LYTS MAR GRUTSK COÖPERATIEVE DORPEN IN EEN MEESLEPEND LANDSCHAP ONTWERPLAB KRIMP FRIESLAND - FRANEKERADEEL

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "LYTS MAR GRUTSK COÖPERATIEVE DORPEN IN EEN MEESLEPEND LANDSCHAP ONTWERPLAB KRIMP FRIESLAND - FRANEKERADEEL"

Transcriptie

1 LYTS MAR GRUTSK COÖPERATIEVE DORPEN IN EEN MEESLEPEND LANDSCHAP ONTWERPLAB KRIMP FRIESLAND - FRANEKERADEEL

2 1 Inleiding 2 Krimp in Friesland 3 Krimp als kans 4 Een meeslepend landschap en coöperatieve dorpen Grootschalige landbouw en energieteelt Natuurontwikkeling en waterberging Kraamkamer van de landbouw De regio als energieproducent De voorzieningenwal van de regio Een kleinschalig netwerk van specifieke dorpen De rijkdom van de geschiedenis 5 Krimp in Peins en Sexbierum Peins Sexbierum INHOUD Colofon 23

3 3 HET STUDIEGEBIED VAN ONTWERPLAB KRIMP IN FRIESLAND

4 GROEI IS TRADITIEGETROUW DE VERTROUWDE BASIS ACHTER DE RUIMTELIJKE ORDENING, DE STEDENBOUW EN DE ARCHITECTUUR. WIJ ONTWERPEN AAN MEER... 1.INLEIDING 45

5 In veel regio s in Nederland is krimp in plaats van groei de conditie waardoor onze steden en dorpen veranderen. Krimp manifesteert zich in een dalend aantal inwoners, een overschot aan woningen, een afname van de werkgelegenheid en minder voorzieningen. Krimp stelt de ruimtelijke disciplines voor een nieuwe uitdaging. Aan de orde is een nieuwe manier van denken. Het gaat om het vinden van een andere houding en om andere wijze van plannen en ontwerpen aan krimp. Voor u ligt het resultaat van het Ontwerplab Krimp Franekeradeel. De studie maakt deel uit van het door Aedes, BNA, KEI, Stagg, Staro en Stawon georganiseerde Ontwerplab Krimp. In dit laboratorium wordt in Limburg, Zeeland en Friesland in zes teams krimp ontwerpend onderzocht. De studie naar krimp in Franekeradeel heeft het karakter van een verkennende studie. Onder de titel coöperatieve dorpen in een meeslepend landschap laat de studie zien, dat het Friese landschap in de toekomst de drager zal zijn van de economie. In de dorpen leidt krimp tot intensieve samenwerking en tot specialisaties. Er ontstaat een perspectief op een bijzondere ruimtelijke relatie tussen het Friese dorp en het omliggende landschap. De studie start met een algemene verkenning van de problematiek van krimp. Vervolgens nemen wij een positie in met de veronderstelling dat krimp kansen biedt. Tot slot lichten wij de ontwerpvoorstellen toe. Dat doen wij op twee schaalniveaus. Op het schaalniveau van de regio, waar de fundamentele keuzes gemaakt moeten worden. En op het concrete schaalniveau van de dorpen Sexbierum en Peins. Hier is de impact van krimp direct ruimtelijk voelbaar en zichtbaar. 5

6 DE ANGST VAN ELKE BURGEMEESTER... 67

7 7

8 ...MAAR KRIMP BIEDT OOK EEN ANDER PERSPECTIEF 89

9 De afbeelding kan niet worden weergegeven. Het is mogelijk dat er onvoldo geheugen beschikbaar is op de computer om de afbeelding te openen of dat afbeelding beschadigd is. Start de computer opnieuw op en open het bestan opnieuw. Als de afbeelding nog steeds wordt voorgesteld door een rode X, k afbeelding verwijderen en opnieuw invoegen. 9

10 Na 2035 krimpt de bevolking in heel Nederland. In Parkstad Limburg, Zeeuws Vlaanderen en Noordoost Groningen is dat nu al het geval. Ook Friesland krimpt. Vooral in de dorpen in het noorden van de provincie zijn de gevolgen van krimp al voelbaar en zichtbaar. 2. KRIMP IN FRIESLAND Vertrekpunt is een afname van het inwonersaantal in Noordwest Friesland van 15% van de bevolking tot 2035 (conform prognoses van het CBS). Het aantal inwoners van de Gemeente Franekeradeel neemt dan af van in 2008 naar in 2035, een krimp van 3163 inwoners. Inmidddels neemt ook het aantal huishoudens af. Dit vertaalt zich vervolgens in een toenemend woningoverschot. Het CBS berekent voor Noordwest Friesland een krimp van 8 % van de woningvoorrraad op het niveau van de dorpen. Krimp toont zich ook in een veranderende samenstelling van de bevolking. Jonge mensen vertrekken bij gebrek aan perspectief naar elders. De bevolking van Noordwest Friesland vergrijsd in hoog tempo. Ook de werkgelegenheid in de regio neemt af. Agrarische bedrijven produceren op steeds grotere schaal maar doen dat steeds efficienter en met steeds minder arbeidsplaatsen

11 Ook het aanbod van voorzieningen krimpt. Winkels sluiten, (sport)verenigingen hebben moeite met het vinden van nieuwe leden. Culturele voorzieningen verliezen publiek. Nu al is krimp zichtbaar in de dorpen. Zo heeft ieder dorp zijn rotte kiezen, leegstaande en verpauperende woningen die soms een plek hebben in het hart van het dorp. Al deze processen van krimp versterken elkaar bovendien. Ze zijn neerwaarts en cyclisch. De toekomst van Friesland in de context van krimp is in de eerste plaats een maatschappelijke en economische opgave. Maar krimp heeft ook een dimensie in het domein van de ruimtelijke ordening, de stedenbouw en de architectuur. Er is behoefte aan een verkenning van de (ontwerp)strategieën, waarmee het proces van krimp kan worden begeleid. 11

12 woningvoorraad SEXBIERUM WONINGEN gvoorraad

13 woningvoorraad woningvoorraad TZUMARUM -51 WONINGEN

14 woni OOSTERBIERUM woningvoorraad woningvoorraad WONINGEN

15 woni PEINS woningvoorraad WONINGEN 15

16 DORP TE KOOP OP HET INTERNET TOONT ZICH HET OVERSCHOT AAN WONINGEN 16 17

17 17

18 3. KRIMP ALS KANS 18 19

19 19

20 Volgens het Ruimtelijk Planbureau reageren gemeenten die met een krimp te maken krijgen als volgt: eerst is er ongeloof en ontkenning. Daarna volgt de bestrijding van demografische krimp.tot slot volgt er acceptatie. In Limburg is die omslag richting accepteren al gemaakt. In Zeeland bijvoorbeeld nog niet. Op dit moment is de reactie op krimp in de Friese dorpen vooral nog een Pavlov reactie: krimp wordt ontkend of gepareerd met groeiplannen. Nieuwe woningen aan de rand van de dorpen moeten nieuwe inwoners aantrekken. Dat alles onder het motto aanbod schept vraag. We zien een attitude van eigen dorp eerst. Iedere gemeente probeert het inwoneraantal, de woningvoorraad en het voorzieningenniveau in de eigen gemeenschappen op niveau te houden. Maar dat gaat onvermijdelijk ten koste van de buurgemeente of regio. PAVLOV Op de langere termijn is deze attitude niet vol te houden. Bij de Provincie Friesland is dat inmiddels duidelijk. De eenendertig gemeenten mogen tot 2016 bijna de helft minder huizen bouwen dan ze van plan zijn. De geplande bouw van woningen moet van de provincie teruggebracht worden naar woningen

21 DE HUIDIGE REACTIE OP KRIMP VERTOONT GELIJKENIS MET DE TWISTENDE VETKOPERS EN SCHIERINGERS DIE VROEGER DE FRIESE DORPSGEMEENSCHAPPEN VERDEELDEN. 21

22 KRIMP = KEUZES MAKEN 22

23 Krimp accepteren betekent dat er keuzes gemaakt moeten worden: - OP WELKE PLEKKEN WILLEN WE NOG BOUWEN? - EN WAAR STOPPEN WE MET BOUWEN? - EN WAAR SLOPEN WE? Voorzieningen kunnen niet in ieder dorp op peil gehouden worden. Niet elk dorp kan een eigen winkel, een eigen school en een eigen sportveld hebben en houden. Ook hier zijn keuzes nodig: - IN WELKE DORPEN HOUDEN WE VOORZIENINGEN OP PEIL? - EN WAAR VERDWIJNEN VOORZIENINGEN? - IS ER MISSCHIEN EEN SPECIALISATIE VAN DORPEN TEN OPZICHTE VAN ELKAAR MOGELIJK? 23

24 VOORZIENINGEN HOUDEN WE SLECHTS OP ENKELE PLEKKEN IN STAND 24 25

25 25 GEEN NIEUWE UITBREIDINGEN AAN DE RAND VAN DE DORPEN

26 Friesland is een provincie van elf steden maar vooral ook een provincie van vierhonderd dorpen en van een magnefiek landschap. Vanoudsher is er in Friesland een directe economische relatie tussen de agrarische activiteiten en de dorpen. En naast een economische relatie is er ook een hechte sociale en culturele band tussen het dorp en het landschap. De vraag naar een plan voor krimp heeft in de eerste plaatsbetrekking op de leefbaarheid in de dorpen. Maar een strategie voor krimpende dorpen kan niet zonder een perspectief voor het Friese land. Wij zien in krimp een kans voor een zowel de dorpen als het omringende landschap. KRIMP ALS KANS De landbouw is ook in de toekomst de drager van het landschap, een productieve activiteit die het landschap kleurt. Met slechts een verdergaande schaalvergroting van de landbouw zijn het landschap noch de dorpen geholpen. We doen daarom voorstellen voor een gevarieerde landschapsontwikkeling in Noordwest Friesland. Het landschap wordt economisch meer vitaal en bovendien meer gedifferentieerd. We zien in krimpend Friesland aanleiding en ruimte voor schaalvergroting maar ook voor schaalverkleining van de landbouw. Met kennisintensieve teelten, biologische landbouw en ruimte voor slimme energieproductie. Met ruimte voor natuurontwikkeling en voor recreatie en ontspanning

27 In de dorpen is een geregiseerde krimp aanleiding voor een intensieve onderlinge samenwerking. Dorpen zullen voorzieningen met elkaar gaan delen. Wij stellen voor de voorzieningen planmatig te concentreren in de grotere dorpen Sexbierum, Oosterbierum, Tzummarum en Minnertsga. De dorpen specialiseren zich in relatie tot hun postie in het landschap en hun eigen karakteristiek. Daarbij wordt een aanspraak gedaan op particulier initiatief en gedeelde creativiteit van de bewoners van de dorpen. In een ruimtelijk scenario zien we in krimp de mogelijkheden voor een nieuwe visule relatie tussen de dorpen en het landschap en voor de herwaardering van het cultuurhistorisch erfgoed. Er vinden geen dorpsuitbreidingen meer plaats aan de randen van de dorpen. Eerder is een geleidelijke sloop van woningen aan de orde. Daar zien we een kans op een kwalitatieve groei. De samenwerkende dorpen maken contact met een rijk en meeslepend landschap. 27

28 4. COOPERATIEVE DORPEN IN EEN MEESLEPEND LANDSCHAP 28 29

29 29

30 4.1 GROOTSCHALIGE LANDBOUW EN ENERGIETEELT 4.2 NATUURONTWIKKELING EN WATERBERGING STRATEGIEEN 4.3 KRAAMKAMER VAN DE LANDBOUW 4.4 DE REGIO ALS ENERGIEPRODUCENT 30 31

31 4.5 DE VOORZIENINGENWAL VAN DE REGIO 4.6 EEN NETWERK VAN KLEINE DORPEN 4.7 DE RIJKDOM VAN DE GESCHIEDENIS 31

32 GROOTSCHALIGE LANDBOUW EN ENERGIETEELT Een groot deel van het Westfriese landschap bestaat uit open kleiweidegebied, de kweldervlakten. Aan de kust vinden we de landaanwinning met opstrekkende verkavelingen. De bodem bestaat uit vruchtbare zeeklei. Het is een uitgestrekt en open gebied met landbouw en met verspreid liggende boerderijen. Het gebied is zeer geschikt voor een verdere schaalvergroting van de landbouw. Met ruimte voor een moderne en economisch rendabele bedrijfsvoering. Het landschap bestaat uit bijvoorbeeld uitgestrekte graaslanden voor vee, forse kavels voor akkerbouw en mogelijkheden voor energieteelt. Ook is er in het gebied ruimte voor ontwikkeling van de kassenbouw, gebruik makend van de goede lichtsituatie. In Sexbierum is daarmee een begin gemaakt. De impact hiervan op de ruimtelijke kwaliteit van het open landschap is echter groot. De infrastructuur in dit gebied schaalt op. Een grotere maaswijdte van wegen die geschikt zijn voor grote landbouwvoertuigen is het gevolg en welllicht ook het downgraden van de kleine wegen

33 LOCATIES VOOR GROOTSCHALIGE LANDBOUW EN ENERGIETEELT 33

34 DE REGIO MET DE MIDDELZEE, DE WADDEN EN HET KWELDERWALLEN LANDSCHAP 34 35

35 RUIMTE VOOR GROOTSCHALIGE MODERNE BOERENBEDRIJVEN MOGELIJKHEDEN VOOR EEN NIEUW ENERGIELANDSCHAP NIEUWE GROOTSCHALIGE ENERGIETEELT EN WINNING VOLGENS NOORDERBREEDTE 35 UITGESTREKTE GRASLANDEN VOOR VEELTEELT

36 NATUURONTWIKKELING EN WATERBERGING Naast de grootschalige landbouw op de kweldervlaktes is er in Noordwest Friesland ook alle ruimte voor de ontwikkeling van nieuwe natuur. Het zijn vooral de lager gelegen en nattere delen van Noordwestfriesland waar nieuwe natuur kan ontstaan. Hier kan de noodzakelijke waterberging in de nieuwe natuur worden gerealiseerd. Dit landschap heeft aantrekkelijke mogelijkheden voor recreatief medegebruik. Er kan een kleinschalig netwerk van wegen (fiets-voet) aangelegd worden. Dat netwerk doet ook de dorpen aan en maakt nieuwe onderlinge relaties mogelijk. Anders dan de grootschalige landbouw kan de nieuwe natuurontwikkeling zowel economisch als ruimtelijk een sterke betekenis krijgen voor de krimpende dorpen. Een direct contact met het landschap is een aantrekkelijke kwaliteit voor het wonen in de dorpen. En dorpen kunnen zich wellicht toeristisch-recreatief hierop specialiseren

37 RUIMTE VOOR NATUURONTWIKKELING EN WATERBERGING IN DE LAGER GELEGEN GRONDEN 37

38 DE ONDERGROND BIEDT AANLEIDING VOOR MEER DIFFERENTIATIE IN HET LANDSCHAP

39 NATUURONTWIKKELING EN RUIMTE VOOR WATERBERGING...TOT AAN DE RAND VAN HET DORP NIEUWE NATUURGEBIEDEN......MET RUIMTE VOOR EEN RECREATIEF NETWERK 39

40 KRAAMKAMER VAN DE (BIO)LANDBOUW Kenmerkend voor Noordwest Friesland zijn de lineaire kwelderwallen evenwijdig aan de kust. Op deze hogergelegen delen van Noordwest Frieslandvond de eerste occupatie van het land plaats. Hier vinden we het karakteristieke Friese landschap van terpdorpen, kreken en (op) vaarten, weelderige beplanting, lange wegen en vruchtbare landbouwgronden. Op de kwelderwallen is in relatie met de dorpen ruimte voor een kleinschaliger landbouw. Dit gebied wordt de kraamkamer van de landbouw. Op proefvelden en op kleine kavels wordt gewerkt aan kennisontwikkeling, bijvoorbeeld op het terrein van de veredeling van gewassen en teelten. Deze agrarische activiteiten zijn arbeidsintensief. Dorpen kunnen daarvan direct profiteren. Ook zien we goede mogelijkheden voor biologische landbouw in het gebied. Boeren verbouwen er kwalitatief goede streekproducten. De dorpen kunnen een rol spelen in de afzet van verbouwde producten. Deze boerenbedrijven kunnen tevens een rol spelen in de recreatieve dienstverlening. Te denken valt aan verblijfsmogelijkheden op de boerderij, aan recreatie, educatie en revalidatie

41 DE KWELDERWALLEN ZIJN DE KRAAMKAMER VAN DE (BIOLOGISCHE) LANDBOUW 41

42 DE HOGERGELEGEN KWELDERRUG IS VANOUDSHER DE PLAATS VAN OCCUPATIE 42 43

43 PROEFVELDEN INNOVATIE IN DE TEELTEN BOERENBEDRIJVEN HEBBEN EEN RECREATIEVE BETEKENIS BIOLOGISCHE LANDBOUW EN GEMEENSCHAPSVORMING 43

44 In de provincie Friesland is er veel aandacht voor het energievraagstuk. Zo loopt Leeuwerden voorop in het gebruik van duurzame (niet fossiele) energie bij haar stadsontwikkeling. In de duurzame energieopgave kan de agrarische bedrijvigheid van de regio een belangrijke bijdrage leveren. De landbouw levert restwarmte, biogas en biedt plek voor windmolens. Gemeenschappen voorzien in de toekomst in hun eigen energie met hun lokale energiestations. DE ENERGIE-EFFECTIEVE REGIO In de eerste plaats gaat het om de productie en distributie van biogas. Het biogas is afkomstig van de boerenbedrijven in de vorm van mest, methaan en plantaardige afval.op dit moment is bijna 35 kilometer biogasleiding in aanleg of al gerealiseerd. De regio verdient haar geld met de productie en distributie van duurzame energie. Naast het biogasnetwerk is bijvoorbeeld restwarmte en windenergie zeer kansrijk. Nu al voorzien een aantal dorpen in een deel van hun eigen energievraag via windmolens. Op de kweldervlaktes is er ruimte bovendien ruimte voorzien voor energieteelt en voor solar fields

45 EEN NETWERK VAN BIOGASLEIDINGEN, WINDMOLENPARKEN EN SOLARFIELDS MET DE DORPEN ALS CENTRALE PLEKKEN IN HET NETWERK. 45

46 46 47

47 WINDMOLENS KRIJGEN EEN PLEK IN HET FRIESE LANDSCHAP BIOGAS WORDT LOKAAL GETANKT ENERGIETEELT EN SOLAR FIELDS 47

48 Demografische krimp en de veranderende bevolkingssamenstelling maken het handhaven van het huidige voorzieningenniveau in de dorpen onhaalbaar. Hier zijn in de context van verdergaande krimp rigoreuze keuzes nodig. Het gaat daarbij om het in aantal en/of omvang terugbrengen van bijvoorbeeld de winkels, de scholen en de culturele -, sport- en maatschappelijke voorzieningen. DE VOORZIENINGENWAL VAN DE REGIO Wij stellen voor de voorzieningen planmatig te concentreren in de vier grotere dorpen Sexbierum, Oosterbierum, Tzummarum en Minnertsga. Die vormen in de toekomst de voorzieningenwal van de regio. In de kleine dorpen verdwijnen de (meeste) voorzieningen volgens plan. De grotere dorpen zijn goed gesitueerd in het regionetwerk. Zij zijn voor alle inwoners relatief goed te bereiken. Diensten en voorzieningen hebben in de dorpen hun uitvalsbasis. De infrastructuur blijft op peil. De vier dorpen specialiseren zich bovendien in hun aanbod op basis van hun huidige profiel. Zo specialiseert Sexbierum zich met voorzieningen op sportief terrein en Tzummarum wordt het zorgcentrum van de regio. Deze voorzieningen worden niet alleen geconcentreerd maar kunnen ook binnen de specialisatie verder uitbreiden met meer bijzondere functies

49 IN DE VIER GROTE DORPEN OP DE KWELDERWAL WORDEN VOORZIENINGEN PLANMATIG GECONCENTREERD. 49

50 DETAILHANDEL HEEFT EEN PLEK IN DE VIER GROTE DORPEN SPORTVERENIGINGEN DELEN ACCOMODATIES 50 51

51 SCHOLEN FUSEREN OOK OUDERENVOORZIENINGEN CONCENTREREN ZICH 51

52 In de kleinere dorpen in de regio voltrekt zich een geregisseerde krimp van de voorzieningen. Langzaam verdwijnen bijvoorbeeld scholen, winkels, sportverenigingen en culturele voorzieningen uit de kleine dorpen. EEN KLEINSCHALIG NETWERK... Voor sommige voorzieningen biedt de ontwikkeling van de een fijnmazig infrastructureel netwerk een oplossing voor de inwoners van de dorpen (de schoolbus, de zorgtaxi op afroep, de boodschappenbezorgdienst...). Er ontstaat een mobiele vloot van voorzieningen, bediend vanuit de vier grote dorpen op de voorzieningenwal. Ook zijn er goede mogelijkheden voor het gebruik van het internet voor services. Nu al vinden veel doktersconsultaties op afstand plaats en worden ouderen via internet begeleid. Ook diensten zijn steeds vaker via internet te verkrijgen. Het dorpshuis is en blijft de alledaagse en vertrouwde ontmoetingsplek van de dorpsbewoners (en bezoekers). De kleine dorpen zijn verbonden door kleinschalige netwerken van smalle wegen en paden. Grotere infrastructuren kunnen downgraden

53 EEN KLEINSCHALIG NETWERK MET GEDIFFERENTIEERDE KERNEN 53

54 54 55

55 DE MOBIELE VLOOT: DE BEZORGSERVICE VIA INTERNET WORDEN VEEL VOORZIENINGEN OP AFSTAND BESCHIKBAAR EEN KLEINSCHALIG NETWERK VAN WEGEN DE JONGERENBUS, EEN HANGPLEK OP AFROEP 55

56 In Noorwegen maken dorpen die krimpen afspraken over samenwerking en specialisatie. Dorpen zijn er specifiek gericht op het bijvoorbeeld sport, cultuur of zorg. Zo zijn de Friese dorpen in de toekomst eveneens aangewezen op samenwerking. Wie heeft wat te bieden? Wij kunnen ons voorstellen dat de dorpen zich onderling onderscheiden op basis van een eigen karakteristiek. Zo kunnen zij bewoners en bezoekers aan het dorp binden. Daarbij kan de aandacht zich richten op bijvoorbeeld de ouderen, de paardenliefhebbers, de kunstenaars, de liefhebbers van tuinieren....van SPECIFIEKE DORPEN De inwoners van de Friese dorpen zijn ondernemend en bijzonder zelfredzaam. Een goede basis voor een krimpend maar tegelijkertijd vitaal dorp. In de dorpen pleiten wij voor een geregisseerde sloop van woningen. Vooral de minder courante huurwoningen komen dan in aanmerking voor sloop. Ruimtelijk is er de kans op het versterken van de relatie tussen de dorpsbebouwing en het omliggende landschap. Karakteristieke bebouwing verdient een nieuw leven. Dat vergroot de identiteit van het dorp en het wonen wint aan kwaliteit

57 PEINS ALS SLOW RESORT 57

58 HET RECREATIEVE EN LANDSCHAPPELIJKE POTENTIEEL VAN DE VERTRAGING MANIFESTEERT ZICH IN DE KLEINE DORPEN, MET RUIMTE VOOR SPECIALISATIES EN VERBONDEN MET HET OMLIGGENDE LANDSCHAP 58 59

59 59

60 DE RIJKDOM VAN DE GESCHIEDENIS In de regio is een grote rijkdom aan cultuurhistorisch waardevolle dorpskernen, kerken en andere monumenten en archeologische plaatsen aanwezig. Deze plekken zijn gelinkt aan cultuurhistorische patronen en de karakteristieken van het onderliggend landschap, bijvoorbeeld die van de kwelderwallen. Krimp kan het cultuurhistorische landschap weer leesbaar maken. De geregiseerde sloop van woningen rondom de dorpskernen en de ontwikkeling van een gedifferentieerd landschap maken het mogelijk de geschiedenis ruimtelijk te versterken en te benadrukken. Plaatselijk kan er een nieuw perspectief ontstaan op het subtiele relief van het landschap. Monumenten tonen zich weer als bakens in het Friese landschap

61 CULTUURHISTORISCHE HIGHLIGHTS 61

62 DE CULTUURHISTORIE HEEFT EEN DIRECTE RELATIE MET DE GEOMORFOLOGIE

63 MONUMENTALE TERPEN KNOESTIGE KERKEN BAKENS IN HET LANDSCHAP PERSPECTIEVEN OP SUBTIEL RELIEF 63

64 5. KRIMP IN PEINS EN SEXBIERUM 64 65

65 65

66 Peins is een van de kleinere dorpen van de regio. Het dorp heeft 270 inwoners. Er zijn 117 woningen. Het aantal inwoners neemt af en er is sprake van structurele leegstand. De school is gesloten en dorpsverenigingen zien hun ledenaantal teruglopen. Het kost moeite om de toneelvereniging, de kaatsvereniging en de voetbalclub draaiende te houden. KRIMP IN PEINS Welke ruimtelijke mogelijkheden biedt verdergaande krimp voor de kleinere dorpen? Om dit zichtbaar te maken is de krimp in omvang door ons uitvergroot van 8% naar 20% van de woningvoorraad. Daarmee wordt de ruimtelijke impact op de kaart zichtbaar, tastbaar en bespreekbaar

67 GEREGISSEERDE SLOOP WORDT INGEZET OM RELATIE TUSSEN DORP EN LANDSCHAP TE VERSTERKEN 67

68 P E I N S EEN GESTRUCTUREERDE KRIMP IN STAPPEN 68 69

69 DE WONINGVOORRAAD VAN PEINS. SLOOP VAN DE MINDER COURANTE (HUUR)WONINGEN LIGT VOOR DE HAND. 69

70 PEINS IN

71 AAN DE OOSTRAND VAN PEINS KAN DE RELATIE MET HET LANDSCHAP LANGZAAM AAN VERBETEREN. INCOURANTE BEBOUWING WORDT GESLOOPT 71

72 HET DORP KRIMPT VERDER DOOR AAN DE NOORD- EN OOSTKANT. ER ONTSTAAT DIRECT CONTACT MET HET LANDSCHAP VANUIT DE OUDE KERN 72 73

73 RONDOM DE HISTORISCHE TERP DUNT PEINS VERDER UIT, DE RELATIE MET HET LANDSCHAP WINT AAN KWALITEIT, HET DORP AAN LUCHTIGHEID 73

74 DE DOORGAANDE ROUTE VERDWIJNT UIT PEINS, WAT REST IS EEN RELAXTE DORPSSTRAAT. HET DORP VERTRAAGT

75 HET FRIESE LANDSCHAP RAAKT DE KERN VAN HET DORP. PEINS 2030? 75

76 KRIMP IN SEXBIERUM Sexbierum is een van de grotere dorpen. Het heeft 1750 inwoners, er staan 742 woningen. Gelegen op de voorzieningenwal is het een plaats voor een geregiseerde concentratie van voorzieningen, bijvoorbeeld de sportvoorzieningen. De huidige sport- en spelvoorzieningen kunnen gekoppeld worden aan de recreatieve mogelijkheden van de tuinbouw, bijvoorbeeld een evenementenkas voor feesten en partijen. Ook kan Sexbierum zich specialiseren als agrarisch centrum, gerelateerd aan kassen en tuinbouw. In het dorp vinden we ook de directe verkoop van producten uit de tuinbouw. De Sexbierumse supermarkt is een versmarkt in de kas. Ook voor Sexbierum brengen we de excercitie van krimp van inwoners en woningen (20%) ruimtelijk in beeld

77 VOOR SEXBIERUM STELLEN WIJ EEN GEDIFFERENTIEERDE STRATEGIE VAN GERICHTE SLOOP, HOOGWAARDIGE VERVANGING EN SPECIALISATIE VOOR 77

78 78 79

79 79 DE WONINGVOORRAAD VAN SEXBIERUM. SLOOP VAN DE MINDER COURANTE (HUUR) WONINGEN LIGT VOOR DE HAND

80 SEXBIERUM

81 SEXBIERUM

82 2009: MET CULTUURHISTORISCHE WAARDEN 82 83

83 2030: HET DORP IN EEN MEESLEPEND LANDSCHAP 83

84 KLEINER MAAR STERKER 84 85

85 SEXBIERUM MAAKT CONTACT MET HET LANDSCHAP 85

86 SEXBIERUM NU 86 87

87 SLOOP BIEDT HET DORP EEN PERSPECTIEF OP HET OPEN LANDSCHAP 87

88 De afbeelding kan niet worden weergegeven. Het is mogelijk dat er onvoldoende geheugen beschikbaar is op de computer om de afbeelding te openen of dat de afbeelding beschadigd is. Start de computer opnieuw op en open het bestand opnieuw. Als de afbeelding nog steeds wordt voorgesteld door een rode X, kunt u d afbeelding verwijderen en opnieuw invoegen. PERSPECTIEF OP HET OPEN LANDSCHAP 88 89

89 De afbeelding kan niet worden weergegeven. Het is mogelijk dat er onvoldoend geheugen beschik baar is op de computer om de afbeelding te openen of dat de afbeelding beschadigd is. Start de computer opnieuw op en open het bestand e opnieuw. Als de afbeelding nog steeds wordt v oorgesteld door een rode X, k un afbeelding v erwijderen en opnieuw inv oegen. 89 PERSPECTIEF OP DE KERK

90 PERSPECTIEF OP NIEUWE NATUURGEBIEDEN 90 91

91 e afbeelding kan niet worden weergegeven. Het is mogelijk dat er onvoldoende eheugen beschikbaar is op de computer om de afbeelding te openen of dat de beelding beschadigd is. Start de computer opnieuw op en open het bestand pnieuw. Als de afbeelding nog steeds wordt voorgesteld door een rode X, kunt u d beelding v erwijderen en opnieuw inv oegen. 91 PERSPECTIEF OP EEN WATERRIJK LANDSCHAP

92 COLOFON KRIMPATELIER FRANEKERADEEL Opdrachtgevers: Aedes BNA KEI Stagg Staro Stawon Deelnemers: Maartje Berenschot Bardo Heeling Klaas Kingma Mike Korth Jochem Koster Paul Salomons Doeke van Wieren Contactpersonen Atelier Krimp: Mechtild Linssen Jan van Rijn onderzoek,bouwen-voor-krimp/ ontwerplab-krimp DEURBANISTEN Dirk van Peijpe FLorian Boer Rotterdam Februari

93

1. Branding en voorzieningen in gehele subregio Cultuurhistorie benadrukken Toegankelijkheid zorg vergroten (sociaal, fysiek) Wie: overheid,

1. Branding en voorzieningen in gehele subregio Cultuurhistorie benadrukken Toegankelijkheid zorg vergroten (sociaal, fysiek) Wie: overheid, Transformatie van de woningvoorraad Een afname van het aantal huishoudens heeft gevolgen voor de woningvoorraad. Dit geldt ook vergrijzing. Vraag en aanbod sluiten niet meer op elkaar aan. Problemen van

Nadere informatie

Krimp in Fryslân. Inwonertal

Krimp in Fryslân. Inwonertal Krimp in Fryslân Bevolkingsdaling, lokaal en regionaal, is een vraagstuk van nu én de komende jaren. Hoewel pas over enkele decennia de bevolking van Fryslân als geheel niet meer zal groeien, is in sommige

Nadere informatie

Stellingen Provinciale Staten

Stellingen Provinciale Staten Stellingen Provinciale Staten Thema s en onderwerpen Toelichting... 2 Algemene informatie... 3 Thema: Economie... 3 1.1 Samenwerking Duitsland *... 3 2.1 Landbouw... 3 3.1 Recreatie en toerisme... 4 Thema

Nadere informatie

Erfgoed als krachtvoer. Tips voor een nieuwe toekomst voor dorpen, steden en regio s

Erfgoed als krachtvoer. Tips voor een nieuwe toekomst voor dorpen, steden en regio s Erfgoed als krachtvoer Tips voor een nieuwe toekomst voor dorpen, steden en regio s U wilt nieuw leven blazen in uw dorp, stad of regio? Als alles tegen zit, is er altijd nog het erfgoed. Het DNA van het

Nadere informatie

Tytsjerksteradiel (Hardegarijp) (Bron: stadsregioleeuwarden.nl)

Tytsjerksteradiel (Hardegarijp) (Bron: stadsregioleeuwarden.nl) Tytsjerksteradiel (Hardegarijp) (Bron: stadsregioleeuwarden.nl) Introductie De Friese gemeente Tytsjerksteradiel ligt pal ten oosten van de provinciehoofdstad Leeuwarden. De gemeente bestaat uit 17 kernen;

Nadere informatie

Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025

Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025 Persbericht PB13 062 1 oktober 2013 9:30 uur Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025 Tussen 2012 en 2025 groeit de bevolking van Nederland met rond 650 duizend tot 17,4 miljoen

Nadere informatie

Menselijke maat in het landelijk gebied

Menselijke maat in het landelijk gebied Menselijke maat in het landelijk gebied Menselijke maat in het landelijk gebied Mensen maken het landelijk gebied. Het zijn juist de trotse en betrokken bewoners die zorgen voor een landelijk gebied dat

Nadere informatie

Bijlage 1: Ambitie en kader

Bijlage 1: Ambitie en kader BIJLAGEN Bijlage 1: Ambitie en kader Provincie Fryslân In de provinciale Verordening Romte is aangegeven dat bij een ruimtelijk plan voor het landelijk gebied rekening moet worden gehouden met de herkenbaarheid

Nadere informatie

Goeree-Overflakkee: Ouddorp, Stellendam en Herkingen. Bron: beeldbank.rws.nl

Goeree-Overflakkee: Ouddorp, Stellendam en Herkingen. Bron: beeldbank.rws.nl Goeree-Overflakkee: Ouddorp, Stellendam en Herkingen Bron: beeldbank.rws.nl Introductie Herkingen, Stellendam en Ouddorp zijn gelegen op Goeree-Overflakkee, het meest zuidelijke eiland van de Zuid-Hollandse

Nadere informatie

Werken en Leven in een Groene Hoeksche Waard. Verkiezingsprogramma GroenLinks Hoeksche Waard 2014-2018. "Alles van waarde is weerloos"

Werken en Leven in een Groene Hoeksche Waard. Verkiezingsprogramma GroenLinks Hoeksche Waard 2014-2018. Alles van waarde is weerloos Verkiezingsprogramma GroenLinks Hoeksche Waard 2014-2018 Werken en Leven in een Groene Hoeksche Waard "Alles van waarde is weerloos" Lucebert Dat moet dus beschermd worden 1 December 2013 Inhoud 1. Maatschappelijke

Nadere informatie

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant'

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' 'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' OPROEP VANUIT DE VRIJETIJDSSECTOR Opgesteld door: Vrijetijdshuis Brabant, TOP Brabant, Erfgoed Brabant, Leisure Boulevard, NHTV, MKB, BKKC, Stichting Samenwerkende

Nadere informatie

05 Krachtige kernen in een vitaal gekoesterd buitengebied

05 Krachtige kernen in een vitaal gekoesterd buitengebied 05 Krachtige kernen in een vitaal gekoesterd buitengebied In dit hoofdstuk wordt de structuurvisie verdiept: wat betekent deze visie voor de kernen en het buitengebied? Het wordt in dit hoofdstuk allemaal

Nadere informatie

HERBESTEMMINGSINFORMATIE PROFESSIONALS

HERBESTEMMINGSINFORMATIE PROFESSIONALS HERBESTEMMINGSINFORMATIE PROFESSIONALS www.herbestemmingnoord.nl Kenniscentrum Herbestemming Noord Het doel van Kenniscentrum Herbestemming Noord is een duurzame herbestemming tot stand te brengen met

Nadere informatie

POL-uitwerking Landelijk Gebied Noord-Limburg

POL-uitwerking Landelijk Gebied Noord-Limburg POL-uitwerking Landelijk Gebied Noord-Limburg Bestuursafspraken CONCEPT versie 27 november 2015 1. Inleiding Het landelijk gebied van de regio Noord-Limburg is divers van karakter; bestaande uit beekdalen,

Nadere informatie

Eijsden. Economische activiteit

Eijsden. Economische activiteit Eijsden Eijsden Eijsden is met ruim 8000 inwoners de grootste kern van de Limburgse gemeente Eijsden-Margraten. Deze fusiegemeente, die in 2011 ontstond, bestaat verder uit 14 andere kernen, en 25 gehuchten

Nadere informatie

Landschappelijk advies. Ontwikkeling Heereweg 460/460a, Lisse

Landschappelijk advies. Ontwikkeling Heereweg 460/460a, Lisse Landschappelijk advies Ontwikkeling Heereweg 460/460a, Lisse Landschapsbeheer Zuid-Holland Landschappelijke Advies ontwikkeling Waddinxveen, 12 september 2011 Opdrachtgever : Familie Bergman Tekst : Pieter

Nadere informatie

NAGELE. programmaboekje

NAGELE. programmaboekje NAGELE programmaboekje Januari 2013 GROEN Uit het ontwerp van Nagele en de beplantingsplannen valt af te leiden dat de groenstructuur van Nagele is opgebouwd uit verschillende typen beplantingen die elk

Nadere informatie

gebiedsvisie beers-vianen Vernieuwd kampenlandschap waarborgt kwalitatieve transformatie van landelijk gebied

gebiedsvisie beers-vianen Vernieuwd kampenlandschap waarborgt kwalitatieve transformatie van landelijk gebied gebiedsvisie beers-vianen Vernieuwd kampenlandschap waarborgt kwalitatieve transformatie van landelijk gebied 4. beplanting 3. erven 2. ontsluiting 1. water en reliëf Gebiedsvisie Beers-Vianen Vernieuwd

Nadere informatie

Mosterd uit Almen, kaas van boerderij Pas Op, verse asperges om

Mosterd uit Almen, kaas van boerderij Pas Op, verse asperges om Windenergie als streekproduct: van dichtbij is beter. Mosterd uit Almen, kaas van boerderij Pas Op, verse asperges om de hoek, akkerbrood gebakken door bakker Wijnand van Loarnse tarwe: eerlijk en heerlijk!

Nadere informatie

Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze.

Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze. Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze. Rabobank Noord-Drenthe. Een bank met ideeen. www.rabobank.nl/noord-drenthe Triple P-onderzoek Rabobank

Nadere informatie

Structuurvisie Eiland van Schalkwijk + beoordelingskader en -protocol

Structuurvisie Eiland van Schalkwijk + beoordelingskader en -protocol Structuurvisie Eiland van Schalkwijk + beoordelingskader en -protocol Behoud en ontwikkeling van het landelijk karakter en de openheid van het gebied met ruimte voor landbouw, natuur, water, recreatie,

Nadere informatie

Regio Stedendriehoek

Regio Stedendriehoek Regio Stedendriehoek 1 Energieneutrale regio Energietransitie Stedendriehoek Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst,Zutphen Netbeheer en Duurzame Gebiedsontwikkeling Pieter van der Ploeg, Alliander

Nadere informatie

Concept Ruimtelijk Perspectief Windenergie op Land

Concept Ruimtelijk Perspectief Windenergie op Land Concept Ruimtelijk Perspectief Windenergie op Land 3 februari 2010 Inhoudsopgave 1. Aanleiding, doel en aanpak 2. Waar wél; concentratiegebieden 3. Waar niét: vrijwaringsgebieden i 4. Overig Nederland

Nadere informatie

v i s i e k a a r t l i e n d e n

v i s i e k a a r t l i e n d e n v i s i e k a a r t l i e n d e n Voorzieningencluster in historische setting Evenementenveld Voorzieningencluster in moderne setting Tennispark Inbreidingslocatie woningbouw Sportterrein Herstructurering/uitbreiding

Nadere informatie

GEBIEDEN. 4 havo 3 Stedelijke gebieden 4-5

GEBIEDEN. 4 havo 3 Stedelijke gebieden 4-5 GEBIEDEN 4 havo 3 Stedelijke gebieden 4-5 Probleemwijken Groot aandeel sociale huurwoningen Slechte kwaliteit woonomgeving Afname aantal voorzieningen Toename asociaal gedrag Sociale en etnische spanningen

Nadere informatie

Krimp Prognose 2010-2025

Krimp Prognose 2010-2025 Provincie: Limburg (Stads)regio Venlo gemeenten: Profiel gemeente: Venlo Regio: 36 Aanbod van leegstaand Leegstand en potentieel: Huidige leegstand: Er is geen volledig inventariserend onderzoek gedaan.

Nadere informatie

*URWH %XLWHQGLMN +RIJHHVW

*URWH %XLWHQGLMN +RIJHHVW Velserbroek VOORWOORD De invulling van een nieuwe woonwijk is een bijzonder moeilijke exercitie. De finale invulling van Velserbroek vereist kennis en inzicht. Water, groen, dieren, woningen, infrastructuur,

Nadere informatie

Brabantse Dorpen. Frans Thissen. en de veranderingen van binding en identiteit UNIVERSITEIT VAN AMSTERDAM

Brabantse Dorpen. Frans Thissen. en de veranderingen van binding en identiteit UNIVERSITEIT VAN AMSTERDAM en de veranderingen van binding en identiteit Frans Thissen Afdeling Geografie, Planologie en Internationale Ontwikkelingsstudies Het verhaal van Brabant Veranderende dorpen Oebele van Zuilen: (over de

Nadere informatie

Puntenplan Landelijk gebied en de dorpen. tweede-kamerfractie

Puntenplan Landelijk gebied en de dorpen. tweede-kamerfractie Puntenplan Landelijk gebied en de dorpen tweede-kamerfractie Inhoud Inleiding 3 Mensen maken het landelijk gebied! 4 Actiepunt 1: maatwerk per dorp Actiepunt 2: blijvende ondersteuning voor dorpen en dorpshuizen

Nadere informatie

Bereikbaarheid van winkelvoorzieningen voor senioren op het platteland onder druk

Bereikbaarheid van winkelvoorzieningen voor senioren op het platteland onder druk 23 augustus 2010 Bereikbaarheid van winkelvoorzieningen voor senioren op het platteland onder druk Nederland vergrijst. Winkelvoorzieningen concentreren zich steeds meer in grotere winkelgebieden en locaties

Nadere informatie

Reacties op bevolkingsdaling

Reacties op bevolkingsdaling Reacties op bevolkingsdaling Wim Derks Kenniscentrum voor Bevolkingsdaling en Beleid, Universiteit Maastricht en Etil www.bevolkingsdaling.nl w.derks@beoz.unimaas.nl 1 Inhoud 1996-2006 Structurele bevolkingsdaling

Nadere informatie

Toekomstvisie Waddinxveen 2030 Verslag Toekomstcafé voor maatschappelijke organisaties op 24 mei 2016

Toekomstvisie Waddinxveen 2030 Verslag Toekomstcafé voor maatschappelijke organisaties op 24 mei 2016 Toekomstvisie Waddinxveen 2030 Verslag Toekomstcafé voor maatschappelijke organisaties op 24 mei 2016 Versie 6 juni 2016 Toekomstcafés In het kader van het visietraject Waddinxveen 2030 hebben in mei 2016

Nadere informatie

Groene kern en buitengebied

Groene kern en buitengebied Groene kern en buitengebied Sterkte Gorssel als groene long Groene open plekken in de kern Kleinschalig coulisselandschap Cultuurhistorische elementen Zwakte Matig groenbeheer Onvoldoende aandacht natuur-

Nadere informatie

DUURZAME INFRASTRUCTUUR

DUURZAME INFRASTRUCTUUR DUURZAME INFRASTRUCTUUR wisselwerking van stad, spoor, snelweg en fietspad TON VENHOEVEN VENHOEVENCS architecture+urbanism Krimp werkgelegenheid Percentage 65+ Woon-werkverkeer Grondprijzen 2007, Toegevoegde

Nadere informatie

Deltanetwerk, 29 november 2012

Deltanetwerk, 29 november 2012 Deltanetwerk, 29 november 2012 Kust- en Deltaontwikkeling in Zuid-Holland Mr. A.M. Kleij MPA Programmadirecteur provincie Zuid-Holland De Zuidvleugel Integrale visie gebiedsontwikkeling Integrale ontwikkeling

Nadere informatie

Over kleinschalige economische dynamiek in krimpregio s/-dorpen

Over kleinschalige economische dynamiek in krimpregio s/-dorpen Over kleinschalige economische dynamiek in krimpregio s/-dorpen Radboud Engbersen, Platform31, Krimpcafe, Bunne 17, september 2015 Kennisplatform Demografische Transitie (KDT) Thema s: - Ruimte en de bebouwde

Nadere informatie

Groningen Meerstad >>>

Groningen Meerstad >>> Groningen Meerstad >>> Groningen Meerstad Opgenomen in jaarboek landschapsarchitectuur en stedenbouw 01 / 03 project Masterplan Groningen Meerstad locatie Groningen ontwerpers Remco Rolvink, Hilke Floris,

Nadere informatie

E-Transitie S3H Energietransitie Stedendriehoek Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst,Zutphen

E-Transitie S3H Energietransitie Stedendriehoek Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst,Zutphen 1 E-Transitie S3H Energietransitie Stedendriehoek Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst,Zutphen Netbeheer en Duurzame Gebiedsontwikkeling Pieter van der Ploeg, Alliander Strategie 8 november

Nadere informatie

Samenvatting reactienota

Samenvatting reactienota Samenvatting reactienota 1. De provincie concentreert zich op bovenlokale schaal op de ontwikkeling van de regio. De provincie draagt dus financieel niet meer bij in lokale projecten. - het onderscheid

Nadere informatie

Resultaten landbouwenquête. September 2013

Resultaten landbouwenquête. September 2013 Resultaten landbouwenquête September 2013 1 Landbouwenquête 2013 Inleiding In juni 2013 hebben de noordelijke Natuur en Milieufederaties en LTO Noord in samenwerking met het Dagblad van het Noorden en

Nadere informatie

Beleving en beeldvorming van het Groninger landschap

Beleving en beeldvorming van het Groninger landschap Beleving en beeldvorming van het Groninger landschap Deze factsheet laat zien hoe Groningers tegen het landschap van Groningen aankijken. Wat vinden ze uniek aan het landschap van de provincie en wat vinden

Nadere informatie

WIJKVISIE STADSKANAAL NOORD 2011-2020

WIJKVISIE STADSKANAAL NOORD 2011-2020 WIJKVISIE STADSKANAAL NOORD 2011-2020 Vastgesteld in de raadsvergadering van 18 juni 2012. Verkorte versie wijkvisie Stadskanaal Noord 2011-2020 1 Wijkvisie Stadskanaal Noord 2011-2020 In de wijkvisie

Nadere informatie

snel dan voorzien. In de komende jaren zal, afhankelijk van de (woning)marktontwikkeling/

snel dan voorzien. In de komende jaren zal, afhankelijk van de (woning)marktontwikkeling/ 2 Wonen De gemeente telt zo n 36.000 inwoners, waarvan het overgrote deel in de twee kernen Hellendoorn en Nijverdal woont. De woningvoorraad telde in 2013 zo n 14.000 woningen (exclusief recreatiewoningen).

Nadere informatie

*ZE9E061ECF3* Raadsvergadering d.d. 19 februari 2015

*ZE9E061ECF3* Raadsvergadering d.d. 19 februari 2015 *ZE9E061ECF3* Raadsvergadering d.d. 19 februari 2015 Agendanr.. Aan de Raad No.ZA.14-31083/DV.15-441, afdeling Ruimte. Onderwerp: Woonvisie 2014-2030 Sellingen, 12 februari 2015 Algemeen Deze Woonvisie

Nadere informatie

Nog steeds in. Helmond 77%

Nog steeds in. Helmond 77% De trends volgens de Helmonders Bijlage 4 Resultaten enquête Stadspanel Onderzoek en Statistiek Gooitske Marsman Augustus 2011 Inleiding Helmond heeft een start gemaakt met het project dat uiteindelijk

Nadere informatie

Dorpsstraat Scharendijke. 22 januari 2015

Dorpsstraat Scharendijke. 22 januari 2015 Dorpsstraat Scharendijke 22 januari 2015 Dorpsstraat Scharendijke 22 januari 2015 Aan de getoonde afbeeldingen kunnen geen rechten worden ontleend. 1. Inleiding In de Dorpsstraat in Scharendijke moet een

Nadere informatie

Resultaten Samen Anders gemeente Bronckhorst 9 oktober 2013

Resultaten Samen Anders gemeente Bronckhorst 9 oktober 2013 Resultaten Samen Anders gemeente Bronckhorst 9 oktober 2013 Wat merk je? - rust - leegstand van huizen, winkels en buitengebied - functies verdwijnen uit dorpen - veel praat bijeenkomsten - burgen bevragen,

Nadere informatie

Leefbaar Grashoek. Resultaten kerngesprekken, georganiseerd door Werkgroep Leefbaar Grashoek November 2013 april 2014

Leefbaar Grashoek. Resultaten kerngesprekken, georganiseerd door Werkgroep Leefbaar Grashoek November 2013 april 2014 Leefbaar Grashoek Resultaten kerngesprekken, georganiseerd door Werkgroep Leefbaar Grashoek November 2013 april 2014 Kerngesprekken, met wie? November 2013: verenigingen: sport en spel December 2013: verenigingen

Nadere informatie

VERSLAG VAN EESTERENGESPREK #16 TUINEN VAN WEST BRENGT STAD EN LAND DICHTER BIJ ELKAAR

VERSLAG VAN EESTERENGESPREK #16 TUINEN VAN WEST BRENGT STAD EN LAND DICHTER BIJ ELKAAR VERSLAG VAN EESTERENGESPREK #16 TUINEN VAN WEST BRENGT STAD EN LAND DICHTER BIJ ELKAAR In 2012 stond het eerste drieluik Van Eesterengesprekken, met bijbehorende excursies, in het teken van openbaar groen,

Nadere informatie

Presentatie Structuurvisie

Presentatie Structuurvisie Presentatie Structuurvisie Gemeente Oostzaan 30 september 2013 Presentatie Proces tot nu toe Ambitie en Structuurbeeld 2025 Thema s Oostzaanse woonomgeving Economie Sport, welzijn, zorg en educatie Agrarisch

Nadere informatie

Investeren in Steden en Dorpen Coalitieakkoord 2007 2011. Programma Investeren in Steden en Dorpen kleine kernen

Investeren in Steden en Dorpen Coalitieakkoord 2007 2011. Programma Investeren in Steden en Dorpen kleine kernen Investeren in Steden en Dorpen Coalitieakkoord 2007 2011 Programma Investeren in Steden en Dorpen kleine kernen Presentatie voor Provinciale Staten van Drenthe, Maastricht 29 augustus 2008 Mathieu Spierts,

Nadere informatie

Masterplan Zwarte Water gebied

Masterplan Zwarte Water gebied Masterplan Zwarte Water gebied - Ligging projectgebied tussen Zwolle, Hasselt en Genemuiden langs het Zwarte water - Gebied is onderdeel van Nationaal Landschap IJsseldelta -Met polder Mastenbroek als

Nadere informatie

Stadskanaal Noord Projectenagenda 2014-2015

Stadskanaal Noord Projectenagenda 2014-2015 Stadskanaal Noord Projectenagenda 2014-2015 Programma / Projectenagenda Stadskanaal Noord 2014-2015 Dit stuk beschrijft het programma en de projectenagenda van Stadskanaal Noord. Het programma vloeit voort

Nadere informatie

ONDERZOEK RUIMTELIJKE KWALITEIT Zoektocht Drinkwater Twente. 2e ontwerpatelier. locaties: Goor Lochemseberg Daarle Vriezenveen Sallandse Heuvelrug

ONDERZOEK RUIMTELIJKE KWALITEIT Zoektocht Drinkwater Twente. 2e ontwerpatelier. locaties: Goor Lochemseberg Daarle Vriezenveen Sallandse Heuvelrug ONDERZOEK RUIMTELIJKE KWALITEIT Zoektocht Drinkwater Twente 2e ontwerpatelier locaties: Goor Lochemseberg Daarle Vriezenveen Sallandse Heuvelrug 5 locatiesin beeld Proces Principes waterwinning Bestaande

Nadere informatie

Stedenbouw en Landschap

Stedenbouw en Landschap Woonwijk De Bem Zevenaar Voormalig stedenbouwkundigplan Stedenbouwkundigplan TOPIA achtertuin woonpad voortuin parkeerhof achtertuin openbare ruimte voortuin achtertuin achterpad Voormalig prototype verkaveling

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst 7 december 2011 Locatie: Kasteel Elsloo. Agenda

Informatiebijeenkomst 7 december 2011 Locatie: Kasteel Elsloo. Agenda Informatiebijeenkomst 7 december 2011 Locatie: Kasteel Elsloo Agenda 1. Inleiding en achtergrond 2. Betrokken partijen 3. Financiële bijdragen partijen 4. Geschiedenis, huidige situatie en aanleiding 5.

Nadere informatie

John Dagevos (Telos/UvT) Tilburg, 27 november 2013. Heilige huisjes in de knel

John Dagevos (Telos/UvT) Tilburg, 27 november 2013. Heilige huisjes in de knel John Dagevos (Telos/UvT) Tilburg, 27 november 2013 Heilige huisjes in de knel Eeuwenlang waren religieuze gebouwen de spil waar het leven in stad of dorp om draaide, ankerpunten in het dagelijks leven,

Nadere informatie

GEMEENTERAADSVERKIEZINGEN 2014 AANDACHT VOOR VITALE KLEINE KERNEN IN TOEKOMSTIG GEMEENTELIJK BELEID

GEMEENTERAADSVERKIEZINGEN 2014 AANDACHT VOOR VITALE KLEINE KERNEN IN TOEKOMSTIG GEMEENTELIJK BELEID GEMEENTERAADSVERKIEZINGEN 2014 AANDACHT VOOR VITALE KLEINE KERNEN IN TOEKOMSTIG GEMEENTELIJK BELEID In maart 2014 zijn er weer gemeenteraadsverkiezingen. Politieke partijen schrijven daarvoor hun verkiezingsprogramma

Nadere informatie

Het Ondernemende Dorp. Twijzel

Het Ondernemende Dorp. Twijzel Het Ondernemende Dorp Twijzel Twijzel, maart 2010 Ondernemend dorp Twijzel Aanleiding De komende jaren hebben we te maken met een periode van krimp en bezuinigingen bij zowel de gemeentelijke als de rijksoverheid.

Nadere informatie

Het Noorden: Wat is er aan de hand? Wat is er nodig?

Het Noorden: Wat is er aan de hand? Wat is er nodig? Het Noorden: Wat is er aan de hand? Wat is er nodig? Presentatie voor de werkconferentie Het Vitale Noorden Martiniplaza, Groningen, 22 mei 2013 Prof.dr. Jouke van Dijk, Hoogleraar Regionale Arbeidsmarktanalyse

Nadere informatie

Overzicht verkiezingsprogramma s over cultuur/erfgoed/monumenten

Overzicht verkiezingsprogramma s over cultuur/erfgoed/monumenten Verkiezingen Provinciale Staten van Zuid-Holland Overzicht verkiezingsprogramma s over cultuur/erfgoed/monumenten VVD: De VVD wil het karakter van het landschap van Zuid-Holland zoveel mogelijk behouden.

Nadere informatie

Handreiking transformatieplan herbestemming

Handreiking transformatieplan herbestemming Handreiking transformatieplan herbestemming We zijn zuinig op ons culturele erfgoed. Voor het behoud daarvan is het belangrijk dat dat erfgoed ook daadwerkelijk gebruikt wordt. Immer: leegstand is achteruitgang.

Nadere informatie

Samenvatting Omgevingsvisie Drenthe

Samenvatting Omgevingsvisie Drenthe Bijlage: Samenvatting Omgevingsvisie Drenthe Drenthe is de mooiste provincie van Nederland. En dat moet zo blijven! We willen ook in de toekomst blijven genieten van alles wat Drenthe zo speciaal maakt.

Nadere informatie

Apeldoorn. Ede Arnhem

Apeldoorn. Ede Arnhem Lelyst ad Harderw ijk Devent er Apeldoorn Zut phen Wint ersw ijk Ede Arnhem Doet inchem Tiel Nijmegen 1 Kans op krimp Vo geen kans op krimp weing kans op krimp enige kans op krimp kans op krimp onbekend

Nadere informatie

Blik op Leidschendam-Voorburg 2020

Blik op Leidschendam-Voorburg 2020 Blik op Leidschendam-Voorburg 2020 Een toekomstvisie voor Leidschendam-Voorburg De voormalige gemeenten Leidschendam en Voorburg kennen elk een eeuwenlange historie. Als gefuseerde gemeente gaat Leidschendam-Voorburg

Nadere informatie

Resultaten landbouwenquête

Resultaten landbouwenquête Resultaten landbouwenquête September 2013 Een initiatief van: Friese Milieufederatie Natuur en Milieufederatie Drenthe Natuur en Milieufederatie Groningen LTO-Noord In samenwerking met het Dagblad van

Nadere informatie

Goud in handen. Oude plekken en scheppen ruimte voor nieuwe ideeën

Goud in handen. Oude plekken en scheppen ruimte voor nieuwe ideeën Goud in handen Oude plekken en scheppen ruimte voor nieuwe ideeën eën Hoeveel aandacht besteedt u eigenlijk aan cultuurhistorie, monumenten, musea of archeologie? Of aan religieus en industrieel erfgoed?

Nadere informatie

Van Grensmaas naar Rivierpark Maasvallei 6 Gemeenten, Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer

Van Grensmaas naar Rivierpark Maasvallei 6 Gemeenten, Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer Van Grensmaas naar Rivierpark Maasvallei 6 Gemeenten, Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer POL Grensmaas 2005 + uitvoering Grensmaasproject Van Beheerakkoord Grensmaas naar Samenwerkingsovereenkomst Grensmaas

Nadere informatie

Structuurvisie Noord-Holland. Achtergrondinformatie

Structuurvisie Noord-Holland. Achtergrondinformatie Structuurvisie Noord-Holland Achtergrondinformatie Structuurvisie: waarom en wat? - Inwerkingtreding Wro 1 juli 2008 - elke overheidslaag stelt eigen structuurvisie op (thema of gebied) - structuurvisies

Nadere informatie

Cultuurhistorisch Erfgoed Beleid in Heerenveen. Cultuurhistorisch Erfgoed in Heerenveen. Paulien van der Lely. Cultuurhistorisch Erfgoed in Heerenveen

Cultuurhistorisch Erfgoed Beleid in Heerenveen. Cultuurhistorisch Erfgoed in Heerenveen. Paulien van der Lely. Cultuurhistorisch Erfgoed in Heerenveen Cultuurhistorisch Erfgoed Beleid in Heerenveen 12 12 12 Cultuurhistorisch Erfgoed in Heerenveen Paulien van der Lely Dienst Visie & Regie afd. Ruimtelijke Ontwikkeling beleidsadviseur stedenbouw o.a. cultuurhistorisch

Nadere informatie

Goud in handen. Gebruik het verleden, schep ruimte voor de toekomst

Goud in handen. Gebruik het verleden, schep ruimte voor de toekomst Goud in handen Gebruik het verleden, schep ruimte voor de toekomst Hoeveel aandacht besteedt u eigenlijk aan cultuurhistorie, monumenten, musea of archeologie? Of aan groen, religieus en industrieel erfgoed?

Nadere informatie

Kwaliteitsverbetering van de (huur)voorraad in tijden van Krimp Opwierde APPINGEDAM. Delfzijl, 21 november 2013

Kwaliteitsverbetering van de (huur)voorraad in tijden van Krimp Opwierde APPINGEDAM. Delfzijl, 21 november 2013 Kwaliteitsverbetering van de (huur)voorraad in tijden van Krimp Opwierde APPINGEDAM Delfzijl, 21 november 2013 Frank van der Staay Atrivé/Woongroep Marenland Appingedam Onderwerpen Woonplan 2002 koersen

Nadere informatie

Voortzetting van de subsidieregeling

Voortzetting van de subsidieregeling Voortzetting van de subsidieregeling De huidige regeling Leefbaarheid en Gemeenschapsvoorzieningen is zo succesvol dat deze recht doet aan continuering. De 60 aanvragen bij de laatste tranche van deze

Nadere informatie

De stedendriehoek-naar een energieneutrale stedelijke regio

De stedendriehoek-naar een energieneutrale stedelijke regio De stedendriehoek-naar een energieneutrale stedelijke regio Eindhoven 27-10-2015 Na jarenlang sudderen lijkt er nu een versnelling te komen in het nadenken over de energietransitie in ons land. Zowel op

Nadere informatie

Dorpsvisie Nieuwolda / Kiek op 2020

Dorpsvisie Nieuwolda / Kiek op 2020 Dorpsvisie Nieuwolda / Kiek op 2020 Dorp- en wijkendag 8-10-2011 Dorpsbelangen Nieuwolda ontwikkelde een nieuwe dorpsvisie in samenspraak met de bewoners van Nieuwolda. Op woensdag 7 sept. j.l. wisselden

Nadere informatie

Het Noorden: Wat is er aan de hand? Wat is er nodig?

Het Noorden: Wat is er aan de hand? Wat is er nodig? Presentatie voor de werkconferentie Het Vitale Noorden Martiniplaza, Groningen, 22 mei 2013 Prof.dr. Jouke van Dijk, Hoogleraar Regionale Arbeidsmarktanalyse Rijksuniversiteit Groningen, Faculteit Ruimtelijke

Nadere informatie

Gelselaar beschermd dorpsgezicht Wat betekent dat?

Gelselaar beschermd dorpsgezicht Wat betekent dat? Gelselaar beschermd dorpsgezicht Wat betekent dat? Het duurt niet lang meer of Gelselaar krijgt de status van beschermd dorpsgezicht. Het zal het tweede beschermde gezicht zijn in de gemeente Berkelland.

Nadere informatie

Inrichtingsvisie. Manpadslaangebied Heemstede. 5 juni 2014

Inrichtingsvisie. Manpadslaangebied Heemstede. 5 juni 2014 Inrichtingsvisie Manpadslaangebied Heemstede 5 juni 2014 colofon opdrachtgever Kerngroep Manpadslaangebied ontwerp Karres en Brands Landschapsarchitecten bv Oude Amersfoortseweg 123 1212 AA Hilversum www.karresenbrands.nl

Nadere informatie

Geen woorden maar daden

Geen woorden maar daden Hans van Rossum Geen woorden maar daden 12-11- 2014 Rotterdam doet het goed Momentum is daar: iconen ontwikkeld Momentum is daar: iconen ontwikkeld Momentum is daar: hippe architectuurstad Stadsvisie 2030

Nadere informatie

HERBESTEMMINGSINFORMATIE ALGEMEEN

HERBESTEMMINGSINFORMATIE ALGEMEEN HERBESTEMMINGSINFORMATIE ALGEMEEN www.herbestemmingnoord.nl Kenniscentrum Herbestemming Noord Het doel van Kenniscentrum Herbestemming Noord is een duurzame herbestemming tot stand te brengen met een zo

Nadere informatie

Bereikbaarheid van voorzieningen wat is een acceptabele afstand?

Bereikbaarheid van voorzieningen wat is een acceptabele afstand? Bereikbaarheid van voorzieningen wat is een acceptabele afstand? Voor de Provincie Groningen is het een uitdaging om de bereikbaarheid van voorzieningen op een zo hoog mogelijk peil te houden, zeker gezien

Nadere informatie

MOTIVATIE LANDSCHAPPELIJKE INPASSING RECREATIE LANGELILLE

MOTIVATIE LANDSCHAPPELIJKE INPASSING RECREATIE LANGELILLE 1 Inhoudsopgave Colofon Intitiatiefnemer Betrokken partijen pag. 3 Beschikbare gegevens pag. 4 Het plangebied pag. 5 Kwaliteiten landschapstypen pag. 6 Uitgangspunten ruimtelijke invulling pag. 7 Reactie

Nadere informatie

Almere 2.0. studieopdracht 3e jaar T&L (in teamverband)

Almere 2.0. studieopdracht 3e jaar T&L (in teamverband) Almere 2.0 studieopdracht 3e jaar T&L (in teamverband) Voor de derdejaarsopdracht Ecologie van de opleiding TenL stond de woningopgave van Almere centraal. Almere is in korte tijd uitgegroeid tot een stad

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. In 2025 fors meer huishoudens in de Randstad

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. In 2025 fors meer huishoudens in de Randstad Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB08-049 8 juli 2008 9.30 uur In 2025 fors meer huishoudens in de Randstad Sterkste groei aan noordoostzijde Randstad Ook meer huishoudens in Noord-Brabant

Nadere informatie

Bijlagen Uitvoeringsprogramma Weardefol Fryslân 2016-2019

Bijlagen Uitvoeringsprogramma Weardefol Fryslân 2016-2019 Bijlagen Uitvoeringsprogramma Weardefol Fryslân 2016-2019 Bijlage 1 Beleidskader Hieronder worden de beleidsdoelen uit het Streekplan Fryslân en de thematische Structuurvisie Grutsk op e Romte en de ambities/resultaten

Nadere informatie

Ladder voor duurzame verstedelijking Bestemmingsplan Huis ter Heide West, gemeente Zeist

Ladder voor duurzame verstedelijking Bestemmingsplan Huis ter Heide West, gemeente Zeist Ladder voor duurzame verstedelijking Bestemmingsplan Huis ter Heide West, gemeente Zeist De Ladder voor duurzame verstedelijking is in de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR) geïntroduceerd en

Nadere informatie

Bijlage 1 Overzicht en motivatie initiatief nieuwbouwplan perceel Balloo 94-96 Bijlage 2 Overzicht karakteristieke gebouwen en motivatie Bijlage 3

Bijlage 1 Overzicht en motivatie initiatief nieuwbouwplan perceel Balloo 94-96 Bijlage 2 Overzicht karakteristieke gebouwen en motivatie Bijlage 3 B i j l a g e n Bijlage 1 Overzicht en motivatie initiatief nieuwbouwplan perceel Balloo 94-96 Bijlage 2 Overzicht karakteristieke gebouwen en motivatie Bijlage 3 Beleidsdocumenten Bijlage 4 Kaarten Groenstructuurplan

Nadere informatie

BIJLAGE 1. Landschappelijke eenheden

BIJLAGE 1. Landschappelijke eenheden BIJLAGE 1 Landschappelijke eenheden Oeverlanden langs Meppelerdiep Slagenlandschap Olde Maten Open Slagenlandschap Houtsingelgebied van de Streek Hoge, halfopen zandontginningenlandschap Staphorster Bos

Nadere informatie

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 De sociale ambitie: Zaanstad manifesteert zich binnen de metropoolregio Amsterdam

Nadere informatie

Karakteristieke gebouwen

Karakteristieke gebouwen Karakteristieke gebouwen Pagina 1 Oud Gebouw, Nieuw Gebruik Brede Overleggroep Kleine Dorpen in Drenthe (BOKD) Steunpunt Dorpshuizen Drenthe (SDD) Kampsweg 4, 9418 PE WIJSTER tel.: 0592 31 51 21 / E. info@bokd.nl

Nadere informatie

Leegstand van bedrijfsvastgoed in de Dordtse Binnenstad

Leegstand van bedrijfsvastgoed in de Dordtse Binnenstad Leegstand van bedrijfsvastgoed in de Dordtse Binnenstad In Nederland staat veel kantoor-, bedrijfs- en winkelruimte leeg. Leegstand van bedrijfsvastgoed lijkt structureel te worden en de verwachting is

Nadere informatie

Pilot CPO-Huren = Ni jenaobers. Wooncoöperatie voor betaalbaar wonen en werken

Pilot CPO-Huren = Ni jenaobers. Wooncoöperatie voor betaalbaar wonen en werken Pilot CPO-Huren = Ni jenaobers Wooncoöperatie voor betaalbaar wonen en werken in karakteristieke grote boerderijen i.o. Ni je naobers Ideeëngenerator Krimp provincie Gelderland en koploper Wooncoöperatie

Nadere informatie

Themabijeenkomst natuur en landschap. Natuur- en recreatieplan Westfriesland

Themabijeenkomst natuur en landschap. Natuur- en recreatieplan Westfriesland Themabijeenkomst natuur en landschap Natuur- en recreatieplan Westfriesland Programma (Toekomst) kracht van het gebied in beeld krijgen Start (13.00 uur) Welkom en toelichting natuur- en recreatieplan

Nadere informatie

Gelselaar Beschermd Dorpsgezicht Wat betekent dat?

Gelselaar Beschermd Dorpsgezicht Wat betekent dat? Gelselaar Beschermd Dorpsgezicht Wat betekent dat? Gelselaar is aangewezen als beschermd dorpsgezicht. Het is het tweede beschermde gezicht in de gemeente Berkelland. In 1972 is de Mallumse molen en de

Nadere informatie

Krimp Prognose 2010-2025

Krimp Prognose 2010-2025 Provincie: (Stads)regio gemeenten: Limburg Profiel gemeente: Maastricht Zuid-Limburg: Maastricht, Sittard-Geleen en Heerlen Regio: 35 Aanbod van leegstand Leegstand per stad: Huidige leegstand: aantal

Nadere informatie

Gebiedsfinanciering op andere leest. Vera van Vuuren, programma manager plattelandsontwikkeling en duurzame energie

Gebiedsfinanciering op andere leest. Vera van Vuuren, programma manager plattelandsontwikkeling en duurzame energie Gebiedsfinanciering op andere leest Vera van Vuuren, programma manager plattelandsontwikkeling en duurzame energie Ontwikkelingsbedrijf NHN Doel: Ontwikkelen van economisch potentieel NHN Aandeelhouders

Nadere informatie

Manifest. Input voor het coalitieakkoord. Gebaseerd op speerpunten vanuit het Gelderse platteland en de kleine kernen in onze provincie

Manifest. Input voor het coalitieakkoord. Gebaseerd op speerpunten vanuit het Gelderse platteland en de kleine kernen in onze provincie Manifest Input voor het coalitieakkoord Gebaseerd op speerpunten vanuit het Gelderse platteland en de kleine kernen in onze provincie Maart 2015 Geachte heer, mevrouw, Op het PlattelandsParlement Gelderland

Nadere informatie

Opbouw presentatie. Aanleiding onderzoek Onderzoeksvraag Opzet onderzoek Glastuinbouw Recreatie Beoordeling (De Lier) Conclusies Vragen

Opbouw presentatie. Aanleiding onderzoek Onderzoeksvraag Opzet onderzoek Glastuinbouw Recreatie Beoordeling (De Lier) Conclusies Vragen Opbouw presentatie Aanleiding onderzoek Onderzoeksvraag Opzet onderzoek Glastuinbouw Recreatie Beoordeling (De Lier) Conclusies Vragen Aanleiding onderzoek Concentratiegebied glastuinbouw Tinte tussen

Nadere informatie

Ruimtelijke onderbouwing speelterrein Netersel

Ruimtelijke onderbouwing speelterrein Netersel Ruimtelijke onderbouwing speelterrein Netersel Inleiding en planbeschrijving In Netersel is in de huidige situatie een speelterrein gelegen (zie figuur 1). Dat speelterrein is deels binnen het plangebied

Nadere informatie

Titel van het project (Kort en krachtige weergave van het onderwerp)

Titel van het project (Kort en krachtige weergave van het onderwerp) ONDERZOEKSOPDRACHT KCNR februari 2014 Invulinstructie: Dit formulier is bedoeld voor afstudeeropdrachten die in een periode van gemiddeld 4 maanden (kunnen) worden uitgevoerd. Voor kortere klussen komt

Nadere informatie