ADJIEDJ BAKAS. Bier goed tegen de dorst. Verpakkingen en Milieu. Cijfers Nederland Grondstoffen en Voedselveiligheid

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ADJIEDJ BAKAS. Bier goed tegen de dorst. Verpakkingen en Milieu. Cijfers Nederland 2007 28. Grondstoffen en Voedselveiligheid"

Transcriptie

1 1 Inhoudsopgave 2 Voorwoord 4 ADJIEDJ BAKAS Bier goed tegen de dorst 6 Verpakkingen en Milieu 8 Cijfers Nederland GUIDO AERTS 12 Grondstoffen en Voedselveiligheid Een perfect gemaakt bier: sensatie 14 REINILDIS VAN DITZHUYZEN vanaf de aanblik tot en met het doorslikken Bier vind ik deftiger dan champagne 30 Participaties 16 Juridische en Sociale Zaken 34 Cijfers Wereld Cijfers Europa Links en afkortingen 21 Bier en Samenleving 24 PETER KLOSSE 37 Centraal Brouwerij Kantoor Bier blijft 38 Colofon 26 PR/PA 39 Kerngegevens

2 2 Voorwoord Waar u ook ter wereld komt, overal kunt u een glas Nederlands bier drinken. Nederlands bier valt op elk continent in de smaak. Dat is terug te zien in het feit dat Nederland jaren achtereen een plaats inneemt in de top 3 van bierexporterende landen. In 2007 hebben de Nederlandse brouwers ruim 17 miljoen hectoliter geëxporteerd. De binnenlandse afzet van de Nederlandse CBK brouwerijen is in 2007 met 1,1% gedaald. De consumptie per hoofd van de Nederlandse bevolking is in 2007 met 3,1% gedaald naar 77,2 liter (tegenover 79,4 liter in 2006). Dit is te verklaren door een lagere afzet van bier door de niet-cbk brouwers op de Nederlandse markt in combinatie met een toename van de Nederlandse bevolking. Net als in voorgaande jaren is pils in 2007 de favoriete biersoort van de Nederlandse consument. In 2007 bedroeg de binnenlandse afzet van pils ruim 9,5 miljoen hectoliter. Uit het Nationaal Bieronderzoek 2007 blijkt dat pils het favoriete bier is van 68% van de Nederlandse consument, gevolgd door witbier (34%) en overig speciaal bier (30%). Maar waarom vinden we bier zo lekker? Wat is zo bijzonder aan de smaak van bier en wat is smaak eigenlijk? Smaak is in ieder geval één van de meest fundamentele zintuigen van de mens. Smaak is deftig gezegd: De perceptie van de interactie van de fundamentele smaken van zoet, zuur en bitter. Over het proeven wordt gesteld: De primaire smaken kunnen met de tong worden waargenomen. Om iets helemaal te proeven moeten ook de secundaire smaken geproefd worden en dat gebeurt voor een belangrijk deel met de neus. Vier smaakmakers zullen ieder vanuit een andere invalshoek belichten hoe bier smaakt, hoe de smaak is opgebouwd en hoe het wereldwijd wordt gedronken en geschonken. Adjiedj Bakas beschrijft de trends die hij ziet op het gebied van de ontwikkeling van smaak en doelgroep van bier. Zo ziet hij de moslimpopulatie als potentiële doelgroep in de toekomst. Uit het Nationaal Bieronderzoek 2007 valt een andere trend op te maken: vrouwen kopen steeds vaker bier (41% in 2007 t.o.v. 26% in 2006).

3 3 Reinildis van Ditzhuyzen bespreekt de Goede Smaak rondom het drinken van bier, de populariteit van bier en waarom proosten zo sterk is geassocieerd met bier. De Nederlandse consument noemt als typische bier proostmomenten de meer informele momenten zoals voetbal kijken, het begin van het weekend of beloning na een dag hard werken, zo valt te lezen in het Nationaal Bieronderzoek. Peter Klosse benoemt naast de potentie van bier als het gaat om gastronomische inzetbaarheid ook de rol die de zintuigen van de consument spelen bij zijn smaakbeleving. Volgens de Nederlandse consument zijn de meest belangrijke elementen bij het genieten van bier de smaak en de temperatuur. Daarna volgen uiterlijk, geur, met wie je drinkt en waar je het bier uit drinkt. Guido Aerts legt uit waarom bier zo lekker smaakt en hoe het drinken van bier een ware sensatie kan zijn. Daarnaast drukt hij de lezer op het hart bier altijd koel te bewaren. Gelukkig blijkt uit het Nationaal Bieronderzoek 2007 dat 71% van de Nederlandse consumenten bier in de koelkast bewaart. Daarbij valt overigens op dat mannen vaker dan vrouwen hun bier koud leggen. Daarnaast vindt u in dit jaarverslag een inhoudelijke toelichting op de vijf beleidsterreinen van het CBK: Verpakkingen en Milieu, Grondstoffen en Voedselveiligheid, Juridische en Sociale Zaken, Bier en Samenleving en PR/PA. Wij kunnen ons voorstellen dat u na het lezen van het bovenstaande zelf de smaak van bier nader wilt analyseren. Tijd om het glas te heffen: op uw gezondheid! Hans Wiegel Jack Verhoek

4 Adjiedj Bakas Adjiedj Bakas is al ruim twintig jaar één van de belangrijkste trendwatchers van Nederland. Hij is een veelgevraagd spreker op congressen door Europa. Bakas heeft samen met industrywatcher Rob Creemers het boek Leven zonder olie geschreven dat gaat over de ontwikkelingen in de nieuwe energieeconomie in de komende decennia. Het CBK vroeg hem welke trends waar te nemen zijn binnen onder meer de smaak van bier. Bier goed tegen de dorst

5 Alle lagen van de bevolking drinken graag een glas bier, want de bittere smaak helpt goed tegen de dorst. De Nederlandse consument is over het algemeen merktrouw. Opvallend is wel dat een aantal consumenten geneigd is om voor de smaak andere, buitenlandse merken ernaast te proberen. Dit zijn enkele waarnemingen van Adjiedj Bakas, al twintig jaar één van de bekendste trendwatchers van Nederland. Bakas bekend van de bestsellers Megatrends Nederland, Megatrends Europe en De Toekomst van God onderzoekt trends op demografisch, economisch, sociaal, politiek en technologisch gebied met verschillende onderzoekspartners zoals universiteiten. Gezien de vele trends in smaak is het CBK erg benieuwd naar de trends die Bakas waarneemt in de smaak van bier. De smaak van bier nodigt uit tot vernieuwingen, zoals chips met biersmaak en kwispelbier speciaal voor de viervoeter. Parallel hieraan loopt de gezondheidsmanie waar de Nederlandse consument volop aan meedoet. Dit biedt volgens Bakas veel groeipotentieel voor de light bieren: Met name vrouwen willen gezond eten en drinken. De light bieren kunnen hier mooi op inspelen. Wat betreft de ontwikkeling van de globale biermarkt ziet Bakas naast een licht dalende consumptie ook veel kansen: Een land als China is enorm in opkomst en laat nu al een explosieve groei in bierconsumptie zien. Daar liggen veel kansen. En vergeet de moslimpopulatie niet, zij drinken in toenemende mate bier. In Turkije wordt bijvoorbeeld ook bier gebrouwen. Bakas wijst erop dat de bevolking snel vergrijst. Levensmiddelenbedrijven moeten hierop inspelen door kleinere porties aan te bieden. Zo zal de horeca kleinere bierglazen moeten gebruiken, ouderen drinken nu eenmaal minder. In Duitsland bestaan horecagelegenheden en restaurants die speciaal voor ouderen kleinere porties serveren. Over restaurants gesproken, Bakas ziet een toenemende trend dat de sjiekere restaurants gerechten bereiden met bier, maar ook dat bier wordt geschonken bij een gerecht. Bakas: Tegenwoordig wordt alles gemixt, zowel zakelijk als privé. Een mooi voorbeeld is het klassieke Perzische tapijt: dat verschijnt steeds vaker in een moderne woonkamer. En een vooruitblik naar 2020? Ik schat in dat de biermarkt over het algemeen hetzelfde beeld vertoont. In de grote steden zal meer bier gedronken worden dan in de sterk vergrijsde gebieden. De moslimpopulatie zal zijn toegenomen. Zij houden van een zoetere smaak, dus het rosé bier zou best in de smaak kunnen vallen. Ouderen drinken veel minder, een grote bierpul is voor hen minder aantrekkelijk. Overigens drinkt de hoofdmoot van de grijze consumenten exact dezelfde merken die ze dronken toen ze jonger waren, alleen dus iets minder. Het favoriete bier van Adjiedj Bakas is een witbier, met een schijfje citroen. Heerlijk, op een terrasje. Het smaakt lekker fris, net ietsje minder bitter. Voor meer informatie: en

6 6 Verpakkingen en Milieu Als je werkt aan een natuurproduct, ben je gewend aan een verantwoord omgaan met de omgeving. Daar komen de grondstoffen immers vandaan. Brouwers werken dan ook intensief aan een duurzaam milieubeleid, deels gezamenlijk, deels individueel. Bier en milieu: een tweeeenheid Ook van sector waar ambachtelijkheid en receptuur nog steeds een grote rol spelen, mag worden verwacht dat continu gewerkt wordt aan vermindering van milieudruk. De brouwerijsector kent op dit punt grote ambities, die overigens niet van de laatste tijd zijn. Een paar feiten: Nederlandse brouwerijen horen tot de meest energiezuinige in de wereld. Meer dan 80% van de verpakkingen (flessen, kratten, fusten, pallets) is herbruikbaar en gaat jarenlang mee. Dat spaart grondstoffen en energie. De recyclingpercentages van de belangrijkste verpakkingsmaterialen voor bier liggen op een internationaal hoog niveau. Nieuwe uitdagingen voor Inspanningen uit het 2020 verleden bieden echter geen garantie voor de toekomst. De overheid vroeg in 2007 het bedrijfsleven nieuwe doelstellingen te formuleren voor milieubeleid, met een nieuwe horizon: Overheid en bedrijfsleven sloten daarom het zogenaamde duurzaamheidsakkoord. De tot dusver afgesloten convenanten hadden meestal een looptijd tot En hoewel de lat erg hoog ligt zeker voor bedrijven die al wereldtop zijn gaan ook de brouwers de nieuwe uitdagingen aan. Zo is besloten een grootschalig onderzoek te doen naar energiebesparing in de hele keten: van graan tot tapkraan. Medio 2008 hebben alle brouwerijen een overzicht op maat met de meest realistische opties om nog verder energie te besparen.

7 7 Verpakkingenbelasting 2007 bleek ook het jaar van de invoering van verpakkingenbelasting. En hoewel de ratio achter deze belasting goed te volgen is, is het toch zeer de vraag of een belasting van tienden van centen per verpakking invloed zal hebben op de wijze van verpakken of van consumeren. Het is zelfs de vraag of de administratieve rompslomp voor bedrijven opweegt tegen de opbrengsten voor de fiscus. < Bier en milieu: een twee-eenheid < Nieuwe uitdagingen voor 2020 > Verpakkingenbelasting Verpakkingenakkoord Positief is het feit dat een akkoord is gesloten tussen VROM, VNG en bedrijfsleven over de uitvoering van het verpakkingenbeleid voor de komende jaren. Waar de meeste verpakkingsmaterialen in Nederland hoge recyclingpercentages kennen in vergelijking met ander EU-landen was kunststof tot dusver een buitenbeentje. Dat gaat nu veranderen. Afgesproken is de komende jaren toe te werken naar een recyclingpercentage van 42%. Een koppositie binnen Europa. Minder verpakkingen, meer Zoals gezegd, verreweg keuze de meest bierverpakkingen zijn hervulbaar. Dat leidt tot structureel minder verpakkingen in vergelijking met andere producten. Tegelijkertijd valt er voor de consument steeds meer te kiezen in het bierschap: een flesje (hervulbaar en eenmalig), een blikje (groot, heel groot en klein), een glas uit de thuistap of uiteraard een goed glas bier in de horeca. Een pilsje of een speciaalbiertje (zie elders in dit jaarverslag) altijd op maat verpakt geeft een waarborg voor de kwaliteit van het product, met oog voor het milieu geproduceerd. Door de Nederlandse brouwers. Aan u de keuze. > Verpakkingenakkoord > Minder verpakkingen, meer keuze DE PARADEPAARDJES VAN DE BRAND BIERBROUWERIJ De Brand Bierbrouwerij (1340) is de oudste brouwerij in Nederland. De bijzondere bieren van Brand hebben een vaste plek in de Nederlandse biercultuur verworven. Brand Oud Bruin: Donkerkleurig zoet bier met milde smaak, smaakmaker van het vlammetje, de schuss of half-om. Brand Dubbelbock: Roodbruin krachtig herfstbier met robuuste smaak. Brand Sylvester: Robijnkleurig, krachtig winterbier met aroma s van fruit en zoete kruiden. Brand Lente Bock: Goudbruin, volmoutig voorjaarsbier met frisse, fruitige smaak. De voorjaarsklassieker uit Limburg. Brand Up: Goudblond pilsener met frisse krachtige smaak, gebrouwen volgens oorspronkelijk pilsrecept. Brand Imperator: Amberkleurig vol moutig speciaalbier met rijke smaak. Één van de oudste speciaalbieren van Nederland.

8 8 Nederland 2007 In 2007 hebben de Nederlandse brouwerijen meer dan BIERPRODUCTIE IN HL Productie per kwartaal 1e kwartaal 2e kwartaal 3e kwartaal 4e kwartaal miljoen hectoliter bier gebrouwen. De binnenlandse afzet bedroeg ruim BIERAFZET IN HL Totaal * 10 miljoen hectoliter. Het Afzet geïmporteerd bier * aandeel van pilsener bieren bedroeg 95%. De consumptie in Nederland is ten opzichte van voorgaande jaren licht gedaald. Afzet binnenlands bier Afzet per maand januari februari maart april mei juni juli augustus september oktober november december Afzet naar biersoort Alcoholarm en -vrij bier Zwaar Extra zwaar Overige Afzet naar verpakking Fust en kelderbier Klein verpakt * gecorrigeerde cijfers

9 9 liter ,2 0,7 21,6 1, ,4 * 0,7 21,5 1,3 CAPITA CONSUMPTIE IN LITERS Bier Waarvan alcoholarm en -vrij Wijn (excl. inlandse vruchtenwijnen) Gedistilleerd (liters pure alcohol) BESCHIKBAAR GEKOMEN HOEVEELHEID BIER PER HOOFD VAN DE BEVOLKING IN NEDERLAND De (tijdelijk) hogere consumptie per hoofd van de bevolking in de negentiger jaren is vooral het gevolg geweest van de populariteit van laag- en non-alcoholische bieren. cijfers beschikbaar gekomen bier per hoofd van de bevolking * gecorrigeerde cijfers 10 0 waarvan alcoholarm en -vrij bier BRONNEN: Centraal Brouwerij Kantoor Commissie Gedistilleerd Productschap Wijn

10 10 BESTEMMING BIEREXPORT IN HL Europese Unie Nederland 2007 ACCIJNSOPBRENGST IN EURO S Totaal Tarieven Bier (5% alc.vol.) Totaal Tarieven Bier (5% alc.vol.) , ,11 Verenigd Koninkrijk Spanje Frankrijk Italië Ierland Duitsland België/Luxemburg Griekenland Portugal Oostenrijk Denemarken Malta Zweden Polen Finland Slovenië Cyprus Litouwen Estland Tsjechië Letland Hongarije Slowakije Bulgarije Roemenië Overig Europa Afrika Noord-Amerika Midden- en Zuid-Amerika Azië Oceanië Overig

11 miljoenen hectoliters BIEREXPORT IN HL Bierexport per kwartaal 1e kwartaal 2e kwartaal 3e kwartaal 4e kwartaal PRODUCTIE, EXPORT, BINNENLANDSE AFZET EN GEÏMPORTEERDE AFZET De stijging van de Nederlandse bierproductie in de afgelopen jaren is vrijwel geheel te danken aan de export. De binnenlandse afzet vertoont een lichte daling. productie export cijfers binnenlandse afzet geïmporteerde afzet 0 BRONNEN: Centraal Brouwerij Kantoor Commissie Gedistilleerd Productschap Wijn

12 12 Grondstoffen en Voedselveiligheid Voedselveiligheid en kwaliteit zijn essentieel voor de Nederlandse mouterijen en brouwerijen. Daarom stellen zij hoge eisen aan zowel de grondstoffen als het mouten brouwproces. Binnen de keten worden regelmatig onderzoeken uitgevoerd om de kwaliteit van de brouwgerst hoog te houden. HACCP Europese regelgeving verplicht levensmiddelenproducenten om producten op de markt te zetten die voldoen aan voedselveiligheidsnormen. Onderdeel van deze verplichting is het opstellen van een hygiënecode waarin de mogelijke gevaren per processtap en daaraan gekoppeld de te nemen maatregelen zijn genoemd. In 2007 is de HACCP werkgroep van het Centraal Brouwerij Kantoor een aantal keren bij elkaar geweest om de huidige versie van de HACCP Code voor mouterijen en brouwerijen te updaten. Deze werkgroep neemt daarbij als uitgangspunt de hygiënecode voor de Nederlandse mouterijen en brouwerijen uit Naar verwachting zal het aangepaste document begin 2008 klaar zijn en op de website van het Centraal Brouwerij Kantoor worden gepubliceerd. Collectief onderzoek De mouters en brouwers willen kwaliteit van de brouwgerst zo optimaal mogelijk houden. Om te beoordelen welke brouwgerstrassen het beste toepasbaar zijn in het mout- en brouwproces voeren de mouters en brouwers gezamenlijk het jaarlijkse brouwgerstrassenonderzoek uit (binnen het verband van de Stichting NIBEM). Over de brouwgerst van het jaar 2007 hebben de mouters en brouwers een oordeel gegeven dat in de vorm van een persbericht bekend is gemaakt. Het persbericht is te lezen op de website van Stichting NIBEM: Bierverordening en Kruidenregeling De kwaliteitscriteria toegestane ingrediënten voor het bereiden van bier zijn vastgelegd in de Bierverordening 2003 van het Productschap Dranken. Op die manier wordt gewaarborgd dat bier wordt geproduceerd conform de geldende voedselveiligheidsnormen. Mocht een brouwer een kruid willen toevoegen aan het brouwproces dan dient hij hiervoor een

13 13 ontheffing van de Bierverordening aan te vragen bij de Commissie Bier. De Commissie Bier kan op basis van de Kruidenregeling ontheffing verlenen. Voorwaarde is dat een extern bureau onderzoek doet naar de mogelijke gevolgen voor de voedselveiligheid die kunnen ontstaan door het gebruik van het bewuste kruid. Op de website van de Commissie Bier staan de kruiden genoemd waarvoor ontheffing is verleend. Voor het gebruik van de daar genoemde kruiden hoeft niet opnieuw een ontheffing te worden aangevraagd. Biobrandstoffen In 2007 publiceerde de Europese Commissie de Renewable Energy Roadmap waarin als doelstelling staat opgenomen dat in % van de transportbrandstoffen uit biobrandstoffen moet bestaan. Er bestaan twee soorten biobrandstoffen: de eerste generatie die rechtstreeks afkomstig is van teelt en de tweede generatie die afkomstig is van onder meer bijproducten van de levensmiddelenindustrie. De mouters en brouwers maken zich ernstig zorgen over de invloed van de eerste generatie biobrandstoffen op het milieu en de toekomstige beschikbaarheid van brouwgerst. Teelt van biobrandstoffen zal naar verwachting gaan wedijveren met teelt van grondstoffen voor de levensmiddelenindustrie. De mouters en de brouwers richten zich om die redenen liever op de tweede generatie biobrandstoffen. Het Centraal Brouwerij Kantoor en de Sociëteit der Nederlandse Mouters hebben samen met andere levensmiddelenbedrijven een brief gezonden naar het Nederlandse kabinet waarin zij hun standpunten toelichten. < HACCP DE SEIZOENSBIEREN VAN DE BUDELSE BROUWERIJ. Binnen het assortiment van de Budelse bierbrouwerij bieden de traditionele seizoensbieren voor elk jaargetijde een passend bier om van te genieten. Verfrissend in de lente en de zomer, hartverwarmend tijdens de herfst en de winter. De 3 seizoensbieren zijn: Budels MeiBock: Fris ondergistend voorjaarsbier. Diepgoudgeel van kleur en gebrouwen uit een uitgekiende moutmelange. Alcoholpercentage 6,5%. Budels WinterBier: Bovengistend bier dat warmte brengt tijdens de koude wintermaanden. Dieprood van kleur, vol en aangenaam van smaak, en gebrouwen uit een melange van diverse mouten. Alcoholpercentage 7,5%. Budels Bock: Krachtig ondergistend herfstbier met een rijke, volle smaak. Robijnrood van kleur en met een traditie van meer dan 40 jaar gebrouwen uit speciaal gebrand mout. Alcoholpercentage 6,5%. < Collectief onderzoek < Bierverordening en Kruidenregeling > Biobrandstoffen

14 Reinildis van Ditzhuyzen De historica Reinildis van Ditzhuyzen geniet veel bekendheid met haar boeken over koningshuizen en de geschiedenis van het Huis van Oranje. Daarnaast heeft zij een groot aantal boeken geschreven over etiquette en omgangsvormen, zoals Hoe hoort het eigenlijk? de Dikke Ditz en De Dunne Ditz (mini-etiquetteboekje). Het CBK wilde van haar weten: bestaat er een etiquette voor het drinken van bier? Is het deftig om bier te drinken? Bier vind ik deftiger dan champagne

15 Bier heeft altijd bij deftige kringen gehoord. Bier wordt vanaf het moment van ontstaan gedronken door alle lagen van de bevolking, dat is nu nog steeds zo. Bier was in de Middeleeuwen een gezond alternatief voor water dat in die tijd sterk vervuild was, aldus Van Ditzhuyzen. Champagne daarentegen werd vroeger alleen door deftige mensen gedronken. Toen de gewone mensen steeds meer geld gingen verdienen wilden zij de deftige mensen imiteren. Zo drong champagne door tot de andere, minder deftige lagen van de bevolking. Onder het mom van duur is deftig wordt champagne tegenwoordig te pas en te onpas geschonken. Doodzonde, want champagne is op die manier ernstig gedevalueerd. Wat net zo oud is als bier is het klinken. Het klinken is samen met bier ontstaan. In de Middeleeuwen deelden de mensen hun kroezen of glazen, wat leidde tot verbroedering. Later kreeg iedereen zijn eigen kroes. Om de verbroedering in ere te houden werden alle kroezen tegen elkaar aan geknald. Klinken werd echter al snel geassocieerd met dronkenschap en gelal. De deftige mensen wilden daarmee niet geassocieerd worden en hebben dus het aanraken van de glazen tijdens het klinken afgeschaft. Van Ditzhuyzen grijpt de gelegenheid aan voor een kort lesje klinken : Op de juiste manier klinken gaat als volgt: glas in de lucht, richt het glas naar degene die wordt toegedronken, neem een slok, wenk nogmaals met het glas en ga zitten. Bestaat er eigenlijk een drankenetiquette? Niet zozeer. Het gekozen drankje wordt vaak bepaald door het moment en de sfeer. Bier wordt bij uitstek gedronken op borrels bij vrienden thuis of in de kroeg, op een verjaardag of tijdens een jubileum. In elk geval wordt bier verbonden met gezelligheid en een ontspannen sfeer. Bier roept dus positieve associaties op. Iedereen is toch op zoek naar gezelligheid en ontspanning? gevolgd, wat betekent dat het etiket van het bierflesje dat wordt uitgeschonken aan de gasten wordt getoond. Het glas waaruit gedronken wordt beïnvloedt volgens Van Ditzhuyzen de beleving. Zo kregen de glazen waaruit duurdere dranken werden gedronken een steeds hogere steel, een kelk op een voet als het ware. Drinken uit zulke glazen had aanzien. De meeste bierglazen hebben geen oor of steel. Tegelijkertijd heeft bier zich ontwikkeld in vele soorten. De biermarkt vertoont veel variatie. Van Ditzhuyzen wijst op de trappisten-, de abdij- en de speciaalbieren. Deze bieren zijn zo prestigieus dat zij uit een glas met een steel worden gedronken. Natuurlijk kent het drinken van bier één hele duidelijke etiquette, namelijk het drinken met mate. Iedere consument moet verstandig omgaan met drank, zoals dat voor alles geldt. Bier zit Van Ditzhuyzen in het bloed: Mijn voorvader, Claes von Ditsinchausen, werd in 1631 burger van de stad Zevenaar en heeft daar rond 1638 een brouwerij gestart. Vanaf het begin is hij de stadsbierbrouwer en levert hij zijn bier onder meer aan de Magistraat. Dit blijkt onder meer uit de stadsrekeningen van Zevenaar uit 1638 die hem de nieuwe brouwer Claes van Ditsinchausen noemden. Tien jaar later, in 1648, pachtte hij het bieraccijns van de stad Zevenaar. Tot 1812 bleef deze brouwerij, De Kroon genaamd, in bezit van mijn familie. Naar aanleiding van onze familiegeschiedenis heeft mijn vader het boek Brouwers, Burgers en Buitenlui geschreven. Toch heeft ze zelf nooit bier gedronken, op drie momenten in haar leven na: Na mijn drie zwangerschappen dronk ik Oud Bruin vanwege het zog. Volgens Van Ditzhuyzen zou het best kunnen dat de dineretiquette die restaurants hanteren van toepassing wordt op bier. Goede restaurants schenken in toenemende mate bieren bij hun gerechten. Bij het uitschenken van het flesje bier zal de dineretiquette worden Voor meer informatie over Reinildis van Ditzhuyzen zie

16 16 Juridische en Sociale Zaken Het beleidsterrein Juridische Zaken omvat zowel Nederlandse als Europese wetgeving. Wetgeving kan op allerlei terreinen het functioneren van de Nederlandse brouwerijen beïnvloeden. Vereenvoudiging en vermindering van administratieve lasten en het creëren van een gelijk speelveld op Nederlands en Europees niveau zijn speerpunten voor het CBK. In 2007 was de wijziging van de accijnswetgeving voor bier één van de belangrijkste aandachtspunten. Accijnsverhoging Begin 2007 werd de branche opgeschrikt door een voorgenomen accijnsverhoging van het vierde Kabinet Balkenende, bestaande uit CDA, PvdA en ChristenUnie. In het coalitieakkoord werd het voornemen geuit om 200 miljoen euro extra op te halen door een verhoging van de accijns op drank en tabak. Indien deze verhoging eerlijk over bier, wijn, gedistilleerd en tabak zou worden verdeeld zou dit een verhoging van 6,85% van de accijns op bier, wijn en gedistilleerd betekenen. Maar bij de presentatie van het Belastingplan op de derde dinsdag van september, waarin dit voornemen verder werd uitgewerkt, bleek dat alleen de accijns op bier zou worden verhoogd en wel met 30%! Bovendien was het te innen accijnsbedrag inmiddels verhoogd van 200 naar 300 miljoen euro! De opbrengst via de bieraccijns bedraagt 100 miljoen. De Nederlandse bieraccijns staat zowel voor als na de accijnsverhoging op een eenzame 7 e plaats boven in de EU, vlak na Scandinavië en de Britse eilanden. De voorgenomen extravagante verhoging van de bieraccijns werd in het Belastingplan toegelicht door de volgende tekst: Wat betreft de keuze binnen de sector alcohol is gekozen voor het verhogen van de accijns op bier omdat juist die drank een belangrijke rol speelt bij het drankmisbruik onder (voornamelijk) jongeren. Het CBK heeft vervolgens aangetoond dat deze tekst niet klopte. Ten eerste omdat uit onderzoek van het Instituut voor Verslavingsonderzoek (IVO) blijkt dat van de jongeren die veel drinken 86% van zijn of haar drank via de ouders krijgt. Bij jongeren die niet veel drinken is dit 62%. Uit hetzelfde onderzoek bleek bovendien dat niet bier, maar gedistilleerd de meest gedronken drank is. De Nederlandse bevolking drinkt van zijn totale alcoholintake 16,9% gedistilleerd. Bij jongeren is dit 58%. Bier wordt door 51,5% van de bevolking gedronken en door 27% van de jongeren. Een andere vreemde redenering van het kabinet was om de maatregel per 1 januari 2009 te laten ingaan in verband met koopkrachteffecten. Als het probleem zo ernstig is, kan men een dergelijk uitstel niet begrijpen. Daarnaast voerde het CBK als tegenargument aan dat een dergelijke accijnsverhoging leidt tot grote weglekeffecten richting België en Duitsland gezien de veel lagere accijnzen in die landen. De accijns per kratje bier is in Duitsland 0,82, in België 1,48 en in Nederland in 2009: 2,82. Het weglekken betekent minder inkomsten voor de schatkist, schade aan de economie en geen enkel effect op het gesuggereerde tegengaan van alcoholmisbruik. Ondanks alle informatie heeft de Kamer met de voorgenomen accijnsverhoging ingestemd.

17 17 Accijnzen In Europa wordt nog steeds gediscussieerd in over de een verhoging EU van de minimum accijnstarieven voor de meeste alcoholhoudende dranken. Het minimumtarief voor bier is thans 0,0935 per liter van 5% en voorgesteld wordt dit tarief met 4,5% te verhogen. Het tarief wordt daardoor na de verhoging 0,0977. In Nederland geldt op dit moment een tarief van 0,2511. Nederland wordt door deze maatregel dus alleen getroffen bij export naar landen met een minimumtarief (zoals ons buurland Duitsland). Het tarief gaat dáár immers omhoog en dus ook de prijzen. Het valt moeilijk te voorspellen wat de invloed is van een verhoging van 4,5%. De verhoging van het minimumtarief geldt ook voor intermediaire producten en gedistilleerd. Voor wijn geldt een minimumtarief van 0,00. In 17 van de 27 EU landen wordt dit nultarief toegepast. Iedere verhoging van het tarief van andere dranken dan wijn vergroot dus de afstand en de concurrentiepositie ten opzichte van wijn. In het verslagjaar is mede door dit laatste argument door de EU geen besluit genomen over de voorgenomen verhoging van de minimumtarieven. < Accijnsverhoging > Accijnzen in de EU > Etikettering Etikettering In 2007 is de Europese Commissie begonnen met het herzien van de Europese etiketteringsrichtlijn. De Europese Commissie heeft aan alle lidstaten een consultatiedocument gestuurd waarin zij om input heeft gevraagd. De herziene wetgeving zal de vorm krijgen van een Verordening. Verordeningen zijn direct toepasbaar in alle lidstaten, waardoor voor alle landen duidelijk wordt wat de geldende wetgeving is. In de loop van 2008 zal de tekst van de etiketteringsverordening worden gepubliceerd. Vanaf 3 oktober 2007 is het verplicht om flessen alcoholhoudende dranken die worden verkocht op de Franse markt te voorzien van een zwangerschapslogo. Het Centraal Brouwerij Kantoor is ongelukkig met deze ontwikkeling aangezien het een handelsbelemmering betekent voor brouwers die willen exporteren naar Frankrijk. GROLSCH WEIZEN: HET EERSTE NEDER- LANDSE WEIZENBIER Grolsch Weizen is de kijk van Grolsch op genieten van een eeuwenlange traditie in Duits Hefe Weizenbier. Grolsch Weizen is ambachtelijk gebrouwen volgens het Duitse Rheinheitsgebot met alleen water, gerstemout, tarwemout, gist en hop. Het is de kunst om de rijke schuimkraag bij het schenken uit de fles hoog boven de rand van het glas te krijgen. Grolsch Weizen is verkrijgbaar in de traditionele smaken Premium Weizen (Hefe) en Dunkel Weizen. Grolsch Premium Weizen bevat 5,3% alcohol en heeft een krachtige niet-zoete, volfrisse weizensmaak. Grolsch Dunkel Weizen bevat 6,0% alcohol en heeft een volmondige, licht zoete karamelsmaak. Beide volfrisse bieren die passen bij ieder seizoen in het jaar.

18 18 Europa 2006 Nederland heeft in 2006 de vierde plaats ingenomen van bierproducerende landen in Europa. Daarnaast was Nederland in 2006 de grootste bierexporteur van Europa, met Duitsland dat jaar op de twee plaats liter Tsjechië Ierland Duitsland Verenigd Koninkrijk Polen België Nederland Spanje Frankrijk Italië KERNGEGEVENS Duitsland Verenigd Koninkrijk Polen Spanje Nederland Tsjechië België Frankrijk Italië Ierland Oostenrijk Portugal Denemarken Hongarije Finland Griekenland Slowakije Zweden Zwitserland Litouwen Letland Noorwegen Slovenië Estland Cyprus Luxemburg Malta productie (x hl) CONSUMPTIE

19 19 export (x hl) * geïmp. afzet (x hl) * binnenl. afzet (x hl) * * per hoofd (liter) 116,00 92,10 90,80 73,40 79,40 158,10 89,00 33,00 30,30 124,80 Nederlands bier is overal ter x hl wereld verkrijgbaar: meer Nederland Duitsland België Verenigd Koninkrijk Ierland Tsjechië Frankrijk Polen Italië Spanje Verenigd Koninkrijk Frankrijk Italië Duitsland Nederland België Ierland Polen Tsjechië Spanje EXPORT x hl dan driekwart van de export is bestemd voor landen buiten Europa. Met 79,4 liter per hoofd van de bevolking ligt de bierconsumptie in Nederland rond het Europees gemiddelde in Traditionele koploper was Tsjechië met over 2006 een consumptie per capita van maar liefst 158 liter. GEÏMPORTEERDE AFZET * niet bekend

20 20 ACCIJNSTARIEVEN IN EURO S PER HL Europa 2006 AANTAL EN OMVANG BROUWERIJEN 2006 Duitsland België Tsjechië Oostenrijk Verenigd Koninkrijk Denemarken Polen Zwitserland Spanje Italië Finland Nederland Frankrijk Zweden Ierland Portugal Griekenland Noorwegen Luxemburg aantal brouwerijen aantal werknemers * ** Bulgarije Roemenië Letland Duitsland Luxemburg Tsjechië Spanje Litouwen Frankrijk Griekenland Slowakije Zwitserland Portugal Estland Polen België Oostenrijk Hongarije Italië Cyprus Nederland Denemarken Slovenië Zweden Verenigd Koninkrijk Finland Ierland Noorwegen 9,24 9,29 9,32 9,45 9,52 9,72 9,96 10,14 13,00 14,24 15,48 16,18 16,19 18,53 19,25 20,53 24,00 24,12 24,58 24,20 25,11 34,21 34,40 78,95 95,00 97,25 99,35 232,70 * niet bekend ** brouwerijen met een productie van > hectoliter

Inhoudsopgave. Voorwoord. Kerngegevens. Duurzaamheid. Links en regelingen. Grondstoffen & Voedselveiligheid. Fiscale & Juridische Zaken

Inhoudsopgave. Voorwoord. Kerngegevens. Duurzaamheid. Links en regelingen. Grondstoffen & Voedselveiligheid. Fiscale & Juridische Zaken Jaarverslag 2008 Inhoudsopgave Klik op de onder werpen of pagina s om direct naar het gewenste hoofdstuk te gaan. Voorwoord Kerngegevens 1 2 Een beeld zegt meer dan duizend woorden. Daarom is in dit laatste

Nadere informatie

Brouwen aan een verantwoord 2013

Brouwen aan een verantwoord 2013 BierNieuws Nummer 1 januari 2013 Informatiebulletin van Nederlandse Brouwers Brouwen aan een verantwoord 2013 De Nederlandse brouwsector is volop in beweging. Ruim 120 brouwerijen verschaffen werkgelegenheid

Nadere informatie

Geen 18, geen alcohol. Onze bieren

Geen 18, geen alcohol. Onze bieren Geen 18, geen alcohol Onze bieren Pilsener Bavaria (5.0%) Bavaria pils is geliefd vanwege zijn uitzonderlijke frisse en niet bittere smaak. Het geheim? Bavaria gebruikt zuiver mineraalwater uit eigen bron,

Nadere informatie

Bier Kaart. MARTIN'S PALE ALE

Bier Kaart. MARTIN'S PALE ALE Bier Kaart. MARTIN'S PALE ALE Wie kent niet de Martin s Pale Ale? Het bier dat onze voorouders "de nobelste Engelse Pale Ale noemden... Dit unieke bier is de vrucht van een absoluut buitengewone ambachtelijke

Nadere informatie

NATIONAAL BIERONDERZOEK NEDERLAND Een kwantitatief onderzoek naar de beleving en waardering van bier

NATIONAAL BIERONDERZOEK NEDERLAND Een kwantitatief onderzoek naar de beleving en waardering van bier NATIONAAL BIERONDERZOEK NEDERLAND Een kwantitatief onderzoek naar de beleving en waardering van bier JORIS DE JONGH MSC. LIANNE WORRELL MSC. AMSTERDAM, MEI 2013 NATIONAAL BIERONDERZOEK NEDERLAND Een kwantitatief

Nadere informatie

Verhoging fiscale inkomsten op tabak kan staatskas 200 à 300 miljoen opbrengen.

Verhoging fiscale inkomsten op tabak kan staatskas 200 à 300 miljoen opbrengen. Verhoging tabaksaccijnzen : meer inkomsten en minder rokers PERSBERICHT Verhoging fiscale inkomsten op tabak kan staatskas 200 à 300 miljoen opbrengen. In België werden er in 2009 11.617 miljoen sigaretten

Nadere informatie

Hertog Jan. Portfolio HERTOG JAN PILSENER

Hertog Jan. Portfolio HERTOG JAN PILSENER Portfolio Hertog Jan HERTOG JAN PILSENER Hertog Jan Pilsener (5,1%) is een stevig goudblond bier met een mooie, dichte schuimkraag, een volle smaak en een aangenaam bittere afdronk Smaak Vol met een aangenaam

Nadere informatie

NATIONAAL BIERONDERZOEK NEDERLAND 2012 Een kwantitatief onderzoek naar de beleving en waardering van bier.

NATIONAAL BIERONDERZOEK NEDERLAND 2012 Een kwantitatief onderzoek naar de beleving en waardering van bier. NATIONAAL BIERONDERZOEK NEDERLAND 2012 Een kwantitatief onderzoek naar de beleving en waardering van bier. ODETTE VLEK MSc. WIM PETERS BSc. AMSTERDAM, JUNI 2012 NATIONAAL BIERONDERZOEK NEDERLAND 2012 Een

Nadere informatie

Jupiler. Assortiment PILSENER JUPILER BLUE. horecasupport.nl

Jupiler. Assortiment PILSENER JUPILER BLUE. horecasupport.nl Assortiment Jupiler PILSENER Omschrijving Jupiler is een bitterzachte pils (5,2%) met een fris karakter, vlotte verteerbaarheid en een toegankelijke smaak Type Goudblonde pilsener Alcohol 5,2% Smaak Toegankelijk

Nadere informatie

1. 31958 Q 1101: EAEC Raad: De Statuten van het Voorzieningsagentschap van Euratom (PB 27 van 6.12.1958, blz. 534), gewijzigd bij:

1. 31958 Q 1101: EAEC Raad: De Statuten van het Voorzieningsagentschap van Euratom (PB 27 van 6.12.1958, blz. 534), gewijzigd bij: 9. ENERGIE 1. 31958 Q 1101: EAEC Raad: De Statuten van het Voorzieningsagentschap van Euratom (PB 27 van 6.12.1958, blz. 534), gewijzigd bij: 31973 D 0045: Besluit 73/45/Euratom van de Raad van 8 maart

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 18 (De grote klimaat- en Europa- quiz)

Docentenvel opdracht 18 (De grote klimaat- en Europa- quiz) Docentenvel opdracht 18 (De grote klimaat- en Europa- quiz) Lees ter voorbereiding de volgende teksten en bekijk de vragen en antwoorden van de quiz. De juiste antwoorden zijn vetgedrukt. Wat wil en doet

Nadere informatie

Exportstatistiek Bloemkwekerijprodukten FEBRUARI 2012

Exportstatistiek Bloemkwekerijprodukten FEBRUARI 2012 Exportstatistiek Bloemkwekerijprodukten FEBRUARI 212 NA KRIMP IN FEBRUARI STOKT EXPORT BLOEMEN EN PLANTEN OP KRAPPE PLUS VAN 1% TOT 915 MILJOEN In februari is de exportwaarde van bloemen en planten vanuit

Nadere informatie

Ons Carusobier is een volmoutbier van hoge gisting, gebrouwen door de Scheldebrouwerij

Ons Carusobier is een volmoutbier van hoge gisting, gebrouwen door de Scheldebrouwerij BIERKAART Bieren van t vat pilsener 25 cl alc. 5,0 % vol. 2,10 pilsener 50 cl alc. 5.0 % vol. 3,90 Up 22 cl alc. 5,5 % vol 2,20 Hoppen Blond van Jopen alc. 6,8% vol. 3,30 Ons eigen bier 2,60 Ons Carusobier

Nadere informatie

De beknopte biergids van bierkraag.be

De beknopte biergids van bierkraag.be De beknopte biergids van bierkraag.be Wat is het Iedereen kent het wel, maar wat is bier eigenlijk? Bier is een drank die gemaakt wordt met hoofdzakelijk water en mout. Mout is een soort graan dat gaat

Nadere informatie

NATIONAAL BIERONDERZOEK NEDERLAND Een kwantitatief onderzoek naar de beleving en waardering van bier

NATIONAAL BIERONDERZOEK NEDERLAND Een kwantitatief onderzoek naar de beleving en waardering van bier NATIONAAL BIERONDERZOEK NEDERLAND Een kwantitatief onderzoek naar de beleving en waardering van bier JORIS DE JONGH MSC. LIANNE WORRELL MSC. AMSTERDAM, MEI 2013 NATIONAAL BIERONDERZOEK NEDERLAND Een kwantitatief

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde havo 2002-II

Eindexamen aardrijkskunde havo 2002-II Politiek en Ruimte bron 10 Aandeel van de lidstaten in de handel van de Europese Unie in procenten, 1998 30 % 25 20 22 25 Legenda: invoer uitvoer 15 10 8 8 15 15 10 11 9 9 15 12 5 0 6 5 2 2 1 0 België

Nadere informatie

Koffie-kop 2,00 Koffie-mok 4,00 Espresso 2,00 Koffie verkeerd 2,35 Cappuccino 2,35

Koffie-kop 2,00 Koffie-mok 4,00 Espresso 2,00 Koffie verkeerd 2,35 Cappuccino 2,35 Warme dranken Koffie-kop 2,00 Koffie-mok 4,00 Espresso 2,00 Koffie verkeerd 2,35 Cappuccino 2,35 Thee 2,00 Earl Grey, Mint, English Breakfast, Forest Fruit, Green tea lemon, Rooibos vanilla, Green tea

Nadere informatie

Biertypes. Alles over bier SCHWARZBIER STOUT. horecasupport.be

Biertypes. Alles over bier SCHWARZBIER STOUT. horecasupport.be Alles over bier Biertypes HET ASSORTIMENT BIEREN IN DE MARKT GROEIT. NAAST TYPES EN SMAKEN IS ER ONDERSCHEID TUSSEN ONDERGISTEND EN BOVENGISTEND BIER. BEKENDSTE ONDERGISTEND BIER (GEBROUWEN BIJ LAGE TEMPERATUREN)

Nadere informatie

Bieren met minder alcohol

Bieren met minder alcohol Portfolio Bieren met minder alcohol JUPILER BLUE De verfrissende smaak van een bitterzachte Jupiler, met slechts 3,3% alcohol Smaak Toegankelijk en fris karakter, met een rijke moutsmaak Alcohol 3,3% Oorsprong

Nadere informatie

Examen economie thema 2 deel 1 Theorie thema 2: Produceren voor de wereldmarkt

Examen economie thema 2 deel 1 Theorie thema 2: Produceren voor de wereldmarkt Examen economie thema 2 deel 1 Theorie thema 2: Produceren voor de wereldmarkt Door: F. De Smyter en P. Holvoet 1. Geef een correcte omschrijving van de volgende economische begrippen: a) Globalisering:.

Nadere informatie

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA Presentatie door de heer J.M. Barroso, Voorzitter van de Europese Commissie, voor de Europese Raad van 4 februari 2011 Inhoud 1 I. Waarom energiebeleid ertoe doet II. Waarom

Nadere informatie

Arbeidsmarkt allochtonen

Arbeidsmarkt allochtonen Streekpact 2013-2018 Cijferanalyse Publicatiedatum: 30 september 2013 Contactpersoon: Kim Nevelsteen Arbeidsmarkt allochtonen Samenvatting 1.176 werkzoekende allochtone Kempenaren (2012) vaak man meestal

Nadere informatie

Instructie: Wat weet je van de landen van de EU?

Instructie: Wat weet je van de landen van de EU? Instructie: Wat weet je van de landen van de EU? Korte omschrijving werkvorm De leerlingen gaan in tweetallen aan de slag en krijgen een werkblad. Welk land hoort bij de omschrijving? Elke lidstaat van

Nadere informatie

Gezondheid: uw Europese ziekteverzekeringskaart altijd mee op vakantie?

Gezondheid: uw Europese ziekteverzekeringskaart altijd mee op vakantie? MEMO/11/406 Brussel, 16 juni 2011 Gezondheid: uw Europese ziekteverzekeringskaart altijd mee op vakantie? Vakantie verwacht het onverwachte. Gaat u binnenkort op reis in de EU of naar IJsland, Liechtenstein,

Nadere informatie

Onderzoek gunstige prijsligging.

Onderzoek gunstige prijsligging. Onderzoek gunstige prijsligging. BMW 3 Serie Model 320D. 22 Eu-Lidstaten. Jordy Reijers Marketing/Onderzoek P van. Prijs 1 Inhoud Opgave Onderzoek informatie over Eu landen Welke landen hanteren de euro?

Nadere informatie

Bier. Inhoud. Inleiding. Geschiedenis

Bier. Inhoud. Inleiding. Geschiedenis Bier Inhoud 1. Geschiedenis. 2. Hoe wordt het gebrouwen. 3. Merken en verschillen. 4. Biersoorten 5. Waarom word je van te veel bier dronken? 6. Wist je dat 7. Vragen aan de klas. Inleiding Ik doe mijn

Nadere informatie

NATIONAAL BIERONDERZOEK 2015

NATIONAAL BIERONDERZOEK 2015 NATIONAAL BIERONDERZOEK 2015 Een kwantitatief onderzoek naar de consumptie en beleving van bier in 2015 JORIS DE JONGH CAROLINE VAN TEEFFELEN AMSTERDAM, JULI 2015 INHOUDSOPGAVE VOORAF AANLEIDING EN DOEL

Nadere informatie

LES VOOR G-KRACHT. Drinkwater Dit water is gebotteld leidingwater waar koolzuurgas al dan niet wordt aan toegevoegd en chloor wordt uitgefilterd.

LES VOOR G-KRACHT. Drinkwater Dit water is gebotteld leidingwater waar koolzuurgas al dan niet wordt aan toegevoegd en chloor wordt uitgefilterd. LES VOOR G-KRACHT DRINKWATERS Ons lichaam bestaat voor 70% uit water. Dagelijks scheiden we 2,5 liter uit langs de gekende wegen. We zouden ongeveer 1,5 l water moeten drinken per dag en daarbij nemen

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Informatie voor grensarbeiders

Inhoudsopgave. Informatie voor grensarbeiders Inhoudsopgave WERKEN IN TWEE LANDEN 2 Wonen in Nederland en werken buiten Nederland Waar verzekerd bij werken in twee landen Voorkom dubbele premiebetaling Werkgevers- en werknemersverklaring DE PROCEDURE

Nadere informatie

BRUSSEL Wat gebeurt daar? Peter N. Ruys

BRUSSEL Wat gebeurt daar? Peter N. Ruys BRUSSEL Wat gebeurt daar? Peter N. Ruys INHOUD 1. Algemene kennis over de EU 2. Wat ging eraan vooraf 3. Structuur 4. Totstandkoming wetten De Europese Unie: 500 miljoen mensen 27 landen EU-landen Kandidaat-EU-landen

Nadere informatie

Veelgestelde vragen over (kinderbijschrijving in) een paspoort

Veelgestelde vragen over (kinderbijschrijving in) een paspoort Veelgestelde vragen over (kinderbijschrijving in) een paspoort I Geldigheid kinderbijschrijving Wat is het gevolg van het vervallen van de geldigheid van de bijschrijving? Om naar het buitenland te reizen

Nadere informatie

BIER PROEVEN & BEOORDELEN

BIER PROEVEN & BEOORDELEN BIER PROEVEN & BEOORDELEN Inleiding Belgische bieren proeven en beoordelen Het is fijn om samen met vrienden een avond te vullen met het ontdekken van Belgische Bieren. Een bier proeven, en daarna dit

Nadere informatie

Slobberbok. van Brouwerij Klein Duimpje uit Hillegom. Ingrediënten: Water, vier granen, cara, tarwe, rogge, chocolademout, gist, hallertau en saarhop.

Slobberbok. van Brouwerij Klein Duimpje uit Hillegom. Ingrediënten: Water, vier granen, cara, tarwe, rogge, chocolademout, gist, hallertau en saarhop. U proeft bij Cafe de Keyzer Slobberbok van Brouwerij Klein Duimpje uit Hillegom Deze brouwerij produceert op ambachtelijke wijze zijn bier. Erik Bouman is vanaf 1990 bezig met het brouwen van speciaalbier.

Nadere informatie

Ontstaan van de EU Opdrachtenblad Schooltv-beeldbank

Ontstaan van de EU Opdrachtenblad Schooltv-beeldbank Ontstaan van de EU Opdrachtenblad Schooltv-beeldbank GROEP / KLAS.. Naam: Ga www.schooltv.ntr.nl Zoek op trefwoord: EU Bekijk de clip Het ontstaan van de EU en maak de volgende vragen. Gebruik de pauzeknop

Nadere informatie

HET SCHENK RITUEEL. De complete handleiding voor het kwalitatief schenken van kwaliteit.

HET SCHENK RITUEEL. De complete handleiding voor het kwalitatief schenken van kwaliteit. HET SCHENK RITUEEL. De complete handleiding voor het kwalitatief schenken van kwaliteit. Duvel is een klassieker binnen het rijke Belgische bierlandschap, vaak geïmiteerd. nooit geëvenaard. Het unieke

Nadere informatie

De buitenlandse handel van België - 2009 -

De buitenlandse handel van België - 2009 - De buitenlandse handel van België - 2009 - De buitenlandse handel van België in 2009 (Bron: NBB communautair concept*) Analyse van de cijfers van 2009 Zoals lang gevreesd, werden in 2009 de gevolgen van

Nadere informatie

Internationale handel in goederen van Nederland 2012

Internationale handel in goederen van Nederland 2012 Webartikel 2013 Internationale handel in goederen van Nederland 2012 Wiel Packbier 11-11-2013 gepubliceerd op cbs.nl Samenvatting De internationale handel in goederen is in 2012 wederom minder hard gegroeid.

Nadere informatie

Lentebock. www.bierwandeling.nl. Bierwandeling.nl LEIDEN. Ook wel Lentebier, Lentebok, Voorjaarsbok, Meibock en Paasbier genoemd.

Lentebock. www.bierwandeling.nl. Bierwandeling.nl LEIDEN. Ook wel Lentebier, Lentebok, Voorjaarsbok, Meibock en Paasbier genoemd. Lentebock Ook wel Lentebier, Lentebok, Voorjaarsbok, Meibock en Paasbier genoemd. Bovenstaande speciaal bieren worden onder diverse namen verkocht, het is natuurlijk wel een seizoenbier dat verkrijgbaar

Nadere informatie

Met een bijschrijving kan na 26 juni 2012 niet meer gereisd worden.

Met een bijschrijving kan na 26 juni 2012 niet meer gereisd worden. Geldigheid kinderbijschrijving Wat is het gevolg van het vervallen van de geldigheid van de bijschrijving? Om naar het buitenland te reizen hebben kinderen vanaf 26 juni 2012 een eigen paspoort of Nederlandse

Nadere informatie

Wat is het gevolg van het vervallen van de geldigheid van de bijschrijving?

Wat is het gevolg van het vervallen van de geldigheid van de bijschrijving? I Geldigheid kinderbijschrijving Wat is het gevolg van het vervallen van de geldigheid van de bijschrijving? Om naar het buitenland te reizen hebben kinderen vanaf 26 juni 2012 een eigen paspoort of Nederlandse

Nadere informatie

IMMIGRATIE IN DE EU 85% 51% 49% Immigratie van niet-eu-burgers. Emigratie van niet-eu-burgers

IMMIGRATIE IN DE EU 85% 51% 49% Immigratie van niet-eu-burgers. Emigratie van niet-eu-burgers IMMIGRATIE IN DE EU Bron: Eurostat, 2014, tenzij anders aangegeven De gegevens verwijzen naar niet-eu-burgers van wie de vorige gewone verblijfplaats in een land buiten de EU lag en die al minstens twaalf

Nadere informatie

BIERKAART Wisseltap:

BIERKAART Wisseltap: BIERKAART Wisseltap: TEXELS SKUUMKOPPE: Een donker tarwebier, met een volle romige smaak van limoen en tropisch fruit met een vleugje amandel. De afdronk is fruitig met een licht bittertje. Alcoholgehalte

Nadere informatie

Handelsmerken 0 - DEELNAME

Handelsmerken 0 - DEELNAME Handelsmerken 29/10/2008-31/12/2008 391 antwoorden 0 - DEELNAME Land DE - Duitsland 72 (18.4%) PL - Polen 48 (12.3%) NL - Nederland 31 (7.9%) UK - Verenigd Koninkrijk 23 (5.9%) DA - Denemarken 22 (5.6%)

Nadere informatie

Bijlage 1 Beleidsbrief Alcohol&Jongeren. Tabellen en grafiek. Tabel 1, Trends in lifetime prevalentie alcoholgebruik, in %,

Bijlage 1 Beleidsbrief Alcohol&Jongeren. Tabellen en grafiek. Tabel 1, Trends in lifetime prevalentie alcoholgebruik, in %, Bijlage 1 Beleidsbrief Alcohol&Jongeren Tabellen en grafiek Tabel 1, Trends in lifetime prevalentie alcoholgebruik, in %, Jongens Meisjes Leeftijd 92 99 03 92 99 03 12 46 56 73 33 38 68 13 55 68 81 50

Nadere informatie

Marktontwikkelingen varkenssector

Marktontwikkelingen varkenssector Marktontwikkelingen varkenssector 1. Inleiding In de deze nota wordt ingegaan op de marktontwikkelingen in de varkenssector in Nederland en de Europese Unie. Waar mogelijk wordt vooruitgeblikt op de te

Nadere informatie

Deel 3. Wat doet de Europese Unie? 75

Deel 3. Wat doet de Europese Unie? 75 DEEL 3.4 DE EURO Deel 3. Wat doet de Europese Unie? 75 3.4. DE EURO DOEL - De leerlingen/cursisten ontdekken de voordelen van het gebruik van de eenheidsmunt: wisselen van geld is niet meer nodig, je spaart

Nadere informatie

Fiche Kleurrijk West-Vlaanderen OOSTENDE. Opsplitsing in nationaliteitsgroepen

Fiche Kleurrijk West-Vlaanderen OOSTENDE. Opsplitsing in nationaliteitsgroepen Fiche Kleurrijk West-Vlaanderen OOSTENDE HUIDIGE NATIONALITEIT PG2 NATIONALITEIT BIJ GEBOORTE PG 3 HUISHOUDENS PG 4 WERKZOEKENDEN PG 5 NIEUWKOMERS PG 6 Arrondissement Oostende Opsplitsing in nationaliteitsgroepen

Nadere informatie

Werkloosheid in de Europese Unie

Werkloosheid in de Europese Unie in de Europese Unie Diana Janjetovic en Bart Nauta De werkloosheid in de Europese Unie vertoont sinds 2 als gevolg van de conjunctuur een wisselend verloop. Door de economische malaise in de jaren 21 23

Nadere informatie

VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN DE REGIO'S

VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN DE REGIO'S EUROPESE COMMISSIE Brussel, 17.6.2011 COM(2011) 352 definitief VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN DE REGIO'S Tweede

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in december 2014

De arbeidsmarkt in december 2014 De arbeidsmarkt in december 2014 Datum: 14 januari 2015 Van: Stad Antwerpen Ondernemen & stadsmarketing Werk en Economie Betreft: Arbeidsmarktfiche december 2014 In deze arbeidsmarktfiche zien we 1. dat

Nadere informatie

Kopen in het buitenland: vrijstellingen voor reizigers - 2011 - Federale Overheidsdienst FINANCIEN

Kopen in het buitenland: vrijstellingen voor reizigers - 2011 - Federale Overheidsdienst FINANCIEN EENDRACHT MAAKT MACHT Kopen in het buitenland: vrijstellingen voor reizigers - 2011 - Federale Overheidsdienst FINANCIEN Hoeveel kan ik belastingvrij kopen als ik uit een land kom dat geen lid is van de

Nadere informatie

Voor Hemels koken hoef je geen Chef te zijn!!!

Voor Hemels koken hoef je geen Chef te zijn!!! Vanaf juni 2015 is naast Restaurant Ratatouille op Vischmarkt nr. 4, ons KookLokaal, Wijnkelder en CuliWinkel gevestigd. Verschillende concepten onder één dak wat Ratatouille gastronomisch helemaal compleet

Nadere informatie

Betalingsachterstand bij handelstransacties

Betalingsachterstand bij handelstransacties Betalingsachterstand bij handelstransacties 13/05/2008-20/06/2008 408 antwoorden 0. Uw gegevens Land DE - Duitsland 48 (11,8%) PL - Polen 44 (10,8%) NL - Nederland 33 (8,1%) UK - Verenigd Koninkrijk 29

Nadere informatie

België in de Europese informatiemaatschappij. Een benchmark van het bezit en het gebruik van ICT in België t.o.v. 24 Europese landen in 2006

België in de Europese informatiemaatschappij. Een benchmark van het bezit en het gebruik van ICT in België t.o.v. 24 Europese landen in 2006 België in de Europese informatiemaatschappij Een benchmark van het bezit en het gebruik van ICT in België t.o.v. 24 Europese landen in 2006 Bezit en gebruik van ICT en Internet 1 Luxemburg 2 Litouwen 3

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in november 2015

De arbeidsmarkt in november 2015 De arbeidsmarkt in november 2015 Datum: 7 december 2015 Van: Stad Antwerpen Ondernemen en Stadsmarketing Business en innovatie Betreft: Arbeidsmarktfiche november 2015 In deze arbeidsmarktfiche zien we

Nadere informatie

Internet weekbundel EU 50 MB 4,13 7 dagen geldig. 50 minuten 6,20 7 dagen geldig. Internet weekbundel EU 50 MB 4 7 dagen geldig

Internet weekbundel EU 50 MB 4,13 7 dagen geldig. 50 minuten 6,20 7 dagen geldig. Internet weekbundel EU 50 MB 4 7 dagen geldig Nieuwe roamingbundels voor voordelig bellen en internetten in de EU Om ook in de EU voordelig gebruik te kunnen maken van de mobiele telefoon, biedt Telfort Zakelijk vanaf 1 september 2013 twee interessante

Nadere informatie

Kraanwater! Wat weten kinderen hier eigenlijk van? Mei 2009. ten behoeve van:

Kraanwater! Wat weten kinderen hier eigenlijk van? Mei 2009. ten behoeve van: Kraanwater! Wat weten kinderen hier eigenlijk van? Mei 2009 ten behoeve van: Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 1 Inleiding...3 2 Conclusie...4 3 Achtergrond onderzoek...5 3.1 Doelstelling van het onderzoek...

Nadere informatie

Gecoördineerde handhavingsmaatregelen voor betere naleving consumentenrechten op reiswebsites

Gecoördineerde handhavingsmaatregelen voor betere naleving consumentenrechten op reiswebsites #sweep2013 Gecoördineerde handhavingsmaatregelen voor betere naleving consumentenrechten op reiswebsites Brussel, 14 april 2014 In 2013 bleek uit een gezamenlijke, door de Europese Commissie gecoördineerde

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in juli 2014

De arbeidsmarkt in juli 2014 De arbeidsmarkt in juli 2014 Datum: 13 augustus 2014 Van: Stad Antwerpen Ondernemen & stadsmarketing Werk en Economie Betreft: Arbeidsmarktfiche juli 2014 In deze arbeidsmarktfiche zien we 1. dat Antwerpen

Nadere informatie

Instructie: Quiz EU - Test je kennis!

Instructie: Quiz EU - Test je kennis! Instructie: Quiz EU - Test je kennis! Korte omschrijving werkvorm De leerlingen worden ingedeeld in teams. Elk team strijdt om de meeste punten. Er zijn kennisvragen en blufvragen. Bij kennisvragen kiest

Nadere informatie

Raad van de Europese Unie Brussel, 29 oktober 2014 (OR. en)

Raad van de Europese Unie Brussel, 29 oktober 2014 (OR. en) Raad van de Europese Unie Brussel, 29 oktober 2014 (OR. en) Interinstitutioneel dossier: 2014/0298 (E) 14563/14 ACP 166 FIN 764 PTOM 51 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: Besluit van de

Nadere informatie

Wie beslist wat? Duur: 30 45 minuten. Wat doet u?

Wie beslist wat? Duur: 30 45 minuten. Wat doet u? Wie beslist wat? Korte omschrijving werkvorm: De werkvorm Wie-Beslist-Wat is een variant op het spel Ren je rot. De leerlingen worden ingedeeld in teams. Elk team strijdt om de meeste punten. Er zijn kennisvragen

Nadere informatie

Drinkwaters. De les ná G-kracht. In deze les gaat het over:

Drinkwaters. De les ná G-kracht. In deze les gaat het over: De les ná G-kracht Drinkwaters In deze les gaat het over: Welke rol water speelt voor onze gezondheid Welke soorten drinkwater er zijn Hoe je water het best kunt drinken en serveren Opdracht 1: Ben jij

Nadere informatie

Kortcyclische arbeid, Op de teller!

Kortcyclische arbeid, Op de teller! Kortcyclische arbeid, Op de teller! 1 Doel Doel van dit instrument is inzicht bieden in de prevalentie (mate van voorkomen) en de effecten van kortcylische arbeid. Dit laat toe een duidelijke definiëring

Nadere informatie

Instituut voor de nationale rekeningen. Statistiek buitenlandse handel. Kwartaalbericht 2014-II

Instituut voor de nationale rekeningen. Statistiek buitenlandse handel. Kwartaalbericht 2014-II nstituut voor de nationale rekeningen Statistiek buitenlandse handel Kwartaalbericht 2014- nstituut voor de nationale rekeningen Nationale Bank van België, Brussel Alle rechten voorbehouden. De volledige

Nadere informatie

Jupiler. Portfolio JUPILER. Jupiler is een bitterzachte pils (5,2%) met een fris karakter, vlotte verteerbaarheid en een toegankelijke smaak

Jupiler. Portfolio JUPILER. Jupiler is een bitterzachte pils (5,2%) met een fris karakter, vlotte verteerbaarheid en een toegankelijke smaak Portfolio Jupiler JUPILER Jupiler is een bitterzachte pils (5,2%) met een fris karakter, vlotte verteerbaarheid en een toegankelijke smaak Smaak Toegankelijk en fris karakter, met een rijke moutsmaak Serveren

Nadere informatie

Eén manier van betalen in Europa

Eén manier van betalen in Europa Eén manier van betalen in Europa Op 1 februari 2014 is de Europese betaalmarkt een feit. Zorg ervoor dat u ruim op tijd klaar bent voor de nieuwe manier van betalen. De Europese betaalmarkt Op 1 februari

Nadere informatie

Schone technologie voor een levende aarde Bouwen aan de Nederlandse schone technologie sector

Schone technologie voor een levende aarde Bouwen aan de Nederlandse schone technologie sector Wereld Natuur Fonds Driebergseweg 10 Postbus 7 3700 AA Zeist Tel: +31 30 693 7333 Direct: Fax: +31 30 691 2064 Info@wnf.nl www.wnf.nl Schone technologie voor een levende aarde Bouwen aan de Nederlandse

Nadere informatie

1) The Coca Cola Company

1) The Coca Cola Company 2 Inhoudsopgave 1) The Coca Cola company Pagina 4 2) Missie, Visie & Kernwaarden Pagina 5 3) Het Assortiment Pagina 6 3.1 Coca Cola Regular Pagina 7 3.2 Coca Cola Light Pagina 8 3.3 Coca Cola Zero Pagina

Nadere informatie

Instructie aanvraag verblijfsvergunning voor deelname EVS

Instructie aanvraag verblijfsvergunning voor deelname EVS Instructie aanvraag verblijfsvergunning voor deelname EVS Wanneer gebruiken? Deze instructie is alleen van nut indien u een aanvraag wilt indienen voor een jongere die langer dan 3 maanden in Nederland

Nadere informatie

matige alcohol consumptie gezondheid

matige alcohol consumptie gezondheid matige alcohol consumptie positief voor gezondheid R e s u l t a t e n v a n 3 j a a r w e t e n s c h a p p e l i j k o n d e r z o e k Matige en regelmatige alcoholconsumptie heeft overall een positief

Nadere informatie

Hierbij wederom een kort overzicht van de laatste ontwikkelingen.

Hierbij wederom een kort overzicht van de laatste ontwikkelingen. - SANTPOORTSBIER INFO FEBRUARI 2014 - Beste vriend van het Santpoorts Bier, Hierbij wederom een kort overzicht van de laatste ontwikkelingen. Het Winterbier was een succes!!! Het winterbier is uitverkocht.

Nadere informatie

Europese vergelijking systemen van volwasseneneducatie en aanpak laaggeletterdheid

Europese vergelijking systemen van volwasseneneducatie en aanpak laaggeletterdheid Europese vergelijking systemen van volwasseneneducatie en aanpak laaggeletterdheid Dr. Maurice de Greef Prof. dr. Mien Segers 06-2016 Maastricht University, Educational Research & Development (ERD) School

Nadere informatie

Wie bestuurt de Europese Unie?

Wie bestuurt de Europese Unie? Wie bestuurt de Europese Unie? De Europese Unie (EU) is een organisatie waarin 28 landen in Europa samenwerken. Eén ervan is Nederland. Een aantal landen werkt al meer dan vijftig jaar samen. Andere landen

Nadere informatie

Zoete kers en sappige pruim Kwantitatief online onderzoek onder consumenten in Nederland, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk

Zoete kers en sappige pruim Kwantitatief online onderzoek onder consumenten in Nederland, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk Zoete kers en sappige pruim Kwantitatief online onderzoek onder consumenten in Nederland, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk PT 2012-28 September 2012 - Anne Marie Borgdorff Productschap Tuinbouw, Markt

Nadere informatie

21-11-2014. Product Marktbeeld Poinsettia 2014 FloraHolland productteam Bloeiend seizoen

21-11-2014. Product Marktbeeld Poinsettia 2014 FloraHolland productteam Bloeiend seizoen 21-11-2014 Product Marktbeeld Poinsettia 2014 FloraHolland productteam Bloeiend seizoen 1 21-11-2014 Historie De kerstster, kerstroos of poinsettia (Euphorbia pulcherrima), behoort tot de wolfsmelkfamilie

Nadere informatie

HOE BETAALT U? HOE ZOU U WILLEN BETALEN?

HOE BETAALT U? HOE ZOU U WILLEN BETALEN? HOE BETAALT U? HOE ZOU U WILLEN BETALEN? 2/09/2008-22/10/2008 Er zijn 329 antwoorden op 329 die voldoen aan uw criteria DEELNAME Land DE - Duitsland 55 (16.7%) PL - Polen 41 (12.5%) DK - Denemarken 20

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

DE BRIEVEN BRIGADE HET VERHAAL VAN DE EUROPESE UNIE TIJDSLIJN

DE BRIEVEN BRIGADE HET VERHAAL VAN DE EUROPESE UNIE TIJDSLIJN DE BRIEVEN BRIGADE HET VERHAAL VAN DE EUROPESE UNIE TIJDSLIJN INTRO VOOR DE LEERKRACHT Deze tijdslijn illustreert het verhaal van de Europese Unie. U kunt de tijdslijn in verschillende stukken afdrukken

Nadere informatie

Iedereen West-Vlaams!

Iedereen West-Vlaams! Iedereen West-Vlaams! / start: 2009 / West-Vlaamse identiteit + trots op eigen regio / - campagne met niet-west-vlamingen - verkiezing West-Vlaams woord en West-Vlaamse uitdrukking die niet mogen verdwijnen

Nadere informatie

Brand Bier. La Trappe Witte Trappist. La Trappe Dubbel

Brand Bier. La Trappe Witte Trappist. La Trappe Dubbel Brand Bier Brand Premium Pilsener wordt gebrouwen met meer hop. Dat geeft het pilsener zijn unieke, krachtige smaak. Het volledig volmout gebrouwen pils van Brand kenmerkt zich door de perfecte balans

Nadere informatie

HET NIEUWS. 4 Klasse voor leraren

HET NIEUWS. 4 Klasse voor leraren HET NIEUWS Vanaf 1 juli wordt België gedurende zes maanden voorzitter van de Europese Unie (EU) *** Door de invoering van de Eur 4 Klasse voor leraren BEELD VAN DE MAAND [LITOUWEN] Kotelet Kraziai, een

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in april 2015

De arbeidsmarkt in april 2015 De arbeidsmarkt in april 2015 Datum: 12 mei 2015 Van: Stad Antwerpen Ondernemen & stadsmarketing Business en innovatie Betreft: Arbeidsmarktfiche april 2015 In deze arbeidsmarktfiche zien we 1. dat Antwerpen

Nadere informatie

Ontwikkeling hoofdelijk verbruik 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2006

Ontwikkeling hoofdelijk verbruik 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2006 Bierproductie Export Import Consumptie Hoofdelijk verbruik 26.478.888 16.013.566 2.189.234 12.654.556 77,4 hl hl hl hl liter Ontwikkeling hoofdelijk verbruik 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2006 78,9

Nadere informatie

WETEN OVER WATER Spa Wateronderzoek 2014

WETEN OVER WATER Spa Wateronderzoek 2014 WETEN OVER WATER Spa Wateronderzoek 2014 ONDERZOEKSMETHODE EN STEEKPROEFSAMENSTELLING Marktonderzoeksinstituut TNS/NIPO heeft in juni 2014 in opdracht van Spadel - gespecialiseerd in het bottelen en commercialiseren

Nadere informatie

KIJK VOOR MEER INFORMATIE EN LESTIPS OP WWW.EUROPAEDUCATIEF.NL HET STARTPUNT VOOR EUROPA IN HET ONDERWIJS. werkvel - 1. Tweede Fase Havo/vwo

KIJK VOOR MEER INFORMATIE EN LESTIPS OP WWW.EUROPAEDUCATIEF.NL HET STARTPUNT VOOR EUROPA IN HET ONDERWIJS. werkvel - 1. Tweede Fase Havo/vwo werkvel - 1 De Europese Unie (EU). Je hebt er dagelijks mee te maken. Al is het alleen al omdat je niet alleen Nederlander bent, maar ook Europeaan. Of dat er bijvoorbeeld euro s in je portemonnee zitten.

Nadere informatie

Dienst Voogdij. Hoe zal deze dienst je helpen?

Dienst Voogdij. Hoe zal deze dienst je helpen? Dienst Voogdij Hoe zal deze dienst je helpen? Aankomst in België Je bent nog geen 18 en in België aangekomen zonder je vader of moeder. Je zoekt hulp of opvang, of je werd door de politie onderschept.

Nadere informatie

vrom0200983 Voorgenomen reactie van Nederland Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 4 november 2002

vrom0200983 Voorgenomen reactie van Nederland Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 4 november 2002 vrom0200983 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 4 november 2002 In mijn brief van 24 september jl. (SAS/2002075714) ben ik ingegaan op de reactie van de Europese Commissie

Nadere informatie

De internationale handel in goederen van Nederland in 2011

De internationale handel in goederen van Nederland in 2011 121 De internationale handel in goederen van Nederland in 2011 Wiel Packbier Publicatiedatum CBS-website: 18-12-2012 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. gegevens ontbreken * voorlopig cijfer ** nader

Nadere informatie

ECC-Net: Travel app. Een nieuwe mobiele applicatie voor de Europese consument bij zijn reizen in het buitenland. Informatieblad app - ECC-Net: Travel

ECC-Net: Travel app. Een nieuwe mobiele applicatie voor de Europese consument bij zijn reizen in het buitenland. Informatieblad app - ECC-Net: Travel 1 ECC-Net: Travel app Een nieuwe mobiele applicatie voor de Europese consument bij zijn reizen in het buitenland Een gezamenlijk project van het Netwerk van Europese Consumentencentra Naam van de APP ECC-Net:

Nadere informatie

Hertog Jan Karakter 3,95

Hertog Jan Karakter 3,95 BIERKAART Hertog Jan Karakter 3,95 Dankzij de uitgelezen selectie prestigemout heeft dit bier een uitzonderlijk roodkoperen kleur. De smaak is vol en romig. Het bier heeft een aangename afdronk met een

Nadere informatie

Tarieven Day Definite (export)

Tarieven Day Definite (export) Tarieven Day Definite (export) Tarief per zending DHL EUROPLUS Weight (kg) Zone 0 Zone 1 Zone 2 Zone 3 Zone 4 Zone 5 Zone 6 5 19,26 26,25 32,73 36,38 47,71 51,05 54,61 10 19,81 27,35 34,08 42,05 60,13

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-BB 2004

Examenopgaven VMBO-BB 2004 Examenopgaven VMBO-BB 2004 tijdvak 2 dinsdag 22 juni 11.30 13.00 uur ECONOMIE CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Dit examen bestaat uit 30 vragen. Voor dit

Nadere informatie

7,50 9,50 16,00 11,50 16,00 22,00 26,78 59,50 77,35

7,50 9,50 16,00 11,50 16,00 22,00 26,78 59,50 77,35 Posttarieven 2012 Post versturen binnen Nederland of naar het buitenland? Voor al uw postzaken hebben wij een passende oplossing. In deze folder vindt u de tarieven van onze meest gebruikte producten.

Nadere informatie

Fiche Kleurrijk West-Vlaanderen BRUGGE. Opsplitsing in nationaliteitsgroepen

Fiche Kleurrijk West-Vlaanderen BRUGGE. Opsplitsing in nationaliteitsgroepen Fiche Kleurrijk West-Vlaanderen BRUGGE Arrondissement Brugge HUIDIGE NATIONALITEIT PG2 NATIONALITEIT BIJ GEBOORTE PG 3 HUISHOUDENS PG 4 WERKZOEKENDEN PG 5 NIEUWKOMERS PG 6 Opsplitsing in nationaliteitsgroepen

Nadere informatie

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Exportmonitor 2011 Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Uit de Exportmonitor 2011 blijkt dat het noordelijk bedrijfsleven steeds meer aansluiting vindt bij de wereldeconomie. De Exportmonitor

Nadere informatie

Erasmus voor iedereen: EU-financiering voor 5 miljoen burgers

Erasmus voor iedereen: EU-financiering voor 5 miljoen burgers EUROPESE COMMISSIE - PERSBERICHT Erasmus voor iedereen: EU-financiering voor 5 miljoen burgers Brussel, 23 november 2011 - Tot 5 miljoen mensen, bijna tweemaal zo veel als nu, krijgen de kans om in het

Nadere informatie

restaurant la tasca Open: maandag t/m zaterdag Keuken open: 18:00-22:00 Voor groep reserveringen kunt u altijd vrijblijvend contact met ons opnemen.

restaurant la tasca Open: maandag t/m zaterdag Keuken open: 18:00-22:00 Voor groep reserveringen kunt u altijd vrijblijvend contact met ons opnemen. 1 Restaurant La Tasca Aan één van de mooiste grachten van Delft, de Voldersgracht, vindt u Restaurant La Tasca. Al sinds de opening in 1998 staan Robin en Bert hier in de keuken om met veel liefde, zorg

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Parnassusplein 5 T 070 333

Nadere informatie