiding op verdere uitwerking WMO projecten in relatie tot de eerstelijnszorg. De gezondheidszorg is enorm in beweging, waarbij samenwerken, onderscheiden en ondernemen de sleutelwoorden vormen in de nota Dynamische Eerstelijnszorg van het ministerie van VWS januari Deze dynamiek vraagt om een visie op een sterke en samenhangende 1 e lijn, dichtbij en vertrouwd. Zorg in de buurt in samenhang met thuiszorg en psychologische zorg inclusief Mantelzorgondersteuning in de Huisartsenpraktijk / november

10 mantelzorgondersteuning, met een maatschappelijke rol en verschuiving van zorg van 2 e naar 1 e lijn vraagt om heroriëntatie, taakverdeling en regie. Uit: Gepaste zorg, Raad voor de Volksgezondheid en Zorg 2004 Zorg en maatschappij vormen communicerende vaten: druk op de zorg met korte opnames in het ziekenhuis, wachttijden bij specialisten en bij de thuiszorg, maar ook bij de verzorgings en verpleeghuizen, leidt tot meer complexe zorg in de thuissituatie en dus op de huisartsgeneeskundige zorg en de mantelzorger. Vanuit de AWBZ en de WMO ontstaat meer druk door meer zelfparticipatie alvorens recht op professionele zorg ontstaat. Deze ontwikkelingen vragen om een heroriëntatie op huisartsgeneeskundige zorg en mantelzorgondersteuning in relatie tot de zorgverzekeringswet, de Awbz en de WMO. Een heroriëntatie met een spanningsveld tussen behouden en benutten, veranderlijke verantwoordelijkheden en regie. Effect door samenhang E K x A M x K x R V x S : K Het Effect E van een verandering is afhankelijk van de Kwaliteit K van het plan en de Acceptatie A door degenen die het plan moeten uitvoeren. Die hangt samen met de Motivatie M, de Kennis K en de Randvoorwaarden R zoals tijd, personeel, ruimte, geld en ondersteuning etc. Door veranderingen door te voeren op basis van een zo groot mogelijk Vertrouwen V kunnen met grote Snelheid S stappen worden gezet en hoeven er minder tijdrovende en dure controlemechanismen ingebouwd te worden, zodat de Kosten K beperkt blijven. Door lagere kosten is meer geld beschikbaar voor de Randvoorwaarden R en door Vertrouwen V en respect voor ieders professionaliteit en deskundigheid gaat de Motivatie M omhoog. Op deze wijze wordt de acceptatie van een verandering vergroot en is dus het effect groter. Aandacht voor alle onderdelen van deze formule is dus van belang voor het bereiken van effect. Anderzijds leidt gebrek aan aandacht hiervoor tot frustratie, vertraging, hogere kosten en lagere motivatie, waardoor dus minder effect. T. Eisenga, huisarts gebaseerd o.a. op de wet van Maier en The speed of trust van Stephan Covey Mantelzorgondersteuning in de Huisartsenpraktijk / november

11 Mantelzorgondersteuning in de Huisartsenpraktijk / november

12 3 De huisarts en mantelzorgondersteuning. Aanleiding en probleemstelling. Mantelzorgers zorgen voor een chronisch zieke, gehandicapte of hulpbehoevende partner, ouder, kind of ander familielid, vriend of kennis. Mantelzorg is vaak langdurig, intensief en onbezoldigd. Het gaat jaarlijks om zo n 3,7 miljoen Nederlanders waarvan mantelzorgers meer dan acht uur per week en langer dan drie maanden voor een ander zorgen. In 2001 waren tussen de en mantelzorgers zeer zwaar of zelfs overbelast ofwel 7%. Deze cijfers kunnen inmiddels ruim naar boven toe worden bijgesteld. De belasting loopt hoog op als mensen veel uren hulp geven en/of hun partner of kind moeten verzorgen. Bezuinigingen, wachttijden, langer thuis verblijven met meer complexe zorg leiden tot toenemende druk en belasting. Ondersteuning op maat kan helpen tegen deze overbelasting. Vaak herkennen mensen zich niet direct in de term of benaming mantelzorger. Ze zoeken niet gericht naar voorzieningen die hen tot steun kunnen zijn. Als zij uiteindelijk toch hulp zoeken, hebben zij moeite de weg te vinden in alle voorzieningen die er zijn. Veel mantelzorgers zijn vrouw en boven de 40 jaar. Naast de dagelijkse zorg voor hun huishouden en hun kinderen en/of naast hun werk buitenshuis, hebben zij te maken met het feit dat ouders en/of schoonouders ook vaak een beroep op hen doen. Door zowel de vorige als de volgende generatie wordt behoorlijk aan deze vrouwen getrokken. Een op de tien kinderen en jongeren in Nederland groeit op in een gezin waarin een ouder, broer of zus een langdurige ziekte, handicap, psychische aandoening of ernstige verslaving heeft. Voor veel van deze kinderen en jongeren betekent dat een zware belasting. Het gewone Mantelzorgondersteuning in de Huisartsenpraktijk / november

13 kind zijn komt in het gedrang temeer omdat deze kinderen en jongeren ook bij de mantelzorg betrokken zijn, terwijl de maatschappelijke ontplooiing nog grotendeels moet plaatsvinden. Eenderde tot de helft van de mantelzorgers heeft zelf gezondheidsproblemen. De gezondheidsproblemen uiten zich in de vorm van angst, slapeloosheid, depressie, rusteloosheid, oververmoeidheid, afhankelijkheid van kalmerende medicatie, geringe eigenwaarde, maag en darmklachten, nek en rugklachten, hyperventilatie, geprikkeldheid en hoofdpijn. Daarnaast speelt het sociaal maatschappelijke probleem van vereenzaming een belangrijke rol. Mantelzorgondersteuning is geen specifieke huisartsgeneeskundige zorg. De huisarts kan echter door zijn vertrouwensfunctie en betrokkenheid in gezinnen met chronisch zieken door tijd en persoonlijke aandacht een zinvolle bijdrage leveren in de signalering van overbelasting mantelzorgers. Vaak doet de huisarts dat zelf, samen met bij de patiënt betrokken hulpverlenende instanties. Het inschakelen van mantelzorgondersteuning in veelal complexe situaties, kan een meerwaarde hebben voor de kwaliteit en effectiviteit van zorg. Ondersteuning van de mantelzorger kan overbelasting van het systeem voorkomen. In dit licht zal preventie daarom in de zorg om en aan de mantelzorger een plaats moeten krijgen. Het Steunpunt Mantelzorg is een plek waar mantelzorgers terecht kunnen met al hun vragen en voor ondersteuning door de mantelzorgconsulent. Tevens biedt het Steunpunt Mantelzorg de mogelijkheid voor respijtzorg door inzet van vrijwilligers zodat de mantelzorger er even tussenuit kan. Deze respijtzorg kan in diverse vormen Mantelzorgondersteuning in de Huisartsenpraktijk / november

14 worden aangeboden. Zowel het Zorgloket van de gemeente als de huisartsen zijn op de hoogte van deze mogelijkheden en kunnen de mantelzorger hier op wijzen. Ondersteuning is maatwerk en begint bij vraag en probleemverheldering en een luisterend oor. De mantelzorgconsulent geeft onder andere informatie en advies, neemt desgewenst regeltaken over, bemiddelt daar waar nodig en geeft cursussen etc. Het Steunpunt Mantelzorg levert veel inzet om mantelzorgers te bereiken. Er wordt nauw samengewerkt met diverse ketenpartners met als doel cliënten optimaal te kunnen bedienen en niet alleen hulp te bieden in en/of vastgelopen situaties maar ook en steeds vaker preventief ondersteuning aan te reiken. De samenwerking met de huisartsen kan hierin van grote betekenis zijn bij complexe en/of vastgelopen situaties, maar ook en steeds vaker preventief te werken. Er zijn in Zuid Oost Drenthe drie Steunpunten Mantelzorg gekoppeld aan de Zorgloketten welke zijn gevestigd in Emmen, Coevorden en Borger Odoorn. Opzet pilot mantelzorgondersteuning In de drie huisartsen groeps praktijken in Erica, Nieuw Amsterdam en Emmen is van september 2007 tot en met september 2008 in een pilot een samenwerkingsrelatie tussen huisartsen en mantelzorgondersteuning opgezet. Door de schakelfunctie van de huisarts zou signalering van probleemsituaties en vaker of vroeger inzetten van mantelzorgondersteuning meerwaarde kunnen hebben in het bereiken van overbelaste mantelzorgers. Deze pilot is gefinancierd door de gemeente Emmen met subsidiegeld vanuit de WMO als verkenning op die samenwerking. Spreekuurmodel accent 1 e halfjaar Na algemene voorinformatie, inzet op beeldvorming en een praktijkbezoek door de projectleiding coördinator Steunpunt Mantelzorg en een huisarts, is in de eerste helft van de pilot maandelijks een spreekuurdagdeel door de mantelzorgconsulent gehouden in de deelnemende praktijken. Informatie, herkenning, motivatie en verwijzen waren thema s die de aandacht kregen. Vervolgcontacten met hulpvragende mantelzorgers na een eerste inventarisatie in de praktijk vonden, zoals gebruikelijk in de werkwijze van het Steunpunt Mantelzorg, door de mantelzorgconsulent plaats aan huis. Regulier overleg huisarts mantelzorgconsulent accent 2 e halfjaar In de tweede helft van de pilot is het spreekuur in de huisartsenpraktijk vervangen door structureel overleg tussen de huisartsen en de mantelzorgconsulent. Nieuw aangemelde mantelzorgers werden besproken alsmede feedback met betrekking tot de voortgang en het effect van de ingezette ondersteuning Mantelzorgondersteuning in de Huisartsenpraktijk / november

15 4 Verslag resultaten september 2007 tot en met september 2008 Doel: Het doel van het project Mantelzorgondersteuning in de Huisartsenpraktijk is het realiseren van een vindplaatsgerichte, laagdrempelige en herkenbare mantelzorgondersteuning voor de gemeente Emmen waarbij de huisarts de schakelfunctie vervult tussen de mantelzorger en de mantelzorgconsulent. S ubdoel 1: Per praktijk worden minimaal 10 mantelzorgers geholpen. Resultaat: Mantelzorgers worden door de huisarts als zodanig h erkend en ontvangen de voor hen benodigde ondersteuning. Activiteit: Huisartsen, praktijkondersteuners en praktijkassistenten ontvangen bij herhaling de benodigde informatie m.b.t. de beeldvorming zowel de algemene alsmede de meer specifieke informatie en casuïstiek. Huisarts en mantelzorgconsulent bespreken samen de mogelijkheden voor de mantelzorgers waarna per mantelzorger ondersteuning op maat wordt geboden. Mantelzorgondersteuning in de Huisartsenpraktijk / november

16 Mantelzorgers ontvangen de voor hen relevante informatie en ondersteuning. Realisatie: Kort na de start van de pilot heeft 1 huisartsenpraktijk zich onttrokken aan verdere deelname. De twee overgebleven praktijken hebben samen bijna het totaal aantal ten doel gestelde mantelzorgers gehaald. In het eerste halfjaar zijn er per praktijk 1x per maand spreekuren gehouden. In de praktijken staat de aanwezigheid van de consulent duidelijk verwoord d.m.v. displays op de balie in beeld. Mantelzorgers krijgen de ondersteuning aangereikt door de huisarts. Praktijkassistentes verzorgen de 1 e afspraak voor de mantelzorgers op het spreekuur. In het tweede half jaar is er uitsluitend persoonlijk overleg met de huisarts. Communicatie verloopt deels via de interne mail per praktijk. Mantelzorgondersteuning in de Huisartsenpraktijk / november

17 Er zijn in totaal 27 mantelzorgers individueel ondersteund. Extra: Naar aanleiding van de beeldvorming heeft 1 huisarts aangegeven dat bij screenen van het cliëntenbestand zeker 30 mantelzorgers zouden kunnen worden gevonden. Hieruit zou dan een groepsinformatiebijeenkomst kunnen voortvloeien. Helaas bleek door tijdgebrek bij de betreffende huisarts dat screenen van het bestand niet mogelijk was op korte termijn, waardoor de groepsbijeenkomst niet kon worden gerealiseerd. Mantelzorgondersteuning in de Huisartsenpraktijk / november

18 Subdoel 2: Na inzet op de zorgsituatie in brede zin een accentverschuiving teweeg brengen van complexe situaties naar preventieve zorg om overbelasting van de mantelzorger te voorkomen. Resultaat: Huisartsen richten zich vooralsnog op de complexe situaties alsmede de overbelaste mantelzorgers. Op termijn is de verwachting dat er geleidelijk een verschuiving zal plaatsvinden naar vroegsignalering en informeren van mantelzorgers in spé over de mogelijkheid van gedachten te wisselen met het Steunpunt Mantelzorg. Echte preventie, bijv. in de maatschappij cq op scholen, ligt vooral op het vlak van collectieve preventie en is niet des huisarts. Deze activiteiten in het kader van preventieve zorg past minder goed bij huisartsgeneeskundige zorg en is meer passend bij de taak van de gemeente en het Steunpunt Mantelzorg. Activiteit: Inspelen op de door de huisarts voorgedragen casuïstiek met betrekking tot preventieve zorg in zich ontwikkelende situaties. Verbreden van de informatie op preventieve ondersteuning aan mantelzorgers in bijv. groepsverband. De PR activiteiten ook richten op preventiemaatregelen. Subdoel 3: Een schakelfunctie door de huisartsen praktijken in het geven van bekendheid aan de toegankelijkheid van en de inzet op mantelzorgondersteuning. Resultaat: Mantelzorgondersteuning in de Huisartsenpraktijk / november

19 De huisartsen zijn bekend met de problematiek van mantelzorgers, geven beknopte informatie betreffende de mogelijkheden van mantelzorgondersteuning en verwijzen naar de mantelzorgconsulent. Activiteit: Huisartsen ontvangen regelmatig gevraagd of ongevraagd informatie van de mantelzorgconsulent. Realisatie: Mantelzorgers zijn blij met de aandacht van de huisarts voor hun problematiek; zij voelen zich gehoord en weten zich gezien. Mantelzorgers herkennen zich in het mantelzorger zijn. Mantelzorgers doen makkelijker en sneller een beroep op mantelzorgondersteuning. Mantelzorgers worden in een steeds vroeger stadium geholpen. Extra: Mantelzorgondersteuning in de Huisartsenpraktijk / november

20 Om draagvlak voor verdere samenwerking te onderzoeken heeft er een enquête plaatsgevonden onder de huisartsen in Zuidoost Drenthe. De respons was 66% en daarvan heeft 82% aangegeven iets met mantelzorgondersteuning te willen. Mantelzorgondersteuning in de Huisartsenpraktijk / november

21 Subdoel 4: Het stimuleren en verbeteren van de positie van de vrijwilligers binnen de zorg. Resultaat: De huisartsen zijn bekend met de Vrijwillige Thuiszorg en kunnen inzet van een vrijwilliger benoemen naar de mantelzorger als mogelijke oplossing tot ondersteuning. Activiteit: De huisarts overlegt de mogelijke inzet van een vrijwilliger met de mantelzorger en de mantelzorgconsulent. Realisatie: In een 3 tal gevallen is een vrijwilliger ingezet. Subdoel 5: Naast lokale mantelzorgondersteuning met een brede toegankelijkheid, een goed functionerend back office systeem waarin voorzien wordt in zowel samenwerking als afstemming tussen de gemeente, de huisartsen en diverse andere partijen zorg en welzijnsinstellingen, woningcorporaties etc.. Resultaat: Het Steunpunt Mantelzorg in Emmen houdt in de persoon van de mantelzorgconsulent spreekuur in het gemeentehuis en onderhoudt een nauwe samenwerking met de medewerkers van Het Zorgloket. Mantelzorgondersteuning in de Huisartsenpraktijk / november

22 Het back office systeem werkt naar behoren. Binnen de diverse ketens van zorgorganisaties is in brede zin een goede samenwerking en uitwisseling gerealiseerd. Concurreren en samenwerken in de zorg gaan niet altijd samen en kan voor een goede hulpverlening aan de mantelzorger een bedreiging vormen. Activiteit: De mantelzorgconsulent onderhoudt het netwerk, investeert in nieuwe contacten en benut alle mogelijkheden ten behoeve van de cliënt. De mantelzorgconsulent werkt nauw met Het Loket en de diverse instanties samen ten behoeve van de cliënt. De mantelzorgconsulent heeft een schakelfunctie tussen de huisartsen en de cliënt enerzijds en de diverse samenwerkende organisaties anderzijds. Mantelzorgondersteuning in de Huisartsenpraktijk / november

23 Realisatie: Naast de brede toegankelijkheid van de lokale mantelzorgondersteuning bestaat een goed functionerend back office systeem waarin wordt voorzien in samenwerking door onderlinge afstemming tussen de gemeente, de huisartsen en diverse andere organisaties met betrekking tot de zorg aan de cliënt. Mantelzorgondersteuning in de Huisartsenpraktijk / november

24 Subdoel 6: Huisartsen, Icare Mantelzorgondersteuning en de gemeente Emmen onderzoeken gezamenlijk op welke wijze inhoud kan worden gegeven aan de invulling van de schakelfunctie van de huisartsen. Resultaat: De uitkomst van de pilot over de periode september 2007 tot en met september 2008 biedt mogelijkheden/handvatten om de schakelfunctie verder te concretiseren en vorm te geven. Activiteit: Naast het basisconcept opzet worden enkele variabelen aangeboden om per praktijk maatwerk te kunnen leveren. Er wordt inzet geleverd op het verder uitwerken van het basisconcept en de variabelen. Realisatie: Het onderzoek met betrekking tot de invulling van de schakelfunctie van de huisartsen heeft voldoende bruikbare informatie opgeleverd om het concept verder te brengen. Subdoel 7: Huisartsen, Icare Mantelzorgondersteuning en de gemeente Emmen onderzoeken gezamenlijk wat de cijfermatige meerwaarde is van een mzo spreekuur in de huisartsenpraktijk ten opzichte van een koppeling aan dorps /wijkcentra cq. regionale zorgloketten. Resultaat: Het is duidelijk dat er meerwaarde is van een mzo spreekuur in de huisartsenpraktijk. Activiteit: Gedurende het pilotjaar zijn er spreekuren gehouden in de deelnemende praktijken. Mantelzorgondersteuning in de Huisartsenpraktijk / november

25 Gedurende het pilotjaar is er vorm gegeven aan de onderlinge afstemming ten behoeve van de cliënt tussen de huisartsen en de mantelzorgconsulent. Er is actief gekeken naar het aantal mantelzorgers in de bestanden van de huisartsen. Realisatie: De korte lijn via de huisartsenpraktijk met betrekking tot het aanbieden en inzetten van mantelzorgondersteuning is zeer waardevol gebleken. De koppeling aan de praktijk, dichtbij de huisartsen en onder hun aandacht is zowel praktisch als gevoelsmatig voor de mantelzorger en de huisartsen een zeer goede insteek gebleken. Hierbij staat de mogelijkheid tot directe communicatie tussen de huisartsen en de mantelzorgconsulent centraal. De waarde van de schakeling tussen het Steunpunt Mantelzorg en huisartsen heeft zich bewezen t.o.v. de conventionele werkwijze en is aanvullend aan die in het Zorgloket. Door Mantelzorgondersteuning in de Huisartsenpraktijk / november

26 vertrouwensbasis, herkenbaar en dichtbij, is voor de patiënt/mantelzorger minder drempel om met het Steunpunt Mantelzorg in contact te komen. Hoe deze toegevoegde waarde zich verhoudt tot koppelingen tussen huisartsen en Het Steunpunt Mantelzorg ten opzichte van de contactmogelijkheid via thuiszorg en/of dienstencentra moet nog onderwerp van bespreking worden. De mogelijkheid voor mantelzorgers om hun hulpvragen neer te kunnen leggen bij Het Zorgloket zal moeten blijven bestaan. De uitdrukkelijke wens om dit concept te kunnen uitrollen en implementeren wordt met de gemeente Emmen besproken. Mantelzorgondersteuning in de Huisartsenpraktijk / november

27 Subdoel 8: Het geven van een eindadvies voor de langere termijn en het verkrijgen van structurele financiering. Resultaat: Het eindadvies is geschreven en de gemeente Emmen neemt een besluit over het al dan niet structureel financieren van de voortgaande samenwerking tussen de huisartsen praktijken in de gemeente Emmen en het Steunpunt Mantelzorg. Activiteit: Het schrijven van de eindrapportage alsmede het advies aan de gemeente Emmen. Realisatie: De eindrapportage is voltooid. Mantelzorgondersteuning in de Huisartsenpraktijk / november

28 5 Bevindingen, conclusies en aanbevelingen Huisartsenpraktijken hebben een zinvolle signaleringsfunctie en werken drempelverlagend bij de inzet van mantelzorgondersteuning. Bij de huisarts ontstaat door herhaalde beeldvorming en praktische casuïstiek meer inzicht in de overbelastingseffecten van mantelzorgers in complexe thuissituaties bij de zorg voor patiënten. Ook heeft de huisarts inzicht gekregen in situaties waarin mogelijke overbelasting op termijn kan ontstaan. Preventieve informatie van de mantelzorger in spé kan dan door de huisarts worden gegeven. Die signaleringsfunctie komt goed tot zijn recht door de situatie steeds vanuit ander perspectief te benaderen en te belichten steeds een andere bril opzetten. Naast de chronisch zieke is er een partner die zorg levert, die werkt en naast het huishouden en de zorg voor eventuele kinderen ten behoeve van zorg aan de zieke partner van alles en nog wat moet regelen. Mogelijk zijn er kinderen in het gezin wiens leven beïnvloed wordt door een zieke ouder, broer of zus en die veelal uitgebreid bij de hulp betrokken zijn. De opeenstapeling van hulpverlening rond de chronisch zieke en de toenemende complexiteit van de zorg is een van de signalen om mantelzorgondersteuning in te zetten. Mantelzorgondersteuning in de Huisartsenpraktijk / november

29 De mantelzorger kan zelf patiënt zijn ten gevolge van overbelasting door de geleverde zorg aan de zorgvrager. Ondersteuning door de mantelzorgconsulent kan een positief effect hebben op de gezondheid van de mantelzorger waardoor deze de zorg langer kan blijven geven. De inbreng van de mantelzorgconsulent bij het analyseren van de situatie en het zoeken naar passende ondersteuningsmogelijkheden heeft meerwaarde. De mantelzorgconsulent kent het terrein van regelgeving en ondersteuningsmogelijkheden in het netwerk met vele betrokken organisaties, zodat op maat een passend aanbod aan de overbelaste mantelzorger kan worden gedaan. Deze werkwijze past ook uitstekend bij het stimuleren van buurtgerichte zorg. Voor overleg en samenwerking van deze maatschappelijke rol in de huisartsenij is een open houding en tijd nodig. Deze activiteiten in het kader van samenwerking met overige zorgaanbieders of maatschappelijke organisaties worden niet direct gefinancierd vanuit het zorgstelsel. Bovendien moet informatie makkelijk toegankelijk maar wel beschermd en herkenbaar zijn om vlot door de huisarts te kunnen worden ingepast in de patiëntenzorg. Vanuit de WMO kan deze rol gefaciliteerd worden. De enquête in Zuidoost Drenthe onder huisartsen. De enquête die onder 64 huisartsen in Zuidoost Drenthe verdeeld over 35 praktijken is gehouden met betrekking tot de bekendheid met mantelzorgondersteuning en de behoefte en bereidheid tot samenwerking, leverde het volgende beeld op. De gegevens zijn uitgesplitst naar de gemeenten Emmen en Coevorden. Slechts 6 huisartsen van de Kring Zuidoost Drenthe werken in de gemeente Borger Odoorn. Hierover zijn geen goede uitspraken mogelijk. De enquête is ingevuld door 66% van de huisartsen. Van de respondenten was 36% reeds van tevoren op de hoogte van het Steunpunt Mantelzorg, terwijl 18% deze wel eens had ingeschakeld. Emmen en Coevorden tonen hierbij een verschillend beeld. Zo acht 82% van de huisartsen samenwerking gewenst en staan open voor een actievere/andere rol van de huisartsenpraktijk bij mantelzorgondersteuning. Randvoorwaarden voor deze aanvullende rol zijn: Efficiënt en doeltreffend. Mantelzorgondersteuning in de Huisartsenpraktijk / november

30 Dichtbij en herkenbaar gekoppeld aan de praktijk. Persoonlijk contact. Vergoeding van tijd en ruimte. Emmen Coevorden Totaal* Aantal praktijken Aantal huisartsen Respons op enquête 64% 69% 66% Steunpunt bekend 41% 27% 36% Steunpunt ooit ingeschakeld 23% 9% 18% Samenwerking gewenst 78% 91% 82% Tijdsinvestering minuten/maand * In de gemeente Borger/Odoorn werken slechts enkele huisartsen die deel uitmaken van de Kringcommissie ZO Drenthe tussen haakjes. De hieruit voortvloeiende gegevens zijn derhalve niet bepalend en zijn buiten beschouwing gelaten in de berekeningen. Conclusies naar aanleiding van de eindevaluatie: De huisartsen praktijken kunnen de signalerende rol vervullen inzake de problematiek van de mantelzorger. De huisartsen hebben zich in betrekkelijk korte tijd de beeldvorming ten aanzien van mantelzorgers eigen weten te maken. Mantelzorgondersteuning in de Huisartsenpraktijk / november

In de Gemeente Marum

In de Gemeente Marum In de Gemeente Marum Gezamenlijk Plan van aanpak ondersteuning mantelzorg en vrijwillige thuishulp van de gemeenten Marum, Grootegast en Leek 27 april 2006 Projectbureau WWZ Mw. H.J. Vrijhof J.J. de Jong

Nadere informatie

Gespreksformat (half)jaarlijks overleg gemeente Venray MEE

Gespreksformat (half)jaarlijks overleg gemeente Venray MEE Gespreksformat (half)jaarlijks overleg gemeente Venray MEE Inleiding Op 13 sept.2010 hebben de gemeente Venray en MEE een samenwerkingsovereenkomst getekend. Hierin spreken zij uit welke doelen zij samen

Nadere informatie

Beleid mantelzorg. Versie 031109 Herzieningsdatum 031112

Beleid mantelzorg. Versie 031109 Herzieningsdatum 031112 Beleid mantelzorg Herzieningsdatum 031112 Mantelzorgbeleid Cederhof Mantelzorg kan worden gedefinieerd als de extra zorg en begeleiding die mensen, vrijwillig, langdurig en onbetaald, verlenen aan personen

Nadere informatie

Maak werk van mantelzorg

Maak werk van mantelzorg Tips en best practices voor ondersteuning mantelzorgers Maak werk van mantelzorg oktober 13 De ontwikkeling van dit document is tot stand gekomen mede dankzij Instituut Gak Auteur: Stichting Werk&Mantelzorg

Nadere informatie

DE GGZ IN DE 9 PRESTATIEVELDEN

DE GGZ IN DE 9 PRESTATIEVELDEN WMO W A A I E R Obstakels - Voorwaarden en Aanbevelingen DE GGZ IN DE 9 PRESTATIEVELDEN 1 Het bevorderen van sociale samenhang en leefbaarheid van dorpen wijken en buurten Obstakels Isolement Vooroordelen

Nadere informatie

Dé mantelzorger bestaat niet

Dé mantelzorger bestaat niet Dé mantelzorger bestaat niet Deze notitie over mantelzorg is opgesteld is samenwerking met: Stichting Pulse, Plaatselijk Overleg Gehandicapten, het Nederlandse Rode Kruis, de Zonnebloem IJsselstein, de

Nadere informatie

we zijn in beeld VPTZ-ZU/ Hospice Nieuwegein

we zijn in beeld VPTZ-ZU/ Hospice Nieuwegein we zijn in beeld VPTZ-ZU/ Hospice Nieuwegein Beleid 2012-2013 Inleiding Dit beleidsstuk is geschreven om in beeld te brengen wat onze organisatie doet, waar we voor staan en waar we goed in zijn, hoe we

Nadere informatie

Vrijwilligershulp zichtbaar en beschikbaar, in de sector Wonen, Welzijn & Welzijn. Werkplan 2011

Vrijwilligershulp zichtbaar en beschikbaar, in de sector Wonen, Welzijn & Welzijn. Werkplan 2011 Vrijwilligershulp zichtbaar en beschikbaar, in de sector Wonen, Welzijn & Welzijn Werkplan 2011 Haarlem, 11 juni 2010 Net-Werk Vrijwilligershulp Zuid-Kennemerland Wilhelminastraat 23 2011 VJ Haarlem telefoon:

Nadere informatie

Schakelen naar het juiste recept

Schakelen naar het juiste recept Schakelen naar het juiste recept Onderzoek naar verwijswerkwijze van huisartsen en praktijkondersteuners in Amsterdam-Zuid Voorjaar 2013 Aanleiding onderzoek Er is veel aandacht voor de inzet van de wijkverpleegkundige

Nadere informatie

Antwoorden op vragen over veranderingen Wmo/Awbz

Antwoorden op vragen over veranderingen Wmo/Awbz Antwoorden op vragen over veranderingen Wmo/Awbz BEREIKBAARHEID EN INFORMATIE Hoe word ik als cliënt geïnformeerd over de veranderingen? Met een brief van de gemeente Met een persoonlijk gesprek in 2015

Nadere informatie

Minters Mantelzorg. Kenniscentrum voor mantelzorgers én professionals. Voor mantelzorgers. Voor professionals. Over mantelzorg

Minters Mantelzorg. Kenniscentrum voor mantelzorgers én professionals. Voor mantelzorgers. Voor professionals. Over mantelzorg Voor mantelzorgers Voor professionals Over mantelzorg Minters Mantelzorg Kenniscentrum voor mantelzorgers én professionals Zorgt u meer dan acht uur per week en/of langer dan drie maanden voor uw partner,

Nadere informatie

Welkom. Raadsconferentie Gulpen-Wittem 3 oktober 2013. Gertie de Veen en Sonja Vlaming Directeur en mantelzorgconsulent

Welkom. Raadsconferentie Gulpen-Wittem 3 oktober 2013. Gertie de Veen en Sonja Vlaming Directeur en mantelzorgconsulent Welkom Raadsconferentie Gulpen-Wittem 3 oktober 2013 Gertie de Veen en Sonja Vlaming Directeur en mantelzorgconsulent Inhoud presentatie Informatie en kengegevens Steunpunt Mantelzorg De praktijk aan het

Nadere informatie

Doel. Inleiding. De mantelzorger als samenwerkingspartner MANTELZORGBELEID VIERSTROOM

Doel. Inleiding. De mantelzorger als samenwerkingspartner MANTELZORGBELEID VIERSTROOM MANTELZORGBELEID VIERSTROOM Doel Het doel van deze tekst is een kader beschrijven waarbinnen doelstellingen en randvoorwaarden zijn vastgelegd die de samenwerking met mantelzorgers en ondersteuning van

Nadere informatie

BEREIKBAARHEID EN INFORMATIE

BEREIKBAARHEID EN INFORMATIE Vragen en antwoorden Klankbordgroep In het najaar van 2014 hebben een aantal cliënten en mantelzorgers uit de zes Dongemondgemeenten (Aalburg, Drimmelen, Geertruidenberg, Oosterhout, Werkendam en Woudrichem)

Nadere informatie

Beleid mantelzorg en vrijwilligers Fener Zorg

Beleid mantelzorg en vrijwilligers Fener Zorg P a g i n a 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 1 2. Begrippen 1-2 3. Verschillen tussen mantelzorg en vrijwilligerswerk 2 4. Mantelzorg in Rotterdam 2-3 5. Visie van Fener Zorg op mantelzorg en vrijwilligers

Nadere informatie

Aanpak: OGGz. Beschrijving

Aanpak: OGGz. Beschrijving Aanpak: OGGz De gemeente heeft de vragenlijst betreffende deze aanpak ingevuld en relevante documentatie toegestuurd. Een beperktere vragenlijst over deze aanpak is ingevuld door: OGGz Z.O. Drenthe GGD

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Bijlage: Literatuurlijst. Rapport onderzoek naar Centraal Punt Mantelzorg Aa en Hunze

Inhoudsopgave. Bijlage: Literatuurlijst. Rapport onderzoek naar Centraal Punt Mantelzorg Aa en Hunze Inhoudsopgave 1. Inleiding 2 2. Literatuuronderzoek 3 3. Interviews met medewerkers (steun)punten mantelzorg 5 4. Focusgroep bijeenkomst met professionals en (ex)mantelzorgers 8 5. Conclusies en aanbevelingen

Nadere informatie

Steunpunt Mantelzorg Dokkumer-Walden Het bieden van: Informatie (brochures, website, speciale gelegenheden) Advies en begeleiding (individueel) Emotionele steun: Luisterend oor Weg naar steunpunt soms

Nadere informatie

Beknopte rapportage. Pilot Informatie voor de informele zorg

Beknopte rapportage. Pilot Informatie voor de informele zorg Beknopte rapportage van de Pilot Informatie voor de informele zorg Gemeente Enschede en Ministerie van VWS Juni december 2012 Pagina 1 Inhoud Inleiding... 3 Grotere rol van mantelzorgers en vrijwilligers...

Nadere informatie

1. Inleiding. 2. Wat moet?

1. Inleiding. 2. Wat moet? 1. Inleiding Inwoners van onze gemeente hebben behoefte aan een centrale plek van waaruit informatie, advies, ondersteuning en begeleiding wordt geboden op het gebied van wonen, zorg en welzijn. Deze vaststelling

Nadere informatie

Zoektocht. Directeur/bestuurder Socius

Zoektocht. Directeur/bestuurder Socius Is deze nieuwsbrief niet goed leesbaar, klik dan hier voor de webversie. Klik hier voor een PDF van de nieuwsbrief. Socius januari 2014 Zoektocht Op de drempel van 2014 kijk ik nog eens naar wat ons het

Nadere informatie

Beleidsplan 2012-2017

Beleidsplan 2012-2017 TERMINALE THUISHULP NOORDWEST OVERIJSSEL Beleidsplan 2012-2017 Pagina 1 van 5 Inhoud 1. Inleiding 2. De missie van de Stichting Terminale Thuishulp NWO 3. Beleidsdoelen Stichting Terminale thuishulp Noordwest

Nadere informatie

Samen voor een sociale stad

Samen voor een sociale stad Samen voor een sociale stad 2015-2018 Samen werken we aan een sociaal en leefbaar Almere waar iedereen naar vermogen meedoet 2015 Visie VMCA 2015 1 Almere in beweging We staan in Almere voor de uitdaging

Nadere informatie

Mantelzorgbeleid Driezorg

Mantelzorgbeleid Driezorg Mantelzorgbeleid Driezorg Inleiding Mantelzorg is een belangrijk en omvangrijk deel van de zorg. Naar verwachting neemt het aandeel van mantelzorgers toe in verband met demografische en sociaal-economische

Nadere informatie

Werkplan 2007 Netwerk Palliatieve Zorg Hoeksche Waard Vastgesteld 28 februari 2007

Werkplan 2007 Netwerk Palliatieve Zorg Hoeksche Waard Vastgesteld 28 februari 2007 Werkplan 2007 Netwerk Palliatieve Zorg Hoeksche Waard 1. Inleiding In 2005 is het Netwerk Palliatieve Zorg Hoelsche Waard (NPZ HW) gestart met als doel het optimaliseren van de kwaliteit van de palliatieve

Nadere informatie

JAARVERSLAG WMO ADVIESRAAD SCHIEDAM 2010-2011

JAARVERSLAG WMO ADVIESRAAD SCHIEDAM 2010-2011 JAARVERSLAG WMO ADVIESRAAD SCHIEDAM 2010-2011 Inleiding Sinds 1 januari 2007 is de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) van kracht. Het doel van de wet is dat iedereen kan meedoen in de maatschappij,

Nadere informatie

Activiteitenplan 2010-2013. Netwerk Palliatieve Zorg Regio Zuidoost Brabant

Activiteitenplan 2010-2013. Netwerk Palliatieve Zorg Regio Zuidoost Brabant Activiteitenplan - 2013 Netwerk Palliatieve Zorg Regio Zuidoost Brabant Werkplan - 2013 Netwerk Palliatieve Zorg Zuidoost Brabant Aansluitend op de doelstellingen van het beleidsplan van het netwerk staan

Nadere informatie

Rapportage Enquête Mantelzorgondersteuning 2012

Rapportage Enquête Mantelzorgondersteuning 2012 Rapportage Enquête Mantelzorgondersteuning 2012 November 2012 Inhoudsopgave Samenvatting... 3 Inleiding... 4 Onderzoeksopzet... 4 Doel... 4 Aanpak... 4 Blok I: Algemene gegevens... 5 Figuur 1: Leeftijd...

Nadere informatie

Activiteitenplan 2014

Activiteitenplan 2014 Activiteitenplan 2014 Voorwoord Voor u ligt het activiteitenplan van de stichting Hospice en vrijwillige terminale thuiszorg Midden- Holland. Het plan is een afgeleide van het beleidsplan en de activiteiten

Nadere informatie

Stichting Vrijwilligers Thuiszorg Geldrop - Mierlo & Nuenen c.a.

Stichting Vrijwilligers Thuiszorg Geldrop - Mierlo & Nuenen c.a. Stichting Vrijwilligers Thuiszorg Geldrop - Mierlo & Nuenen c.a. Jaarverslag 2013 Inhoudsopgave. Gedicht 3. Voorwoord 4. Doelstelling en werkwijze van de Stichting 5. Verslag van het bestuur 6. Verslag

Nadere informatie

Plan organisatie ouderenzorg in de wijk of gemeente Regio Zwolle

Plan organisatie ouderenzorg in de wijk of gemeente Regio Zwolle Plan organisatie ouderenzorg in de wijk of gemeente Regio Zwolle Datum: augustus 2015 Versienummer: 1 Het plan organisatie ouderenzorg is ontwikkeld door: Olof Schwantje en Dita van Leeuwen (HRZ), Carla

Nadere informatie

Het perspectief van de mantelzorger. Refereerbijeenkomst Medisch Maatschappelijk Werkers 28-02- 2013 Ellen MJ Witteveen

Het perspectief van de mantelzorger. Refereerbijeenkomst Medisch Maatschappelijk Werkers 28-02- 2013 Ellen MJ Witteveen Het perspectief van de mantelzorger Refereerbijeenkomst Medisch Maatschappelijk Werkers 28-02- 2013 Ellen MJ Witteveen Probleemstelling Ziekenhuizen moeten steeds meer terug naar de kerntaken. Daarbij

Nadere informatie

Uitvoeringsplan Wmo beleid 2013-2016 Samen sterk in de Wmo Gemeente Slochteren

Uitvoeringsplan Wmo beleid 2013-2016 Samen sterk in de Wmo Gemeente Slochteren Uitvoeringsplan Wmo beleid 2013-2016 Samen sterk in de Wmo Gemeente Slochteren 1 Prestatieveld Sociale Samenhang en Leefbaarheid Doel: Versterken van het zorgzaam samenleven Wat deden we al en blijven

Nadere informatie

Uitvoeringsplan Lokaal Gezondheidsbeleid 2013 en 2014

Uitvoeringsplan Lokaal Gezondheidsbeleid 2013 en 2014 Uitvoeringsplan Lokaal Gezondheidsbeleid en 2014 Via de evaluatie Lokaal Gezondheidsbeleid 2010- hebben wij gemeld dat voor Lokaal Gezondheidsbeleid geen afzonderlijke nota meer verschijnt. Dit omdat gezondheid

Nadere informatie

Verslag. Sub Regionale Samenwerkingsoverleg Zuid West Hervorming Langdurige Zorg Drenthe

Verslag. Sub Regionale Samenwerkingsoverleg Zuid West Hervorming Langdurige Zorg Drenthe Verslag Sub Regionale Samenwerkingsoverleg Zuid West Hervorming Langdurige Zorg Drenthe 18 februari 2015 WMO regio Drenthe Subregio Noord Midden Regionale Samenwerking Hervorming Langdurige Zorg Drenthe

Nadere informatie

Rapport naar aanleiding van het onderzoek naar vrijwilligerswerk, maatschappelijke stage en mantelzorg in

Rapport naar aanleiding van het onderzoek naar vrijwilligerswerk, maatschappelijke stage en mantelzorg in Rapport naar aanleiding van het onderzoek naar vrijwilligerswerk, maatschappelijke stage en mantelzorg in Inleiding In de Adviesraad Wmo is een vraag gesteld over bevindingen betreffende de uitbesteding

Nadere informatie

voorstel Beslisnota voor de raad Openbaar Mantelzorgondersteuning en waardering Versienummer 1

voorstel Beslisnota voor de raad Openbaar Mantelzorgondersteuning en waardering Versienummer 1 Beslisnota voor de raad Openbaar Onderwerp Mantelzorgondersteuning en waardering Versienummer 1 Portefeuillehouder Nelleke Vedelaar Informant Erna van Dijk Eenheid/Afdeling Ontwikkeling / OWS Telefoon

Nadere informatie

Wmo 2015 Gemeente Zeist

Wmo 2015 Gemeente Zeist Wmo 2015 Gemeente Zeist Het veranderende zorgaanbod voor ouderen, mantelzorgers en mensen met dementie. Dinsdag 14 oktober 2014 Even voorstellen Naam: Judith van Leeuwen Functie: accountmanager Wmo bij

Nadere informatie

Verslag Sub regionale Samenwerkingsoverleg Noord Midden Drenthe Hervorming Langdurige Zorg

Verslag Sub regionale Samenwerkingsoverleg Noord Midden Drenthe Hervorming Langdurige Zorg Verslag Sub regionale Samenwerkingsoverleg Noord Midden Drenthe Hervorming Langdurige Zorg 21 mei 2015 WMO regio Drenthe Subregio Noord Midden Regionale Samenwerking Hervorming Langdurige Zorg Drenthe

Nadere informatie

Doel WMO Werkwijze Wmo-adviesraad Visie Wmo-adviesraad Plannen. WMO adviesraad gemeente Landerd

Doel WMO Werkwijze Wmo-adviesraad Visie Wmo-adviesraad Plannen. WMO adviesraad gemeente Landerd Gemeente Landerd Doel WMO Werkwijze Wmo-adviesraad Visie Wmo-adviesraad Plannen Wettelijke verplichting Wmo Adviesraad Convenant Plichten Bevoegdheden Verantwoordelijkheden 1. De leefbaarheid van de gemeente

Nadere informatie

De AWBZ en de VVT (verpleging, verzorging en thuiszorg) na de verkiezingen van september 2012.

De AWBZ en de VVT (verpleging, verzorging en thuiszorg) na de verkiezingen van september 2012. De AWBZ en de VVT (verpleging, verzorging en thuiszorg) na de verkiezingen van september 2012. Savant-Zorg Regionale gecertificeerde organisatie voor verpleging en verzorging. Wij bieden verpleging en

Nadere informatie

Notitie scheiden van wonen en zorg Kenmerk 13s043

Notitie scheiden van wonen en zorg Kenmerk 13s043 Notitie scheiden van wonen en zorg Kenmerk 13s043 Inleiding De overheid heeft besloten over te gaan het scheiden van de financiering van wonen en zorg. De overheid heeft ook besloten tot hervormingen van

Nadere informatie

Reactie op advies Mantelzorgondersteuning en waardering

Reactie op advies Mantelzorgondersteuning en waardering bericht Ontwikkeling Maatschappelijke Ontwikkeling Retouradres: Postbus 10007, 8000 GA Zwolle Participatieraad Zwolle t.a.v. de heer J. van der Heiden Sassenstraat 33 8011 PB..ZWOLLE Stadskantoor Lübeckplein

Nadere informatie

Manifest. voor de intensieve vrijwilligerszorg

Manifest. voor de intensieve vrijwilligerszorg Manifest voor de intensieve vrijwilligerszorg Manifest voor de intensieve vrijwilligerszorg Meer dan 15.000 mensen zijn vrijwilliger bij een Waarom dit manifest? organisatie voor Vrijwillige Thuishulp,

Nadere informatie

Rapport Onderzoek Toegang Wmo 2015

Rapport Onderzoek Toegang Wmo 2015 Z Rapport Onderzoek Toegang Wmo 2015 Maart 2015 In opdracht van het Transitiebureau Wmo Team Kennisnetwerk Wmo Inhoudsopgave 1. Inleiding 2 2. Over het onderzoek 3 3. De resultaten 4 3.1 Omvang deelnemende

Nadere informatie

Factsheet Veranderingen in de Zorg 2015 (AWBZ, LIZ, Zvw en Wmo):

Factsheet Veranderingen in de Zorg 2015 (AWBZ, LIZ, Zvw en Wmo): Factsheet Veranderingen in de Zorg 2015 (AWBZ, LIZ, Zvw en Wmo): Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ): Collectieve Volksverzekering voor ziektekostenrisico s, waarvoor je je niet individueel kunt

Nadere informatie

het antwoord op de Basis GGZ

het antwoord op de Basis GGZ het antwoord op de Basis GGZ mentale ondersteuning direct en dichtbij 2 Inhoudsopgave Indigo Wat is de Basis GGZ? Verwijscriteria Wat kan Indigo mij bieden? 1. POH-GGZ 2. Generalistische Basis GGZ 3. mirro:

Nadere informatie

Rapportage raadpleging april 2012. Stichting Vrijwillige Thuiszorg Overijssel

Rapportage raadpleging april 2012. Stichting Vrijwillige Thuiszorg Overijssel Rapportage raadpleging april 2012 Stichting Vrijwillige Thuiszorg Overijssel Amsterdam, april 2012 Inhoudsopgave Inleiding 2 Deelrapportage mantelzorgers 5 Algemene gegevens 5 Bereikbaarheid 8 Informatievoorziening

Nadere informatie

het antwoord op de Basis GGZ

het antwoord op de Basis GGZ het antwoord op de Basis GGZ mentale ondersteuning direct en dichtbij Inhoudsopgave Indigo Wat is de Basis GGZ? Verwijscriteria Wat kan Indigo mij bieden? 1. POH-GGZ 2. Generalistische Basis GGZ 3. mirro:

Nadere informatie

Algemeen: Antwoorden in rood op vragen gesteld op de bijeenkomst over zorg in Stadsdorp Rivierenbuurt 13 december 2014.

Algemeen: Antwoorden in rood op vragen gesteld op de bijeenkomst over zorg in Stadsdorp Rivierenbuurt 13 december 2014. Antwoorden in rood op vragen gesteld op de bijeenkomst over zorg in Stadsdorp Rivierenbuurt 13 december 2014. Zie ook http://www.amsterdam.nl/zorg-welzijn/zorg-ouderen/ Algemeen: Wat betekenen de bezuinigingen

Nadere informatie

Mantelzorgbeleid ZAB Nederland

Mantelzorgbeleid ZAB Nederland Mantelzorgbeleid ZAB Nederland 1. Inleiding Mantelzorg is een thema dat momenteel veel aandacht krijgt in onze samenleving. Het gaat om zorg die noodzakelijkerwijs langdurig, onbetaald en vanuit een persoonlijke

Nadere informatie

De slimste route? Vormgeven toegang

De slimste route? Vormgeven toegang De slimste route? Vormgeven toegang Grote veranderingen in zorg en ondersteuning Taken vanuit AWBZ, Jeugdzorg, Werk en inkomen. Passend onderwijs (toegang tot onderwijs) De slimste route (voor Hengelo)

Nadere informatie

Verbeteren door vernieuwen en verbinden

Verbeteren door vernieuwen en verbinden Verbeteren door vernieuwen en verbinden Visie op het sociaal domein Hoeksche Waard tot stand gekomen met medewerking van professionele organisaties, vrijwilligersorganisaties en organisaties van zorgvragers

Nadere informatie

Zorg Groep Beek en de huisarts, samen goed in ketenzorg

Zorg Groep Beek en de huisarts, samen goed in ketenzorg Zorg Groep Beek en de huisarts, samen goed in ketenzorg Inleiding Zorg Groep Beek (ZGB) is al vele jaren een heel goed alternatief voor cliënt gerichte thuiszorg en wijkverpleging in de Westelijke Mijnstreek.

Nadere informatie

Rapport Onderzoek Mantelzorgbeleid

Rapport Onderzoek Mantelzorgbeleid Rapport Onderzoek Mantelzorgbeleid In opdracht van VNG Datum: 16-6-2015 Team Kennisnetwerk Wmo RadarAdvies Veemarkt 83, 1019 DB Amsterdam T (020) 463 50 50 www.radaradvies.nl Inhoudsopgave 1 Inleiding

Nadere informatie

Raads inforrnatiebrief

Raads inforrnatiebrief gemeente Eindhoven Raadsnummer o8. Ray 8o. oox Inboeknummer o88stozogg Dossiernummer 848.4o4 zr oktober zoo8 Raads inforrnatiebrief Betreft Impuls mantelzorgondersteuning zoo8-zoog. Inleiding Op voorstel

Nadere informatie

Aan de slag. Geestelijk gezond

Aan de slag. Geestelijk gezond Direct aan de slag Geestelijk gezond Iedereen streeft naar een gezond leven. Daarin past de zorg voor lichaam en geest. Niet alleen omdat mensen daar zelf bij gebaat zijn, maar ook omdat onze omgeving

Nadere informatie

Beleidsnotitie. Hulpdienst Nijmegen

Beleidsnotitie. Hulpdienst Nijmegen Beleidsnotitie Hulpdienst Nijmegen 2012-2016 2 INLEIDING Stichting Hulpdienst Nijmegen is een vrijwilligersorganisatie die zinvolle en nuttige ontmoetingen organiseert tussen vrijwilligers, hulpbehoevenden

Nadere informatie

Veranderingen in ons zorgstelsel per 1 januari 2015. Vragen & discussie

Veranderingen in ons zorgstelsel per 1 januari 2015. Vragen & discussie Veranderingen in ons zorgstelsel per 1 januari 2015 Vragen & discussie Aanleiding tot veranderingen? De zorgkosten stijgen onrustbarend. Maar is de Zorg daardoor ook verbeterd? Nee, daarom.. Oplossingen

Nadere informatie

Wat verandert er voor ouderen in het sociale domein?

Wat verandert er voor ouderen in het sociale domein? Wat verandert er voor ouderen in het sociale domein? 11 juni 2014 Bijeenkomst SBO provincie Utrecht NUZO Netwerk Utrecht Zorg voor Ouderen presentatie door Anneke van Heertum directeur Cosbo-Stad-Utrecht

Nadere informatie

Wiens verantwoordelijkheid is het eigenlijk. Mythen en feiten rond de informele steunstructuren

Wiens verantwoordelijkheid is het eigenlijk. Mythen en feiten rond de informele steunstructuren Wiens verantwoordelijkheid is het eigenlijk Mythen en feiten rond de informele steunstructuren Tot slot: Meer doelmatigheid van het professionele aanbod valt te verkrijgen door het kritisch doorlichten

Nadere informatie

Mantelzorg. Praktische informatie en tips voor mantelzorgers

Mantelzorg. Praktische informatie en tips voor mantelzorgers Mantelzorg Praktische informatie en tips voor mantelzorgers Inleiding Met de mantelzorger bedoelen we diegene die een belangrijke rol in de zorg voor een naaste vervult. Vaak is dit een ouder, partner

Nadere informatie

Enquête mantelzorg in de gemeente Haren

Enquête mantelzorg in de gemeente Haren Enquête mantelzorg in de gemeente Haren Inleiding Inwoners van Haren met fysieke of psychosociale beperkingen hebben vaak ondersteuning nodig om nog zo veel mogelijk volwaardig deel uit te kunnen maken

Nadere informatie

Zorginkoop Wlz 2017. Presentatie & Verslag Bijeenkomst cliëntenraden gehandicaptenzorg zorginkoop Wlz 2017. April 2016 Zwolle- Amersfoort- Amsterdam

Zorginkoop Wlz 2017. Presentatie & Verslag Bijeenkomst cliëntenraden gehandicaptenzorg zorginkoop Wlz 2017. April 2016 Zwolle- Amersfoort- Amsterdam Zorginkoop Wlz 2017 Presentatie & Verslag Bijeenkomst cliëntenraden gehandicaptenzorg zorginkoop Wlz 2017 April 2016 Zwolle- Amersfoort- Amsterdam Inkoopplan Jaarlijks bepalen we onze inkoopdoelen die

Nadere informatie

Mantelzorgbeleid Stichting Hanzeheerd

Mantelzorgbeleid Stichting Hanzeheerd Mantelzorgbeleid Stichting Hanzeheerd December 2010 Auteur: Jan Hiemstra 1 Inhoudsopgave Inleiding Blz. 3 H. 1. Actuele ontwikkelingen Blz. 4 H. 2. Afstemming mantelzorg en formele zorg Blz. 7 H. 3. Visie

Nadere informatie

Mantelzorgbeleid WZU Veluwe 2015

Mantelzorgbeleid WZU Veluwe 2015 Mantelzorgbeleid WZU Veluwe 2015 April 2015 Ant Stremmelaar Adviseur Zorg en Kwaliteit Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Doel 3 3. Begripsbepaling 3 4. Uitgangspunten WZU Veluwe 4 2 Inleiding Mantelzorg

Nadere informatie

Niet alles verandert in de zorg

Niet alles verandert in de zorg Over wat blijft en wat er verandert in de zorg 15 september 2014, Hercules Diessen Niet alles verandert in de zorg. Gelukkig maar! Er gaat veel veranderen in de zorg. Maar er blijft gelukkig ook veel hetzelfde;

Nadere informatie

Putten, 22 december 2015. Aan het College van Burgemeester en Wethouders Gemeente Putten.

Putten, 22 december 2015. Aan het College van Burgemeester en Wethouders Gemeente Putten. Putten, 22 december 2015 Aan het College van Burgemeester en Wethouders Gemeente Putten. Betreft: Mantelzorgondersteuning Gemeente Putten 2016 Geacht College, Op 1 december jl. ontving de Wmo-raad de adviesaanvraag

Nadere informatie

Brief van de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Brief van de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport 29689 Herziening Zorgstelsel 25424 Geestelijke gezondheidszorg Nr. 599 Brief van de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den

Nadere informatie

Aanpak: Bemoeizorg. Beschrijving

Aanpak: Bemoeizorg. Beschrijving Aanpak: Bemoeizorg De gemeente heeft de vragenlijst betreffende deze aanpak ingevuld en relevante documentatie toegestuurd. Een beperktere vragenlijst over deze aanpak is ingevuld door: GGD West-Brabant

Nadere informatie

Kenmerk 13s058 / augustus 2013. Inleiding

Kenmerk 13s058 / augustus 2013. Inleiding Kenmerk 13s058 / augustus 2013 Inleiding In de komende maanden en jaren krijgen gemeenten te maken met een drietal decentralisaties van de rijksoverheid naar de gemeentelijke overheid waarvan die in meer

Nadere informatie

Projectplan Informele Zorg

Projectplan Informele Zorg Projectplan Informele Zorg Naam van het project Informele Zorg Opdrachtgever Bestuurlijk opdrachtgever: College van B&W Ambtelijk opdrachtgever: Klara Slijkhuis Primaat houdende afdeling Afdeling Samenleving

Nadere informatie

Standpunt ouderenzorg HKA

Standpunt ouderenzorg HKA Standpunt ouderenzorg HKA 1. Achtergrond De Nederlandse bevolking veroudert en blijft steeds vaker zelfstandig thuis wonen. Huisartsen krijgen daardoor steeds meer te maken met oudere patiënten, van wie

Nadere informatie

Overzicht demen.ezorg regio Hoogeveen (februari 2011)

Overzicht demen.ezorg regio Hoogeveen (februari 2011) Overzicht demen.ezorg regio Hoogeveen (februari 2011) Zorgdiagnostiek en Icare PG- team zorgbegeleiding Behoefte zorg, wonen, Zorgzaak welzijn bepalen en regelen, Andere thuiszorg monitoren, voorlichting

Nadere informatie

Manifest. van de mantelzorger

Manifest. van de mantelzorger Manifest van de mantelzorger Manifest van de Mantelzorger Mantelzorgers zijn mensen die onbetaald en vanuit een persoonlijke band zorgen voor een hulpbehoevende oudere, chronische zieke of gehandicapte

Nadere informatie

SAMENVATTING BOUWSTENEN ZELFMANAGEMENT EN PASSENDE ZORG

SAMENVATTING BOUWSTENEN ZELFMANAGEMENT EN PASSENDE ZORG SAMENVATTING ZELFMANAGEMENT EN PASSENDE ZORG INLEIDING ZELFMANAGEMENT EN PASSENDE ZORG In samenwerking met de deelnemers van het De Bouwstenen zijn opgebouwd uit thema s die Bestuurlijk Akkoord GGZ zijn

Nadere informatie

De mantelzorg DER LIEFDE

De mantelzorg DER LIEFDE De mantelzorg DER LIEFDE Ongeveer 3,5 miljoen Nederlanders zorgen onbetaald en langdurig voor een chronisch zieke, gehandicapte of hulpbehoevende partner of familielid. Ook op de HAN zijn veel medewerkers

Nadere informatie

Koers. Het Beleidsplan 2016 2018. EVI Panel Advies en Cliëntenraden Maastricht en Heuvelland

Koers. Het Beleidsplan 2016 2018. EVI Panel Advies en Cliëntenraden Maastricht en Heuvelland EVI Panel Advies en Cliëntenraden Maastricht en Heuvelland van Ervaren via Verbeteren naar Innoveren Houthem St. Gerlach 7 mei 2015 Koers Bouwen aan Limburgse vitaliteit (Verkenners Provincie Limburg)

Nadere informatie

13 december 2007. Bijlage. Zorgvernieuwingsprojecten GGZ en Collectieve Preventie GGZ. Bestedingsplan. Regio Midden-Holland.

13 december 2007. Bijlage. Zorgvernieuwingsprojecten GGZ en Collectieve Preventie GGZ. Bestedingsplan. Regio Midden-Holland. 13 december 2007 Bestedingsplan Bijlage Regio Midden-Holland Zorgvernieuwingsprojecten GGZ en Collectieve Preventie GGZ Inleiding Op 3 oktober 2007 heeft het portefeuillehoudersoverleg Wmo ingestemd met

Nadere informatie

Commissienotitie. Onderwerp Alcohol 16 min geen goed begin. Status Informerend

Commissienotitie. Onderwerp Alcohol 16 min geen goed begin. Status Informerend Onderwerp Alcohol 16 min geen goed begin Status Informerend Voorstel 1. Kennis te nemen van de activiteiten die in Boxtel en Veghel worden ondernomen in het kader van het project Alcohol 16 min geen goed

Nadere informatie

het antwoord op de Basis GGZ

het antwoord op de Basis GGZ het antwoord op de Basis GGZ mentale ondersteuning direct en dichtbij Inhoudsopgave Indigo Wat is de Basis GGZ? Verwijscriteria Wat kan Indigo mij bieden? 1. POH-GGZ 2. Generalistische Basis GGZ Mirro:

Nadere informatie

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Meedoen& Meetellen Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Samenstelling trainingsmodule Eline Roelofsen Roel Schulte www.verwondering.nu Illustratie

Nadere informatie

Voorbereiden op het keukentafelgesprek?

Voorbereiden op het keukentafelgesprek? Voorbereiden op het keukentafelgesprek? Deze brochure helpt u daarbij! 2015 een coproductie van: Voor kinderen, partners, verwanten, vrijwilligers die mantelzorgtaken vervullen voor hen die hun dierbaar

Nadere informatie

Samen werken aan het verminderen van overbelasting

Samen werken aan het verminderen van overbelasting Samen werken aan het verminderen van overbelasting Doelgroep Wij zijn begonnen met 3 bij ons bekende Marokkaanse mantelzorgers, die alledrie balanceerde op het randje van afknappen. Zij hadden dezelfde

Nadere informatie

Goed samenspel met mantelzorgers loont! SharingDay 7-11 13

Goed samenspel met mantelzorgers loont! SharingDay 7-11 13 Goed samenspel met mantelzorgers loont! SharingDay 7-11 13 1 Wat is Mezzo? Landelijke Vereniging voor Mantelzorgers en Vrijwilligerszorg Visie: Wij maken het mogelijk dat mensen op eigen wijze voor elkaar

Nadere informatie

Samenvatting Klanttevredenheidsonderzoek Wmo en de Benchmarks Wmo resultaten over 2013

Samenvatting Klanttevredenheidsonderzoek Wmo en de Benchmarks Wmo resultaten over 2013 Samenvatting Klanttevredenheidsonderzoek Wmo en de Benchmarks Wmo resultaten over 2013 Klanttevredenheidsonderzoek Het KTO is een wettelijke verplichting wat betreft de verantwoording naar de Gemeenteraad

Nadere informatie

INDIGO HET ANTWOORD OP DE BASIS GGZ

INDIGO HET ANTWOORD OP DE BASIS GGZ INDIGO HET ANTWOORD OP DE BASIS GGZ Inhoudsopgave Indigo Brabant 2 Wat is de Basis GGZ? 2 Wat kan Indigo mij bieden? 4 1. POH-GGZ 2. Generalistische Basis GGZ Specialistische GGZ 7 Heeft u vragen? 7 Contact

Nadere informatie

Ook de wensen en eisen aan de professionele organisaties veranderen door de kanteling.

Ook de wensen en eisen aan de professionele organisaties veranderen door de kanteling. Welzijn nieuwe stijl in gemeente Apeldoorn. Maatschappelijk agenderen gericht op de kanteling van formele naar informele zorg en het versterken van de zelfredzaamheid bewoners. Wat is interessant aan deze

Nadere informatie

Voor het komende jaar heeft de Wetswinkel onder meer de volgende doelstellingen:

Voor het komende jaar heeft de Wetswinkel onder meer de volgende doelstellingen: BELEIDSVISIE 2014 2015 Samenvatting Voor het komende jaar heeft de Wetswinkel onder meer de volgende doelstellingen: De mogelijke uitbreiding naar Almere Poort onderzoeken. Benoemen van nieuwe bestuursleden.

Nadere informatie

Natuurlijk... NUTH. NUTH... Natuurlijk DE WET MAATSCHAPPELIJKE ONDERSTEUNING (WMO)

Natuurlijk... NUTH. NUTH... Natuurlijk DE WET MAATSCHAPPELIJKE ONDERSTEUNING (WMO) DE WET MAATSCHAPPELIJKE ONDERSTEUNING (WMO) Natuurlijk... NUTH NUTH... Natuurlijk Gemeente Nuth - Deweverplein 1 - Postbus 22000-6360 AA Nuth - 045-5659100 - www.nuth.nl VOORWOORD wethouder J.J.C van den

Nadere informatie

Bedrijfsplan Hospice Duurstede in Wijk bij Duurstede. Stichting Hospice Duurstede

Bedrijfsplan Hospice Duurstede in Wijk bij Duurstede. Stichting Hospice Duurstede Bedrijfsplan Hospice Duurstede in Wijk bij Duurstede Stichting Hospice Duurstede ANBI_website 24112013 Bedrijfsplan In 2008 heeft een initiatiefgroep onderzocht of het wenselijk is in de gemeente Wijk

Nadere informatie

Achtergrondinformatie geldstromen en wetten

Achtergrondinformatie geldstromen en wetten Achtergrondinformatie geldstromen en wetten Tot stand gekomen in het kader van het project RAAK-MKB Ontwerpen voor zorgverleners Auteurs Dr. F. Verhoeven; onderzoeker lectoraat Co-design (HU) Ing. K. Voortman-Overbeek;

Nadere informatie

Cursus en Thema 2015. voor mantelzorgers en vrijwilligers

Cursus en Thema 2015. voor mantelzorgers en vrijwilligers Cursus en Thema 2015 voor mantelzorgers en vrijwilligers VRIJWILLIGERS Basiscursus (voor nieuwe vrijwilligers) Aantal bijeenkomsten: 4 In vier bijeenkomsten maken nieuwe vrijwilligers kennis met diverse

Nadere informatie

Bemoeizorg Parkstad. Volwassenen

Bemoeizorg Parkstad. Volwassenen Bemoeizorg Parkstad Volwassenen Bemoeizorg Parkstad 7 1 2 3 4 8 5 9 10 6 Wat is bemoeizorg? Bemoeizorg is de ongevraagde bemoeienis van hulpverleners met mensen die hulp nodig hebben, maar daar zelf niet

Nadere informatie

Uitvoeringsplan Nota Mantelzorgondersteuning Gemeente Beek 2010-2013

Uitvoeringsplan Nota Mantelzorgondersteuning Gemeente Beek 2010-2013 Uitvoeringsplan Nota Mantelzorgondersteuning Gemeente Beek 2010-2013 1. Bekendheid vergroten van het begrip mantelzorg, het Steunpunt Mantelzorg Westelijke Mijnstreek, en het ondersteuningsaanbod bij mantelzorgers

Nadere informatie

Eindrapportage Mantelzorgondersteuning Heerhugowaard

Eindrapportage Mantelzorgondersteuning Heerhugowaard 2012 Eindrapportage Mantelzorgondersteuning Heerhugowaard Heerhugowaard, januari 2013 Eindrapportage 2012 Mantelzorgondersteuning Heerhugowaard Opdrachtgever Uitvoering Mantelzorgconsulenten : Gemeente

Nadere informatie

Netwerk. Drenthe. Februari 2014 Els van der Veen

Netwerk. Drenthe. Februari 2014 Els van der Veen Netwerk Dementie Drenthe Februari 2014 Els van der Veen Iets vertellen over: 1. Organisatie Zorgbegeleiding/Casemanagement 2. Structuur Netwerk 3. Ontwikkeling Netwerk 4. Gebruik Gino Caseboek 1. Organisatie

Nadere informatie