Ik stel je voor : Kadhdee

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ik stel je voor : Kadhdee"

Transcriptie

1 FLAPUIT KAN NIET STILZITTEN OVERBEWEEGLIJK Ambetanterik OPVLIEGEND VERSTROOID DOET MAAR IMPULSIEF Hand-outs verschijnen op onze website rubriek Nieuws ONBEHEERST HYPERKINETISCH ONAANDACHTIG ONBELEEFD TÉ SPONTAAN ZONDER DENKEN ALTIJD PRUTSEN VERGEET ALLES Een vluchtige kijk op ADHD Ik stel je voor : Kadhdee 2. Enkele feiten over ADHD 3. Verklaringsmodellen 4. Bijkomende problemen bij ADHD 6. Suggesties naar aanpak toe Psycho-educatie in de klas 4 1. Basiskenmerken 1.1. Problemen met aandacht OVERBEWEEGLIJK ONBEHEERST FLAPUIT KAN NIET STILZITTEN HYPERKINETISCH ONAANDACHTIG ONBELEEFD Drie hoofdkenmerken: Ambetanterik TÉ SPONTAAN OPVLIEGEND VERSTROOID DOET MAAR ZONDER DENKEN IMPULSIEF ALTIJD PRUTSEN VERGEET ALLES aandachtsproblemen hyperactiviteit impulsiviteit Kadhdee vindt het moeilijk om lang met hetzelfde bezig te zijn. Kadhdee kan zich vaak niet zo lang concentreren op een taak of een spel Kadhdee is snel afgeleid Kadhdee is soms dromerig Kadhdee raakt vaak spullen kwijt in feite een extreme gedragsvariant op deze 3 vlakken 6 1

2 Aandacht observeren, rapporteren, hanteren aandacht is een parallel-proces: welke activiteit? aandacht: 4 aspecten: volgehouden aandacht: tonisch, fasisch» modulatie selectieve aandacht verdeelde aandacht aandachtssturing: Supervisory Attentional System bewust >< automatisch 1.2. Overbeweeglijk = hyperactief Kadhdee beweegt vaak te veel, beweegt altijd. Kadhdee kan niet zo lang stil zitten. Kadhdee kan heel druk zijn. Kadhdee heeft vooral problemen met zich af te remmen, zich in te tomen. aandachtsprobleem: oa. moeite met routinetaken die een volgehouden aandacht vragen Overbeweeglijk = hyperactief voortdurend bezig, nooit in stand by we observeren: motorische onrust: grote/kleine bewegingen steeds met allerlei dingen bezig geen afremming: ze pakken alles vast wachten is een probleem ondanks hun overactieve inzet, werken ze tenslotte weinig af Impulsief Kadhdee vindt het lastig om eerst rustig na te denken en dan pas iets te doen. Kadhdee is al begonnen met een opdracht voor dat de uitleg voorbij is. Kadhdee flapt er commentaar uit voor hij goed en wel weet wat er gaat gebeuren. Kadhdee denkt er niet aan dat iets gevaarlijk zou kunnen zijn Hoe beslist men tot de diagnose? er bestaat geen simpel meetinstrument de criteria zijn ook niet zo eenduidig als bv. bij epilepsie, tuberculose, bv. bij een gebroken been > < scheurtje diagnosestelling = in kaart brengen van het gedrag en de verworven vaardigheden op basis van: vraaggesprek met ouders, leerkrachten, vragenlijsten observatie testonderzoek zoeken in diverse situaties Bijkomende criteria (op basis van DSM-IV) ontwikkelingsstoornis: aanwezig vóór de leeftijd van 7 jaar geen acute stoornis: reeds minstens gedurende 6 maand problemen niet louter bepaald door één situatie: negatieve gevolgen van de symptomen aanwezig in 2 of meer settings negatieve gevolgen voor het functioneren: thuis, sociaal, school of beroep, vrije tijd,... 2

3 Drie types het onaandachtige type het hyperactive-impulsieve type het gecombineerde type 2. Enkele feiten over ADHD 3. Verklaringsmodellen 4. Bijkomende problemen bij ADHD 6. Suggesties naar aanpak toe maar ook: hyperkinetische gedragsstoornis 2. Enkele feiten over ADHD Weetje: komt voor bij 5% 5 kinderen met ADHD 95 kinderen 16 Weetje: meer bij jongens Weetje: kinderen, jongeren én volwassenen meisjes jongens

4 ADHD is niet besmettelijk Van ADHD ga je niet dood Oorzaken van ADHD 75% van het voorkomen van de 3 kernkenmerken van ADHD is erfelijk bepaald bewezen invloed van een aantal biologische factoren alcohol, roken en stress bij de zwangere moeder extreme vroeggeboorte aandoeningen vd hersenen (encefalitis,...) voedingsallergie, kleurstoffen loodvergiftiging 19 De hersenen zijn een uiterst belangrijk orgaan ontwikkeling van de hersenen loopt tot ruim 18 jaar bij de groep kinderen met ADHD loopt deze ontwikkeling 2 tot 3 jaar achter vooral de zelfcontrole-structuren zijn achter prognose verschillend per kind een aantal jongeren halen tegen hun 18 j de achterstand in ADHD is dus niet per definitie voor het leven Oorzaken van ADHD (vervolg) invloed van opvoedingsfactoren? kunnen bepalen in welke mate ADHD-kenmerken tot uiting komen vaststelling dat ADHD sterker aanwezig is in bepaalde gezinnen... deels erfelijk bepaald deels interactie tussen opvoedingsfactoren en genetische ondergrond waardoor de vatbaarheid voor ADHD tot uiting komt deels gevolg vd opvoedingsfactoren (...) binnen behandeling werken aan opvoedingsfactoren is essentieel Enkele cijfergegevens over ADHD Een mama aan het woord 5 tot 10% duidelijk meer jongens dan meisjes (10/4) 85% ontwikkelt ook andere problemen, 60% minstens 2 motorische coördinatiestoornis, leerstoornis, angst- en stemmingsstoornis, kenmerken autisme,... 50% ontwikkelt gedragsproblemen prognose: - nog bij 22-85% ook als adolescent - nog bij 4-50% als volwassene Mijn dochter is een lief, plichtsbewust en enthousiast meisje, maar ze zit in een opgewonden jasje verpakt, zodat de verpakking soms de inhoud verbergt. 4

5 2. Verfijning van de kenmerken 3. Gevolgen van ADHD 4. Enkele verklaringsmodellen 6. Richtlijnen naar aanpak toe 7. Enkele uitspraken over ADHD 3. Op zoek naar een verklaringmodel Bedoeling: weten welke mechanismen het gedrag van kinderen met ADHD kunnen verklaren. Doel: afleiden van richtlijnen voor aanpak. Problemen: er zijn verschillende theorieën, met elk eigen model geen enkel is allesomvattend ze zijn vaak niet specifiek genoeg Drie belangrijke modellen inhibitie-tekort onderactief andere invloed van bekrachtiging 2. Enkele feiten over ADHD 3. Verklaringsmodellen 4. Bijkomende problemen bij ADHD 6. Suggesties naar aanpak toe Verklaring 1: inhibitietekort model van BARKLEY Verklaring 1: inhibitietekort het go-signaal is sterker dan het stop-signaal een kind met ADHD laat zich leiden door de sterkste en aantrekkelijkste prikkel. fouten door te trage/moeizame/onvolledige informatieverwerking Verklaring 2: onder actief om informatie te verwerken moeten we dit kunnen vasthouden in ons naargelang er méér informatie moet verwerkt worden, moet het sterker geactiveerd worden. bij kinderen met ADHD blijft het te weinig actief gevolg: ze kunnen niet met de ganse situatie rekening houden... 5

6 De capaciteit van het Plaats voor zeven informatie eenheden: minder actief Ik wil coördinaten van Jannes opschrijven losse cijfers en letters j a n n e s r e v a l i d a t i e c e n t r u m d e i n z e groeperen 1: jannes revalidatiecentrum deinze groeperen 2: jannes+revalidatiecentrum+deinze (deinze=09386) hoe moet ik het correct opschrijven, aandacht richten,... Verklaring 3: andere invloed van bekrachtiging gedrag wordt oa. bepaald door de bekrachtiging (beloning) die al of niet volgt. door een beloning uit te stellen verliest ze normaal een deel van haar aantrekkingskracht normaal kan een kind echter wachten op een beloning, maar kinderen met ADHD hebben het moeilijk om beloning uit te stellen. gevolg: problemen met wachtsituaties: niet om kunnen gaan met lege momenten gevolg: een aversie voor uitstel van genieten dit noemt men de motivationele verklaring 2. Enkele feiten over ADHD 3. Verklaringsmodellen 4. Bijkomende problemen bij ADHD 6. Suggesties naar aanpak toe 4. Bijkomende problemen bij ADHD leerprocessen gevolgen voor de relaties met kinderen gevolgen op de zorg- en leerrelaties Leerprocessen lopen niet zo vlot vaak vereist een leerproces automatisatie door veelvuldig uitvoeren en inoefenen en dat wil niet vlotten herhaald uitvoeren vraagt enerzijds een volgehouden aandacht, maar anderzijds een adequate modulatie van de aandacht (bij herhaald uitvoeren mag onze intens gerichte aandacht een stuk afgebouwd worden) herhaald uitvoeren gaat snel vervelen bij inoefenen wordt Kadhdee snel overmoedig omdat hij denkt dat het nu wel vanzelf gaat gaan bij inoefenen maak je gebruik van de feedback die je krijgt, bij Kadhdee loopt dat niet zo vlot (verdeelde aandacht) Leerprocessen lopen niet zo vlot leren = verbanden leggen: wat als je aandacht slechts gericht is op 1 element? of gericht op minder relevante elementen? impulsiviteit: onvolledige informatieopname veel fouten invloed op het zelfbeeld 6

7 Invloed op sociale relaties Wisselende emoties bij Kadhdee Wat meest opvalt is de sterke ontvlambaarheid De gevoelsthermometer De gevoelsthermometer bij Kadhdee kent minder stapjes minder streepjes. met ADHD zonder ADHD Invloed op sociale relaties Moeilijke/onvoorspelbare medespelers wisselende motivatie: hun spel-inzet verandert impulsief - zappen vaak niet te volgen - lijken egocentrisch te reageren aandachtsproblemen: ze zien niet alles, ze zien de verkeerde dingen ze houden niet vol emotionele uitersten schrikken af vluchtigheid, onhandigheid: geen goed ploegmaat 39 Invloed op sociale relaties motorisch ongeremd: knuffelen wordt versmachten, een klopje wordt een klap,. vergeten of slordige perspectiefname: houden niet adequaat geen rekening met anderen (bespreking achteraf wel mogelijk) invloed op het aangaan/afbreken van vriendschappen standpunt Kadhdee standpunt andere kinderen Invloed op sociale relaties vele situaties worden emotioneel alles of niets: een punt verliezen krijgt de betekenis van het spel te verliezen kind houdt geen rekening met volgende beurten iemand die kwaad kijkt, lijkt hen verschrikkelijk boos, de rest vd signalen worden niet opgevangen. of de boze blik wordt nu net niet opgemerkt. vaak worden signalen van anderen gewoon niet opgemerkt 7

8 Invloed op zorg- en leersituaties de leerkracht is geneigd... meer instructies te geven en te herhalen meer negatieve opmerkingen en bijsturingen te geven minder positieve opmerkingen te geven de leerkracht gaat meer gedragscontrolerend optreden de leerkracht reageert minder op vragen van kinderen als Kadhdee de leerkracht is geneigd meer straf te geven probleemsituaties komen vaak niet tot een bevredigende oplossing relatie tussen leerkracht en leerling met ADHD kan negatief gekleurd raken. 2. Enkele feiten over ADHD 3. Verklaringsmodellen 4. Bijkomende problemen bij ADHD 6. Suggesties naar aanpak toe Waarom is behandeling aangewezen? Op basis van studies waarbij kinderen jarenlang gevolgd werden. vaak een moeilijke schoolcarrière tot 50% ontwikkelt gedragsproblemen hoger risico op delinquentie in adolescentie meer kans op middelenmisbruik en verslaving (jongeren) verkeersongevallen, meer medische kosten op psychiatrische problemen negatieve prognose meest uitgesproken als een kind te weinig ondersteuning krijgt: thuis, school, therapie,... Drie grote pijlers: 5. Behandeling van ADHD medicatie: is prioritair bij 2/3 van de kinderen met ADHD gedragstherapie: preventie of aanpak van gedragsproblemen psycho-educatie: kennis over de eigen aard van het functioneren met ADHD Daarnaast ook behandeling van de problemen die samen met ADHD voorkomen: executieve functies, (meta-) cognitie leerstoornissen ontwikkelingsproblemen sociale vaardigheden emo-regulatie... Behandeling van ADHD: medicatie? Weetje: hoe zit het met die pilletjes? = hulpmiddel Rilatine 48 8

9 Behandeling van ADHD: medicatie Enkel op advies en onder controle van een gespecialiseerde arts. Stimulantia Rilatine Rilatine MR Concerta dexamfetamine Atomoxetine Strattera Medicatie: is Rilatine een drug? Rilatine en cocaïne zijn verwant, maar ze werken ánders. Als je de dosis Rilatine zou vertienvoudigen, en intraveneus toedient, kan je een cocaïne-achtig effect hebben. Rilatine is niet verslavend Het is niet eerlijk om dit gegeven te benadrukken ten nadele van de vele positieve ervaringen met en studies over positieve effecten van aangepast Rilatine-gebruik. op advies en met controle van een medisch specialist Wat je niet mag verwachten 2. Enkele feiten over ADHD 3. Verklaringsmodellen 4. Bijkomende problemen bij ADHD 6. Suggesties naar aanpak toe Basisingrediënten voor aanpak Overzicht Basisingrediënten voor aanpak Vier sleutelbegrippen: Inzicht Vooruitzicht Overzicht Structuur... duidelijke grenzen Steun... ze hebben je nodig Vaardigheden... ze leren niet vanzelf Strategie... juiste actie op het juiste moment 9

10 Basisingrediënten voor aanpak Belang van een goede relatie belonen en straffen hebben een ánder effect op Kadhdee gevolg voor gedragsbeïnvloeding duidelijker instructie consequenter opvolgen eisen opleggen voor kortere termijn meer ondersteuning langer ondersteunen met een gedragsprogramma Barometer voor je relatie Barometer voor je relatie Barometer voor je relatie Barometer voor je relatie 10

11 Gevolgen van het vastzitten in negatieve processen destructief voor het zelfbeeld van het kind bedreiging voor de ontwikkelingsmogelijkheden verstoort pedagogische vaardigheden van de leerkracht en ouders interactiecultuur evolueert naar exclusief controlerend en negatieve kleuring. KL & tips: aanpak van gedrag Suggestie voor aanpak van gedrag Streef naar een positieve balans in je relatie met het kind OBSERVEREN CONTEXT EN KIND Als je wil iets wil veranderen: begin met belonen wat goed is. begin met het belangrijkste probleem. begin met 1 ding tegelijk Zorg dat je concreet weet waar je naar toe wil. Zorg dat het kind concreet weet wat er verlangd wordt. Wees pro-actief: vooraf leren op tijd ingrijpen voorzie moeilijke situaties: bereid je kind en jezelf voor Geef directe feedback. Maak meteen de gevolgen van het gedrag duidelijk. Probeer het kind te betrappen op goed gedrag. KL & tips: aanpak van gedrag Geef geregeld feedback, ook als het goed gaat. Bij Kadhdee slaat sociale bekrachtiging en intrinsieke motivatie minder aan: werk met beloningen (materiaal, activiteit, privileges) Aanmoedigen heeft voorkeur op straffen. Er loopt zoveel fout dat je wel heel veel straf moet geven. Probeer ongewenst gedrag te vervangen door gewenst. Denk in termen van winnen/winnen. Leer het kunnen uitstellen van beloning Zelfbeoordeling gedrag Lege momenten en overgangen zijn extra moeilijk zorgen voor een bezigheid overgang aankondigen en structureren bij agitatie tijdens een overgang een duidelijk stop - moment inbouwen zodat de overdrive van de ene situatie niet overslaat naar de andere. als iets 2 of 3 keer gevraagd hebt zonder effect, moet je anders aanpakken duidelijker signaal geven soms vraagt bijsturing de grote middelen 11

12 KL & tips: regels hanteren Je mag een paar minuutjes... Suggesties voor regels opleggen en hanteren Neem als leerkracht de leiding. Probeer consequent te zijn. Geen woorden maar daden. Geef zelf het voorbeeld. Geef inspraak waar mogelijk, maar neem duidelijk zelf de eindbeslissing. Je kan regels uitleggen, maar dat kán niet altijd, niet op elk moment. Wéten wat de regel is, is niet voldoende. Ga uit van de idee dat de regels nooit 100% worden opgevolgd. Afspreken van tijdsduur: gebruik een klok Zelfbouw time-timer 2. Enkele feiten over ADHD 3. Verklaringsmodellen 4. Bijkomende problemen bij ADHD 6. Suggesties naar aanpak toe Naar een idee uit tijdschrift Zit Stil Aanbod van Ter Kouter voor Kadhdee onderzoek en diagnosestelling behandeling: medische opvolging behandeling van de kinderen (ind + gr) oudercursus ouderbegeleiding Psycho-educatie psycho-educatie voor ouders psycho-educatie voor klasgenoten psycho-educatie voor leerkrachten Consult voor leerkrachten van cliënten 72 12

13 22/02/2011 Het verklaringsmodel van Barkley Verklaring voor ADHD vanuit de werking van hersenen. Vraag : Hoe ontstaat zelf beheersing, zelfcontrole? Welke mechanismen zorgen daarvoor? Zelfbeheersing ontstaat als gevolg van samenwerking van 4 verschillende wijzen om met informatie om te gaan. Uitvoerende functies (executive functies) dat zijn geen afgebakende gebieden in de hersenen uitstellen bescherming tegen nieuwe indrukken 1

14 22/02/2011 Verwoorden Verwoorden Beheersing van gevoelens Verwoorden Beheersing van gevoelens plannen 2

15 22/02/2011 Verwoorden Beheersing van gevoelens plannen Verwoorden Beheersing van gevoelens plannen Verwoorden Beheersing van gevoelens plannen Verwoorden Beheersing van gevoelens plannen ADHD kan voor een belangrijk deel verklaard worden door, gebrekkige, onvolledige oppervlakkige verwerking van informatie in de hersenen. uitstellen bescherming tegen nieuwe indrukken Bij kinderen met ADHD zijn de executieve functies aanwezig, ze functioneren, maar ze zitten in de mist. OF het vraagt zeer veel energie om ze aan te spreken. vasthouden Verwoorden, Beheersen van gevoelens Opnieuw samenstellen Plannen, onderdrukken van wat niet met de opdracht te maken heeft. Zonder omwegen naar het doel denken stuurt doen 3

Deel I Wat we weten over de stoornis ADHD

Deel I Wat we weten over de stoornis ADHD Inhoud Inleiding 12 Deel I Wat we weten over de stoornis ADHD Hoofdstuk 1 Kenmerken van ADHD 1.1 De basiskenmerken 16 1.2 Aandachts- en concentratiestoornissen 17 1.3 Impulsiviteit 17 1.4 Hyperactiviteit

Nadere informatie

Informatie en advies voor de praktijkbegeleider SPECIALE AANDACHT GEVRAAGD VOOR EEN STAGIAIRE MET ADHD IN DE WERKSITUATIE

Informatie en advies voor de praktijkbegeleider SPECIALE AANDACHT GEVRAAGD VOOR EEN STAGIAIRE MET ADHD IN DE WERKSITUATIE Informatie en advies voor de praktijkbegeleider SPECIALE AANDACHT GEVRAAGD VOOR EEN STAGIAIRE MET ADHD IN DE WERKSITUATIE Inzicht, herkennen, handelen Gemiddeld één op de twaalf deelnemers op een ROC heeft

Nadere informatie

Gedrag en leren van kinderen met psychiatrische problemen en/of gedragsstoornissen. Jan Bijstra (RENN4) Henderien Steenbeek (RUG)

Gedrag en leren van kinderen met psychiatrische problemen en/of gedragsstoornissen. Jan Bijstra (RENN4) Henderien Steenbeek (RUG) Gedrag en leren van kinderen met psychiatrische problemen en/of gedragsstoornissen Jan Bijstra (RENN4) Henderien Steenbeek (RUG) Cluster 1: visueel gehandicapt REGIONALE Cluster 3: lichamelijk en verstandelijk

Nadere informatie

Kinderen met ADHD. Inhoudsopgave. Wat is de oorzaak van ADHD? Wat zijn de verschijnselen van ADHD?

Kinderen met ADHD. Inhoudsopgave. Wat is de oorzaak van ADHD? Wat zijn de verschijnselen van ADHD? Kinderen met ADHD Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Wat is de oorzaak van ADHD? 1 Wat zijn de verschijnselen van ADHD? 1 Hoe wordt de diagnose ADHD gesteld? 2 Behandeling van ADHD

Nadere informatie

3/12/2013. ADHD is een ontwikkelingsstoornis. ADHD groeit mee. ADHD is een ontwikkelingsstoornis. Stelling 1 Huilbaby s ontwikkelen later ADHD

3/12/2013. ADHD is een ontwikkelingsstoornis. ADHD groeit mee. ADHD is een ontwikkelingsstoornis. Stelling 1 Huilbaby s ontwikkelen later ADHD ADHD groeit mee Babypeuter Lagere school Puberadolescent Babypeuter Stelling 1 Huilbaby s ontwikkelen later ADHD Geboorte zuigeling - peuter Al hyperactief van in de buik Moeilijke baby : Verhoogd activiteitsniveau

Nadere informatie

Informatie en advies voor docenten SPECIALE AANDACHT GEVRAAGD VOOR DEELNEMERS MET ADHD IN HET MIDDELBAAR BEROEPSONDERWIJS

Informatie en advies voor docenten SPECIALE AANDACHT GEVRAAGD VOOR DEELNEMERS MET ADHD IN HET MIDDELBAAR BEROEPSONDERWIJS Informatie en advies voor docenten SPECIALE AANDACHT GEVRAAGD VOOR DEELNEMERS MET ADHD IN HET MIDDELBAAR BEROEPSONDERWIJS Inzicht, herkennen, handelen Gemiddeld één op de twaalf deelnemers op een ROC heeft

Nadere informatie

AD(H)D bespreken. BEN/LO/ADHD/14/0003a April 2014

AD(H)D bespreken. BEN/LO/ADHD/14/0003a April 2014 AD(H)D bespreken N.B.: de inhoud van dit programma is slechts van adviserende aard en dient niet als vervanging voor professioneel en/of medisch advies. Als u verdere consultatie wenst, of wanneer u zich

Nadere informatie

Executieve functies en emotieregulatie. Annelies Spek Klinisch psycholoog/senior onderzoeker Centrum autisme volwassenen, GGZ Eindhoven

Executieve functies en emotieregulatie. Annelies Spek Klinisch psycholoog/senior onderzoeker Centrum autisme volwassenen, GGZ Eindhoven Executieve functies en emotieregulatie Annelies Spek Klinisch psycholoog/senior onderzoeker Centrum autisme volwassenen, GGZ Eindhoven Inhoud 1. Executieve functies en emotieregulatie 2. Rol van opvoeding

Nadere informatie

AD(H)D. een meetbare hersenfunctiestoornis. A.Haagen, kinderartskinderneuroloog 1

AD(H)D. een meetbare hersenfunctiestoornis. A.Haagen, kinderartskinderneuroloog 1 AD(H)D een meetbare hersenfunctiestoornis 1 Inleiding Wanneer spreken we van ADHD? Hoe stellen we de diagnose? Wat gebeurt er in de hersenen? 2 BEGRIPPEN Attention Deficit Hyperactivity Disorder = Aandachtsstoornis

Nadere informatie

Psychiatrisering en de terreur van het perfecte kind. Prof. Dr. Stijn Vanheule Faculteit Psychologie en Pedagogische Wetenschappen

Psychiatrisering en de terreur van het perfecte kind. Prof. Dr. Stijn Vanheule Faculteit Psychologie en Pedagogische Wetenschappen Psychiatrisering en de terreur van het perfecte kind Psychiatriseren = Het moeilijke kind stelt de volwassene vragen: Wie is de volwassene is die hem of haar zo moeilijk vindt? Met welke ver(w)achtingen

Nadere informatie

Kinderneurologie.eu. www.kinderneurologie.eu MCDD

Kinderneurologie.eu. www.kinderneurologie.eu MCDD MCDD Wat is MCDD? MCDD is een ontwikkelingsstoornis waarbij kinderen moeite hebben om met hun gevoelens om te gaan en moeite hebben met het onderscheid tussen fantasie en werkelijkheid. Hoe wordt MCDD

Nadere informatie

Omgaan met verschillen, passend onderwijzen!

Omgaan met verschillen, passend onderwijzen! Omgaan met verschillen, passend onderwijzen! Gedrag in de klas Labelen ASS en ADHD, waar denk je aan? Geef me de Vijf (Colette de Bruin) De methode heeft als uitgangspunt dat mensen met een autistische

Nadere informatie

Kinderneurologie.eu ADHD. www.kinderneurologie.eu

Kinderneurologie.eu ADHD. www.kinderneurologie.eu ADHD Waar staat de afkorting ADHD voor? De letters ADHD staan voor de engelse woorden Attention Deficit - Hyperactivity Disorder. In het Nederlands vertaald betekent dat een aandoening die gekenmerkt wordt

Nadere informatie

ADHD. 17 mei 2016. Verklaring woorden:

ADHD. 17 mei 2016. Verklaring woorden: ADHD 3 vormen ADHD Je mag pas officieel spreken van ADHD indien een daartoe bevoegde arts besluit dat men aan 5 of 6 van de (internationale) criteria voldoet. --> Een kind met ADHD testen is moeilijk.

Nadere informatie

Wanneer de vlag de lading niet meer dekt: over het gebruik van labels voor stoornissen

Wanneer de vlag de lading niet meer dekt: over het gebruik van labels voor stoornissen Wanneer de vlag de lading niet meer dekt: over het gebruik van labels voor stoornissen Het moeilijke kind stelt ons vragen: Wie is de volwassene is die hem of haar zo moeilijk vindt? Met welke ver(w)achtingen

Nadere informatie

ADHD en ASS. Bij normaal begaafde volwassen. Utrecht, 23-01-2014 Anne van Lammeren, psychiater UCP/UMCG

ADHD en ASS. Bij normaal begaafde volwassen. Utrecht, 23-01-2014 Anne van Lammeren, psychiater UCP/UMCG ADHD en ASS Bij normaal begaafde volwassen Utrecht, 23-01-2014 Anne van Lammeren, psychiater UCP/UMCG Disclosure belangen spreker (potentiële) Belangenverstrengeling Geen Voor bijeenkomst mogelijk relevante

Nadere informatie

03/07/15' ADHD, ODD, CD? Wat moet ik weten en wat kan ik ermee? Programma. Begripsbepaling: Agressie. Begripsbepaling: ODD, CD en ADHD

03/07/15' ADHD, ODD, CD? Wat moet ik weten en wat kan ik ermee? Programma. Begripsbepaling: Agressie. Begripsbepaling: ODD, CD en ADHD ADHD, ODD, CD? Wat moet ik weten en wat kan ik ermee? Woensdag 29 oktober P. Deschamps Begripsbepaling: ODD, CD en ADHD Begripsbepaling: Agressie Disruptive Behavior Disorders (DBD), Disruptieve Gedragsstoornissen

Nadere informatie

ADHD en lessen sociale competentie

ADHD en lessen sociale competentie ADHD en lessen sociale competentie Geeft u lessen sociale competentie én heeft u een of meer kinderen met ADHD in de klas, dan kunt u hier lezen waar deze leerlingen tegen aan kunnen lopen en hoe u hier

Nadere informatie

ADHD-werking binnen C.A.R. Accent

ADHD-werking binnen C.A.R. Accent ADHD-werking binnen C.A.R. Accent ADHD is een ontwikkelingsstoornis waarbij de verwerking van informatie in de hersenen verstoord verloopt. Als gevolg hiervan vertonen kinderen met deze stoornis vooral

Nadere informatie

Omgaan met afleiding. BEN/LO/ADHD/14/0003a April 2014

Omgaan met afleiding. BEN/LO/ADHD/14/0003a April 2014 Omgaan met afleiding N.B.: de inhoud van dit programma is slechts van adviserende aard en dient niet als vervanging voor professioneel en/of medisch advies. Als u verdere consultatie wenst, of wanneer

Nadere informatie

ADHD. Aandachtstekortstoornis met hyperactiviteit. Hoe wordt de diagnose bij kinderen gesteld? ADHD poli

ADHD. Aandachtstekortstoornis met hyperactiviteit. Hoe wordt de diagnose bij kinderen gesteld? ADHD poli 00 ADHD Aandachtstekortstoornis met hyperactiviteit Hoe wordt de diagnose bij kinderen gesteld? ADHD poli U bent met uw kind verwezen naar de ADHD poli. De ADHD poli is een samenwerkingsverband tussen

Nadere informatie

Ontwikkelingsstoornisssen. GGZ Friesland ADHD. Attention Deficit (Hyperactivity) Disorder

Ontwikkelingsstoornisssen. GGZ Friesland ADHD. Attention Deficit (Hyperactivity) Disorder GGZ Friesland Ontwikkelingsstoornisssen ADHD Attention Deficit (Hyperactivity) Disorder GGZ Friesland is de grootste aanbieder van geestelijke gezondheidszorg in de provincie Friesland. We bieden u hulp

Nadere informatie

HOOFDSTUK 1 WAT IS ADHD?

HOOFDSTUK 1 WAT IS ADHD? HOOFDSTUK 1 WAT IS ADHD? Wat betekent ADHD? ADHD staat voor attention deficit hyperactivity disorder. Er wordt vermoed dat kinderen ADHD hebben wanneer het voor hen moeilijk is om stil te zitten, aandachtig

Nadere informatie

SPECIALE AANDACHT GEVRAAGD. Informatie en advies voor de praktijkbegeleider

SPECIALE AANDACHT GEVRAAGD. Informatie en advies voor de praktijkbegeleider Informatie en advies voor de praktijkbegeleider SPECIALE AANDACHT GEVRAAGD VOOR EEN STAGIAIRE MET BORDERLINE PERSOONLIJKHEIDSSTOORNIS IN DE WERKSITUATIE Inzicht, herkennen, handelen Gemiddeld één op de

Nadere informatie

Negatieve overtuigingen

Negatieve overtuigingen Negatieve overtuigingen N.B.: de inhoud van dit programma is slechts van adviserende aard en dient niet als vervanging voor professioneel en/of medisch advies. Als u verdere consultatie wenst, of wanneer

Nadere informatie

Resultaten en ervaringen polikliniek. 12 juni 2012 sms symposium, presentatie sms poli

Resultaten en ervaringen polikliniek. 12 juni 2012 sms symposium, presentatie sms poli SMs-poli Resultaten en ervaringen polikliniek 1 hoe werkt de SMs-poli, wat kunnen wij betekenen? uitkomsten uit onderzoek tot nu toe: - ouders - leerkracht/begeleider bevindingen poli: - ouders - orthopedagogen

Nadere informatie

STOP 4-7 programma. Samen sterker Terug. Pad

STOP 4-7 programma. Samen sterker Terug. Pad STOP 4-7 programma Samen sterker Terug Op Pad STOP 4-7 PROGRAMMA Samen sterker Terug Op Pad Ecologisch (samen) en positief (sterker terug op pad) Een vroeg interventie- of preventieprogramma: kindtraining

Nadere informatie

Seksualiteit en ASS. Presentatie symposium pleegzorg 19 juni 2014. presentatie symposium pleegzorg

Seksualiteit en ASS. Presentatie symposium pleegzorg 19 juni 2014. presentatie symposium pleegzorg Seksualiteit en ASS Presentatie symposium pleegzorg 19 juni 2014 programma Opfrissen van informatie over ASS (heel kort het spectrum toelichten). ASS en seksualiteit belichten. Seksuele en relationele

Nadere informatie

Bijlage 14: STICORDI-maatregelen ADHD 1

Bijlage 14: STICORDI-maatregelen ADHD 1 Bijlage 14: STICORDI-maatregelen ADHD 1 In deze bijlage worden een aantal STICORDI-maatregelen beschreven om het klasgebeuren af te stemmen aan leerlingen met ADHD. Deze tips zijn bedoeld als inspiratiebron

Nadere informatie

Wat is ODD? ODD is een gedragsstoornis waarbij kinderen gedurende langere tijd opstandig, negatief en agressief gedrag laten zien.

Wat is ODD? ODD is een gedragsstoornis waarbij kinderen gedurende langere tijd opstandig, negatief en agressief gedrag laten zien. ODD Wat is ODD? ODD is een gedragsstoornis waarbij kinderen gedurende langere tijd opstandig, negatief en agressief gedrag laten zien. Hoe wordt ODD ook wel genoemd? ODD is een afkorting voor de Engelse

Nadere informatie

Mijn kind heeft een LVB

Mijn kind heeft een LVB Mijn kind heeft een LVB Wat betekent een licht verstandelijke beperking nu precies? Informatie voor ouders van kinderen en jongeren met een licht verstandelijke beperking in de leeftijd van 6 tot 23 jaar

Nadere informatie

MRI. fmrt. HELP mijn kind heeft huiswerk! 30-11-2015. Frontaal kwab. In het lichaam kijken zonder het te hoeven openen. Hersenen

MRI. fmrt. HELP mijn kind heeft huiswerk! 30-11-2015. Frontaal kwab. In het lichaam kijken zonder het te hoeven openen. Hersenen HELP mijn kind heeft huiswerk! MRI In het lichaam kijken zonder het te hoeven openen. Hersenen fmrt Frontaal kwab Groei rond het 12e jaar Hersenen bereiden zich voor op snelle groei in puberteit. Use it

Nadere informatie

Onderzoek naar het cluster 4 onderwijs: kinderen en hulpverlening. Drs. R. Stoutjesdijk & Prof. Dr. E.M. Scholte M.m.v. drs. H.

Onderzoek naar het cluster 4 onderwijs: kinderen en hulpverlening. Drs. R. Stoutjesdijk & Prof. Dr. E.M. Scholte M.m.v. drs. H. Onderzoek naar het cluster 4 onderwijs: kinderen en hulpverlening Drs. R. Stoutjesdijk & Prof. Dr. E.M. Scholte M.m.v. drs. H. Leloux-Opmeer Voorwoord Inhoudsopgave Een tijd geleden hebben Stichting Horizon

Nadere informatie

Waarom stigma rondom AD(H)D bestaat

Waarom stigma rondom AD(H)D bestaat Waarom stigma rondom AD(H)D bestaat N.B.: de inhoud van dit programma is slechts van adviserende aard en dient niet als vervanging voor professioneel en/of medisch advies. Als u verdere consultatie wenst,

Nadere informatie

1. Beeldbeschrijving 2. 2. Observatieformulier Het drukke kind 3 Uitleg bij het observatieformulier 4. 3. De benaderingen 5

1. Beeldbeschrijving 2. 2. Observatieformulier Het drukke kind 3 Uitleg bij het observatieformulier 4. 3. De benaderingen 5 Het drukke kind Handleiding Het drukke kind Inhoudsopgave 1. Beeldbeschrijving 2 2. Observatieformulier Het drukke kind 3 Uitleg bij het observatieformulier 4 3. De benaderingen 5 4. Actieplan voor het

Nadere informatie

Anton Horeweg Leerkracht, gedragsspecialist (M SEN)

Anton Horeweg Leerkracht, gedragsspecialist (M SEN) Anton Horeweg Leerkracht, gedragsspecialist (M SEN) Auteur Gedragsproblemen in de klas. Een praktisch handboek Gedragsproblemen in de klas in het voortgezet onderwijs www.gedragsproblemenindeklas.nl Twitter:

Nadere informatie

Wat is ADHD? Aandachtstekort:

Wat is ADHD? Aandachtstekort: Wat is ADHD? ADHD is de afkorting van Attention Deficit Hyperactivity Disorder. Het is een stoornis die voorkomt bij ongeveer 3 tot 5 % van de bevolking. Jongens hebben 4 keer zoveel kans om de diagnose

Nadere informatie

Thema. Kernelementen. Emoties Puber- en kinderemotie Eenduidige communicatie

Thema. Kernelementen. Emoties Puber- en kinderemotie Eenduidige communicatie Thema Kernelementen Emoties Puber- en kinderemotie Eenduidige communicatie Tips voor de trainer: Werken met mensen is werken met emotie. Leer emoties als signaal te herkennen, maar niet als leidraad te

Nadere informatie

het begin van dit boek

het begin van dit boek De autisme survivalgids 9 het begin van dit boek Ken je dat gevoel? Je bent een kind. Een jongen of een meisje. Om je heen zijn er heel veel andere kinderen. Allemaal zien ze er net een beetje anders uit.

Nadere informatie

Ouders gebruiken voor het temperament van hun kind(eren) spontaan woorden als

Ouders gebruiken voor het temperament van hun kind(eren) spontaan woorden als 1 Temperament van het kind en (adoptie)ouderschap Sara Casalin Ouders gebruiken voor het temperament van hun kind(eren) spontaan woorden als verlegen, blij, impulsief, zenuwachtig, druk, moeilijk, koppig,

Nadere informatie

Wanneer in deze folder wordt gesproken over ouders en kinderen worden daar uiteraard ook respectievelijk verzorgers en jongeren mee bedoeld.

Wanneer in deze folder wordt gesproken over ouders en kinderen worden daar uiteraard ook respectievelijk verzorgers en jongeren mee bedoeld. ADHD poli Roermond Deze folder is bedoeld voor ouders van kinderen en jongeren met ADHD. In de folder wordt uitleg gegeven over het stellen van de diagnose en behandeling bij ADHD. Wanneer in deze folder

Nadere informatie

Programma. 1. ADHD bij adolescenten 2. Motiverende gespreksvoering 3. Werken met Zelf Plannen

Programma. 1. ADHD bij adolescenten 2. Motiverende gespreksvoering 3. Werken met Zelf Plannen Programma 1. ADHD bij adolescenten 2. Motiverende gespreksvoering 3. Werken met Zelf Plannen ADHD BIJ ADOLESCENTEN problemen EF/motivatie ADHD gedrag Adolescentie: Middelbare school Minder oudercontrole

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie bij autisme

Cognitieve gedragstherapie bij autisme Cognitieve gedragstherapie bij autisme Caroline Schuurman, gz-psycholoog Centrum Autisme Rivierduinen Nieuwe ontwikkelingen in de behandeling van autisme bij volwassenen Utrecht, 14 juni 2011 CGT bij autisme

Nadere informatie

Overleg van tevoren altijd met de ouders over de aanpak voor het kind en tips voor de omgang.

Overleg van tevoren altijd met de ouders over de aanpak voor het kind en tips voor de omgang. Overleg van tevoren altijd met de ouders over de aanpak voor het kind en tips voor de omgang. Aandacht stoornissen ADD Attention Deficit Disorder (letterlijk: aandacht tekort stoornis) - Een vorm van ADHD

Nadere informatie

Betrokken bij Buiten. Het puberbrein als basis. Welkom. 4 februari 2016 Anniek Verhagen anniek.verhagen@xs4all.nl

Betrokken bij Buiten. Het puberbrein als basis. Welkom. 4 februari 2016 Anniek Verhagen anniek.verhagen@xs4all.nl Betrokken bij Buiten Welkom Het puberbrein als basis 4 februari 2016 Anniek Verhagen anniek.verhagen@xs4all.nl Pubers Welk (puber)gedrag valt jou het meest op? We zijn allemaal puber geweest Leef je in!

Nadere informatie

ACTUELE ONTWIKKELINGEN IN DE EERSTELIJNS GGZ. Martin Beeres, kaderhuisarts ggz io Marian Oud, coördinator kaderopleiding ggz

ACTUELE ONTWIKKELINGEN IN DE EERSTELIJNS GGZ. Martin Beeres, kaderhuisarts ggz io Marian Oud, coördinator kaderopleiding ggz ACTUELE ONTWIKKELINGEN IN DE EERSTELIJNS GGZ Martin Beeres, kaderhuisarts ggz io Marian Oud, coördinator kaderopleiding ggz Programma Somatische zorg - met beleid - voor mensen met psychische stoornissen

Nadere informatie

Goede punten maar ook >>>>> Karaktervormende ervaring in de vorm van;

Goede punten maar ook >>>>> Karaktervormende ervaring in de vorm van; STOP het huiswerk probleem - John Rosemond Oplossen van een probleem!! - Ten eerste: Je kunt een probleem niet corrigeren en het tegelijk compenseren (gevolgen minimaliseren). Compensatie en correctie

Nadere informatie

Omgaan met kinderen met autismespectrumstoornissen. Rob Neyens 22.10.2009

Omgaan met kinderen met autismespectrumstoornissen. Rob Neyens 22.10.2009 Omgaan met kinderen met autismespectrumstoornissen Rob Neyens 22.10.2009 Programma 1. Theorie: wat is autisme? 1.1 Buitenkant 1.2 Binnenkant 2. Praktijk: hoe omgaan met autisme? 2.1 Remediëren 2.2 Compenseren

Nadere informatie

BEPERKING ONDERWIJSPARTICIPATIE

BEPERKING ONDERWIJSPARTICIPATIE BEPERKING ONDERWIJSPARTICIPATIE GOOD PRACTICES De onderbouwing van de beperking van de onderwijsparticipatie blijkt uit het VO Aanmeldformulier Amsterdam 2009-2010, niet ouder dan een half jaar, plus diagnostische

Nadere informatie

Waar jongeren met NF1 tegenaan lopen Voorlopige bevindingen SPOT-NF1: een impressie

Waar jongeren met NF1 tegenaan lopen Voorlopige bevindingen SPOT-NF1: een impressie Waar jongeren met NF1 tegenaan lopen Voorlopige bevindingen SPOT-NF1: een impressie De collegezaal zat 31 januari vol met zo n 55 geïnteresseerden die benieuwd zijn naar de voorlopige resultaten van SPOT-NF1.

Nadere informatie

Hoogbegaafdheid en onderpresteren

Hoogbegaafdheid en onderpresteren Hoogbegaafdheid en onderpresteren Onderwijs Praktijk Texel Hoogbegaafdheid en onderpresteren Veel kinderen weten niet dat leren leuk kan zijn en weten niet wat ze nodig hebben om zich minder ellendig te

Nadere informatie

Cognitief functioneren en de bipolaire stoornis

Cognitief functioneren en de bipolaire stoornis Cognitief functioneren en de bipolaire stoornis Dr. Nienke Jabben Amsterdam 5 november 2011 Academische werkplaats Bipolaire Stoornissen GGZ ingeest n.jabben@ggzingeest.nl Overzicht Wat is cognitief functioneren?

Nadere informatie

Cursus. Preventie van Drugs, Tabak, en Alcohol misbruik door een goede opvoeding

Cursus. Preventie van Drugs, Tabak, en Alcohol misbruik door een goede opvoeding Commentaar op oplossing feit cases fase 2 thema 2 Pagina 1 / 9 (17-08-13) Cursus Preventie van Drugs, Tabak, en Alcohol misbruik door een goede opvoeding Document met de commentaar op de gekozen oplossing

Nadere informatie

Jaargang 1, Nummer 2, juni 2010. Drukke kinderen

Jaargang 1, Nummer 2, juni 2010. Drukke kinderen Jaargang 1, Nummer 2, juni 2010 Drukke kinderen Jaargang 1, Nummer 2, juni 2010 Drukke kinderen Inhoud: Wat is druk gedrag? Oorzaken Positieve benadering Structuur Regels Omgaan met anderen Luisteren Steun

Nadere informatie

Probleemgedrag begrijpen en preventief aanpakken

Probleemgedrag begrijpen en preventief aanpakken Probleemgedrag begrijpen en preventief aanpakken Albert Janssens 12.12.2011 Kinderen die probleemgedrag stellen, raken ons in ons werk en in onze persoon. In ons werk: Gevoel van te weinig aandacht voor

Nadere informatie

Jongeren en gamen. Joke Bollebakker Hella Schikkinger

Jongeren en gamen. Joke Bollebakker Hella Schikkinger Jongeren en gamen Joke Bollebakker Hella Schikkinger November 2015 Gameverslaving, onschuldig tijdverdrijf of obsessie? Onderwerpen van de Workshop: * Feiten en cijfers over gamen... * Waarom zijn computerspelletjes

Nadere informatie

Scouts met een beperking

Scouts met een beperking ! Scouts met een beperking Kinderen met ADHD In de volksmond verklaart men de afkorting ADHD wel met Alle Dagen Heel Druk. Hierbij legt men de nadruk op het hyperactieve gedrag, waarbij het motorisch onrustige,

Nadere informatie

U denkt: Dit kan niet langer zo!! Hoe kan ik deze negatieve spiraal doorbreken?

U denkt: Dit kan niet langer zo!! Hoe kan ik deze negatieve spiraal doorbreken? Zo-doen-we-het-kaart Informatie voor ouders Het kan gebeuren dat in de loop van de tijd het toedienen van het groeihormoon problemen oplevert. Uw kind wil niet meer. Iedere avond probeert uw kind tijd

Nadere informatie

Lastige Gevallen OMGAAN MET PSYCHISCHE STOORNISSEN IN HET JEUGDWERK

Lastige Gevallen OMGAAN MET PSYCHISCHE STOORNISSEN IN HET JEUGDWERK Lastige Gevallen OMGAAN MET PSYCHISCHE STOORNISSEN IN HET JEUGDWERK Programma Theorie over psychische stoornissen Effect op het geloofsleven Omgaan met tieners met psychische stoornissen Tijd voor aktie

Nadere informatie

Bipolaire stoornissen

Bipolaire stoornissen Bipolaire stoornissen PuntP kan u helpen volwassenen Sommige mensen hebben last van stemmingsschommelingen die niet in verhouding staan tot wat er in hun persoonlijke omgeving gebeurt. De stemming lijkt

Nadere informatie

MEE. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking. Voor verwijzers

MEE. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking. Voor verwijzers MEE Ondersteuning bij leven met een beperking Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Voor verwijzers Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Veel mensen met een licht

Nadere informatie

Toelichting bij de MZO screening voor ouders

Toelichting bij de MZO screening voor ouders Toelichting bij de MZO screening voor ouders 1 Copyright 2014 Bureau Perspectief Amsterdam Zie voor meer informatie www.motivatiezelfonderzoek.nl 2 De schalen van de MZO screening De MZO screening is gericht

Nadere informatie

Psychiatrie: ADHD. Dit thema gaat over ADHD als voorbeeld van een concentratie of aandachtsstoornis.

Psychiatrie: ADHD. Dit thema gaat over ADHD als voorbeeld van een concentratie of aandachtsstoornis. DC 13 Psychiatrie: ADHD 1 Inleiding Dit thema gaat over ADHD als voorbeeld van een concentratie of aandachtsstoornis. Beroepscontext: als onderwijsassistent kun je ingezet worden in het werken met leerlingen

Nadere informatie

Agressie, gedragsprobemen Ontstaan en behandelingsvormen

Agressie, gedragsprobemen Ontstaan en behandelingsvormen Agressie, gedragsprobemen Ontstaan en behandelingsvormen 2 voorbeelden: Jan Piet Enkele begrippen: - Oppositioneel opstandig gedrag: het kind verzet zich tegen de leiding van volwassenen - Agressief gedrag:

Nadere informatie

Alles wat u altijd al wilde weten over ADHD & COGMED

Alles wat u altijd al wilde weten over ADHD & COGMED Alles wat u altijd al wilde weten over ADHD & COGMED Introductie Joost Mertens, psychiater Petra van Raalte, SPH Cogmed Coaches Praktijk voor Psychiatrie, Velsen Programma Inleiding ADHD Inleiding COGMED

Nadere informatie

Advies en steun voor uw kind en uzelf

Advies en steun voor uw kind en uzelf Advies en steun voor uw kind en uzelf Voor advies en steun aan ouders en hun kinderen Informatie advies cursussen Als u of uw kind psychische klachten heeft of problemen ervaart met alcohol of drugs, heeft

Nadere informatie

Zelfsturend leren met een puberbrein

Zelfsturend leren met een puberbrein Zelfsturend leren met een puberbrein Jacqueline Saalmink In het hedendaagse voortgezet onderwijs wordt een groot beroep gedaan op zelfsturend leren. Leerlingen moeten hiervoor beschikken over vaardigheden

Nadere informatie

ZELFREGULATIE. Werkboek

ZELFREGULATIE. Werkboek ZELFREGULATIE Werkboek Esther ten Brink psychotherapeut/cognitief gedragstherapeut Albert Ponsioen GZ-psycholoog/klinisch neuropsycholoog D/2014/45/104 978 94 014 1665 8 NUR 848 Vormgeving omslag: Nanja

Nadere informatie

Informatie voor patiënten van Ziekenhuis Rijnstate/Zevenaar. Het ADHD-team

Informatie voor patiënten van Ziekenhuis Rijnstate/Zevenaar. Het ADHD-team Informatie voor patiënten van Ziekenhuis Rijnstate/Zevenaar Het ADHD-team Uw kind heeft AD(H)D of er bestaat het vermoeden dat uw kind deze aandachtsstoornis heeft. Op het ADHD-spreekuur van de polikliniek

Nadere informatie

INTER-PSY Lente Symposium

INTER-PSY Lente Symposium Disclosure belangen spreker Getalenteerd omgaan met ADHD Anne van Lammeren, psychiater Universitair Centrum Psychiatrie UMCG 16-03-2016 Lentesymposium Interpsy (Potentiële) belangenverstrengeling Voor

Nadere informatie

SCHEMA S STOORNISSEN KINDERPSYCHIATRIE

SCHEMA S STOORNISSEN KINDERPSYCHIATRIE SCHEMA S STOORNISSEN KINDERPSYCHIATRIE Dyslexie Moeite met de techniek van het lezen en spellen, door problemen om het woordniveau en met als belangrijk kenmerk dat geen echte automatisering van het lezen

Nadere informatie

II swp peddid O.L. leer- en ontwikkelingsstoornissen doct1ent8 Infotheek zorg

II swp peddid O.L. leer- en ontwikkelingsstoornissen doct1ent8 Infotheek zorg Deze tekst is geschreven voor een werkvergadering van de zorgbegeleiders van BOBOT. De info is gebaseerd op de brochures van de vereniging `Zit stil`, aangevuld met info uit andere boeken, artikels en

Nadere informatie

SPECIALE AANDACHT GEVRAAGD. Informatie en advies voor docenten

SPECIALE AANDACHT GEVRAAGD. Informatie en advies voor docenten Informatie en advies voor docenten SPECIALE AANDACHT GEVRAAGD VOOR DEELNEMERS MET BORDERLINE PERSOONLIJKHEIDS- STOORNIS IN HET MIDDELBAAR BEROEPSONDERWIJS Inzicht, herkennen, handelen Gemiddeld één op

Nadere informatie

Vorming AUTISMESPECTRUM- STOORNIS

Vorming AUTISMESPECTRUM- STOORNIS Vorming AUTISMESPECTRUM- STOORNIS Bart Lenaerts Jorinde Dewaelheyns 6 december 2010 Wat mag je verwachten? Wat is autisme? Het stellen van de diagnose Wie? Hoe? Triade van stoornissen Autisme = anders

Nadere informatie

Wat helpt leerlingen met autisme?

Wat helpt leerlingen met autisme? Het streven is, dat een leerling met autisme geactiveerd wordt zoveel mogelijk zelfredzaam te worden. Om dit te kunnen bereiken is de support van ouders en school een voorwaarde. Structuur en veiligheid

Nadere informatie

Kaat Timmerman over "kinderen met aandachts- en werkhoudingsproblemen"(art. 1998)

Kaat Timmerman over kinderen met aandachts- en werkhoudingsproblemen(art. 1998) Kaat Timmerman over "kinderen met aandachts- en werkhoudingsproblemen"(art. 1998) Kaat Timmerman studeerde pedagogische wetenschappen, richting sociale pedagogiek, aan de K.U. Leuven. Momenteel is zij

Nadere informatie

ADHD Alle Dagen Heel Druk

ADHD Alle Dagen Heel Druk ADHD Alle Dagen Heel Druk Inhoud ADHD Aandachtstoornis Hyperactiviteit Impulsiviteit Algemeen Dynamische diagnose Types Bijkomende kenmerken Comorbiditeit Aanpak observeren SGG-schema Gedrag en gedragsverandering

Nadere informatie

Wat heeft dit kind nodig?

Wat heeft dit kind nodig? ADHD PDD-NOS Leerstoornis Gedragsstoornis Team Wat heeft dit kind nodig? Lynn leest in haar leesboek. Tegelijkertijd tikt ze constant met haar pen op haar tafel. Dat doet ze wel vaker. De kinderen van

Nadere informatie

Moet mijn kind nog luisteren?

Moet mijn kind nog luisteren? Moet mijn kind nog luisteren? Grenzen stellen in de opvoeding Mauri Met dank aan M. Wysmans Schoolreglement uit 1848 Kaartspelen in de klas Vloeken Alcohol drinken op school Liegen Meisjes spelen met jongens

Nadere informatie

7-4-2014. WAT kenmerkt een multiculturele samenleving? Mensen van autochtone en allochtone afkomst

7-4-2014. WAT kenmerkt een multiculturele samenleving? Mensen van autochtone en allochtone afkomst Welke essentiële maatschappelijke verandering is er t.a.v. generatie 45 >> NU? 1 2 WAT kenmerkt een multiculturele samenleving? Mensen van autochtone en allochtone afkomst Van 16,3 miljoen inwoners van

Nadere informatie

Executieve functies in de klas: interventies

Executieve functies in de klas: interventies Executieve functies in de klas: interventies Door Wijnand Dekker, gezondheidszorgpsycholoog Anneke Dooyeweerd, pedagoog/coach Inleiding In de vorige nieuwsbrief omschreven we wat er wordt verstaan onder

Nadere informatie

18-04- 2010. Wat moeten adop1eouders meer hebben dan goed genoeg ouderschap? Een aantal belangrijke factoren voor goed verlopende adoptie

18-04- 2010. Wat moeten adop1eouders meer hebben dan goed genoeg ouderschap? Een aantal belangrijke factoren voor goed verlopende adoptie Wat moeten adop1eouders meer hebben dan goed genoeg ouderschap? Gera ter Meulen adoc@fsw.leidenuniv.nl Een aantal belangrijke factoren voor goed verlopende adoptie Een goede voorbereiding van adoptieouders

Nadere informatie

ADHD. Behandelingsstrategieën DSM IV. Diagnostiek. Vragenlijst voor gedragsproblemen bij kinderen (VvGK) ( Attention deficit hyperactivity disorder )

ADHD. Behandelingsstrategieën DSM IV. Diagnostiek. Vragenlijst voor gedragsproblemen bij kinderen (VvGK) ( Attention deficit hyperactivity disorder ) ADHD ( Attention deficit hyperactivity disorder ) Behandelingsstrategieën Evelien Dirks Een ontwikkelingsstoornis Problemen met de concentratieperiode Problemen met de impulsbeheersing Problemen met de

Nadere informatie

Boys & Girls strategieën voor onderwijs aan jongens en meisjes in het basisonderwijs. Martijn Smoors Onderwijs Maak Je Samen

Boys & Girls strategieën voor onderwijs aan jongens en meisjes in het basisonderwijs. Martijn Smoors Onderwijs Maak Je Samen Boys & Girls strategieën voor onderwijs aan jongens en meisjes in het basisonderwijs Martijn Smoors Onderwijs Maak Je Samen Eindrapport MOOJ-onderzoek: Verschillen tussen meisjes en jongens bij het vak

Nadere informatie

MEE Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking.

MEE Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking. MEE Utrecht, Gooi & Vecht Ondersteuning bij leven met een beperking Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Voor verwijzers Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Veel

Nadere informatie

Proudy. Praktijk voor psychomotorishe kindertherapie

Proudy. Praktijk voor psychomotorishe kindertherapie Proudy Praktijk voor psychomotorishe kindertherapie Wat is psychomotorische kindertherapie? Pmkt is een vorm van kindertherapie bedoeld voor kinderen die vast lopen in hun ontwikkeling en dat in hun gedrag

Nadere informatie

Wees zoals je wil zijn (Socrates)

Wees zoals je wil zijn (Socrates) Wees zoals je wil zijn (Socrates) Over jezelf vinden en worden, ook op school elkegovaerts@ppw.kuleuven.be Programma - Verkenning identiteitsontwikkeling - Opbouw kader identiteitsontwikkeling - Resultaten

Nadere informatie

H u i s w e r k b e l e i d

H u i s w e r k b e l e i d H u i s w e r k b e l e i d Voor maken. sommige een Voor kinderen aantal anderen kinderen een is complexe het levert huiswerk huiswerk taak echter waarbij geen een zij problemen bron een beroep van op,

Nadere informatie

Puberteit en ASS; een goede combinatie? Anneke E. Eenhoorn

Puberteit en ASS; een goede combinatie? Anneke E. Eenhoorn Puberteit en ASS; een goede combinatie? Anneke E. Eenhoorn Gedrag komt nooit alleen. Vier factoren spelen een rol bij het ontstaan en in stand houden van gedrag. Kindfactor Opvoedvaardighedenfactor Ouderfactor

Nadere informatie

Wacht maar tot ik groot ben!

Wacht maar tot ik groot ben! www.geerttaghon.be Wacht maar tot ik groot ben! Omgaan met agressie bij kleine kinderen Geert Taghon 2013 Ontwikkeling kleine kind De wereld leren kennen en zich hieraan aanpassen (adaptatie) Processen

Nadere informatie

Communicatie. Els Ronsse. april 2008

Communicatie. Els Ronsse. april 2008 Communicatie Els Ronsse april 2008 Communicatie =? Boodschappen Heen en weer Coderen loopt bij mensen met autisme vaak fout Maar communicatie is meer. Relatiegericht Aandacht vragen Bevestiging geven Aanmoedigen

Nadere informatie

ADHD-Praktijk. Werkwijze en praktische informatie voor zorgverleners. Iedereen is uniek en verdient een unieke aanpak.

ADHD-Praktijk. Werkwijze en praktische informatie voor zorgverleners. Iedereen is uniek en verdient een unieke aanpak. V o or (jong) volwassenen Iedereen is uniek en verdient een unieke aanpak. Werkwijze en praktische informatie voor zorgverleners Praktijkadres: Houtakker 51 6681 CW BEMEL Telefoon: 06-51 11 49 42 E-mail:

Nadere informatie

Werkgeversvereniging Oost - Regio IJssel/Vecht

Werkgeversvereniging Oost - Regio IJssel/Vecht Werkgeversvereniging Oost - Regio IJssel/Vecht 1. Welke associaties heeft u bij het begrip Autisme? Contactgestoord, nemen geen initiatief. Beperkt in het sociaal wenselijk gedrag, grotere behoefte aan

Nadere informatie

Inhoud. Ontgifting en stabilisatie. Observatie en Diagnostiek en Behandeling. Cijfers en Onderzoek. Aanbod Jeugd in Nederland

Inhoud. Ontgifting en stabilisatie. Observatie en Diagnostiek en Behandeling. Cijfers en Onderzoek. Aanbod Jeugd in Nederland Polls drugsweb Kun je op eigen houtje van drugs afkomen Ja: 85% Moeten we minder gaan drinken Ja: 57% Bang om verslaafd te worden Ja: 21% Drugs meenemen naar buitenland Ja: 73% Wiet is een harddrug Ja:

Nadere informatie

DISRUPTIEVE GEDRAGSSTOORNISSEN

DISRUPTIEVE GEDRAGSSTOORNISSEN DISRUPTIEVE GEDRAGSSTOORNISSEN Beheersing van emoties en gedrag Rechten van anderen Conflict met maatschappelijke normen en waarden Indeling Gedragsstoornissen in DSM 5 Oppositioneel-Opstandige Stoornis

Nadere informatie

KIJK! Lijst van: Schooljaar: Groep: Leraar: Datum gesprek 1e rapport: Datum gesprek 2e rapport: KIJK! 1-2 Bazalt Educatieve Uitgaven www.bazalt.

KIJK! Lijst van: Schooljaar: Groep: Leraar: Datum gesprek 1e rapport: Datum gesprek 2e rapport: KIJK! 1-2 Bazalt Educatieve Uitgaven www.bazalt. KIJK! Lijst van: Schooljaar: Groep: Leraar: Datum gesprek : Datum gesprek : KIJK! Lijst 1. Basiskenmerken Een kind dat lekker in zijn vel zit, zal zich goed en vlot ontwikkelen. Het is van nature nieuwsgierig

Nadere informatie

Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Zeer moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een zeer moeilijk lerend kind

Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Zeer moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een zeer moeilijk lerend kind Utrecht, Gooi & Vecht Ondersteuning bij leven met een beperking Zeer moeilijk lerend Uitleg over het leven van een zeer moeilijk lerend kind Inhoudsopgave Wat betekent het dat uw kind zeer moeilijk lerend

Nadere informatie