Hoofdstuk 7: Emotie 1. INLEIDING

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Hoofdstuk 7: Emotie 1. INLEIDING"

Transcriptie

1 Hoofdstuk 7: Emotie 1. INLEIDING Ekman: 6 primaire emoties: Angst Blijdschap Weerzin Verrassing Droefnis Woede Damasio: primaire emoties + achtergrondemoties + sociale emoties Achtergrondemoties o verwijst naar een meer chronische toestand o kan ten dele variëren met de omstandigheden o hoort ten dele bij PH Sociale emoties o Sympathie, verlegenheid, schaamte, schuld, trots, jaloezie enz. 2 aspecten van emoties: Input = perceptie van situatie die met een bepaalde emotie overeenkomt of tot een bepaalde emotie aanleiding kan geven Output = de reactie op dergelijke situatie (expressie van emotie) o Subjectieve ervaring (feeling), deels rapporteerbaar. Feeling = mentale representatie en interpretatie van de lichamelijke activatiepatronen die met emoties overeenstemmen. o Gelaatsexpressie, intonatie en prosodie, en lichaamshouding o Autonome (ortho- of parasympatisch) en endocriene reacties o Impliciete veranderingen in gedrag. In de hersenen: specifieke circuits voor specifieke emoties (geen deel is algemeen verbonden met emoties): Weerzin lokalisatie ter hoogte van insula, overeenkomstig met gustatorisch centrum. Positieve emoties zeer onduidelijk 1

2 Angst: in de meeste gevallen is onderliggend hersenletsel niet visualiseerbaar met structurele beeldvorming circuit drugsmisbruik: ontregeling van circuit dat instaat voor motivatie en reward. Emotionele respons: - respondents - operants Respondents = automatische, niet-aangeleerde, ge-pre-programmeerde responsen, gedetermineerd door de gepresenteerde stimuli o Gamma stimuli dat respons kan uitlokken kan door conditionering veranderd worden. Operants = responsen die een bepaald doel beogen (= instrumentele responsen) o Komen na de respondents o Bvb: rat ziet kat => freezing-respons, maar tegelijk ook ontsnappingsstrategie bedenken o Bvb: vermijdingsgedrag dat na angstconditionering ontstaat. Invloed van conditionering op neuronale activiteit In verschillende componenten van het circuit verandert de neuronale respons t.g.v. conditionering B.v. een verhoging van de amplitude wanneer een CS toon in het verleden gepaard werd met een foot-shock US 2. HET ANGSTCIRCUIT Fear-conditioning = Pavlovian defense conditioning = het aanleren van een nieuwe associatie tussen een conditionele stimulus (CS), die van nature uit neutraal is, en een diep ingebakken, complex responspatroon voor verdediging dat vervolmaakt is doorheen de evolutie. Complex responspatroon => van nature uitgelokt door de ongeconditioneerde stimulus (US), een van nature uit aversieve stimulus. 1 tot enkele trials volstaan voor conditionering Klassiek experimenteel opzet: US = elektrische schok aan poot en CS = auditieve toon. Complex responspatroon omvat: o Defensief gedrag o Autonome arousal 2

3 o Hypoalgesie (= verminderde pijngewaarwording) o Potentiëring van somatische reflexen (bvb. eyeblink of startle) o Activatie van endocriene as, bestaande uit hypofyse en bijnier Fasen: o Acquisitie van associatie tussen stimulus en respons o Persistentie van verworven respons o Extinctie = het verdwijnen van geconditioneerde respons op de CS na herhaalde blootstelling aan de CS zonder geassocieerde US. Niet de respons wordt aangeleerd, maar wel nieuwe associatie tussen een stimulus en ingebakken, stereotiepe respons Amygdala Om angstcircuit te definiëren: volgen van verwerking van CS over de anatomische relay-stations (tussenstations) en nagaan op welk niveau veranderingen optreden a.g.v. conditionering over het tijdsverloop van conditionering. Nagaan wat het effect is van letsels in die regio Nagaan met welke andere structuren tussenstation verbonden is Nagaan wat het effect is van letsels in die associatieve structuren. Keuze voor auditieve stimuli (i.p.v. visuele): anatomische connecties tussen auditieve cortex en amygdala zijn beter gekend Waarom fear-conditioning? CS is in principe zeer eenvoudig en patroon in respons op CS is stereotiep. Verwerking van het signaal: Via hersenstam corpus geniculatum mediale (thalamische nucleus) primaire auditieve cortex (g. van Heschl; is eerste relay-station) nucleus lateralis van de amygdala (= poort voor input in de amygdala). Enkelvoudige conditionering met 1 enkele auditieve stimulus werd niet aangetast door letsels van PAC, maar wel door letsels van thalamus. Door tracer-studies ontdekte men het bestaan van parallelle pathways voor auditieve conditionering. Parallelle pathways Thalamo-amygdalair: 3

4 Corpus geniculatum mediale nucleus lateralis van amygdala Dient voornamelijk de snelle emotionele reactie op enkelvoudige stimuluskenmerken Thalamo-cortico-amygdalair: Corpus geniculatum mediale auditieve, entorhinale en perirhinale cortex, en hippocampus amygdala Noodzakelijk wanneer conditionering differentiatie vergt tussen auditieve stimuli of wanneer stimulusobjecten perceptueel complex zijn. Parallelle pathways naar de amygdala bij fearconditioning De latentie van de conditioneringsafhankelijke plasticiteit is ms in de nc lateralis en ms in de auditieve associatecortex. Het vereiste aantal trials is 1-3 CS-US paren voor amygdala en 6-9 paren voor auditieve cortex Bij letsels van de amygdala blijft conditioneringsafhankelijke plasticiteit in auditieve cortex bestaan Rol van nc. lateralis blijkt niet alleen uit letselstudies, maar ook uit single neuron electrode studies: Neuronen in nc. lateralis vertonen na conditionering eenzelfde respons op de CS als op US (CS-US convergentie). verandering in neuronale respons treedt op nog voor de respons in PAC verandert, zowel binnen een testbeurt als over het verloop van opeenvolgende testbeurten. Output van amygdala Nucleus centralis = poort voor output vanuit de amygdala Letsel van nc. centralis doet angstrespons verdwijnen Projecteert naar: o Hypothalamus - Bvb. stimulatie van hypothalamus bij een kat lokt complexe motorische patronen uit die overeenkomen met deze uitgelokt door emotionele situaties. o Periaqueductale grijze stof (belangrijk voor freezing) o Stria terminalis ( BNST ; belangrijk voor activatie van endocriene as tussen hypothalamus, hypofyse en bijnier) Amygdala projecteert terug naar de gebieden die met de eerste stadia van sensoriële verwerking betrokken zijn. 4

5 op die manier: amygdala beïnvloedt ook perceptie Rol van de amygdala bij interpretatie van emotionele gelaatsexpressies en lichaamstaal Aangetoond door fmri Snelle habituatie treedt op Respons op angstige gezichten treedt ook op wanneer pp en gelaatsexpressie niet bewust waarnemen Rol van amygdala bij aversieve conditionering Aangetoond door fmri Respons is het sterkst tijdens de acquisitie van de conditionering Snelle habituatie treedt op Studies van zeldzame gevallen met bilaterale beschadiging van amygdala Tonen kritische bijdrage van amydala aan tot verwerking van de emotie angst bij mens. Fear-conditioning is verstoord Patiënten kunnen moeilijker emotie angst discrimineren bij visuele of auditieve stimuli. Letsel van vnl. R amygdala: Minder emotionele gelaatsexpressie discrimineren 5

6 Bij klassieke conditionering ontwikkelen patiënten geen geconditioneerde angstrespons, ondanks het feit dat ze de expliciete associatie tussen US en CS kennen Verminderen discriminatie van betrouwbaarheid en approachability op basis van gelaat Letsel aan hippocampus, maar intacte amygdala: Ontwikkelen wel een geconditioneerde angstrespons MAAR: ze hebben geen expliciet geheugen voor de associatie (ZIE H4: GEHEUGEN!) Invloed van amygdala op perceptie en aandacht Perceptueel: Feedback connecties van amygdala naar corticale gebieden die vroegtijdig in de stimulusverwerking betrokken zijn Selectieve aandacht Arousal: Diffuus projecterende neurotransmitter-systemen Acetylcholine, noradrenaline 2.2. Hypothalamus Bij de kat lokt stimulatie van mediale deel van de hypothalamus complexe motorische patronen uit B.v. overeenkomend met gedrag bij aanvallen van andere kat of bij aanvallen van een prooi Stimulatie van de achterste nuclei van de hypothalamus lokken sterke orthosympathische reactie uit, stimulatie van anterieure nuclei lokt parasympathische reactie uit Bij de kat leidt verwijderen van cortex tot toename van de emotionele reacties en agressie uitgelokt door stimuli. Verwijderen van de hypothalamus heft die reacties op Hippocampus Rol in fear-conditioning: In de aangeleerde associatie tussen context van CS en angstrespons Bijdrage wordt gemedieerd via projecties van hippocampus op nc. lateralis van de amygdala. Rol in bewuste herinnering aan doorgemaakte gebeurtenis die tot angstrespons kan leiden. Emotional memory enhancement: 6

7 = gebeurtenissen met emotionele associaties worden gemakkelijker onthouden dan neutrale gebeurtenissen. Wordt vermoedelijk gemedieerd via amygdala en zijn connecties met hippocampale formatie: o Schade aan amygdala verliezen van effect van emotionele associaties van een bepaalde gebeurtenis op de oproeping van die gebeurtenis achteraf. o Amnestisch syndroom behoud van emotionele associaties. Sommige bestanddelen die het geheugen beïnvloeden, oefenen hun invloed o.m. uit via receptoren in amygdala. Toediening van beta-blocker voorafgaand aan inprentingfase reduceert emotional memory enhancement Mediaal prefrontale cortex Extinctie verwijst naar het verdwijnen van complex responspatroon dat uitgelokt wordt door CS wanneer CS herhaaldelijk gepresenteerd wordt zonder US. MAAR: respons op CS blijft in de amygdala onveranderd Extinctie wordt gemedieerd door neocortex Experimentele letsels van MPC er treedt geen extinctie op Extinctie is dus geen passief verdwijnen, maar een actieve inhibitie van respons door neocortex. 3. MOTIVATIE EN REWARD Ventrale striatum: speelt een rol bij vermijdings- en toenaderingsgedrag; bevat dopamine Rewardsysteem Intracraniële zelfstimulatie = een klassiek paradigma om het rewardsysteem bij ratten in kaart te brengen Men plant een electrode in specifieke delen van de hersenen Zo laat men toe dat het proefdier zelf via een hendel de electrode stimuleert wanneer proefdier hendel zeer frequent indrukt stimulatie van dat hersendeel heeft een positief effect 7

8 wanneer proefdier in T-maze en de keuze heeft tussen gang met voedsel, of gang met hendel proefdier zal naar hendel gaan Belangrijke onderdelen van het rewardsysteem Ventrale tegmentale area (VTA) Nc. accumbens (deel van ventraal striatum) Septale kernen Laterale thalamus Amygdala Structuren zijn onderling verbonden door medial forebrain bundle heeft een gelijkaardig effect, waarbij proefdier exploratief gedrag vertoont op zoek naar genoegdoening. Alternatief paradigma voor elektrische stimulatie = chemische zelfstimulatie Proefdier kan met hendel een pompje bedienen die een chemisch product (bvb. cocaïne), injecteert in een ader. Gebruikt om conditionering bij drugsmisbruik te onderzoeken o Naargelang plaats waar proefdier zichzelf chemisch kan stimuleren, zal het ook meer de omgeving opzoeken die geassocieerd is met zelfstimulatie. Gebruikt om na te gaan via welke transmittersystemen drugsmisbruik ontstaat o Bvb. chemische zelfstimulatie combineren met middelen die dopaminereceptor blokkeren. Rewardsysteem laat ook toe om neurobiologische drugsverslaving te begrijpen: Bvb. infusie van cocaïne bij verslaafden leidt tot sterke activatie van ventraal striatum. Cocaïne inhibeert de heropname van dopamine waardoor er meer dopamine aanwezig blijft in synaptische spleet. Rewardsysteem speelt ook meer algemeen een rol bij toenaderingsgedrag en positief affect: PET-studie: tijdens het spelen van een plezante videogame nam dopaminerge vrijstelling in ventraal striatum toe. Rol van ventraal striatum: pre-goal attainment positive affect = positieve affect dat ontstaat wanneer men steeds dichter nadert bij een begeerd doel. 8

9 4. PERSOONLIJKHEID Bij hersenletsels kan PH drastisch veranderen Rol van amygdala Rol van frontale cortex Orbitofrontale cortex o Letsel verandering in sociale interacties, apathie en interesseverlies Mediaal frontale cortex o Letsel van ventromediale prefrontale cortex verstoring van risk assessment behavior (= de manier waarop potentiële langere-termijn positieve of negatieve gevolgen van ons gedrag onze beslissingen beïnvloeden) invloed van onmiddellijke beloning en straf wel behouden o Risk assessment: bewuste component + automatische, impliciete component: wanneer normale pp en geconfronteerd worden met een risicovolle keuze verandering in huidpotentiaal. automatische component bij patiënten met letsel van ventromediale prefrontale cortex is aangetast. o DUS: schade aan ventromediale prefrontale cortex: bewuste component aangetast, behalve onmiddellijke beloning en straf automatische component aangetast Patiënten met frontotemporale degeneratie met vnl. R hemisferische aantasting grondige verandering van emotie en PH ontwikkelen. Cognitieve functies soms nog gespaard. 5. BESLUIT Simple fear conditioning mag men niet veralgemenen naar andere (angst)emoties. Studie van simple fear conditioning: Eenvoudig model Experimenteel opzet Voor andere emoties zijn er nog geen dergelijke modellen. 9

Challenging Emotional Memory M.G.N. Bos

Challenging Emotional Memory M.G.N. Bos Challenging Emotional Memory M.G.N. Bos 144 De geboorte van je kind, je trouwdag, maar ook het verlies van een geliefde en fysieke mishandeling zijn enkele voorbeelden van emotionele ervaringen die iedereen

Nadere informatie

Dit zijn voorbeelden van examenvragen, gekopieerd van de examens van voorgaande jaren.

Dit zijn voorbeelden van examenvragen, gekopieerd van de examens van voorgaande jaren. Dit zijn voorbeelden van examenvragen, gekopieerd van de examens van voorgaande jaren. Inleiding tot de gedragsneurowetenschappen, d.d. 08-09-09 Studentennummer: 1. Het neuraal substraat voor selectieve

Nadere informatie

Hoofdstuk 4: Geheugen

Hoofdstuk 4: Geheugen Geheugen bestaat uit geheugenstelsels, elk met hun eigen neuro-anatomisch substraat. Casus patiënt H.M.: Op 9-jarige leeftijd hoofdtrauma met posttraumatische epilepsie Therapieresistent en functioneel

Nadere informatie

INTRODUCTIE STRESSHORMONEN

INTRODUCTIE STRESSHORMONEN 8 Samenvatting INTRODUCTIE Cocaïne behoort tot de stimulerende middelen; stoffen die energie en alertheid verhogen en een kortstondig goed gevoel of zelfs euforie geven. Herhaaldelijk gebruik van cocaïne

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING Wat verandert er in het zenuwstelsel als een dier iets leert? Hoe worden herinneringen opgeslagen in de hersenen? Hieraan ten grondslag ligt het vermogen van het zenuwstelsel om

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/22544 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/22544 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/22544 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Speksnijder, Niels Title: Determinants of psychosis vulnerability : focus on MEF2

Nadere informatie

H10: plastische cellen

H10: plastische cellen H10: plastische cellen Neuroplasticiteit: Ontwikkeling van het zenuwstelsel Beschadiging: ischemisch letsel (beroerte), lesie of traumatisch letsel, etc Informatie-opslag in de hersenen Ontwikkeling van

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Dit proefschrift behandelt moleculaire veranderingen die plaatsvinden in de hersenen van de rat na blootstelling aan morfine, een verslavende stof. Dit type onderzoek is zowel

Nadere informatie

De Hersenen. Historisch Overzicht. Inhoud college de Hersenen WAT IS DE BIJDRAGE VAN 'ONDERWERP X' AAN KUNSTMATIGE INTELLIGENTIE?

De Hersenen. Historisch Overzicht. Inhoud college de Hersenen WAT IS DE BIJDRAGE VAN 'ONDERWERP X' AAN KUNSTMATIGE INTELLIGENTIE? De Hersenen Oriëntatie, september 2002 Esther Wiersinga-Post Inhoud college de Hersenen historisch overzicht (ideeën vanaf 1800) van de video PAUZE neurofysiologie - opbouw van neuronen - actie potentialen

Nadere informatie

De grijze massa tussen je oren

De grijze massa tussen je oren De grijze massa tussen je oren Centraal zenuwstelsel: Functies bepaald door de interacties tussen gebieden Koppelen van structuur aan rol in gedrag Dierexperimenten Humaan: Spontane en chirurgische lesies

Nadere informatie

Hoofdstuk 3: Aandacht

Hoofdstuk 3: Aandacht 1. SELECTIEVE AANDACHT Selectieve aandacht verdeelde aandacht Selectieve aandacht: verwijst naar selectie van bepaalde stimuli voor verdere cognitieve verwerking. Verdeelde aandacht: de aandacht die globaal

Nadere informatie

Disclosure belangen sprekers

Disclosure belangen sprekers Klaas Arts Disclosure belangen sprekers (potentiële) belangenverstrengeling De betrokken relaties bij dit project zijn: Sponsoring of onderzoeksgeld: Honorarium of andere (financiële) vergoeding: geen

Nadere informatie

Is angstgeheugen uitwisbaar? Nieuwe inzichten in angstreducerende technieken

Is angstgeheugen uitwisbaar? Nieuwe inzichten in angstreducerende technieken Is angstgeheugen uitwisbaar? Nieuwe inzichten in angstreducerende technieken Dieuwke Sevenster Merel Kindt Marieke Soeter Angstgeheugen Evolutionair robuust mechanisme Het bereidt individu voor op snel

Nadere informatie

De ziekte van Parkinson (ZvP) is een progressieve aandoening van de hersenen

De ziekte van Parkinson (ZvP) is een progressieve aandoening van de hersenen Samenvatting 125 126 SAMENVATTING De ziekte van Parkinson (ZvP) is een progressieve aandoening van de hersenen waarbij zenuwcellen in de middenhersenen, die de neurotransmitter dopamine produceren, afsterven.

Nadere informatie

Leren & Geheugen. Hertentamen 2011. Bob Hersbach. SAMENVATTING 5 open vragen en 25 meerkeuzevragen

Leren & Geheugen. Hertentamen 2011. Bob Hersbach. SAMENVATTING 5 open vragen en 25 meerkeuzevragen Leren & Geheugen Hertentamen 2011 Bob Hersbach SAMENVATTING 5 open vragen en 25 meerkeuzevragen 1. Krugers AMPA and NMDA receptoren spelen een essentiële rol bij het versterken van communicatie tussen

Nadere informatie

a p p e n d i x Nederlandstalige samenvatting

a p p e n d i x Nederlandstalige samenvatting a p p e n d i x B Nederlandstalige samenvatting 110 De hippocampus en de aangrenzende parahippocampale hersenschors zijn hersengebieden die intensief worden onderzocht, met name voor hun rol bij het geheugen.

Nadere informatie

CHAPTER 11 SAMENVATTING

CHAPTER 11 SAMENVATTING CHAPTER 11 SAMENVATTING Chapter 11 Drugsverslaving Drugsverslaving is een wereldwijd gezondheidsprobleem dat gekarakteriseerd wordt door dwangmatig drugsgebruik en een hoge mate van terugval na afkicken.

Nadere informatie

BLOK V IMPLICIET EXPLICIET GEHEUGEN

BLOK V IMPLICIET EXPLICIET GEHEUGEN BLOK V IMPLICIET EXPLICIET GEHEUGEN Verschillen in herinnering hoe het impliciete geheugen ons heden kan beïnvloeden zonder besef dat iets uit het verleden komt Impliciet geheugen: De herinnering waardoor

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting 11 Chapter 11 Traumatisch hersenletsel is de meest voorkomende oorzaak van hersenletsel in onze samenleving. Naar schatting komt traumatisch hersenletsel jaarlijks voor in 235

Nadere informatie

De Obsessief-Compulsieve stoornis: behandeling in de praktijk. 2013 Universitair Ziekenhuis Gent

De Obsessief-Compulsieve stoornis: behandeling in de praktijk. 2013 Universitair Ziekenhuis Gent De Obsessief-Compulsieve stoornis: behandeling in de praktijk Dr. Leyman Lemke Deswarte Annelies 2013 Universitair Ziekenhuis Gent Inhoud workshop Kapstok: Het neurotische lussenmodel (NLM) (R. Schacht

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING Slaap & Geheugen: gedragsmatige en moleculaire consequenties van slaapdeprivatie Mensen slapen gemiddeld zo n 6 tot 8 uur per dag. Dit komt neer op een kwart tot een derde van

Nadere informatie

Prikkelverwerking bij Gedragsstoornissen

Prikkelverwerking bij Gedragsstoornissen Prikkelverwerking bij Gedragsstoornissen (ODD & CD) Congres Prikkelverwerking 6 november 2014 Dr. M.A.J. Raaijmakers GZ-psycholoog en Universitair Docent UU INTRODUCTIE AGRESSIE! Video:! http://www.youtube.com/watch?v=o00yfkje1fo!

Nadere informatie

EMOTIE. Inleiding. I. Wat is emotie? I.1. Emotietheorieën. I.1.1. James-Lange theorie. Emotie

EMOTIE. Inleiding. I. Wat is emotie? I.1. Emotietheorieën. I.1.1. James-Lange theorie. Emotie 1 EMOTIE Inleiding Dat emoties (net als motivatie) in ons leven onontbeerlijk zijn, is overduidelijk. De neuronale basis hiervoor is dit echter niet, vermits we niet dezelfde (meet)technieken kunnen gebruiken,

Nadere informatie

I. inleiding: bijzonderheden

I. inleiding: bijzonderheden Olfactie I. inleiding: bijzonderheden II. perceptie III. functionele anatomie IV. fysiologie: 1ste orde olfactieve receptor neuronen (ORNs) V. fysiologie: 2de orde bulbus olfactorius (B.O.) 11/6/2008 1

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting Neuroplasticiteit ten grondslag aan heroïne verslaving

Nederlandse samenvatting Neuroplasticiteit ten grondslag aan heroïne verslaving Nederlandse samenvatting Neuroplasticiteit ten grondslag aan heroïne verslaving Foto: Tycho Jonker Drugsverslaving is een psychiatrische stoornis met grote gezondheidsrisico s voor de verslaafde en heeft

Nadere informatie

Leren & Geheugen Deeltentamen 2 2012

Leren & Geheugen Deeltentamen 2 2012 Leren & Geheugen Deeltentamen 2 2012 SAMENVATTING 3 open vragen en 35 meerkeuzevragen Vraag 1 (Carien Lansink): Leon Kamin beschreef het blocking effect bij klassieke conditionering. a) Beschrijf dit blocking

Nadere informatie

Breincentraal leren: van hersenonderzoek naar klaslokaal. Lucia M. Talamini UvA

Breincentraal leren: van hersenonderzoek naar klaslokaal. Lucia M. Talamini UvA Breincentraal leren: van hersenonderzoek naar klaslokaal Lucia M. Talamini UvA Onderwerpen 1. Intro Geheugen en het brein 2. Factoren die leren en geheugen bevorderen 3. Multimodaal leren 4. Aansluiten

Nadere informatie

Alcoholgebruik, misbruik & afhankelijkheid

Alcoholgebruik, misbruik & afhankelijkheid ALCOHOLGEBRUIK: BEWUST OVERWOGEN OF ONBEWUST OVERKOMEN? Impliciete en expliciete processen bij alcoholgebruik en implicaties voor interventies Katrijn Houben k.houben@maastrichtuniversity.nl Alcoholgebruik,

Nadere informatie

De hersenen. 1. Anatomie en ontwikkeling 2. De grote hersenen

De hersenen. 1. Anatomie en ontwikkeling 2. De grote hersenen LES 13 De hersenen 1. Anatomie en ontwikkeling 2. De grote hersenen NOTA BENE Moeilijk: Complexe anatomie Gezichtspunten: voor, achter, boven, onder, links, rechts Vele functies Bewust / onbewust autonoom

Nadere informatie

Voel jij wat ik bedoel? www.psysense.be 17/5/2008

Voel jij wat ik bedoel? www.psysense.be 17/5/2008 Voel jij wat ik bedoel? www.psysense.be 17/5/2008 Gevoel en emoties / definitie Emoties: in biologische zin: affectieve reacties. Prikkeling van dit systeem geeft aanleiding tot allerlei lichamelijke reacties.

Nadere informatie

Begeleidende tekst MOTORISCH 2 (niet exhaustief) P. Janssen

Begeleidende tekst MOTORISCH 2 (niet exhaustief) P. Janssen Begeleidende tekst MOTORISCH 2 (niet exhaustief) P. Janssen 1 Het verband tussen M1 neuronen en de spieren De klassieke manier om M1 neuronen te stimuleren bestaat erin een microelectrode aan te brengen

Nadere informatie

Chapter 13. Nederlandse samenvatting. A.R.E. Potgieser

Chapter 13. Nederlandse samenvatting. A.R.E. Potgieser Chapter 13 Nederlandse samenvatting A.R.E. Potgieser Chapter 13 Nederlandse samenvatting Hoofdstuk 1 is een algemene introductie over de premotor cortex met een focus op betrokkenheid van deze gebieden

Nadere informatie

Chapter 9. Samenvatting

Chapter 9. Samenvatting Chapter 9 Samenvatting Samenvatting Voor de meeste mensen is zien een van de meest vanzelfsprekende zaken die er bestaan. Om goed te kunnen zien hebben we behalve goede ogen en voldoende licht ook een

Nadere informatie

het lerende puberbrein

het lerende puberbrein het lerende puberbrein MRI / fmri onbalans hersenstam of reptielenbrein automatische processen, reflexen, autonoom het limbisch systeem of zoogdierenbrein cortex emotie, gevoel, instinct, primaire behoeften

Nadere informatie

Leren & Geheugen Hertentamen 2012

Leren & Geheugen Hertentamen 2012 Leren & Geheugen Hertentamen 2012 SAMENVATTING 40 meerkeuzevragen. De open vragen ontbreken. Dit tentamen werd in januari 2012 afgenomen en sluit dus aan bij cursusjaar 2011/2012. Vraag 1. Welke veranderingen

Nadere informatie

ADHD, VERSLAVING en PSYCHOSTIMULANTIA Paradoxen, vraagtekens en verklaringen

ADHD, VERSLAVING en PSYCHOSTIMULANTIA Paradoxen, vraagtekens en verklaringen ADHD, VERSLAVING en PSYCHOSTIMULANTIA Paradoxen, vraagtekens en verklaringen Een belangrijke reden waarom heel wat mensen, en ook een groep wetenschappers huiveren om psychostimulantia als behandeling

Nadere informatie

De ziekte van Parkinson is een neurologische ziekte waarbij zenuwcellen in een specifiek deel van de

De ziekte van Parkinson is een neurologische ziekte waarbij zenuwcellen in een specifiek deel van de Rick Helmich Cerebral Reorganization in Parkinson s disease (proefschrift) Nederlandse Samenvatting De ziekte van Parkinson is een neurologische ziekte waarbij zenuwcellen in een specifiek deel van de

Nadere informatie

Workshop Hersentumoren en veranderingen in emotie, karakter and cognitie

Workshop Hersentumoren en veranderingen in emotie, karakter and cognitie Workshop Hersentumoren en veranderingen in emotie, karakter and cognitie Natasja Janssen en Hanneke Zwinkels Verpleegkundig specialisten Neuro-Oncologie Introductie Veranderingen in karakter, emotie en

Nadere informatie

Dr Anne Van Duyse. VVP, 8 maart 2013. De Sleutel. Vita

Dr Anne Van Duyse. VVP, 8 maart 2013. De Sleutel. Vita Verslaving vanuit ontwikkelingspsychologisch perspectief Dr Anne Van Duyse VVP, 8 maart 2013 De Sleutel Vita I. Adolescentie : een periode met verhoogde kwetsbaarheid voor verslavingsgedrag inleiding Adolescentie,

Nadere informatie

GT diagnostiek Analyse van klassiek geconditioneerd gedrag Analyse van operant geconditioneerd gedrag DSM-IV Evidence based behandelingen

GT diagnostiek Analyse van klassiek geconditioneerd gedrag Analyse van operant geconditioneerd gedrag DSM-IV Evidence based behandelingen Samenvatting *('5$*67+(5$3,(LQ92*(/9/8&+7 Wegbereiders Gedragstherapie Pavlov Watson Skinner Belangrijke Gedragstherapeuten Wolpe Emmelkamp Beck GT diagnostiek Analyse van klassiek geconditioneerd gedrag

Nadere informatie

Question 6 Multiple Choice

Question 6 Multiple Choice Question 1 Multiple Choice Het onderzoek van Strack e.a. (1988) waarin mensen op verschillende manieren een pen vasthielden terwijl ze cartoons beoordeelden toont aan dat: Question 2 Multiple Choice mensen

Nadere informatie

Bio (EEG) feedback. Reflecties vanuit de klinische praktijk. Kannercyclus 09-05-2011 Dr. EWM (Lisette) Verhoeven

Bio (EEG) feedback. Reflecties vanuit de klinische praktijk. Kannercyclus 09-05-2011 Dr. EWM (Lisette) Verhoeven Bio (EEG) feedback Reflecties vanuit de klinische praktijk Kannercyclus 09-05-2011 Dr. EWM (Lisette) Verhoeven Neurofeedback -Een vraag uit de spreekkamer- Minimaal 1500 Literatuur 2008 literatuur search

Nadere informatie

De Kracht van het Brein regen is slechts regen, dat is nog geen slecht weer

De Kracht van het Brein regen is slechts regen, dat is nog geen slecht weer De Kracht van het Brein regen is slechts regen, dat is nog geen slecht weer John van der Meij Trilemma: Praktijk voor Training, Coaching en Therapie (Oegstgeest) Instituut voor Toegepaste Neurowetenschappen

Nadere informatie

LA KOL 12-13 Bijeenkomst 4

LA KOL 12-13 Bijeenkomst 4 LA KOL 12-13 Bijeenkomst 4 Terugblik bijeenkomst 3: 4: cognitieve ontwikkeling - ontwikkeling/leren/rijpen - geheugen - vormen van leren Opdrachten: - Deskundigen verdiepen - lezen H7 - Presentatie materialen

Nadere informatie

Vraag 1: Francesco Battaglia:

Vraag 1: Francesco Battaglia: Vraag 1: Francesco Battaglia: Declaratief geheugen bestaat grofweg uit twee belangrijke subtypen, namelijk episodisch en semantisch geheugen. A. Leg uit wat episodisch geheugen is, welke belangrijke eigenschappen

Nadere informatie

Representatie van de akoestische wereld in de hersenen: normale en abnormale ontwikkeling van tonotopische mappen in het auditieve systeem

Representatie van de akoestische wereld in de hersenen: normale en abnormale ontwikkeling van tonotopische mappen in het auditieve systeem Representatie van de akoestische wereld in de hersenen: normale en abnormale ontwikkeling van tonotopische mappen in het auditieve systeem Robert V. Harrison 2nd Pediatric Conference Chicago 2001 Jojanneke

Nadere informatie

Verslaving en impulsiviteit

Verslaving en impulsiviteit 22 oktober 2015 Verslaving en impulsiviteit Verschillende invalshoeken Dr Els Santens Verslaving als Chronische stoornis Duale procespathologie Verlies van controle = kernsymptoom Impulsiviteit: een veelzijdig

Nadere informatie

SAMENVATTING Depressie en angststoornissen, zoals de paniekstoornis, de sociale angst stoornis en de gegeneraliseerde angststoornis, zijn veel voorkomende psychiatrische stoornissen die gepaard gaan met

Nadere informatie

Inhoud. 1 Oriëntatie op de psychologie 15

Inhoud. 1 Oriëntatie op de psychologie 15 Inhoud 1 Oriëntatie op de psychologie 15 1.1 Inleiding 15 1.2 Wetenschap 16 1.3 Psychologie 19 1.3.1 Object van de psychologie 20 1.3.2 Object en theorie 23 1.4 Relatie tussen de psychologie en andere

Nadere informatie

Zelfstudie Hoofdstuk 4: Geheugen

Zelfstudie Hoofdstuk 4: Geheugen 1. PERCEPTUAL LEARNING Perceptueel leren = leren herkennen van dingen: nieuwe stimuli variaties of veranderingen in gekende stimuli bepaalde stimuli die gevonden worden in bepaalde locaties of contexten,

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING Inleiding Dit project betrof een onderzoek naar de gevoeligheid van de hersenen voor neurodegeneratieve processen, en met name hoe dit beinvloed wordt door factoren tijdens de

Nadere informatie

Summary in Dutch / Nederlandse Samenvattting

Summary in Dutch / Nederlandse Samenvattting Summary in Dutch / Nederlandse Samenvattting De invloed van de cannabinoïd en opioïd neurotransmitter systemen op impulsief gedrag en drugsverslaving Zo nu en dan overkomt (doet) iedereen het wel eens:

Nadere informatie

Individuele gevoeligheid voor riskant middelengebruik in de adolescentie. Anja Huizink

Individuele gevoeligheid voor riskant middelengebruik in de adolescentie. Anja Huizink Individuele gevoeligheid voor riskant middelengebruik in de adolescentie Anja Huizink Adolescentie = grenzen verkennen Op zoek naar prikkels Brein in ontwikkeling Nucleus accumbens (basale ganglia): -

Nadere informatie

Methoden hersenonderzoek

Methoden hersenonderzoek Methoden hersenonderzoek Beschadigingen Meting van individuele neuronen Elektrische stimulatie Imaging technieken (Pet, fmri) EEG Psychofarmaca/drugs TMS Localisatie Voorbeeld: Het brein van Broca s patient

Nadere informatie

Cannabinoid Receptor Function in the Medial Prefrontal Cortex F.S. den Boon

Cannabinoid Receptor Function in the Medial Prefrontal Cortex F.S. den Boon Cannabinoid Receptor Function in the Medial Prefrontal Cortex F.S. den Boon Nederlandse samenvatting Het lichaamseigen cannabis-systeem, oftewel het endocannabinoïde systeem, is vernoemd naar de cannabis

Nadere informatie

Chapter 9. Dutch Summary

Chapter 9. Dutch Summary Chapter 9 Dutch Summary Samenvatting van het proefschrift GLP-1 en de neuroendocriene regulatie van voedsel inname in obesitas en type 2 diabetes: stof tot nadenken Chapter 9 Obesitas en type 2 diabetes

Nadere informatie

J.J. Schijf, GZ psycholoog Brijder Verslavingszorg jaap. schijf@brijder.nl

J.J. Schijf, GZ psycholoog Brijder Verslavingszorg jaap. schijf@brijder.nl J.J. Schijf, GZ psycholoog Brijder Verslavingszorg jaap. schijf@brijder.nl Waar gaan we het over hebben? Samen gaan Mechanismen misbruik Consequenties voor bejegening Schadelijke Gevolgen Middelen Kalant,

Nadere informatie

The Neurochemical Correlate of Consciousness: Exploring Neurotransmitter Systems Underlying Conscious Vision A.M. van Loon

The Neurochemical Correlate of Consciousness: Exploring Neurotransmitter Systems Underlying Conscious Vision A.M. van Loon The Neurochemical Correlate of Consciousness: Exploring Neurotransmitter Systems Underlying Conscious Vision A.M. van Loon NEDERLANDSE SAMENVATTING Het neurale correlaat van bewustzijn Hoe creëren onze

Nadere informatie

De psychologische aspecten van pijn. Au! Marian Rikkert, GZ-psycholoog, Afdeling Medische Psychologie, Ziekenhuis Rivierenland Tiel

De psychologische aspecten van pijn. Au! Marian Rikkert, GZ-psycholoog, Afdeling Medische Psychologie, Ziekenhuis Rivierenland Tiel De psychologische aspecten van pijn Au! Marian Rikkert, GZ-psycholoog, Afdeling Medische Psychologie, Ziekenhuis Rivierenland Tiel Wat is pijn? Definitie: pijnis eenonplezierige, zintuiglijkeen emotioneleervaring

Nadere informatie

ven zich naar de amygdala. Biirgi beschreef deze vezels als delen van de stria terminalis.

ven zich naar de amygdala. Biirgi beschreef deze vezels als delen van de stria terminalis. ven zich naar de amygdala. Biirgi beschreef deze vezels als delen van de stria terminalis. In de cerebra van dertien albinoratten met letsels op verschillende plaatsen in het basale telencefalon, waarvan

Nadere informatie

Het hiërarchisch brein

Het hiërarchisch brein nleiding tot de cognitieve neurowetenschap Albert Kok Januari 2016. Alle rechten voorbehouden ISBN: 978-94-92182-75-3 INHOUD Woord vooraf 1 Deel 1 Basisbegrippen en mechanismen 3 1. Achtergrond en uitgangspunten.

Nadere informatie

de verzwakkingscorrectie uit te voeren op basis van de berekende verzwakkingscorrectie.

de verzwakkingscorrectie uit te voeren op basis van de berekende verzwakkingscorrectie. De ultieme uitdaging in het veld van neurowetenschappelijk onderzoek is om te begrijpen wat de biologische basis is van emoties, cognitie en, uiteindelijk, van bewustzijn. Het verkennen van de menselijke

Nadere informatie

Neurocognitive Processes and the Prediction of Addictive Behaviors in Late Adolescence O. Korucuoğlu

Neurocognitive Processes and the Prediction of Addictive Behaviors in Late Adolescence O. Korucuoğlu Neurocognitive Processes and the Prediction of Addictive Behaviors in Late Adolescence O. Korucuoğlu Nederlandse Samenvatting De adolescentie is levensfase waarin de neiging om nieuwe ervaringen op te

Nadere informatie

Agenda. Inleiding Drieluik in veiligheid Veiligheidscultuur. Groepsgedrag Gedrag beïnvloeden Af en aanspreken. Aan de slag. www.denf.

Agenda. Inleiding Drieluik in veiligheid Veiligheidscultuur. Groepsgedrag Gedrag beïnvloeden Af en aanspreken. Aan de slag. www.denf. www.denf.nl 1 Agenda Inleiding Drieluik in veiligheid Veiligheidscultuur Groepsgedrag Gedrag beïnvloeden Af en aanspreken Aan de slag www.denf.nl 2 1 Drieluik in veiligheid www.denf.nl 3 Drieluik in veiligheid

Nadere informatie

College 6: Skills. Anderson, hoofdstuk 9 Ingmar Visser

College 6: Skills. Anderson, hoofdstuk 9 Ingmar Visser College 6: Skills Anderson, hoofdstuk 9 Ingmar Visser Vragen Vragen vorige colleges? Overzicht college Introductie, behaviorisme versus cognitivisme Psychologie & AI Overzicht cursus Hoofdstuk 9 Anderson,

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting. Samenvatting

Nederlandse Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Toenaderen of vermijden. Neurobiologische mechanismen in sociale angst Het doel van dit proefschrift was om meer inzicht te krijgen in de psychobiologische mechanismen die een rol spelen bij

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING Glutamaat heeft een essentiële functie in het energiemetabolisme, maar daarnaast is het de belangrijkste excitatoire (stimulerende) neurotransmitter in het centrale zenuwstelsel.

Nadere informatie

A1 Gedragsveranderingen door stoornissen in de sociale cognitie

A1 Gedragsveranderingen door stoornissen in de sociale cognitie A1 Gedragsveranderingen door stoornissen in de sociale cognitie Behandelen is zinvol! Marjon Westerhof-Evers Disclosure belangen sprekers (potentiële) belangenverstrengeling - De betrokken relaties bij

Nadere informatie

Chapter 8. Nederlandse Samenvatting

Chapter 8. Nederlandse Samenvatting 134 Chapter Nederlandse Samenvatting 135 ALCOHOLVERSLAVING IN HET BREIN: VAN KWETSBAARHEID TOT COMPULSIEF DRINKEN Hoewel het merendeel van de mensen in de westerse wereld wel eens een alcoholische versnapering

Nadere informatie

Veilig gehechte kinderen ontwikkelen steeds rijkere verbindingen, krijgen meer integratie en adequate prefrontale functies

Veilig gehechte kinderen ontwikkelen steeds rijkere verbindingen, krijgen meer integratie en adequate prefrontale functies BLOK III LIEFDE Veilig gehechte kinderen ontwikkelen steeds rijkere verbindingen, krijgen meer integratie en adequate prefrontale functies Met opgroeien van veilige hechtingsrelaties ontwikkelen kinderen

Nadere informatie

Verslaving apart? Dubbele diagnostiek als standaardbehandeling. dr. C.A. Loth

Verslaving apart? Dubbele diagnostiek als standaardbehandeling. dr. C.A. Loth Verslaving apart? Dubbele diagnostiek als standaardbehandeling in de GGz dr. C.A. Loth Cijfers 1,2 miljoen alcoholisten/problematische drinkers 1,8 miljoen dagelijkse gebruikers benzo s, 22 % gebruikt

Nadere informatie

Neurowetenschappen als inspiratiebron voor nieuwe pijninterventies

Neurowetenschappen als inspiratiebron voor nieuwe pijninterventies Neurowetenschappen als inspiratiebron voor nieuwe pijninterventies Dr. Ben van Cranenburgh, neurowetenschapper Stichting ITON: www.stichtingiton.nl Symposium KNGF Scheutig met pijn 15 april Alkmaar, 20

Nadere informatie

Samenvatting en Conclusies

Samenvatting en Conclusies Samenvatting en Conclusies De adolescentie is een fascinerende levensfase. In een relatief korte periode, ongeveer tussen het tiende en twintigste levensjaar, veranderen kinderen langzaam maar zeker in

Nadere informatie

DE PREFRONTALE CORTEX EN EMOTIE: ALGEMENE FYSIOLOGIE EN PATHOFYSIOLOGIE TOEGEPAST OP DEPRESSIE EN ANGST

DE PREFRONTALE CORTEX EN EMOTIE: ALGEMENE FYSIOLOGIE EN PATHOFYSIOLOGIE TOEGEPAST OP DEPRESSIE EN ANGST FACULTEIT GENEESKUNDE EN GEZONDHEIDSWETENSCHAPPEN Academiejaar 2009-2010 DE PREFRONTALE CORTEX EN EMOTIE: ALGEMENE FYSIOLOGIE EN PATHOFYSIOLOGIE TOEGEPAST OP DEPRESSIE EN ANGST Wouter DEGREVE Promotor:

Nadere informatie

Wanneer Trauma je leven bepaalt.

Wanneer Trauma je leven bepaalt. Wanneer Trauma je leven bepaalt. Diagnose en behandeling van PTSS. Dirk Van den Abbeele - UZ Gent Wat is PTSS? Blootstelling aan een (zichzelf of anderen) Herbelevingen Vermijding en afvlakking van gevoelsleven

Nadere informatie

Vertrouwen na hersenletsel, hoe zit dat?

Vertrouwen na hersenletsel, hoe zit dat? Vertrouwen na hersenletsel, hoe zit dat? Hersenen een populair item Hersenen een populair item Hersenen een populair item Hersenen een populair item Hersenen een populair item Hersenen een populair item

Nadere informatie

Wetenschappelijke Samenvatting. 1. Kwetsbaarheid en emotionele verwerking bij depressie

Wetenschappelijke Samenvatting. 1. Kwetsbaarheid en emotionele verwerking bij depressie Wetenschappelijke Samenvatting 1. Kwetsbaarheid en emotionele verwerking bij depressie In dit proefschrift wordt onderzocht wat spaak loopt in de hersenen van iemand met een depressie. Er wordt ook onderzocht

Nadere informatie

Samenvatting in het Nederlands

Samenvatting in het Nederlands Samenvatting in het Nederlands Emotionele stoornissen bij schizofrenie, zoals een vervlakking of vermindering van affect zijn al sinds het begin van het beschrijven en classificeren van de ziekte schizofrenie

Nadere informatie

De sociale voorkant van ons brein

De sociale voorkant van ons brein Hersenfeest 25 jaar ITON! De sociale voorkant van ons brein Lustrumcongres 23/11/2013 Aula VU Amsterdam Prof. Dr. Evert THIERY Universiteit Gent Nota ten behoeve van de lezer - Deze powerpoint mag enkel

Nadere informatie

Hart, brein en lijf verbonden van fixatie naar beweging

Hart, brein en lijf verbonden van fixatie naar beweging Door: John van der Meij Hart, brein en lijf verbonden van fixatie naar beweging Abstract Onze kennis over de menselijke geest is mede door de toename van beeldvormende technieken van het brein in korte

Nadere informatie

Toepassing van mindfulness in het ziekenhuis

Toepassing van mindfulness in het ziekenhuis Toepassing van mindfulness in het ziekenhuis Een pleidooi voor kortdurende interventies met duurzaam effect Willem Fonteijn Medische Psychologie Catharina Ziekenhuis, Eindhoven Een vorm van cognitieve

Nadere informatie

Cognitieve problemen

Cognitieve problemen hoofd, hals en zenuwstelsel info voor patiënten en familie Cognitieve problemen na een verworven hersenletsel UZ Gent, Dienst Neus-, Keel- en Oorheelkunde Cognitieve problemen na een verworven hersenletsel

Nadere informatie

LEZING VOOR DE THEMA-AVOND VAN DE MULTIPLE SCLEROSE VERENIGING NEDERLAND, REGIO ZUID-HOLLAND-NOORD.

LEZING VOOR DE THEMA-AVOND VAN DE MULTIPLE SCLEROSE VERENIGING NEDERLAND, REGIO ZUID-HOLLAND-NOORD. MS en COGNITIE LEZING VOOR DE THEMA-AVOND VAN DE MULTIPLE SCLEROSE VERENIGING NEDERLAND, REGIO ZUID-HOLLAND-NOORD. WOENSDAG 12 OKTOBER 2011, DIACONESSENHUIS, LEIDEN. Mw. drs. M.W. Pleket Gz-/neuropsycholoog

Nadere informatie

Masterproject Sociale Psychologie: Thesis & Stageverslag

Masterproject Sociale Psychologie: Thesis & Stageverslag Masterproject Sociale Psychologie: Thesis & Stageverslag Koen Verschoor (0425435) Begeleider: Harm Veling Universiteit Utrecht, 3 juli 2009 Motivatie door agressie: De onbewuste koppeling van agressieve

Nadere informatie

Linking Depression. Longitudinal and neuroimaging genetic studies in major depressive disorder. Esther Opmeer

Linking Depression. Longitudinal and neuroimaging genetic studies in major depressive disorder. Esther Opmeer Linking Depression Longitudinal and neuroimaging genetic studies in major depressive disorder Esther Opmeer Nederlandse Samenvatting Depressie staat in de top 3 van ziekten die de meeste ziektelast geven

Nadere informatie

Parkinsoncafe april 16. Ziekte van Parkinson Cognitie

Parkinsoncafe april 16. Ziekte van Parkinson Cognitie Parkinsoncafe april 16 Irene Vermeulen, Ziekte van Parkinson Cognitie GZ-psycholoog Brabantzorg Programma Dopamine en de hersenen Psychologische gevolgen Cognitie Neuropsychologisch onderzoek Dopamine

Nadere informatie

HET BELONINGSSYSTEEM IN DE HERSENEN: FYSIOLOGIE EN BETROKKENHEID BIJ AFHANKELIJKHEID

HET BELONINGSSYSTEEM IN DE HERSENEN: FYSIOLOGIE EN BETROKKENHEID BIJ AFHANKELIJKHEID FACULTEIT GENEESKUNDE EN GEZONDHEIDSWETENSCHAPPEN Academiejaar 2011-2012 HET BELONINGSSYSTEEM IN DE HERSENEN: FYSIOLOGIE EN BETROKKENHEID BIJ AFHANKELIJKHEID Annelies BEIRNAERT Promotor: Prof. Dr. C. Van

Nadere informatie

Inhoud. Woord vooraf 11. 1. Inleiding Kennismaking met de psychologie 13. 2. Biologie en gedrag De hardware van het psychisch functioneren 51

Inhoud. Woord vooraf 11. 1. Inleiding Kennismaking met de psychologie 13. 2. Biologie en gedrag De hardware van het psychisch functioneren 51 Inhoud Woord vooraf 11 1. Inleiding Kennismaking met de psychologie 13 1.1 Een definitie van de psychologie 14 1.2 Wetenschappelijke psychologie en intuïtieve mensenkennis 16 1.2.1 Verschillen in het verzamelen

Nadere informatie

Neurorevalidatie in de 1 e lijn

Neurorevalidatie in de 1 e lijn Neurorevalidatie in de 1 e lijn Weer thuis en toch problemen Instituut voor Toegepaste Neurowetenschappen Thema s 1. De patiënt met hersenbeschadiging 2. Het lerende brein 3. Het therapeutisch repertoire

Nadere informatie

Wij zijn niet ons brein maar wel ons lijf. Hans Fransen, klinisch psycholoog GGNET

Wij zijn niet ons brein maar wel ons lijf. Hans Fransen, klinisch psycholoog GGNET Wij zijn niet ons brein maar wel ons lijf Hans Fransen, klinisch psycholoog GGNET Inleiding Opzet: Korte uitleg werking van het Brein: Oud en Nieuw Nut voor de praktijk: een casus Effect medicatie - effect

Nadere informatie

Thema. Kernelementen. Emoties Puber- en kinderemotie Eenduidige communicatie

Thema. Kernelementen. Emoties Puber- en kinderemotie Eenduidige communicatie Thema Kernelementen Emoties Puber- en kinderemotie Eenduidige communicatie Tips voor de trainer: Werken met mensen is werken met emotie. Leer emoties als signaal te herkennen, maar niet als leidraad te

Nadere informatie

Focus op aandacht! Aandacht en aandachtsstoornissen: de gedragsneurologische en neuropsychologische invalshoek

Focus op aandacht! Aandacht en aandachtsstoornissen: de gedragsneurologische en neuropsychologische invalshoek Focus op aandacht! Aandacht en aandachtsstoornissen: de gedragsneurologische en neuropsychologische invalshoek VWVJ-Symposium Leuven, 20-3-2015 Prof. Dr. Evert Thiery Universiteit Gent Disclosure belangen

Nadere informatie

GELUIDSDREIGING - REACTIE

GELUIDSDREIGING - REACTIE Vicieuze cirkel TINNITUS waargenomen als bedreigend Wordt geassocieerd met negatieve gevoelens, angst en ongemak Toegenomen aktiviteit in het LIMBISCH systeem en het AUTONOOM zenuwstelsel Het tinnitus

Nadere informatie

Talking Heads: De Anatomie van de Taal. Rik Vandenberghe K.U. Leuven Dienst Neurologie, UZ Gasthuisberg

Talking Heads: De Anatomie van de Taal. Rik Vandenberghe K.U. Leuven Dienst Neurologie, UZ Gasthuisberg Talking Heads: De Anatomie van de Taal Rik Vandenberghe K.U. Leuven Dienst Neurologie, UZ Gasthuisberg 1 Voor 1810 Vicq d Azyr, Traité d Anatomie et Physiology 1786 Diderot et d Alembert, Encyclopedia,

Nadere informatie

CAT VRAGEN OEFENEN Week 4. Cursus Psychisch Functioneren Mw. dr. U. Klumpers, psychiater/ cursuscoördinator Maandag 25 maart 2013

CAT VRAGEN OEFENEN Week 4. Cursus Psychisch Functioneren Mw. dr. U. Klumpers, psychiater/ cursuscoördinator Maandag 25 maart 2013 CAT VRAGEN OEFENEN Week 4 Cursus Psychisch Functioneren Mw. dr. U. Klumpers, psychiater/ cursuscoördinator Maandag 25 maart 2013 1. De moeder van Julian, 16 jaar, komt bij de huisarts. Julian heeft in

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING 188 Type 1 Diabetes and the Brain Het is bekend dat diabetes mellitus type 1 als gevolg van hyperglykemie (hoge bloedsuikers) kan leiden tot microangiopathie (schade aan de kleine

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting. Genetische & omgevingsrisicofactoren. Compulsieve symptomen: Beïnvloeden zij het brein op dezelfde manier?

Nederlandse samenvatting. Genetische & omgevingsrisicofactoren. Compulsieve symptomen: Beïnvloeden zij het brein op dezelfde manier? Genetische & omgevingsrisicofactoren voor Obsessieve- Compulsieve symptomen: Beïnvloeden zij het brein op dezelfde manier? 181 182 Obsessieve-compulsieve (OC) symptomen worden gekenmerkt door terugkerende,

Nadere informatie

Wim van Vroonhoven Heleen Schoots-Wilke

Wim van Vroonhoven Heleen Schoots-Wilke Wim van Vroonhoven Heleen Schoots-Wilke Hersenen : wat weet ik er van? Teken de hersenen. Waar liggen? De grote hersenen De kleine hersenen De amygdala De hersenstam De prefrontale cortex Het corpus callosum

Nadere informatie

Exposure to Parents Negative Emotions in Early Life as a Developmental Pathway in the Intergenerational Transmission of Depression and Anxiety E.

Exposure to Parents Negative Emotions in Early Life as a Developmental Pathway in the Intergenerational Transmission of Depression and Anxiety E. Exposure to Parents Negative Emotions in Early Life as a Developmental Pathway in the Intergenerational Transmission of Depression and Anxiety E. Aktar Summary 1 Summary in Dutch (Samenvatting) Summary

Nadere informatie

Samenvatting. Chapter 8

Samenvatting. Chapter 8 Samenvatting Chapter 8 154 Het dopaminerge systeem is betrokken bij de controle over een heel scala aan fysiologische functies, variërend van motorische activiteit tot de productie van hormonen en het

Nadere informatie