one day paper nieuwe financiering voor hoog-niveau-renovaties energienota=

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "one day paper nieuwe financiering voor hoog-niveau-renovaties energienota="

Transcriptie

1 kansen 30 voor mei corporaties 2013 nieuwe financiering voor hoog-niveau-renovaties energienota=

2 Zoeken naar een nieuwe business case voor hoog-niveaurenovaties De corporatiesector bevindt zich in een lastig parket met imago- en financiële problemen en een aanstaande Verhuurdersheffing. Toch is er ook goed nieuws: de bouwsector ontwikkelt zich in snel tempo met renovatieconcepten die gegarandeerd en betaalbaar energienota=0 opleveren. Dat levert drie simpele, maar revolutionaire ideeën op, stel: -huurders betalen hun energierekening als onderdeel van woonlasten aan een corporatie en krijgen in ruil daarvoor een hoog-niveau-renovatie naar een comfortabele woning; - corporaties benutten die cashflow om een gestandaardiseerde uitvraag op prestaties te doen aan de bouw; en - de bouwpartijen leveren, met garanties, renovaties die leiden tot woningen met energienota=0. Die drie ideeën vormden het vertrekpunt voor 50 corporatiebeslissers om op zoek te gaan naar een nieuwe businesscase voor hoog-niveau-renovaties. Het innovatieprogramma Energiesprong dat Platform31 uitvoert in opdracht van het ministerie van BZK, voerde dit voorjaar campagne met het motto Ik-heb-een-idee om de kansen van energienota=0 te bespreken met de corporatiesector. Een bustour langs corporaties en een online dossier (www. ikhebeenidee.nu) vormden de opmaat naar een Management Werkdag op 23 mei, waarvan deze krant het verslag vormt. De deelnemers aan deze dag tekenden hun ideeën op in deze One-Day-Paper. Daarom dank aan de volgende corporaties voor hun inbreng: Portaal, Vidomes, Welbions, Wold&Waard, Woonbron, Lefier, WoonFriesland, Woonwaard, WonenBreburg, SWZ, De Alliantie, De Woonplaats, Stadlander, Tiwos, HeemWonen, Rentree, Wonion, Actium, Woonstad, Salland Wonen, De Goede Woning, Viverion, Eigen Haard, De Woningstichting, HW Wonen, Ymere, UWoon, Volkshuisvesting Arnhem, Woongoed GO, Site, Havensteder en Vivare. Dit is een gelegenheidskrant van Energiesprong Platform31. Kijk op naar diverse voorbeeldprojecten in woningbouw en specifieke initiatieven voor de corporatiesector: Slim&Snel, Hoogspringers en De Voorsprong. Energiesprong is met diverse initiatieven aanjager van een grootschalige markt van hoge energieambities in de gebouwde omgeving. Praat mee over deze of uw eigen ideeën op of in de LinkedIngroep van Energiesprong.

3 Energienota=0: geld van de energierekening is geld voor renovatie! De som van de energienota s van alle huishoudens in Nederland is maar liefst 13 miljard euro, vertelt Jan Willem van de Groep van Energiesprong. Dat geld zou je beter kunnen investeren in goede renovatie van woningen, die vervolgens geen energierekening meer hebben. BETAALBAARHEID Ook zonder expert te zijn, is duidelijk dat de mensen met de laagste inkomens vaak in de slechtste woningen wonen met de hoogste energierekening. Hoe hou je die woningen toch betaalbaar als corporatie? Een interessant voorstel aan huurders is wellicht: U betaalt uw energierekening aan ons, wij renoveren uw huis, uw totale woonlasten blijven gelijk en u krijgt een meer comfortabele woning. Als de corporatie de energierekening kan innen; en daar wordt heel hard aan gewerkt, dan biedt dit cashflow=investeringsruimte. Cashflow kan worden ingezet voor de financiering van de (energienota=0)renovatie. Daarmee stijgt bovendien de markt- en bedrijfswaarde van de woning. Dat is interessant voor de corporatie. De bouwers krijgen met deze cashflow weer omzet. En dat is voor de overheid weer gunstig, omdat het de economie positief stimuleert. Kortom, iedereen blij! STROOMVERSNELLING Er zijn al concepten voor renovatie van bestaande woningen tot energie-0- woningen beschikbaar. De prijzen daarvan dalen snel, terwijl de prestaties toenemen. In de experimenten van Energiesprong ontstaat het beeld van steeds meer kwaliteit voor een steeds lagere prijs. Die tendens werkt in het voordeel van corporaties. In een deal tussen enkele corporaties en bouwers en de rijksoverheid is de inzet dat een stroomversnelling wordt opgewekt met te renoveren woningen op energienota=0-niveau, waar ook de rest van de sector de vruchten van kan plukken. Nog voor de zomer wordt deze deal verwacht. ANDERE VERHOUDINGEN TUSSEN BOUWER EN OPDRACHTGEVER Om goede concepten en een rendabele business case te ontwikkelen, moeten de verhoudingen tussen opdrachtgever en bouwer wel drastisch veranderen. De corporatie schrijft niet meer tot in detail voor hoe de bouwer te werk moet gaan. Het uitgangspunt dat er evenveel uitvragen zijn als er corporaties zijn, namelijk bijna 400, is niet meer haalbaar vanwege de hoge kosten die corporaties zich daarmee onbedoeld op de hals halen. Bij een gebundelde (bundel van hetzelfde woningtype), geharmoniseerde (gelijke prestatie-eisen) uitvraag, kan de bouwer innoveren: in proces en techniek en service. De bouwer kan overgaan tot het bieden van garanties op het geleverde, conform de prestatie-eisen van de corporatie. IDEE #1 Energienota=0-woningen: interessant aanbod voor de huurder? Een aanbod moet financieel aantrekkelijk zijn, dat is een randvoorwaarde. De huurder zegt alleen ja als het aanbod betaalbaar, begrijpelijk en betrouwbaar is. Dus, de woonlasten van de bewoners moeten gelijk blijven of omlaag: dat staat centraal. Een huurder zal zelden zelf om een energienota=0-woning vragen. Maar huurders zijn wel gevoelig voor kosten- en comfortargumenten. En de zekerheid dat een woning gelijke woonlasten heeft, is aantrekkelijk. Om het aanbod begrijpelijk te maken werkt een voorbeeldwoning erg goed: dan kan opeens zichtbaar worden wat op plattegronden niet te begrijpen is. Ook kunnen de eerste bewoners fungeren als ambassadeur. En uiteraard verspreiden goede ervaringen zich ook vanzelf via het He-buurman-effect: Hé buurman! Daar zit ik in mijn comfortabele energienota=0-woning, en ik betaal geen cent meer dan jij. IDEE #2 Interne voorbereiding op energienota-0-renovaties We kunnen ons werk ook slimmer organiseren. Een voorbeeld: We zijn gewend om binnen ons bedrijfswaardemodel allerlei postjes te alloceren voor beheer en onderhoud. Wij hebben tegen de bouwer gezegd: luister, willen jullie ons een bepaalde onderhoudsnorm garanderen, voor een bepaalde periode dan betalen wij daar een goede prijs voor. Dan verdwijnt er een stuk uit je reservering voor exploitatie en daardoor ontstaat ook ruimte voor andere keuzes. Misschien keuzes die meer kosten, maar die je kan financieren uit dat deel dat vrijvalt. En dat levert interessante gesprekken op! Het is aan te raden om projecten met een hoog ambitieniveau op kleine schaal te testen. Dat beperkt de risico s voor de corporatie. In een testomgeving kunnen de risico s uitgewerkt worden, waarna opschaling verantwoord is. Organiseer een veilige omgeving voor de pilots. Zo kan je bijvoorbeeld een stuurgroep inrichten met mensen die niet de verantwoordelijkheid over de inhoud overnemen maar die wel met enige afstand kunnen adviseren. Wees voorbereid op een schok in de organisatie bij een verandering in de rollen van de opdrachtgever en de bouwer: Je organisatie gaat er helemaal van trillen!

4 Onder een goed idee moet een sluitende business case liggen, op basis van 5,25% rendement. Vertrekpunt is de bekende 5,25% rendement: renovatie is noodzakelijk maar niet zonder het behalen van dat percentage. En dat percentage kan gehaald worden bij grote schaal. De basis voor deze business case is, zo vertelt Nadja Mertens, adviseur bij Woonwaard, de energienota. Door deze naar nul te brengen en de totale woonlasten te handhaven, ontstaat de benodigde investeringsruimte. STUREN OP WOONLASTEN IDEE #3 Ruimte voor de innovatiekracht van marktpartijen IDEE #4 Niet opnieuw het wiel uitvinden! Strategieën om te sturen op woonlasten inclusief de energielasten, zijn door de beperktere investeringsruimte bij corporaties naar de achtergrond gedrongen. En nu lijken deze weer actueel te worden vanuit een heel andere perspectief: het is mogelijk betaalbhaarheid en comfort te conbineren. REKENWERK De business case is gebaseerd op uitgangspunten, aannames en vooral intensief rekenwerk met verschillende partijen. De gehanteerde rendementseis is 5 25% en de waardesprong na ingreep is gesteld op 10,2%. Nu wordt in de sector veelal met een bedrijfswaardemodel gewerkt. Doorrekenen leert dat dit een ruimte oplevert van euro. Toch is dit wellicht te rooskleurig. Want wordt gekeken naar het marktwaardemodel, dan is er een ruimte van euro. Werken met dit marktwaardemodel vereist nog wel aanvullend denkwerk, met name op het punt van gestelde aannames (Interessant rapport in dit verband is: Het energielabel op de koopwoningmarkt van prof.dr. Dirk Brounen en dr. Nils Kok over de waardering van een label). Vooralsnog wordt gerekend met het marktwaardemodel, omdat dit de laagste uitkomst geeft en het daarmee het meeste veiligheid biedt. Daarnaast is het dit model dat de basis zal zijn voor aantrekken van kapitaal búíten de sector (en WSW). Binnen dit model is echter wel een schatting nodig van de marktwaarde van de woningvoorraad, een zeer lastige aangelegenheid! VERTROUWEN IN BUSINESS CASE Met alle aannames en casusafhankelijke omstandigheden zitten er onzekerheden in de business case. Maar Woonwaard heeft het algemene model gelegd naast de eigen rekenmethode. Zaken bleken iets positiever uit te pakken en ook enkele zaken iets negatiever; maar de bandbreedte kwam overeen. Nadja Mertens raadt iedere corporatie aan die rekensom zelf te maken; zij is in ieder geval optimistisch over de praktijkwaarde van het huidige model. Elke partij moet doen waar hij goed in is. Wij kunnen de oplossingen niet meer bedenken, de creativiteit moet uit de markt komen. Als we de klantwens echt centraal willen zetten, hebben we een aanbod in serie van 1 nodig. Ook één individuele huurder met onwillige buren moet kunnen kiezen voor een energienota=0-woning. Als er een gestandaardiseerd e=0-aanbod is, is het aan de corporatie en de aanbieder samen om een vertaling te maken naar de lokale situatie. De veranderende rolverdeling kan leiden tot verlies van banen bij corporaties. Er zijn waarschijnlijk minder technische mensen nodig. Tegelijkertijd zullen bouwers extra behoefte hebben aan de expertise van corporatiemedewerkers. We zouden met bouwbedrijven afspraken kunnen maken, bijvoorbeeld over het opzetten van een pool, want niet-innoveren om mensen te behouden is geen duurzame optie. Er ontstaan nu snel prototypes voor diverse woningtypen; daar kan je je voordeel mee doen. B.v. voor VANEG-woningen of portiekflats. Ondanks lokale verschillen wegen de overeenkomsten zwaarder en kan je gebruik maken van alle kennis en ervaring die er is. VIJF KNOPPEN OM AAN TE DRAAIEN Binnen de business case zijn er vijf knoppen waarmee gestuurd kan worden: - investering, - onderhoudskosten, - energierekening, - huur en - levensduur. Zowel bouwers als corporaties kunnen aan deze knoppen draaien. De laatste heeft de meeste invloed op de investeringsruimte. Daal je van corporatieniveau naar projectniveau, dan zit er verdienpotentie in de optimalisatie door slimme integrale innovaties, door schaalgrootte, door rendementsverbetering van installaties en door prijsverlagingen van technologie.

5 ROB ROTSCHEID: ALS JE NAAR DE MAAN GAAT, WIL JE WEL GARANTIE DAT JE AANKOMT. IDEE #5 Over prestatiegaranties: speel open kaart, werk samen en beloon! Er zitten onzekerheden in de business case, deze zijn mogelijk te reduceren met prestatiegaranties. Hoe en tot op welk niveau kun je prestaties garanderen? SAMEN REFLECTEREN Neem enige tijd om gezamenlijk te reflecteren op de aanbieding, een soort bezinningstijd. Dit bevordert de samenwerking, maakt dingen bespreekbaar en leidt tot een beter eindresultaat. EN WAT BIJ EEN FAILLISSEMENT OF ONVOORZIENE ZAKEN? Onvoorziene zaken kunnen of in samenwerking worden opgevangen of volledig bij de bouwer worden gelegd. Dit is een keuze van de partners onderling op basis van de casus. Ervaring leert wel dat helderheid over de prestaties en de marges waarbinnen deze zich kunnen bevinden, belangrijk is. Het omvallen van een (hoofd)aannemer is een risico waarop een corporatie moet anticiperen met een voorziening. Daarnaast is het om aan te sluiten bij een bestaande garantieregeling zoals de OG garantie. GEBRUIKERS Het gebruikersafhankelijke gedeelte van de energierekening moet een onderdeel zijn binnen het totaal. Dit kan worden opgevangen door óf uit te gaan van de huidige rekening óf uit te gaan van normgebruik op basis van huishoudsamenstelling (evenals normering voor klimaatomstandigheden die van invloed is op de gebouwgebonden energievraag). In beide gevallen vormt dit bedrag het uitgangspunt voor energienota=0 die met de bewoner wordt afgesproken. De zogeheten woonbundel bestaat dan uit de huur plus deze energienota. Wordt bóven de woonbundel energie gebruikt, dan betaalt een huurder bij, naar analogie van de belbundel. IDEE #6 De antwoorden voor E=0 renovatieconcepten komen uit de markt. De E=0 business case gaat uit van een levensduurverlenging van 50 jaar. Hoe komen we tot een renovatieconcept voor kortere levensduurverlenging? Wat als er over 20 jaar geen vraag meer is naar de gerenoveerde woning? OMSLAGPUNT Er is een moment qua levensduur vanaf wanneer de investering loont. Het antwoord hierop komt uit de markt: het huidige omslagpunt ligt ongeveer bij een levensduur van 30 jaar, maar de verwachting is ook dat dit bij verdere industrialisering omlaag zal gaan. SUGGESTIES Corporaties realiseren zich dat een nieuwe houding als opdrachtgever gewenst is. Niet zelf de oplossing verzinnen, maar de oplossing aan de markt vragen. Ze zien wel voor zich hoe de markt meer kwaliteit voor een betere prijs kan realiseren: - Meer massa zoeken om innovatieve concepten rendabeler te maken. - Het afstemmen van kwaliteit en levensduur. - Het ontwikkelen van onderhoudsarme producten. - Goedkopere en slimmere productie en herbruikbare onderdelen; een woning als een IKEA kast. Hoe komen we aan geld? is de meest gehoorde vraag die Rob Rotscheid, partner bij Finance Ideas, de laatste tijd hoort. Het treintjesmodel waarmee woningcorporaties hun nieuwbouwprojecten gewend zijn te financieren voldoet niet meer, stelt Rotscheid. Het goede nieuws: uit de (financiële) wereld van buiten de corporatiesector en zelfs buiten Nederland - komen interessante mogelijkheden. De traditionele bedrijfswaardemethode, dat is echt iets voor corporaties, stelt Rotscheid. Corporaties kijken altijd naar binnen. De gewone buitenwereld weet niet wat iets als levensduurverlenging is. Een corporatiewoning gaat volgens de regelgeving 20 jaar mee, maar de meeste Nederlanders sluiten een hypotheek af voor 30 jaar. Die zien dit dus anders. Wat de gek ervoor geeft: dat is de marktwaarde. NEDERLAND IS EIGENLIJK NOGAL ACHTERLIJK OP GEBIED VAN FINANCIAL ENGINEERING IN DE SOCIALE SECTOR ALTHANS Om de woningvoorraad duurzaam te vernieuwen, is een duurzaam financieel model nodig. Het idee van Jan Willem van de Groep spreekt mij wel aan, maar ik wil het wel goed doorrekenen. Dus, als je naar de maan wilt, moet je wel zeker weten dat je aankomt. Lenen bij WSW kan tot een bepaald niveau: 60% van de waarde in verhuurde staat. Het moet mogelijk zijn met de inzet van de extra kasstromen uit de energienota extra risicodragend vermogen te vinden. Als corporaties vinden we buiten ons eigen, bekende model denken heel lastig. Nederland is eigenlijk nogal achterlijk op het gebied van financial engineering - in de sociale sector althans - zeker in vergelijking met Engeland, Frankrijk en zelfs het doorgaans conservatievere Duitsland. Dan kom je niet aan geld, dus. Maar er zijn interessante mogelijkheden! Helemaal geen rocket science, ze hoeven niet opnieuw te worden bedacht. Het zijn gewoon heel gebruikelijke methodieken in de financiële wereld. DUURZAAM MODEL, OOK VOOR VERHUURDERS EN VOOR INVESTEERDERS We hebben (werkend met CfV-cijfers) de gemiddelde marktwaarde van de corporatiewoning gesteld op euro in verhuurde staat en euro leeg. Dan ga je kijken wat de woning oplevert na een hoog-niveaurenovatie van euro. Nu is de woning in verhuurde staat bijna euro waard, terwijl de woning in lege staat bijna euro oplevert. De woning in verhuurde staat is dus feitelijk interessanter dan de lege woning.

6 IDEE #7 De corporaties kunnen een wereld winnen met kennis van financial engineering IDEE #8 Starten bij verbeteren van huidige aanpak. Als dat niet voldoende is -> Ga naar idee #9 In de huidige crisis moeten corporaties op zoek naar alternatieve financieringsconstructies. Dat vergt specifieke kennis die je kan aantrekken of gezamenlijk kan ontwikkelen. WELKE WERELD IS ER TE WINNEN? Hoewel corporaties vaak werken met bedrijfswaarde, is de marktwaarde van gerenoveerde woningen nodig als onderbouwing voor het aantrekken van externe financiering en voor het maken van eigen investeringsbeslissingen. Het begrip marktwaarde roept in de corporatiewereld nog wel vragen op. Dit is moeilijk te voorspellen en erg regionaal afhankelijk. Hoe ga je bijvoorbeeld om met krimpgebieden? En wat betekent dit voor de business case? Corporaties kunnen winst boeken door meer kennis te ontwikkelen van de financieringsmarkt. Inzicht hoe financiers aanvragen beoordelen en hoe rating bureaus werken, dragen bij aan het ontwikkelen van nieuwe financieringsconstructies. Een simpel voorbeeld: een AAA beoordeling geeft gemakkelijker toegang tot krediet. Daarnaast is er de uitdaging om het exploitatiemodel goed in te vullen. Wie int het verschil in woonlasten en op welke manier? De corporatie via de huur of de servicekosten, de bouwer via een Esco of kunnen de energiebedrijven een rol spelen? Tot slot moeten corporaties in de huidige situatie krediet op projectbasis aanvragen. Dat vergt een projectonderbouwing die geaccepteerd kan worden door de financiële markt. Corporaties: eerst naar jezelf kijken. Processen verbeteren is een actuele activiteit in de sector. DE KANSEN OM MEER UIT HUIDIGE SITUATIE TE HALEN 1. Verkoop niet-daeb ; 2. Meer geld halen uit exploitatie: Houd personeelskosten tegen het licht (de sector heeft een duur pensioenfonds en relatief veel medewerkers) Kijk zoals een belegger kijkt: doe je onderhoud slimmer en koop scherper in Denk na over kosten vanuit waardeperceptie (activity based kosten) Huisvestingskosten van de eigen organisatie kan vaak omlaag (flexibel kantorenconcept) Maak keuzes voor het kwaliteitsniveau van een renovatie, gerelateerd aan huidige huurhoogte en geef niet alle woningen ongeacht huurhoogte dezelfde renovatiekwaliteit Meer transparantie in de begroting (nu calculeren verschillende afdelingen risico s in een begroting, zonder dat ze dit van elkaar weten en dat blaast de begrotingen te veel op ) Houd je het buurtcentrum open of is het voordeliger om alle ouderen een laptop met een cursus te geven? Denk eindelijk eens lange termijn in plaats van korte termijn.

7 IDEE #9 Als #8 klaar: zoek naar Nieuw Eigen Vermogen (en ondertussen: bezig met idee #10!). Natuurlijk is het niet de bedoeling om de goede aspecten van het systeem onmiddellijk overboord te zetten. Goedkoop geld lenen met borging van het WSW (zie ook idee #10) is zo n goed aspect. Voor het stuk dat je als corporatie tekort komt, moet worden gezocht naar nieuw eigen vermogen. Daar moet dan de goedkoopste aanbieder bij gevonden worden. ZOEKEN NAAR NIEUW EIGEN VERMOGEN Ingewikkelde aanpak: Onroerende onderdelen van de woning aan iemand anders in eigendom geven spouwisolatie of dubbelglas door externe partij laten financieren - kan in vorm van Zelf Aangebrachte Voorziening (ZAF): de externe partij krijgt dan vergoeding bij vertrek (tenzij de corporatie failliet gaat ). Minder ingewikkelde aanpak: Mede-eigenaren zoeken voor roerende onderdelen van de woning: zonnepanelen, ketels/warmtepompen enz. Dit is helaas niet het grote geld dat nodig is. Minst ingewikkelde aanpak: Op zoek naar mede-eigenaarschap van het geheel: Er zijn talloze manieren om meerdere mensen een woning te laten bezitten. In de corporatiesector mag dat niet (zie #10), maar anders: mogelijkheden! Denk aan: Pensioenfondsen; De Europese Investeringsbank (EIB); Het Woonakkoordgeld; Provinciale overheid; Crowdfunding (voor particulieren interessant omdat de rentestand erg laag is) IDEE #10 Ook nodig: aanpassen regelgeving Maak een derde geldstroom mogelijk ten behoeve van de investering; sta toe dat een ander investeert en achterliggende zekerheid krijgt zonder consequenties voor bestaande faciliteringsruimte. WSW: sta toe dat een andere investeerder ook zekerheden krijgt, zonder consequenties voor de bestaande faciliteringsruimte. AMvB : energiebesparingslasten innen in servicekosten. Dit kan nooit worden opgevangen binnen de huurverhoging. Behouden: de energie(besparings)prestatie van de woning meewegen in de huur. Afschaffen: jojo-en. Niet voortdurend de wettelijke regels veranderen, maar een consistent, duurzaam beleid maken, waar controllers op kunnen plannen. JAN WILLEM VAN DE GROEP: Voor de notanulwoning moet gaan gelden: boven de huursubsidie-grens kunnen energiediensten (als servicekosten) in rekening worden gebracht. - De corporatie mag ongeacht de hoogte van de huur, energiediensten in rekening brengen bij de huurder, zonder dat die het recht op huurtoeslag verliest. - Corporatie mag met geldstroom die daarmee vrijkomt investeren. JE KRIJGT MEER VOOR HETZELFDE GELD Hoe kan het slimmer, sneller en vooral ook goedkoper. Die vraag stond centraal bij Stadlander. Het antwoord werd gevonden in vernieuwend opdrachtgeverschap. Wij stellen de vraag en dagen de markt uit om hier een oplossing voor te bedenken. HOE KUNNEN WE ONZE AMBITIES BLIJVEN INVULLEN? Aan het woord is Wim van den Bergh, manager vastgoed van Stadlander. Het idee van vernieuwend opdrachtgeverschap is volgens hem niet zomaar ontstaan. We moesten op zoek naar een manier om onze ambities bijvoorbeeld op het gebied van duurzaamheid (waaronder nultreden ) en energie te kunnen blijven vervullen. Een deel kunnen we verwezenlijken door efficiënter te werken, maar voor een groot deel hebben we de creativiteit van de markt nodig. Wij willen een woning waar een gezin tot op hoge leeftijd in kan blijven wonen. Van de markt vragen we concepten die veel waar voor hun geld bieden. WE KRIJGEN MEETBAAR MEER VOOR HETZELFDE GELD Vernieuwend opdrachtgeverschap levert meetbaar meer voor hetzelfde geld op, stelt de manager vastgoed. Drie jaar geleden hadden we plannen om onze voorraad aan te vullen met nieuwbouwwoningen. Toen was voor het vastgestelde budget een woning met EPC 0,54 mogelijk. Nu is een energieneutrale woning met een EPC van 0 al mogelijk en stellen bouwconsortia alles in het werk om een energienota=nul woning als concept aan te bieden. Het is dus niet een gevoel, het is werkelijkheid, vertelt Van den Bergh enthousiast. VIND DE JUISTE MINDSET De belangrijkste stap in het proces van vernieuwend opdrachtgeverschap is het creëren van de juiste mindset. Je moet in je eigen organisatie op zoek naar mensen die hetzelfde willen als jij; mensen die weten dat het anders kan en moet. Een kritisch moment, zoals nu is ontstaan door de Verhuurdersheffing, helpt ook, schetst Van den Bergh.

8 IDEE #11 Corporaties: bundel de vraag! IDEE #12 De kasstroom bij energienotaloze woningen kan ook naar bouwers Er zijn geen 388 verschillende uitvragen STEL EEN EENDUIDIGE VRAAG AAN DE MARKT Een woning in Kerkrade is in principe hetzelfde als een woning in Heerenveen. Corporaties moeten dus één vraag stellen aan de markt: wij willen (b.v.) een energienotaloze renovatie van een Vaneg-woning. Want een woningtype definieert een groot deel van de specificaties. BUNDELEN LEIDT TOT INNOVATIERUIMTE Door de vraag te bundelen ontstaat schaalgrootte. De bouwsector kan en moet namelijk investeren in standaardisatie en industrialisatie van het aanbod. Bovendien zorgen de hogere omzetten voor meer kapitaal om innovaties te ontwikkelen. NIET WACHTEN, KOM NU IN ACTIE! De focus ligt nu op 2020; dan moet er energieneutraal worden gebouwd. De corporaties zeggen: wacht niet tot die tijd, maar stel nu al de vraag aan de markt. Hierdoor wordt de bouwsector geprikkeld om met innovatieve producten en concepten te komen. EXTRA GELD = INNOVATIE De business case van de energienota=nul-woning is gebaseerd op de extra kasstroom die corporaties binnenkrijgen als de huurders de energiekosten rechtstreeks aan de corporatie betalen. Maar wat als die kasstroom naar de bouwers gaat? Bouwers moeten nu veelal tegen kostprijs werken. Door het uitblijven van enig rendement, ontbreekt het hen aan investeringsruimte om innovatieve producten te ontwikkelen. Met deze extra kasstroom kunnen bouwers wellicht hun rendement verhogen, wat vervolgens ingezet kan worden voor innovatie. WHAT S IN IT FOR US? Maar wat zou het voordeel voor de corporaties zijn? Nou, allereerst dat de traditionele verhouding van opdrachtgever en nemer verdwijnt. Corporatie en bouwer worden partner in het proces. Er is sprake van gedeelde risico s en gedeelde kansen, dus gedeeld ondernemerschap. Je zou zelfs kunnen afspreken dat als door innovatie het rendement op de extra kasstroom voor de bouwers stijgt, de corporatie dit geld kan gebruiken voor huurverlaging of leefbaarheid. OOK DE INDUSTRIE MOET DE HANDEN INEEN SLAAN Niet alleen de corporaties moeten gezamenlijk optrekken, ook de bouwers moeten meer gaan samenwerken. Waarom zou ieder voor zich het wiel opnieuw uitvinden? Op die manier gaat er ontzettend veel kennis en tijd verloren. Deze kennis moet juist gedeeld en gebundeld worden om de innovatiekracht van de sector te vergroten.

9 nieuwe financiering voor hoog-niveau-renovaties energienota=

Verduurzaming woningportefeuille: de woonbundel. 4 maart 2013

Verduurzaming woningportefeuille: de woonbundel. 4 maart 2013 Verduurzaming woningportefeuille: de woonbundel 4 maart 2013 Verduurzamingsambitie woningcorporaties onder druk Het belang van verduurzaming van het corporatiebezit wordt erkend: Convenant Energiebesparing

Nadere informatie

Energiesprong. @greenspirator. bouwlokalen

Energiesprong. @greenspirator. bouwlokalen Energiesprong @greenspirator bouwlokalen Somewhere in the North of Paris...extreme urban fuel poverty OPWARMING VERGRIJZING 13 miljard ENERGIEVERBRUIK WONINGBOUW Bron: PHI Bij 2000 m3 gasverbruik en

Nadere informatie

1.1 Inleiding: 1.2 Verduurzaming woningportefeuille: De Woonbundel

1.1 Inleiding: 1.2 Verduurzaming woningportefeuille: De Woonbundel Onderwerp : Verslag bijeenkomst Financiering Energiebesparing Aan : De Futura Platformen Duurzaamheid en Finance & Treasury Van : Thomas Filthaut en Jetske Thielen Kopie : Geïnteresseerden binnen de Futura

Nadere informatie

ENERGIEAKKOORD. Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN

ENERGIEAKKOORD. Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN ENERGIEAKKOORD Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN 2 - Wie zijn wij? - Visie Ekwadraat - Beleid - Doelstellingen - Middelen - Financiering Inhoud - Conclusies en aanbevelingen 3 INLEIDING

Nadere informatie

Financieringsmodel EnergieSprong Is nul-op-de-meter te financieren?

Financieringsmodel EnergieSprong Is nul-op-de-meter te financieren? Financieringsmodel EnergieSprong Is nul-op-de-meter te financieren? Ugchelen, Oktober 2013 Agenda 1. Verwachtingen en uitgangspunten 2. Voorbeelden uit de praktijk: a. Project A (240 meergezinswoningen)

Nadere informatie

Woonlasten in Haaglanden. Ron Lazaroms sector Milieu Ludolf de Boer sector Wonen

Woonlasten in Haaglanden. Ron Lazaroms sector Milieu Ludolf de Boer sector Wonen Woonlasten in Haaglanden Ron Lazaroms sector Milieu Ludolf de Boer sector Wonen Opbouw verhaal 1. Achtergrond Woonlastenonderzoek Builddesk/Rigo Stadsregio Rotterdam en Stadsgewest Haaglanden 2. Rapportage

Nadere informatie

Financieringsoplossingen voor duurzame ambities. Caspar Boendermaker, 22 april 2014, Breukelen

Financieringsoplossingen voor duurzame ambities. Caspar Boendermaker, 22 april 2014, Breukelen Financieringsoplossingen voor duurzame ambities Caspar Boendermaker, 22 april 2014, Breukelen Opbouw Financiering corporatie sector Verduurzaming Financiering verduurzaming Geschiedenis Gemeentelijke Credietbank

Nadere informatie

Nul-op-de-meter - wat betekent dat voor de woningcorporatie?

Nul-op-de-meter - wat betekent dat voor de woningcorporatie? Nul-op-de-meter - wat betekent dat voor de woningcorporatie? Nul-op-de-meter is hot. Er wordt veel over gepraat. De Stroomversnelling is aan een tweede ronde prototypes toe voor renovatie van grondgebonden

Nadere informatie

Samenvatting: Winst en waarde van energie renovaties in de woningbouw

Samenvatting: Winst en waarde van energie renovaties in de woningbouw Samenvatting: Winst en waarde van energie renovaties in de woningbouw De opgave is groot De Rijksoverheid streeft naar een energieneutrale bebouwde omgeving in 2050. Op weg daar naar toe is de ambitie

Nadere informatie

BuildDesk kennisdocument

BuildDesk kennisdocument BuildDesk kennisdocument Groot economisch en maatschappelijk voordeel van energieneutraal renoveren Woningverbetering naar energieneutraal in de sociale huursector is economisch en maatschappelijk zeer

Nadere informatie

Nul-op-de-Meter. Woningen inclusief energielasten Betaalbaar, comfortabel en rendabel een nieuwe propositie voor bewoners en corporaties

Nul-op-de-Meter. Woningen inclusief energielasten Betaalbaar, comfortabel en rendabel een nieuwe propositie voor bewoners en corporaties Nul-op-de-Meter Woningen inclusief energielasten Betaalbaar, comfortabel en rendabel een nieuwe propositie voor bewoners en corporaties 12 november, OTB wooncongres Peter Sluijs Programma Energiesprong

Nadere informatie

Voorjaarssessies. Woningen inclusief energielasten betaalbaar en comfortabel, een nieuwe propositie voor bewoners

Voorjaarssessies. Woningen inclusief energielasten betaalbaar en comfortabel, een nieuwe propositie voor bewoners Voorjaarssessies Woningen inclusief energielasten betaalbaar en comfortabel, een nieuwe propositie voor bewoners De aftrap! Energiemeter=0 gegarandeerd Energiekosten ín vernieuwbouw Businesscase corporatie

Nadere informatie

Aanpak energiebesparing woningvoorraad Portaal Nijmegen. 13 mei 2014 Stephan Huisman afdeling Strategie & Vastgoed Senior projectleider

Aanpak energiebesparing woningvoorraad Portaal Nijmegen. 13 mei 2014 Stephan Huisman afdeling Strategie & Vastgoed Senior projectleider Aanpak energiebesparing woningvoorraad Portaal Nijmegen 13 mei 2014 Stephan Huisman afdeling Strategie & Vastgoed Senior projectleider Wat loopt er allemaal? Duurzaamheid is: Energiebesparing Gezond wonen

Nadere informatie

VASTGOEDFINANCIERING IN DE ZORG

VASTGOEDFINANCIERING IN DE ZORG VASTGOEDFINANCIERING IN DE ZORG PIM DIEPSTRATEN Doorn, 1 december 2015 AGENDA 1 Financieringsstrategie zorginstelling 2 Huidige financiers en het WFZ 3 Perspectief investeerder op de zorgmarkt 4 Alternatieve

Nadere informatie

Wasstraat Duurzaamheid Een katalysator voor verduurzaming van de woningvoorraad. Theo Stauttener

Wasstraat Duurzaamheid Een katalysator voor verduurzaming van de woningvoorraad. Theo Stauttener Wasstraat Duurzaamheid Een katalysator voor verduurzaming van de woningvoorraad Theo Stauttener Stadkwadraat Rijk zet in op energiesprong! Duurzaamheid Belangrijk thema In bestaande voorraad het meeste

Nadere informatie

De Stroomversnelling. Effecten voor productie en werkgelegenheid. Sander Hardeman Martin van Elp

De Stroomversnelling. Effecten voor productie en werkgelegenheid. Sander Hardeman Martin van Elp De Stroomversnelling Effecten voor productie en werkgelegenheid Sander Hardeman Martin van Elp Eindrapport Rapport in opdracht van Platform31 20 juni 2013 2 Inhoudsopgave Conclusies op hoofdlijnen 7 1

Nadere informatie

Alternatieve financieringsbronnen voor duurzaamheid. 4 maart 2013

Alternatieve financieringsbronnen voor duurzaamheid. 4 maart 2013 Alternatieve financieringsbronnen voor duurzaamheid 4 maart 2013 Aanleiding Het woonakkoord verminderd de investeringscapaciteit van woningcorporaties Het WSW wil dat de schuld per woning niet teveel oploopt

Nadere informatie

Stroomversnelling is het ei van Columbus

Stroomversnelling is het ei van Columbus Woningcorporaties en duurzaamheid Stroomversnelling is het ei van Columbus In 2020 hebben corporatiewoningen gemiddeld energielabel B. Dat is een van de afspraken in het Energieakkoord voor duurzame groei.

Nadere informatie

Lindenhove. Renovatie & Transformatie. Informatie vanuit Renovatieteam Lindenhove

Lindenhove. Renovatie & Transformatie. Informatie vanuit Renovatieteam Lindenhove Lindenhove Renovatie & Transformatie Informatie vanuit Renovatieteam Lindenhove ' Duurzaam & Comfortabel Met slimme combinaties van energiebesparende maatregelen en opwekking van duurzame energie komen

Nadere informatie

Kennisdebat. 28 februari 2013. T.S. de Boer. Onze wereld vraagt erom.

Kennisdebat. 28 februari 2013. T.S. de Boer. Onze wereld vraagt erom. Kennisdebat 28 februari 2013 T.S. de Boer Is collectieve financiering mogelijk bij verduurzaming? Wanneer de business case sluit, wil dat nog niet zeggen dat je het geregeld hebt! 2 Te behandelen Recente

Nadere informatie

STROOMVERSNELLING KOOP Bijeenkomst vragers + aanbieders 24 apr 2014

STROOMVERSNELLING KOOP Bijeenkomst vragers + aanbieders 24 apr 2014 STROOMVERSNELLING KOOP Bijeenkomst vragers + aanbieders 24 apr 2014 sport SNEIJDER IN BASIS TEGEN BRAZILIANEN Nederland 1,50 DAGCOURANT België 2,10 Cyprus 2,90 Duitsland 2,10 Frankrijk 2,60 Italië 2,70

Nadere informatie

Innovatie agenda in de versnelling!

Innovatie agenda in de versnelling! Innovatie agenda in de versnelling! Arthur Lippus Arthur Lippus Pioneering, 24 april 2012 Gewaagd doel ondernemingsplan Mensen wonen in 2020 het liefst bij Portaal! 2 1 e verkenning zomer 2011 Portaal

Nadere informatie

ENERGIE-ZUINIG HUREN IN DE STAD UTRECHT

ENERGIE-ZUINIG HUREN IN DE STAD UTRECHT ENERGIE-ZUINIG HUREN IN DE STAD UTRECHT VAN DOM-STAD NAAR NOM-STAD? Hoe krijgen we de sociale woningvoorraad energieneutraal in 2030? Dinsdag 26 mei 2015 WELKOM! LANDELIJK Convenant uit 2012; Woonbond,

Nadere informatie

ENERGIEZUINIG HUREN IN AMERSFOORT

ENERGIEZUINIG HUREN IN AMERSFOORT ENERGIEZUINIG HUREN IN AMERSFOORT Hoe krijgen we de sociale woningvoorraad energieneutraal in 2030 Terugblik en vooruitblik Donderdag 4 juni 2015 WELKOM! ACHTERGROND VAN DEZE AVOND Samenwerking van diverse

Nadere informatie

De Stroomversnelling. Effecten voor productie en werkgelegenheid

De Stroomversnelling. Effecten voor productie en werkgelegenheid De Stroomversnelling Effecten voor productie en werkgelegenheid De Stroomversnelling Het auteursrecht voor de inhoud berust geheel bij de Stichting Economisch Instituut voor de Bouw. Overnemen van de

Nadere informatie

Veranderingen in het opdrachtgeverschap

Veranderingen in het opdrachtgeverschap Veranderingen in het opdrachtgeverschap Masterclass Opdrachtgeveschap Efficiënt Energiebesparen 5 november2015 - Krimpende portemonnee - De spanning tussen vraag en aanbod - Regisserend Oprachtgeverschap

Nadere informatie

Potentieel zon corporatiesector 25-11-2013 1. Zonnig huren: Ronald Franken r.franken@atrive.nl

Potentieel zon corporatiesector 25-11-2013 1. Zonnig huren: Ronald Franken r.franken@atrive.nl Zonnig huren: Ronald Franken r.franken@atrive.nl ODE Voorzitter zon-sectie zon@duurzameenergie.org 06-31685246 25-11-2013 1 Potentieel zon corporatiesector 1,2 Miljoen eengezinswoningen 0.6 Miljoen goed

Nadere informatie

Volledige uitleg oproep Tools voor EnergielinQ

Volledige uitleg oproep Tools voor EnergielinQ Volledige uitleg oproep Tools voor EnergielinQ Inleiding Energiesprong is een programma dat de Stichting Experimenten Volkshuisvesting (SEV) uitvoert in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken

Nadere informatie

Nul-op-de-Meter. Waardevolle ontwikkeling voor ontwikkelaars. Stroomversnelling

Nul-op-de-Meter. Waardevolle ontwikkeling voor ontwikkelaars. Stroomversnelling Nul-op-de-Meter Waardevolle ontwikkeling voor ontwikkelaars Dr. Ivo J. Opstelten Lector Nieuwe Energie in de Stad Expert PIAF Wonen Hogeschool Utrecht Stroomversnelling Wat betekend COP21/Parijs voor Energieambities

Nadere informatie

ENERGIE-ZUINIG HUREN IN DE STAD UTRECHT

ENERGIE-ZUINIG HUREN IN DE STAD UTRECHT ENERGIE-ZUINIG HUREN IN DE STAD UTRECHT VAN DOM-STAD NAAR NOM-STAD? Hoe krijgen we de sociale woningvoorraad energieneutraal in 2030? Dinsdag 26 mei 2015 WELKOM! LANDELIJK Convenant uit 2012; Woonbond,

Nadere informatie

DEventer Energieke Verbinding Pilot ESCo

DEventer Energieke Verbinding Pilot ESCo DEventer Energieke Verbinding Pilot ESCo Inhoud 1. Inleiding 2. Wat is een ESCo? 3. Wat is de meerwaarde van een ESCo? 4. Organisatie en positionering 5. Belemmeringen en risico s 1.1 DEventer Energieke

Nadere informatie

Even voorstellen. Net al kennis gemaakt met mij en mijn collega Doris bij de ervaringenronde. Nu een introductie uitleg nul op de meter.

Even voorstellen. Net al kennis gemaakt met mij en mijn collega Doris bij de ervaringenronde. Nu een introductie uitleg nul op de meter. Even voorstellen. Net al kennis gemaakt met mij en mijn collega Doris bij de ervaringenronde. Nu een introductie uitleg nul op de meter. Stap voor stap gaan we er doorheen. 1 We beginnen bij de woonlasten.

Nadere informatie

Wie zijn we Wat is onze visie Meer informatie. Visie aanpak verduurzaming vastgoed gemeente Eindhoven

Wie zijn we Wat is onze visie Meer informatie. Visie aanpak verduurzaming vastgoed gemeente Eindhoven Visie aanpak verduurzaming vastgoed gemeente Eindhoven Wie zijn we? Gestart in 1986 Duurzaamheid zit in onze genen Ruim 110 medewerkers Woningbouw, utiliteit, overheid, gezondheidszorg, onderwijs, monumenten,

Nadere informatie

UW BEDRIJF FINANCIEREN

UW BEDRIJF FINANCIEREN UW BEDRIJF FINANCIEREN BEDRIJFSFINANCIERING Zonder financiering kan een onderneming niet bestaan. Of het nu gaat om de omvang van het eigen vermogen of de ontwikkeling van uw werkkapitaal: de wijze waarop

Nadere informatie

Toelichting doorrekening Energieakkoord - Gebouwde omgeving

Toelichting doorrekening Energieakkoord - Gebouwde omgeving Toelichting doorrekening Energieakkoord - Gebouwde omgeving Casper Tigchelaar Marijke Menkveld Den Haag, SER 2 oktober 2013 www.ecn.nl Instrumenten gericht op eigenaar-bewoners Bewustwording en informatie

Nadere informatie

slimrenoveren Blik op de toekomst: De top 3 van Het Nieuwe Renoveren Door: Doris de Bruijn & Sean Vos, SlimRenoveren

slimrenoveren Blik op de toekomst: De top 3 van Het Nieuwe Renoveren Door: Doris de Bruijn & Sean Vos, SlimRenoveren slimrenoveren Blik op de toekomst: De top 3 van Het Nieuwe Renoveren Door: Doris de Bruijn & Sean Vos, SlimRenoveren Voor: Bouwlokalen Het Nieuwe Renoveren 11 oktober 2011 te Doetinchem http://www.slimrenoveren.nl

Nadere informatie

Johan Lukkes; Projectmanager en business-developer bij Grontmij Nederland

Johan Lukkes; Projectmanager en business-developer bij Grontmij Nederland Johan Lukkes; Projectmanager en business-developer bij Grontmij Nederland Betrokkenheid o.a.; Projectmanager Energiesprong SWF Projectmanager Blok voor blok Utrecht Label B of meer? Opgave - Focus Financieel

Nadere informatie

STR OOM VERS NELL ING. FREQUENTLY ASKED QUESTIONS intern 19 JUNI 2013 VERSIE 6.0

STR OOM VERS NELL ING. FREQUENTLY ASKED QUESTIONS intern 19 JUNI 2013 VERSIE 6.0 DE STR FREQUENTLY ASKED QUESTIONS intern OOM VERS NELL 19 JUNI 2013 ING VERSIE 6.0 afkortingen BZK CFV CO 2 DAEB ESCo ICR kwh LTV WSW WWS Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Centraal

Nadere informatie

De straatondernemers. visie & business plan krimp 26 oktober 2011

De straatondernemers. visie & business plan krimp 26 oktober 2011 De straatondernemers visie & business plan krimp 26 oktober 2011 Desiree Markiet (Rochdale Projectontwikkeling) Marc Koehler (Marc Koehler Architects) Armand Paardekoper- Overman (OIII architecten) Xander

Nadere informatie

Meer huur voor minder huis. Gereguleerde huren in de commerciële sector

Meer huur voor minder huis. Gereguleerde huren in de commerciële sector Meer huur voor minder huis Gereguleerde huren in de commerciële sector Gereguleerde huren in de commerciële sector Meer huur voor minder huis AANLEIDING Corporaties en commerciële verhuurders bieden beiden

Nadere informatie

Fier Dakcontrol. Propositie, missie & visie

Fier Dakcontrol. Propositie, missie & visie Fier Dakcontrol Propositie, missie & visie Missie & Visie Fier Dakcontrol helpt mens en organisatie naar comfortabele daken. VISIE Wij helpen mens en organisatie in het conserveren, renoveren en transformeren

Nadere informatie

Ervaringen met TMS. van Mozaïek Wonen. Ortec Finance Case Study

Ervaringen met TMS. van Mozaïek Wonen. Ortec Finance Case Study Ervaringen met TMS van Mozaïek Wonen Andre Mimpen: De grootste toegevoegde waarde tot op heden is meer inzicht. In waarde, in rendement en in informatie. Mozaïek Wonen is een middelgrote woningstichting

Nadere informatie

Resultaatgericht samenwerken bij investeren en Onderhoud

Resultaatgericht samenwerken bij investeren en Onderhoud Resultaatgericht samenwerken bij investeren en Onderhoud BouwLokalen 1 oktober 2015 Klantgericht bouwen door gericht vakmanschap Thomas Chaulet Introductie Missie Smits Vastgoedzorg richt zich op het voorspelbaar

Nadere informatie

Bestaande bouw verduurzamen met warmte. 1 oktober 2015 Peter Heijboer

Bestaande bouw verduurzamen met warmte. 1 oktober 2015 Peter Heijboer Bestaande bouw verduurzamen met warmte 1 oktober 2015 Peter Heijboer Onderwerpen 1. Routes voor verduurzamen bestaande bouw Kenmerken Nul-op-de-meter concept (Energiesprong) Case studie galerijflat 2.

Nadere informatie

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory.

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Een uitdagend klimaat 20 20 2020 In 2020 moet de uitstoot van CO 2 in de EU met 20% zijn teruggebracht ten opzichte van het 1990 niveau.

Nadere informatie

kopen naar wens maakt kopen bereikbaar en verkopen aantrekkelijk

kopen naar wens maakt kopen bereikbaar en verkopen aantrekkelijk kopen naar wens maakt kopen bereikbaar en verkopen aantrekkelijk Kopen naar Wens is een koopformule voor het kopen en verkopen van een woning. Met Kopen naar Wens kunt u als woningcorporatie huurders en

Nadere informatie

Impuls voor het verduurzamen van de Enschedese woningmarkt. door middel van het oprichten van een. Advies- en Verkooporganisatie

Impuls voor het verduurzamen van de Enschedese woningmarkt. door middel van het oprichten van een. Advies- en Verkooporganisatie Impuls voor het verduurzamen van de Enschedese woningmarkt door middel van het oprichten van een Advies- en Verkooporganisatie Datum: 13 mei 2013 Status: Publicatie Namens: Werkgroep MIO Duurzaamheid De

Nadere informatie

VISIEdocument. Innovatie in de bouw. April 2009

VISIEdocument. Innovatie in de bouw. April 2009 VISIEdocument April 2009 Innovatie in de bouw Innovatie in de bouw steeds belangrijker Innovatie is voor bouwbedrijven van steeds groter belang om zich in een snel veranderende samenleving te profileren

Nadere informatie

Energiesprong Nul op de meter. Waarom zou je dat willen? Is het haalbaar? Alleen voor hele milieubewuste mensen? Wat is het precies?

Energiesprong Nul op de meter. Waarom zou je dat willen? Is het haalbaar? Alleen voor hele milieubewuste mensen? Wat is het precies? Energiesprong Nul op de meter Waarom zou je dat willen? Is het haalbaar? Alleen voor hele milieubewuste mensen? Wat is het precies? Energiesprong Waarom zou je dat willen? omdat de buitenschil lek en tochtig

Nadere informatie

Kernboodschappen Woningcorporaties Nederland dicht bij huis

Kernboodschappen Woningcorporaties Nederland dicht bij huis Kernboodschappen Woningcorporaties Nederland dicht bij huis Oktober 2014 Thema 1 Goed wonen en een goede dienstverlening We vinden het in Nederland normaal dat iedereen goed kan wonen. Maar niet iedereen

Nadere informatie

Energieneutraal business case en nieuwe rollen

Energieneutraal business case en nieuwe rollen Energieneutraal business case en nieuwe rollen Deal? Belastingen op energie 1,9 miljard 4,2 miljard FINANCIERING Belastingen op renovaties 2 miljard 60/80 miljard 10 miljard economische dynamiek Rekenen

Nadere informatie

Uw hoogbouw SLIM renoveren De nieuwe, revolutionaire methode om al uw hoogbouw moeiteloos te verduurzamen!

Uw hoogbouw SLIM renoveren De nieuwe, revolutionaire methode om al uw hoogbouw moeiteloos te verduurzamen! Uw hoogbouw SLIM renoveren De nieuwe, revolutionaire methode om al uw hoogbouw moeiteloos te verduurzamen! snelle realisatie in duurzame renovatie snelle realisatie in duurzame renovatie De béste prestatie

Nadere informatie

Bezwaren en oplossingen analyse van de denktanksessies installatiebranche

Bezwaren en oplossingen analyse van de denktanksessies installatiebranche Bezwaren en oplossingen analyse van de denktanksessies installatiebranche Bezwaren / Opmerkingen uit de Yellow paper sessie van 25-06-2014 Omvang 1. Alleen voor grote bedrijven met grote projecten 2. Te

Nadere informatie

Vraagstelling. 3. Hoe ga je met elkaar aan het werk; welke vaardigheden en competenties zijn nodig?

Vraagstelling. 3. Hoe ga je met elkaar aan het werk; welke vaardigheden en competenties zijn nodig? Vraagstelling 1. Wat vragen opdrachtgevers en gebruikers werkelijk en hoe kunnen aanbieders kansen pakken door hun dromen waar te maken? 2. Hoe ontstaat een win-win situatie door gebruik te maken van elkaars

Nadere informatie

Memo. Financieringsmogelijkheden van energiebesparingsmaatregelen

Memo. Financieringsmogelijkheden van energiebesparingsmaatregelen Memo Financieringsmogelijkheden van energiebesparingsmaatregelen Onderwerp > Financieringsmogelijkheden van energiebesparingsmaatregelen bestaande bouw Opsteller > Niels van Vliet & Ellen van Acht met

Nadere informatie

Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt. platform woningcorporaties noord-holland noord

Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt. platform woningcorporaties noord-holland noord Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt platform woningcorporaties noord-holland noord Voorwoord Op 15 december 2011 is door ruim 20 corporaties uit de subregio s Noordkop, West-Friesland,

Nadere informatie

Evaluatie zon PV-projecten bij woningcorporaties

Evaluatie zon PV-projecten bij woningcorporaties Samenvatting Evaluatie zon PV-projecten bij woningcorporaties Datum 15 augustus 2013 Status Definitief Pagina 1 van 1 Colofon Projectnaam Evaluatie zon PV-projecten bij woningcorporaties Projectnummer

Nadere informatie

Building4life. Wilt u weten hoe? Building4life. Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus 1069 4801 BB Breda

Building4life. Wilt u weten hoe? Building4life. Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus 1069 4801 BB Breda Wilt u weten hoe? Ga stap voor stap door onze aanpak: - Kennismaking Building4life - De Building4life werkwijze - Uitgewerkte case Amarant Tilburg Building4life Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus

Nadere informatie

Reimarkt Enschede. subsidieaanvraag E=0. 30 oktober 2013. Onderbouwing subsidieaanvraag E=0. Henk Kieft en Ellen van Acht

Reimarkt Enschede. subsidieaanvraag E=0. 30 oktober 2013. Onderbouwing subsidieaanvraag E=0. Henk Kieft en Ellen van Acht datum 30 oktober 2013 werk Onderbouwing subsidieaanvraag E=0 behandeld door Henk Kieft en Ellen van Acht Reimarkt Enschede subsidieaanvraag E=0 Inleiding Energiebesparing in de bestaande woningvoorraad

Nadere informatie

Corporatie zoekt externe investeerder - Plan van aanpak

Corporatie zoekt externe investeerder - Plan van aanpak Corporatie zoekt externe investeerder - Plan van aanpak Maarten Corpeleijn, 6 november 2013. maarten@huurenergie.nl 1 Achtergrond en ambitie Corporaties willen in een aantal jaren een flink aantal woningen

Nadere informatie

SUGGESTIES VOOR INHOUD PRESTATIE-AFSPRAKEN. TUSSEN GEMEENTE en WONINGCORPORATIES en HUURDERS

SUGGESTIES VOOR INHOUD PRESTATIE-AFSPRAKEN. TUSSEN GEMEENTE en WONINGCORPORATIES en HUURDERS SUGGESTIES VOOR INHOUD PRESTATIE-AFSPRAKEN TUSSEN GEMEENTE en WONINGCORPORATIES en HUURDERS Colofon Meer informatie over mogelijke ondersteuning op de verschillende onderwerpen: Ieke Benschop, NMU (i.benschop@nmu.nl;

Nadere informatie

Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE DUURZAAMHEID

Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE DUURZAAMHEID Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE DUURZAAMHEID donderdag 19 maart 2015 Duurzaamheid Duiding en context Groningen heeft de ambitie om in 2035 een energieneutrale stad te zijn.

Nadere informatie

verrassendehuisvesting Vanaf 71.500,- Heilijgers WoningConcept Van casco tot full-service

verrassendehuisvesting Vanaf 71.500,- Heilijgers WoningConcept Van casco tot full-service verrassendehuisvesting Vanaf 71.500,- Heilijgers WoningConcept Van casco tot full-service Heilijgers WoningConcept PROJECTEN HAALBAAR MAKEN De woningkwaliteit stijgt en de prijzen zijn gedaald. Het is

Nadere informatie

s-hertogenbosch, juni 2013 Samenwerkingsovereenkomst Brabantse Pilot Publieke Laadinfrastructuur Provincie Noord-Brabant en Enexis

s-hertogenbosch, juni 2013 Samenwerkingsovereenkomst Brabantse Pilot Publieke Laadinfrastructuur Provincie Noord-Brabant en Enexis Samenwerkingsovereenkomst Brabantse Pilot Publieke Laadinfrastructuur Provincie Noord-Brabant en Enexis INHOUD 1. Inleiding 2. Pilot laadinfrastructuur Brabant 3. Overwegingen 4. Doelstellingen 5. Gefaseerde

Nadere informatie

Een energie neutrale corporatie voorraad in 2030 contouren van een GreenDeal

Een energie neutrale corporatie voorraad in 2030 contouren van een GreenDeal Een energie neutrale corporatie voorraad in 2030 contouren van een GreenDeal De Investeren contouren als alternatief van een deal voor Heffen Het kabinet is hoe dan ook van plan de corporaties te laten

Nadere informatie

Uitwerking marketingplatform

Uitwerking marketingplatform Uitwerking marketingplatform Regeerakkoord: marketingstrategie of dooddoener? verbinden samenwerken Co-creatie Verantwoordelijkheid nemen tegenstellingen openheid 2 kanten kansen Win-win Gedeeld probleem

Nadere informatie

Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want:

Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want: Marktanalyse Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want: Onbekendheid gebouweigenaren & gebruikers met de mogelijkheden en winst die te behalen valt Ondoorzichtige

Nadere informatie

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Werken in driehoeken is een wijze van samenwerking die in elke organisatie, projectteam en netwerk mogelijk is. Het maakt dat we kunnen werken vanuit een heldere

Nadere informatie

Specialist. in planmatig onderhoud en vastgoedverbetering

Specialist. in planmatig onderhoud en vastgoedverbetering Specialist in planmatig onderhoud en vastgoedverbetering Tijden veranderen De vastgoedmarkt is in de afgelopen jaren ingrijpend veranderd. Waar nieuwbouw steeds verder onder druk komt te staan, groeit

Nadere informatie

Deze laatste begroting van de huidige bestuursperiode nodigt uit tot vooruitkijken.

Deze laatste begroting van de huidige bestuursperiode nodigt uit tot vooruitkijken. Geacht college, raad en toehoorders, Ik wil graag beginnen met een compliment voor deze begroting, die naar het schijnt in een bijzonder korte tijd is opgesteld. En daarnaast voor de uiterst overzichtelijke

Nadere informatie

MVGM VASTGOEDTAXATIES VOOR WONINGCORPORATIES

MVGM VASTGOEDTAXATIES VOOR WONINGCORPORATIES MVGM VASTGOEDTAXATIES VOOR WONINGCORPORATIES INTRODUCTIE 2 INTRODUCTIE MVGM VASTGOEDTAXATIES: HELDER INZICHT, BETERE KEUZES Zoekt u helder inzicht in de waarde van uw vastgoed? Wilt u meer grip op uw vastgoed

Nadere informatie

Ondernemingsplan 2014 2017. Ambities blijven overeind door scherpe focus op kerntaken

Ondernemingsplan 2014 2017. Ambities blijven overeind door scherpe focus op kerntaken Ondernemingsplan 2014 2017 Ambities blijven overeind door scherpe focus op kerntaken Missie QuaWonen QuaWonen is dé woningcorporatie voor de Krimpenerwaard. Wij bieden goede huisvesting aan mensen die

Nadere informatie

WatKostDe(Ver)BouwVanEenHuurwoning

WatKostDe(Ver)BouwVanEenHuurwoning WatKostDe(Ver)BouwVanEenHuurwoning Dit is een korte beschrijving van: 1. De applicatie Watkostdebouwvaneenhuurwoning, die sinds 2011 door verschillende corporaties wordt gebruikt bij de sturing op nieuwbouw.

Nadere informatie

Het crowdfunding platform voor. professionals. Hypotheek

Het crowdfunding platform voor. professionals. Hypotheek Het crowdfunding platform voor professionals Hypotheek Index De lening balie is geopend 03 Meer mogelijkheden met een lening via Purple24 04 Kom ik in aanmerking voor een lening 05 Hoe kan ik mijn pand

Nadere informatie

De consumenten beoordeelden de concepten met een rapportcijfer en noemden één woord/term per concept dat bleef hangen. Zie hieronder de uitkomsten.

De consumenten beoordeelden de concepten met een rapportcijfer en noemden één woord/term per concept dat bleef hangen. Zie hieronder de uitkomsten. UITKOMSTEN WONINGPANEL DE VOORSPRONG: Woningpanel De Voorsprong > Inleiding Tijdens De Voorsprong 2013 vroeg Energiesprong een woningpanel de verschillende concepten te beoordelen. De groep van 33 consumenten,

Nadere informatie

AANBOD VERDUURZAMINNG VVE S. 19 oktober 2015

AANBOD VERDUURZAMINNG VVE S. 19 oktober 2015 AANBOD VERDUURZAMINNG VVE S 19 oktober 2015 1 INHOUDSOPGAVE Wie is Atrivé? - Team, expertise en relevante ervaringen Visie op verduurzaming Onderdelen plan van aanpak - Bewustwording/communicatie - Onderhoud

Nadere informatie

Knelpuntenanalyse Novelle en BTIV 2015

Knelpuntenanalyse Novelle en BTIV 2015 Knelpuntenanalyse Novelle en BTIV 2015 Frank Vermeij Augustus 2014 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Aanpak... 3 3 Juridische scheiding... 3 3.1 Aannames... 3 3.2 Resultaten... 4 4 Administratieve scheiding...

Nadere informatie

Wie doet er mee? Samen bouwen van woningen tussen 550 en 850 Euro,na de Novelle. 6e Woondebat, Robert Jan Sliep

Wie doet er mee? Samen bouwen van woningen tussen 550 en 850 Euro,na de Novelle. 6e Woondebat, Robert Jan Sliep Wie doet er mee? Samen bouwen van woningen tussen 550 en 850 Euro,na de Novelle. 6e Woondebat, Robert Jan Sliep Start Corporaties: voor huurders met een laag inkomen. Verbeterambities en vraag naar 700+:

Nadere informatie

Intentieovereenkomst tussen het Ministerie van. Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en. Rabobank met betrekking tot het Revolverend

Intentieovereenkomst tussen het Ministerie van. Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en. Rabobank met betrekking tot het Revolverend Intentieovereenkomst tussen het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Rabobank met betrekking tot het Revolverend Fonds Energiebesparing 11 Juli 2013 Betrokken partijen Initiatiefnemer:

Nadere informatie

STRATEGISCH VASTGOEDBELEID

STRATEGISCH VASTGOEDBELEID STRATEGISCH VASTGOEDBELEID Felix van Baal o Sectordirecteur Gezondheidszorg & Wonen HEVO Achtergrond Felix kent de zorgsector van binnen uit, mede vanuit zijn positie als algemeen directeur huisvesting

Nadere informatie

Zwolle bouwt. Initiatiefvoorstel voor gemeentelijke woningbouw. augustus 2015 Namens de SP-fractie: Brammert Geerling

Zwolle bouwt. Initiatiefvoorstel voor gemeentelijke woningbouw. augustus 2015 Namens de SP-fractie: Brammert Geerling Zwolle bouwt Initiatiefvoorstel voor gemeentelijke woningbouw augustus 2015 Namens de SP-fractie: Brammert Geerling Inleiding Er is een groot tekort aan betaalbare sociale huurwoningen in Zwolle. Woningzoekenden

Nadere informatie

Wethouder Bert van der Meij

Wethouder Bert van der Meij Welkom! Nul op de Meter -pilot Oostvoorne, 8 maart 2016 Welkom! Wethouder Bert van der Meij 1 Vanavond Welkom Inleiding Brainstorm ervaringen en wensen Uitleg Nul op de Meter Samenvatting Hoe nu verder?

Nadere informatie

Hout laat je huis leven WELKOM

Hout laat je huis leven WELKOM Hout laat je huis leven WELKOM Hout laat je huis leven Programma 15:00u Welkom 15:10u Belang van de particuliere consument 15:30u Strategie en aanpak van de campagne 16:00u Financiering, uitvoering en

Nadere informatie

Simone Vermeulen. Een goede businesscase start met een stakeholders analyse

Simone Vermeulen. Een goede businesscase start met een stakeholders analyse Simone Vermeulen Een goede businesscase start met een stakeholders analyse Syntens Innovatiecentrum Nieuwe verbindingen, nieuwe business 12-10-2012 > Onafhankelijke sparringpartner voor MKB-ondernemers

Nadere informatie

Woningbezit per gemeente 140

Woningbezit per gemeente 140 Betaalbaarheid en in Fryslân 2016 HUURKLASSE Aantal 403,06 403,07 en 576,87 576,88 en 618,24 8,7 65 HUURPRIJS IN NIEUWBOUW Investering (x miljoen ) Woningbezit per gemeente 140 Schiermonnikoog WONINGVERBETERINGEN

Nadere informatie

Urgenda ESCo-project. Peter Odermatt

Urgenda ESCo-project. Peter Odermatt Urgenda ESCo-project Peter Odermatt Inleiding Ambitie Urgenda: Vergroten energie efficiency in NL Beter benutting hernieuwbare energie potentieel in NL Verkennen onder welke voorwaarden ESCo s een bijdrage

Nadere informatie

Het middensegment in de huursector De ontbrekende schakel Johan Conijn, ASRE/UvA, Ortec Finance

Het middensegment in de huursector De ontbrekende schakel Johan Conijn, ASRE/UvA, Ortec Finance Het middensegment in de huursector De ontbrekende schakel Johan Conijn, ASRE/UvA, Ortec Finance Datum 11 mei 2011 Het middensegment Wat verstaan we onder het middensegment in de huursector? - verhuurders:

Nadere informatie

WOONLASTENAGENDA 2015. BrabantWonen

WOONLASTENAGENDA 2015. BrabantWonen WOONLASTENAGENDA 2015 BrabantWonen ALGEMENE INLEIDING BrabantWonen, Kleine Meierij, Zayaz, gemeente s-hertogenbosch en het Stedelijk Huurdersplatform (SHP) hebben in 2014 het Woonlastenakkoord gesloten.

Nadere informatie

Wat is jouw grootste uitdaging als ondernemer?

Wat is jouw grootste uitdaging als ondernemer? Wat is jouw grootste uitdaging als ondernemer? De Week van de Ondernemer doet het gehele jaar onderzoek naar de belangrijkste uitdagingen van ondernemers. We presenteren hierbij de belangrijkste uitkomsten.

Nadere informatie

51.000,- is het bedrag dat de gemiddelde huurder dreigt te betalen de komende 15 jaar, daar kan je ook mee investeren!

51.000,- is het bedrag dat de gemiddelde huurder dreigt te betalen de komende 15 jaar, daar kan je ook mee investeren! Big Green Deal in de bouw investeer in energie 51.000,- is het bedrag dat de gemiddelde huurder dreigt te betalen de komende 15 jaar, daar kan je ook mee investeren! Investeer in plaats van verstook snel

Nadere informatie

Zorgwonen als beleggingsproduct Het ontwikkelaarsperspectief

Zorgwonen als beleggingsproduct Het ontwikkelaarsperspectief Zorgwonen als beleggingsproduct Het ontwikkelaarsperspectief drs. ing. Bert Krikke Conferentie Scheiden van Wonen en Zorg in een vergrijzende samenleving Delft, 12 juni 2012 Introductie Strategie, advies,

Nadere informatie

VERHUUR JE DAK AAN GREENCROWD

VERHUUR JE DAK AAN GREENCROWD VERHUUR JE DAK AAN GREENCROWD Over Greencrowd Greencrowd structureert en financiert duurzame-energie-projecten. Greencrowd richt zich hierbij op projecten waarbij lokale, duurzame energieproductie wordt

Nadere informatie

Zon Op School. Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013. Initiatiefvoorstel aan de Raad GROENLINKS NIJIVIEGEN ~- INQEKDMEN. GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy..

Zon Op School. Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013. Initiatiefvoorstel aan de Raad GROENLINKS NIJIVIEGEN ~- INQEKDMEN. GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy.. regjw. /3. 00 0 60 3 5 proowverartw.: 'So ~- INQEKDMEN Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013 GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy..si Zon Op School Initiatiefvoorstel aan de Raad Jos Reinhoudt, GroenLinl

Nadere informatie

www.woonwaard.nl Samen slim werken Ketensamenwerking

www.woonwaard.nl Samen slim werken Ketensamenwerking Samen slim werken Ketensamenwerking Samen slim werken. Hoe doe je dat? Meer kwaliteit in de bouw. Aanzienlijk kortere doorlooptijden. Minder overlast bewoners. Meer innovatie. Bijna geen faalkosten meer.

Nadere informatie

WAT IS DE BIJDRAGE VAN DE ENERGIEPRESTATIEVERGOEDING AAN NUL-

WAT IS DE BIJDRAGE VAN DE ENERGIEPRESTATIEVERGOEDING AAN NUL- WAT IS DE BIJDRAGE VAN DE ENERGIEPRESTATIEVERGOEDING AAN NUL- OP-DE-METER NIEUWBOUW? Amerongen, 13-10-2015 ONZE UITDAGING 1 VOOR NUL-OP-DE-METER WONINGEN MAG ER EEN ENERGIE- PRESTATIEVERGOEDING GEVRAAGD

Nadere informatie

Conceptoplossingen en samenwerking. Albert van Lohuizen Manager Installatieconcepten

Conceptoplossingen en samenwerking. Albert van Lohuizen Manager Installatieconcepten Conceptoplossingen en samenwerking Albert van Lohuizen Manager Installatieconcepten Waarom bouwen we zoveel muren en slaan we zo weinig bruggen? Brink Climate Systems 1903 Smederij te Assen 2013 Fabrikant

Nadere informatie

Kantoren vernieuwen naar Energieneutraal. Informatiebijeenkomsten

Kantoren vernieuwen naar Energieneutraal. Informatiebijeenkomsten Kantoren vernieuwen naar Energieneutraal Informatiebijeenkomsten Over Energiesprong Praktijkexperimenten voor vernieuwing volkshuisvesting van onderaf Programma s 1. Huren en Kopen 2. Verdichten en Verdunnen

Nadere informatie

Grote en kleine stappen naar een klimaatneutrale gebouwde omgeving

Grote en kleine stappen naar een klimaatneutrale gebouwde omgeving Grote en kleine stappen naar een klimaatneutrale gebouwde omgeving Op dinsdag 17 juni 2014 organiseerde 'Spaar het Klimaat' de 2e beleidstafel in 2014 en de 10e beleidstafel in een reeks die startte in

Nadere informatie

Grootschalige verduurzaming door creatieve coalities

Grootschalige verduurzaming door creatieve coalities Grootschalige verduurzaming door creatieve coalities André de Groot gemeente Rotterdam, programma Versnelling010 27 januari 2015 Opbouw stedelijk programma Duurzaam Groene, gezonde en veerkrachtige stad

Nadere informatie

REGIE OVER INFORMATIE BIM VOOR WONINGCORPORATIES

REGIE OVER INFORMATIE BIM VOOR WONINGCORPORATIES REGIE OVER INFORMATIE BIM VOOR WONINGCORPORATIES REGIE OVER INFORMATIE BIM VOOR WONINGCORPORATIES Woningcorporaties worden in toenemende mate aangesproken op efficiency en het verlagen van bedrijfslasten.

Nadere informatie