regioportret ROC van twente

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "regioportret ROC van twente"

Transcriptie

1 regioportret ROC van twente

2 Regioportret Twente Een aantrekkelijk middelbaar beroepsonderwijs is kwalitatief sterk en biedt deelnemers een gevarieerd opleidingenaanbod. 6

3 MBO15 INHOUD Voorwoord 5 Inleiding 7 Keuze met het hart of het hoofd 10 > Bastiaan Koersen 19 jaar, 4e jaar student werktuigbouwkunde 12 > Lotte Waanders 19 jaar, 2e jaars student marketing & communicatie 19 Van Twente, voor Twente 20 > Jasper de Jong 20 jaar, 4e jaars student verpleegkunde 25 Twente kiest voor techniek 27 > Arthur Akkerman 20 jaar, 4e jaars student fotografie 31 Colofon 34 3

4 Regioportret Twente

5 MBO15 VOORWOORD Een aantrekkelijk middelbaar beroepsonderwijs is kwalitatief sterk en biedt deelnemers een gevarieerd opleidingenaanbod. Het afgelopen decennium is de groei van het aantal studenten in het middelbaar beroepsonderwijs hand in hand gegaan met een uitbreiding van het aantal opleidingen. Bijna een half miljoen mbo-studenten wordt via ongeveer 600 verschillende typen opleidingen voorbereid op de beroepspraktijk of een vervolgopleiding. Nu aan de groei van het aantal studenten een einde komt, is het zaak om het opleidingenaanbod tegen het licht te houden en indien nodig keuzes te maken zodat het aantal studenten per opleiding én de kwaliteit op peil blijven. In het actieplan mbo Focus op vakmanschap van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap is een doelmatiger aanbod van opleidingen één van de maatregelen die de kwaliteit en aantrekkelijkheid van het middelbaar beroepsonderwijs moet verbeteren. Opleidingen moeten goed aansluiten op de regionale arbeidsmarkt en versnippering moet worden tegengegaan. Een goede afstemming met overheden, werkgevers en andere onderwijsinstellingen in en tussen regio s is noodzakelijk. 5

6 Regioportret Twente Het Programmamanagement MBO15 ondersteunt mboinstellingen bij het verbeteren van de (macro)doelmatigheid. In vijf pilotregio s met elk een eigen karakter wordt bekeken hoe het opleidingenaanbod wordt samengesteld. Twente, waar één ROC en één AOC middelbaar beroepsonderwijs aanbieden, is één van de pilot-regio s. Deze publicatie laat als praktijkvoorbeeld zien hoe het ROC van Twente zijn opleidingenaanbod samenstelt en afstemt op de behoefte van de regionale arbeidsmarkt en de wijze waarop de onderwijsinstelling zich profileert. Hans Corstjens Programmamanager Programmamanagement MBO15 Macrodoelmatigheid November

7 MBO15 INLEIDING > 1 augustus Een belangrijke datum voor het mbo-onderwijs in de regio Twente. Twee Regionale Opleidingen Centra, het ROC Twente Plus (overwegend christelijke signatuur, hoofdvestiging in Almelo) en ROC Oost-Nederland (algemene signatuur, hoofdvestiging Hengelo), gaan samen. Een situatie waarbij twee onderwijsinstellingen elkaar nauwlettend in de gaten houden en in dezelfde regio concurreren om de gunsten van de student komt ten einde. Door de fusie ontstaat er één mbo-college in Twente, naast de groene mbo-instelling AOC-Oost. De ruim medewerkers van het ROC van Twente verzorgen beroepsopleidingen, trainingen en cursussen voor studenten en zo n cursisten. Het onderwijs wordt gegeven op vier hoofdlocaties in Almelo, Hengelo en Enschede, in-company bij bedrijven en instellingen en op talloze kleinere onderwijslocaties in Twente. Voor één van de uitgangspunten van het ROC van Twente het centraal stellen van de loopbaan van de student in het onderwijs - is het feit dat er geen concurrentie in de regio is, een belangrijk gegeven. Uit onderzoek van de Inspectie van het Onderwijs blijkt dat tientallen instellingen in de beroeps- en volwasseneneducatie zich niet alleen als samenwerkingspartners maar ook als concurrenten van elkaar zien. In hun profilering willen de instellingen zoveel mogelijk voldoen aan de opleidingsvoorkeur van studenten en is het arbeidsmarktperspectief ondergeschikt. Deelnemers moeten de opleiding kunnen volgen die 7

8 Regioportret Twente ze willen. Deze opstelling wordt gevoed door de wetenschap dat veel studenten al moeite hebben zich te motiveren voor een opleiding, laat staan voor een keuze die hen wordt opgedrongen. De instellingen zijn al blij dát deze jongeren zich inschrijven in plaats van uitvallen en geen werk hebben. Dit leidt voor populaire opleidingen tot een overaanbod of bij een afnemende belangstelling tot het beëindigen van opleidingen. Dit negatieve effect wordt versterkt door de bekostigingssystematiek. Meer deelnemers leidt tot meer inkomsten voor de instellingen. De Commissie Oudeman, die in opdracht van het ministerie van Onderwijs de bestuurbaarheid van het mbo onderzocht, concludeert dat op het gebied van macrodoelmatigheid het zelfregulerend vermogen binnen de sector beroeps- en volwasseneneducatie onvoldoende ontwikkeld is. Het grote aantal kwalificaties, het aantal kleine opleidingen en de filialisering zijn hiervan in het oog springende voorbeelden. Geadviseerd wordt dat instellingen verantwoordelijkheid moeten nemen voor het eigen portfoliobeleid, zowel wat de regionale als landelijke afstemming betreft. Het ROC van Twente heeft die verantwoordelijkheid genomen. Een situatie waarbij op korte afstand van elkaar twee vergelijkbare opleidingen met moeite in stand worden gehouden met risico s op kwaliteitverlies en negatieve financiële gevolgen, doet zich in Twente niet meer voor. Algemene opleidingen worden op twee locaties aangeboden maar de meer kapitaalintensieve opleidingen of minder gangbare opleidingen, slechts op één. Met andere onderwijsinstellingen wordt gekeken naar mogelijkheden om samen te werken. Het ROC van Twente zegt geen concurrentie nodig te hebben om tot betere prestaties te komen. Studenten, medewerkers, gemeenten, bedrijfsleven, de inspectie en andere stakeholders houden de instelling scherp. Het ROC van Twente wordt niet afgeleid door een slag om de student en 8

9 MBO15 kan de vrijkomende tijd en energie steken in verbetering van de interne organisatie, persoonlijke ontwikkeling van studenten en de kansen op het vinden van een baan. Door de fusie zijn expertise en ervaring op het gebied van loopbaanbegeleiding samengekomen en dat hebben we optimaal benut, verklaart voorzitter Hans Schutte van het College van Bestuur van het ROC van Twente. Zowel qua rendementscijfers als op het gebied van het terugdringen van voortijdig schoolverlaten scoort het ROC van Twente beter dan het landelijk gemiddelde. Een verdere professionalisering van de loopbaanbegeleiding en de interne organisatie zijn speerpunten uit de strategienota van het ROC van Twente voor de periode Het is verleidelijk om te concluderen dat doelmatigheid in het opleidingenaanbod niet gebaat is bij regionale concurrentie tussen mbo-instellingen. Die conclusie is te eenzijdig en doet andere instellingen die wel samenwerken en opleidingen afstemmen te kort. Primair is het belangrijk dat een onderwijsinstelling de dialoog aangaat met het werkveld en adequaat reageert op ontwikkelingen in het beroepsonderwijs en de vraag van de regionale arbeidsmarkt. Het ROC van Twente brengt dit in de praktijk. De instelling wil herkenbaar en aanspreekbaar zijn en staat bekend als naar buiten gericht. Op tal van manieren wordt contact onderhouden of samengewerkt met regionale partners als gemeenten, bedrijven en maatschappelijke organisaties. En deze nemen de uitgestoken hand van het ROC van Twente graag aan. De sterke onderlinge verbondenheid in Twente en het besef dat regionale samenwerking noodzakelijk is, speelt het ROC in de kaart. De combinatie van het ontbreken van concurrentie, intensieve aandacht voor de loopbaan van de student en een hechte verbondenheid met regionale partners maakt dat het ROC van Twente succes boekt met het aanbieden van een doelmatig opleidingenaanbod. 9

10 Regioportret Twente Keuze met het hart of het hoofd Het ROC van Twente biedt, verspreid over de sectoren Economie, Educatie, Gezondheid/ Welzijn en Technologie 384 opleidingen aan. Wettelijk moet er voldaan worden aan de zorgplicht arbeidsmarktperspectief uit de Wet Educatie Beroepsonderwijs. Dit betekent dat er alleen opleidingen mogen worden aangeboden waarbij studenten voldoende kansen hebben op een baan. Door samen te werken kunnen de instellingen de vraag en het aanbod van middelbare beroepsopleidingen bovenregionaal afstemmen. Arbeidsmarktprognoses hebben door fluctuaties in de economie altijd al een zekere mate van onzekerheid in zich. Het is voor een onderwijsinstelling helemaal lastig om het aanbod aan opleidingsplaatsen af te stemmen op de te vervullen vacatures. Er moet rekening gehouden worden met een doorlooptijd van enkele jaren voordat deelnemers beschikbaar zijn voor de arbeidsmarkt. Bovendien spelen het rendement (uitstroom gediplomeerden) en de vervolgstap van deelnemers (beroepskeuze, doorstuderen) een rol. Niet alleen de ontwikkeling van de economie is moeilijk te voorspellen, ook maatregelen vanuit de overheid spelen een rol. Wie had enkele jaren geleden voorzien dat door bezuinigingen de werkgelegenheid in de kinderopvang terug zou lopen?, vraagt bestuursvoorzitter Hans Schutte van het ROC van Twente zich af. Slechts voor die beroepen (kappers, sociaal pedagogisch werk, schoonheidsspecialisten) waar het aanbod overduidelijk uit de pas loopt met de vraag, beperkt het ROC van Twente het aantal opleidingsplaatsen. Het hanteert daarin wel een voorzichtig beleid. De keuzevrijheid van de student blijft belangrijk. Moet ik een 16-jarige zijn droom afnemen?, verwoordt collega-bestuurder Gerrie van Sunder het dilemma waarvoor het ROC van Twente zich geplaatst ziet. Het risico dat studenten die niet de opleiding van hun eerste keuze kunnen volgen, minder gemotiveerd raken en daardoor relatief vaker uitvallen, wordt niet uit het oog verloren. Bovendien leert de praktijk dat studenten na het behalen van hun diploma ook naar alle tevredenheid in andere sectoren aan de slag gaan. Uit een verkennend onderzoek naar de zorgplicht arbeidsmarktperspectief van de Inspectie van het Onderwijs (2009) blijkt dat mbo-instellingen deelnemers lang niet altijd goed voorlichten over het ongunstige 10

11 MBO15 Hans Schutte, bestuursvoorzitter ROC van Twente: Wij zijn er voor de regio. 11

12 Regioportret Twente Bastiaan Koersen 19 jaar, 4 e jaar student werktuigbouwkunde Mijn vader heeft een eigen staalconstructiebedrijf. Techniek heeft mij daardoor altijd aangesproken. In het vmbo heb ik heel bewust voor de richting metaal gekozen. Ik ben tevreden over het onderwijs op het ROC maar wil doorstromen naar het hbo om mij verder te ontwikkelen, met name communicatief. Ik merk om mij heen dat er minder belangstelling is voor een technische opleiding. Onze lichting werktuigbouwkunde telt maar vijftien leerlingen, een paar jaar geleden waren dit er meer dan twintig. Terwijl er wel werk genoeg is. KLEIN BINNEN GROOT Het ROC van Twente werkt sinds een aantal jaren met het klein binnen groot model. Dit is het antwoord op onvrede onder docenten en studenten over de schaalgrootte en daarmee gepaard gaande bureaucratie. Er wordt sindsdien gewerkt met 80 onderwijsteams die een grote mate van vrijheid hebben om het onderwijs in te richten. Hier tegenover staat de verantwoordelijkheid voor de betrokken docenten om prestaties te leveren en de professionele standaarden te bewaken. De prestaties van de onderwijsteams worden sinds dit jaar integraal gemonitord waarbij in één model te zien is hoe de opleidingen scoren op onderdelen als medewerkerstevredenheid, financiën en het percentage studenten dat een diploma haalt. Het ROC van Twente heeft onder het credo rust, reinheid en regelmaat gedegen en goed georganiseerd onderwijs hoog op de agenda gezet. 12

13 MBO15 arbeidsmarktperspectief. Bijna alle onderzochte opleidingen bieden via websites op een sterk promotionele toon wel informatie aan over het beroep en de branche maar slechts een enkele opleiding verwijst naar sites waar informatie over kans op werk staat. Over opleidingen waarbij er weinig kans is op werk, wordt vrijwel nooit relevante informatie over het arbeidsmarktperspectief verstrekt. Hierbij speelt een rol dat instellingen prognoses over dat perspectief vaak niet goed bruikbaar vinden. Ook het ROC van Twente brengt in de voorlichting richting instromende studenten het arbeidsmarktperspectief niet specifiek ter sprake. De instelling vindt dit vooral een taak van het vmbo. In die fase moet het arbeidsmarktperspectief duidelijk geschetst worden, want veel kinderen vinden alles leuk, zegt Cas van Kamperdijk, directeur beroepskolom van het ROC van Twente. Uit een eigen onderzoek van het ROC van Twente (2006) naar het studiekeuzegedrag blijkt dat het beroep een belangrijke rol speelt. Voor tachtig procent van de vierdejaars leerlingen vmbo is dit de belangrijkste reden om voor een vervolgopleiding te kiezen. Van de eerstejaars ROC-studenten heeft het merendeel (72%) een opleiding gekozen vanwege het beroep dat ze willen uitoefenen. Het ROC van Twente concentreert de beroepsopleidingen zoveel mogelijk op de hoofdlocaties in Enschede, Hengelo en Almelo en wil versplintering tegengaan. Algemene opleidingen worden doorgaans op twee locaties aangeboden maar relatief dure opleidingen (bijv. horeca, techniek) of opleidingen met geringe belangstelling (bijv. VAVO) slechts op één. Het is doelmatig en vergroot de kwaliteit van het onderwijs. 13

14 Regioportret Twente Dat is de grote slag die we door de fusie gemaakt hebben, verklaart bestuursvoorzitter Hans Schutte. Diverse gemeenten hebben moeite met dit beleid en vragen het ROC van Twente om op meer locaties opleidingen aan te bieden. Zo wil Enschede graag een horecaopleiding en Hellendoorn beroepsonderwijs in de eigen gemeente. Concentratie van opleidingen staat ook op gespannen voet met de wens van studenten om dicht bij huis onderwijs te volgen. Het risico bestaat dat studenten (uit met name West-Twente) kiezen voor een mbo-opleiding in Deventer of Zwolle, of een opleiding gaan volgen die wel dicht bij huis wordt gegeven maar niet hun eerste keuze is. Het ROC van Twente houdt weloverwogen vast aan de spreiding van opleidingen. Schutte: Dat is het beste voor de regio. Alleen zo houd je langdurig opleidingen in stand, kun je de kwaliteit garanderen en kan het voor ons financieel uit. Mijn ervaring is dat als we dat aan gemeenten uitleggen, ze er begrip voor hebben. Schutte wijst op het feit dat op de lijst van zwakke opleidingen van de Inspectie van het Onderwijs relatief veel kleine opleidingen staan. Geen massa is een probleem. INTEGRATIE In het gebouw van de Academie Life Science, Engineering & Design van Hogeschool Saxion in Enschede is het verschil tussen mbo en hbo nauwelijks waarneembaar. De Laboratorium- en Procestechniekopleiding van het ROC van Twente is hier geïntegreerd en maakt gebruik van dezelfde faciliteiten. Zeven regionale bedrijven die gebaat zijn bij de opleiding van procestechnologen proberen de aantrekkelijkheid van de opleiding te vergroten door middel van gastlessen, stageplaatsen en promotie van het vak. Afzonderlijk hadden Saxion en het ROC van Twente moeite om deze relatief dure opleidingen te bekostigen. Voorzitter Wim Boomkamp van het College van Bestuur van Saxion ziet ook een inhoudelijke winst. Vanuit een facilitaire samenwerking zie je dat de opleidingen ook inhoudelijk gaan integreren. Door intensief samen te werken, ontstaat er bijna één doorlopend leertraject wat de doorstroming bevordert. Het lijkt dé oplossing voor (financieel) bedreigde opleidingen maar mbo en hbo-opleidingen kunnen niet per definitie worden samengevoegd, zo is de ervaring. Als voorbeeld noemt Boomkamp de textielopleidingen van Saxion en het ROC van Twente. Omdat de opleidingen op korte afstand van elkaar gegeven worden, is er wel eens gekeken naar de mogelijkheden om samen te voegen maar cultuurverschillen beletten een intensieve samenwerking. 14

15 MBO15 Er is geen financiële noodzaak om in het opleidingenaanbod te schrappen. Het ROC van Twente is financieel gezond. De liquiditeit en solvabiliteit liggen weliswaar onder het landelijk gemiddelde (benchmark MBO-raad) maar dit wordt verklaard doordat in de periode in totaal 160 miljoen euro in nieuwbouw is geïnvesteerd. Het positieve exploitatieresultaat bedroeg in euro. Dit betekent niet dat geld geen rol speelt. De instelling hanteert de filosofie dat het een kwalitatief hoogwaardig en arbeidsmarktrelevant opleidingenaanbod wil aanbieden, mits bedrijfseconomisch verantwoord. Dat kan betekenen dat opleidingen die een te groot financieel beslagleggen, stop worden gezet. Sinds de oprichting van het ROC van Twente is dit nog niet gebeurd. De schaalgrootte van het ROC van Twente is in dit verband een voordeel. Opleidingen waar geld op toe moet worden gelegd, kunnen blijven bestaan omdat andere opleidingen geld overhouden. Wim Boomkamp, bestuursvoorzitter Saxion: Het is niet zo erg als studenten meer voor een technische opleiding kiezen. 15

16 Regioportret Twente Alternatief voor het beëindigen van opleidingen is bundeling van krachten met het bedrijfsleven of andere onderwijsinstellingen. Het ROC van Twente en Hogeschool Saxion hebben in 2009 hun (relatief dure) laboratoriumopleidingen samengevoegd. (zie kader integratie ). Het ROC wil ook kijken of er met het AOC- Oost efficiencywinst te boeken is bij opleidingen die raakvlakken met elkaar hebben. Ook met het vmbo worden mogelijkheden voor samenwerking verkend. Belangrijke reden om op eigen kracht of via samenwerking een dure opleiding in de benen te houden, is de behoefte van het bedrijfsleven. Dat is gebaat bij de instandhouding van een opleiding en de instroom van geschoold personeel op de arbeidsmarkt. Om diezelfde reden worden nieuwe opleidingen alleen gestart als daar vanuit het bedrijfsleven nadrukkelijk vraag naar is. Een voorbeeld is de nieuwe opleiding Mechatronica niveau 4, die dit studiejaar is opgezet op verzoek van bedrijven die in deze technische discipline opereren en een toenemende behoefte hebben aan gekwalificeerd personeel. Een nauwe samenwerking met vmbo en hbo kan worden gezien als een vorm van verticale doelmatigheid. Het naadloos op elkaar aan laten sluiten van opleidingen en daar waar mogelijk samen op te trekken, vergroot de efficiency en kwaliteit van het onderwijs. Het ROC van Twente beijvert zich voor de vorming van een stevige beroepskolom vmbo-mbohbo. Met de scholen voor praktijkonderwijs is een samenwerkingsovereenkomst gesloten en met vmbo-scholen en het AOC- Oost een aansluitingsnetwerk gevormd. Er wordt door het ROC voorlichting SCHOLINGSBOULEVARD Het ROC van Twente heeft in 2007 samen met twee scholen voor voortgezet onderwijs in Enschede de zogeheten Scholingsboulevard opgezet. Huisvesting onder één dak, kleinschaligheid en het ontbreken van schotten tussen vmbo en mbo zijn belangrijke kenmerken van dit experiment dat de doorstroming moet bevorderen. In één onderwijstraject kunnen leerlingen zowel hun vmbo als mbo-diploma (niveau 1 of 2) halen. In de aanloop en na de start werd het project geconfronteerd met praktische problemen, onvrede bij ouders en hogere kosten waardoor het ambitieniveau naar beneden is bijgesteld. Het was een brug te ver, zegt Cas van Kamperdijk, directeur beroepskolom van het ROC van Twente. Mogelijk wordt de huidige bijdrage van het ROC van Twente - het aanbieden van enkele opleidingen op het gebied van Zorg en Welzijn in de toekomst uitgebreid. 16

17 MBO15 gegeven op vmbo-scholen en via een centraal digitaal informatiesysteem kan de loopbaanontwikkeling van individuele leerlingen op de voet worden gevolgd. Het netwerk leidt tot intensievere contacten tussen (docenten) van de deelnemende scholen, een warme aansluiting vmbombo en terugdringing van het voortijdig schoolverlaten. In de periode 2005/2006 tot 2009/2010 is het aantal voortijdige schoolverlaters bij het ROC van Twente met bijna een kwart (23,9%) gedaald. Landelijk is deze vermindering in het mbo 18 %. Vanuit het ROC van Twente stroomt vijftig procent van de niveau-4 gediplomeerden door naar het hbo. Maar net als elders in Nederland wordt deze doorstroming gekenmerkt door een relatief grote uitval. Twintig procent van de mbo-ers valt binnen een jaar weer uit (HBO Raad, 2010). Om deze uitval terug te dringen én de kwaliteit van de doorstromers te vergroten is het ROC van Twente samen met Saxion een project gestart. Met behulp van extra lessen worden potentiële doorstromers in het derde en vierde studiejaar door mbo en hbo-docenten voorbereid op het hbo-onderwijs. Op sectorniveau zijn aparte afspraken gemaakt. Zo kunnen mbostudenten Handel na het volgen van een speciaal programma instromen in het tweede jaar van de hbo-opleiding Small Business & Retail Management. Bestuursvoorzitter Wim Boomkamp van Saxion Hogeschool betitelt de samenwerking met het ROC van Twente als goed. Het opleidingenaanbod en de kwaliteit van het onderwijs beschouwt hij primair de eigen verantwoordelijkheid van het ROC van Twente. Dat moeten ze autonoom kunnen bepalen. 17

18 Regioportret Twente UITDAGING Het ROC van Twente is de afgelopen jaren gestart met enkele TOP opleidingen. Deze opleidingen, zoals het Johan Cruyff College (sport en management) en de Cas Spijkers Academie (horeca, keuken/bediening) zijn vernoemd naar erkende vakmensen om aan te geven dat het onderwijs er op een hoog niveau ligt. Het ROC van Twente reageert hiermee op de roep van studenten om meer te worden uitgedaagd. In de TOP opleidingen moeten studenten op de top van hun kunnen presteren. Soms wordt de lat te hoog gelegd. De Willem Nijholt-academie (zang en dans) kwam in Twente niet van de grond. Er was weliswaar bij de audities een grote belangstelling maar niemand kon aan de gestelde eisen voldoen. De bredere artiestenopleiding op mbo-niveau 4 is wel succesvol. Behalve via een nauwe samenwerking met andere onderwijsinstellingen kan volgens het ROC van Twente de doelmatigheid ook verbeterd worden door meer gebruik te maken van technische mogelijkheden. Het ROC van Twente ziet in dat opzicht vooral mogelijkheden op het gebied van (digitaal) afstandsonderwijs. Een elektronische leeromgeving zou ook in het contractonderwijs, dat ook buiten de regio wordt gegeven, kunnen leiden tot meer efficiency. In de discussie over meer doelmatigheid in het onderwijs zijn de mogelijkheden van e-learning in de ogen van het ROC van Twente tot dusver onderbelicht. Er is geen financiële noodzaak om in het opleidingenaanbod te schrappen. 18

19 MBO15 Lotte Waanders 19 jaar, 2 e jaars student marketing & communicatie Na het vmbo heb ik eerst een toeristische opleiding gevolgd, maar dat beviel me niet. Na een half jaar ben ik gestopt en heb me via een stage en testen georiënteerd op wat ik wel leuk zou vinden. Nu weet ik zeker dat ik in de communicatiesector aan de slag wil. Communicatieadviseur bij een groot bedrijf of instelling lijkt me leuk werk. De kansen op een baan spelen wel een rol bij mijn studiekeuze. In de toeristische sector zie je dat door de komst van internet de werkgelegenheid achteruit loopt. Deze opleiding is veel breder. 19

20 Regioportret Twente Van Twente, voor Twente De naam ROC van Twente is in 2004 niet voor niets gekozen. Het is in de letterlijke betekenis van het woord het ROC ván Twente; een instelling die nauw verweven is met de regio en waar de helft van alle werknemers in Twente zijn mbo-opleiding heeft gevolgd. Het ROC voelt zich medeverantwoordelijk voor de ontwikkeling van de regio en neemt hierbij een dienende rol aan. Wij zijn van en voor Twente, niet voor onszelf, is een veelgehoorde uitspraak. Het ROC van Twente wil zich in de haarvaten van de samenleving nestelen en onder de noemer Noaberschap 2.0 de aloude burenhulp op het Twentse platteland een nieuwe invulling geven. Zoals in vroegere boerengemeenschappen buren (noabers) elkaar hielpen bij gebrek aan centrale voorzieningen, wil het ROC van Twente van maatschappelijke betekenis zijn voor de regionale partners. Die partners (gemeenten, onderwijsinstellingen, bedrijfsleven etc) zijn met elkaar verbonden via reguliere samenwerkingsverbanden maar ook via talloze netwerken. Twente kent een relatief hoge netwerkdichtheid en een bijbehorend saamhorigheidsgevoel. Lokale belangen, tussen bijvoorbeeld gemeenten, kunnen weliswaar verschillen maar op hoofdlijnen is er consensus over de gewenste ontwikkeling van de regio. Grote netwerkorganisaties als de Industriële Kring Twente vervullen een bindende rol maar er worden ook per branche of aandachtsgebied (regiopromotie, innovatie) coalities gesmeed. Zelfs incidenteel, zoals tijdens de huidige economische crisis, worden overlegpodia in het leven geroepen waar vertegenwoordigers van overheid, bedrijfsleven, onderwijs- en onderzoeksinstellingen elkaar ontmoeten. Het ROC van Twente is in veel van die netwerken vertegenwoordigd. De relaties zijn hecht en dicht, vat ROC- bestuurder Gerrie van Sunder samen. Niet alleen op bestuurlijk niveau, maar ook uitvoerend (bijv. docenten) worden verbindingen gelegd. De veertien Twentse gemeenten werken bestuurlijk samen in de Regio Twente. Dit samenwerkingsverband vervult gemeenschappelijke taken op het gebied van onder meer verkeer en vervoer, recreatie en toerisme, ruimtelijke ordening en economische zaken. Het ROC van Twente voert met elke afzonderlijke gemeente 20

21 MBO15 minimaal één keer per jaar bilateraal overleg. Hier komen onderwerpen als de plaatselijke werkgelegenheid, sportvoorzieningen, gezondheid en jeugd aan de orde en welke rol het ROC hierin kan spelen. Ze luisteren goed naar wat de regio wil, oordeelt wethouder Jeroen Hatenboer van de gemeente Enschede. Wat hem betreft mogen ROC s de vrijheid krijgen om in hun beleid meer regionale accenten aan te brengen. Die ruimte moet er zijn. Nederland is niet één grijs gebied, elke regio is anders. Voor de overheden is de actieve betrokkenheid van het ROC van Twente met name belangrijk voor de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt. In Twente worden vraag en aanbod op de arbeidsmarkt afgestemd in het Platform Onderwijs Werk en Inkomen (POWI). In dit orgaan werken werkgevers 21

22 Regioportret Twente (VNO/NCW, MKB), onderwijsinstellingen (hbo, mbo), UWV-Werkplein en overheid (gemeenten, Regio Twente en de provincie Overijssel) op bestuurlijk en ambtelijk niveau samen. Het aantal deelnemers is beperkt er wordt gewerkt met vertegenwoordigers namens de genoemde geledingen waardoor de afstemming snel kan plaats vinden. Het centrale overleg ondervangt een probleem dat in veel regio s speelt: een ingewikkeld en bureaucratisch systeem met verschillende overleggremia waarbij het totaaloverzicht ontbreekt en initiatieven niet op elkaar worden afgestemd. Het POWI monitort de ontwikkelingen op de Twentse arbeidsmarkt en zet projecten op die ten goede komen aan de economische versterking van de hele regio. In 2009 is een arbeidsmarktplan gemaakt waarin speciale aandacht is voor de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt. Om de jeugdwerkloosheid terug te dringen zijn acties in werking gesteld voor het creëren van (tijdelijke) banen, werkervaringsplaatsen en leerarbeidsovereenkomsten voor ROCstudenten. Voorzitter Myra Koomen van het POWI oordeelt positief over de opstelling en bijdrage van het ROC van Twente. Met name bij het terugdringen van de jeugdwerkloosheid vervult het ROC een belangrijke rol. Jaarlijks hebben ongeveer van de studenten die met een diploma het ROC verlaten geen duidelijk toekomstbeeld. Het ROC beschikt over de naw-gegevens van deze studenten waardoor ze doelgericht kunnen worden benaderd voor een vervolgstudie, leerwerktraject of baan. Koomen, tevens wethouder in Enschede, constateert dat één ROC in een regio voordelen biedt: SLAGKRACHT Door de economische crisis staat de instroom bij de regionale opleidingsverbanden voor de bouw onder druk. In POWI-verband is er geld vrijgemaakt zodat dit BBL-traject overeind blijft. Om de instroom op peil te krijgen wordt met financiële steun van het POWI geprobeerd jongeren uit andere branches te interesseren voor een carrière in de bouw. Daarnaast wordt via het UWV de reguliere (BOL) bouwopleiding van het ROC van Twente onder de aandacht gebracht bij jongeren. Ook krijgt het ROC van Twente hulp van de POWI-partners bij het zoeken naar stageplaatsen. De beschikbare aanvullende projectfinanciering, de korte lijnen en de verbindingen zijn belangrijke redenen voor het ROC van Twente om serieus te investeren in de samenwerking binnen het POWI. Het lijkt een bureaucratisch geheel, maar het levert ons veel op, zegt bestuurder Gerrie van Sunder van het ROC van Twente. 22

23 MBO15 POWI-voorzitter Myra Koomen: Het ROC van Twente vervult een belangrijke rol. 23

24 Regioportret Twente Met twee ROC s in één regio is het lastiger om gezamenlijk om tafel te zitten om afspraken te maken over het arbeidsmarktbeleid. Het ROC van Twente vervult ook een actieve rol in de Twente Techniekagenda Onderwijs Arbeidsmarkt (TTOA). Dit netwerk van overheid, onderwijs en ondernemers wil de technische sector in Twente versterken door onder meer door de (zij)instroom en doorstroom van technici en technologen te bevorderen. De TTOA sluit nauw aan bij andere regionale programma s voor de technische sector, zoals het Innovatieplatform Twente, Kennispark Twente, TechniekTalent. nu en het Convenant Leren en Werken. Op diverse manieren staat het ROC van Twente rechtstreeks in contact met bedrijven en brancheorganisaties. Dit gebeurt via de aan het onderwijssysteem gelieerde overlegvormen zoals de werkveld- en examencommissies en de beroepspraktijkvorming (stages en werkend leren). Er zijn in Twente 8000 leerwerkbedrijven. De aansluiting onderwijsarbeidsmarkt is continu onderwerp van gesprek. Ondernemers pleiten bijvoorbeeld voor opleidingen die meer aansluiten bij de specifieke situatie in hun branche of vragen juist meer aandacht voor algemene competenties als taal, rekenen en sociale vaardigheden. De contacten met het bedrijfsleven stellen het ROC van Twente in staat op bovenop de landelijke geformuleerde kwalificatie-eisen een regionaal sausje over het onderwijs leggen. De centraal geformuleerde kwalificatie-eisen, worden door het bedrijfsleven soms als te algemeen ervaren. Een voorbeeld van het leggen van regionale accenten is te vinden bij de bouwopleiding van het ROC van Twente in Vroomshoop. Daar wordt op verzoek van het bedrijfsleven een houtopleiding anders vormgegeven, zodat studenten voldoen aan de eisen van zowel de bouwbedrijven als de meubelindustrie. ONDERWIJSDAG Twee maal per jaar is een delegatie van de VMO, de branchevereniging van industriële maakbedrijven in Oost-Nederland, te gast bij het ROC van Twente. Tijdens deze onderwijsdag praat het ROC de ondernemingen bij over de ontwikkelingen in de technische opleidingen en doen de bedrijven dat over de ontwikkelingen in hun branche. Onze leden die in de automotive-industrie werken, merken dat door de opmars van computers er minder automonteurs nodig zullen zijn. Dat brengen we dan over. En als het ROC wil beginnen met een opleiding decorbouw brengen wij onze twijfels over of in die sector wel voldoende werk te vinden is. Het ROC pakt dat goed op, zegt directeur Martin Leushuis van VMO. 24

Arbeidsmarktagenda 21

Arbeidsmarktagenda 21 Arbeidsmarktagenda 21 Topsectoren en de HCA Voor de twee agrarische topsectoren is een Human Capital Agenda opgesteld met als doel, de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt te verbeteren, zowel

Nadere informatie

Hoofdlijnenakkoord voor het inrichten van een Regionaal Arrangement Beroepsonderwijs Amsterdam

Hoofdlijnenakkoord voor het inrichten van een Regionaal Arrangement Beroepsonderwijs Amsterdam Afdeling Onderwijs, Jeugd en Educatie Team Onderwijs VO Hoofdlijnenakkoord voor het inrichten van een Regionaal Arrangement Beroepsonderwijs Amsterdam Betrokken partijen: De instellingen voor Beroepsonderwijs

Nadere informatie

Afsprakenkader. Partners in Leren en Werken in. Zorg en Welzijn Zeeland. Vastgesteld in de FluenZ Adviesraad. ViaZorg

Afsprakenkader. Partners in Leren en Werken in. Zorg en Welzijn Zeeland. Vastgesteld in de FluenZ Adviesraad. ViaZorg Afsprakenkader Partners in Leren en Werken in Zorg en Welzijn Zeeland ViaZorg 2014 Vastgesteld in de FluenZ Adviesraad INHOUD Inleiding 1. Hoe kunnen de opleidingen kwalitatief beter en vooral uitdagender?

Nadere informatie

Het vmbo van de toekomst. Strategische alliantie vmbo-mbo? Succesvol samenwerken kan!

Het vmbo van de toekomst. Strategische alliantie vmbo-mbo? Succesvol samenwerken kan! Het vmbo van de toekomst Strategische alliantie vmbo-mbo? Succesvol samenwerken kan! Voorstellen Mirjam Bosch, plv. directeur CSV Veenendaal Dennis Heijnens, adviseur bij Actis Advies Programma deelsessie

Nadere informatie

Presteren met Plezier en Passie

Presteren met Plezier en Passie Onze strategische uitgangspunten voor de periode 01-01 In deze korte strategienotitie treft u de speerpunten aan van het ROC van Twente voor de komende jaren. Zes uitgangspunten vormen tezamen het kader

Nadere informatie

De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301

De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301 De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301 ROC van Twente - Hengelo In januari 2004 is de afdeling Handel van het toenmalige ROC Oost- Nederland, School voor Economie en ICT, locatie Hengelo - nu

Nadere informatie

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen Een regio om trots

Nadere informatie

Bijlage 2. Human Capital Agenda s

Bijlage 2. Human Capital Agenda s Bijlage 2 Capital s De topsectoren gaan een human (onderwijs en scholing) voor de langere termijn opstellen en zullen onderwijsinstellingen hierbij betrekken. De s bevatten o.a. een analyse van de behoefte

Nadere informatie

Via de wijk aan het werk

Via de wijk aan het werk Via de wijk aan het werk Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn en sport.

Nadere informatie

Van mbo en havo naar hbo

Van mbo en havo naar hbo Van mbo en havo naar hbo Dick Takkenberg en Rob Kapel Studenten die naar het hbo gaan, komen vooral van het mbo en de havo. In het algemeen blijven mbo ers die een opleiding in een bepaald vak- of studiegebied

Nadere informatie

Onszelf vernieuwen om onszelf te blijven. De economische route voor de regio Stedendriehoek

Onszelf vernieuwen om onszelf te blijven. De economische route voor de regio Stedendriehoek Onszelf vernieuwen om onszelf te blijven De economische route voor de regio Stedendriehoek 1In de regio Stedendriehoek is het prima wonen, recreëren en werken. De regionale economie is veelzijdig van aard.

Nadere informatie

Aandacht voor jouw ambitie!

Aandacht voor jouw ambitie! Aandacht voor jouw ambitie! ROC Rivor is hét opleidingscentrum van regio Rivierenland. Wij bieden een breed scala aan opleidingen, cursussen en trainingen voor jongeren en volwassenen. Toch zijn we een

Nadere informatie

M200608. Vooral anders. De kwaliteit van het personeel van de toekomst. Frans Pleijster

M200608. Vooral anders. De kwaliteit van het personeel van de toekomst. Frans Pleijster M200608 Vooral anders De kwaliteit van het personeel van de toekomst Frans Pleijster Zoetermeer, september 2006 De Werknemer van de toekomst Van alle ondernemingen in het midden- en kleinbedrijf verwacht

Nadere informatie

Onderzoeksrapport: zorgelijke terugloop leerwerkplekken mbo

Onderzoeksrapport: zorgelijke terugloop leerwerkplekken mbo Onderzoeksrapport: zorgelijke terugloop leerwerkplekken mbo - Algemene daling in aantal mbo-studenten. Deze daling wordt grotendeels veroorzaakt door de afname van het aantal leerwerkplekken. - Vooral

Nadere informatie

Hoofdlijnen voor het plan van aanpak voor de bestrijding van jeugdwerkloosheid 2013 2014

Hoofdlijnen voor het plan van aanpak voor de bestrijding van jeugdwerkloosheid 2013 2014 Hoofdlijnen voor het plan van aanpak voor de bestrijding van jeugdwerkloosheid 2013 2014 Aanpak jeugdwerkloosheid In een brief van 5 maart jl. hebben de Ministeries van SZW en OCW aangegeven dat zij een

Nadere informatie

Een goede loodgieter, daar zit iedereen om te springen

Een goede loodgieter, daar zit iedereen om te springen Gemeente Den Haag Een goede loodgieter, daar zit iedereen om te springen Den Haag werkt aan betere aansluiting onderwijs op arbeidsmarkt Bedrijfsleven, onderwijs en bestuurders in de regio Den Haag slaan

Nadere informatie

Toptechniek en Techniekpact. Een duurzame route

Toptechniek en Techniekpact. Een duurzame route Toptechniek en Techniekpact Een duurzame route Toptechniek en Techniekpact Een duurzame route In, door en uitstroom in de Techniek Techniekpact 3 Actielijnen: Kiezen voor techniek Leren in de techniek

Nadere informatie

Leeftijdbewust personeelsbeleid De business case

Leeftijdbewust personeelsbeleid De business case Leeftijdbewust personeelsbeleid De business case Inleiding Binnen de sector ziekenhuizen is leeftijdsbewust personeelsbeleid een relevant thema. De studie RegioMarge 2006, De arbeidsmarkt van verpleegkundigen,

Nadere informatie

De chemie tussen onderwijs en bedrijfsleven; een natuurlijk bondgenootschap

De chemie tussen onderwijs en bedrijfsleven; een natuurlijk bondgenootschap De chemie tussen onderwijs en bedrijfsleven; een natuurlijk bondgenootschap Kwaliteitscentrum Examinering (KCE) Het Kwaliteitscentrum Examinering beoordeelt de kwaliteit van de examens van alle beroepsopleidingen

Nadere informatie

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Stimuleringsproject LOB in het mbo Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Samenwerken aan LOB Jongeren beter toerusten voor het maken van passende keuzes in de eigen loopbaan door bewust

Nadere informatie

Opleidingsinitiatief. Elektrotechniek Mechatronica Werktuigbouw Fijnmechanisch

Opleidingsinitiatief. Elektrotechniek Mechatronica Werktuigbouw Fijnmechanisch Opleidingsinitiatief Elektrotechniek Mechatronica Werktuigbouw Fijnmechanisch Aanleiding Demografische ontwikkelingen Leeftijdsklasse 1950 2008 Tot 20 jaar 37% 24% 20-40 jaar 29% 26% 40-65 jaar 25% 35%

Nadere informatie

Aanzet tot ontwikkelen van een arbeidsmarktvisie. Zorg en Welzijn West Brabant. Januari 2012, versie 0.1

Aanzet tot ontwikkelen van een arbeidsmarktvisie. Zorg en Welzijn West Brabant. Januari 2012, versie 0.1 Aanzet tot ontwikkelen van een arbeidsmarktvisie Zorg en Welzijn West Brabant Januari 2012, versie 0.1 1 2 Inhoud 1. Inleiding... 5 2. Algemene cijfers Arbeidsmarkt Zorg & Welzijn... 6 2.1 Omvang arbeidsmarkt...

Nadere informatie

Visie op Loopbaanoriëntatie en begeleiding

Visie op Loopbaanoriëntatie en begeleiding Visie op Loopbaanoriëntatie en begeleiding regio s-hertogenbosch en omgeving LOB is een verzameling van activiteiten binnen een loopbaangerichte leeromgeving om jongeren actief te laten werken aan hun

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2007 2008 31 200 VIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2008 Nr. 183 BRIEF

Nadere informatie

Onderzoek Alumni Bètatechniek

Onderzoek Alumni Bètatechniek Onderzoek Alumni Bètatechniek 0 meting - Achtergrond Eén van de knelpunten op de Nederlandse arbeidsmarkt is een tekort aan technisch geschoolden. De Twentse situatie is hierin niet afwijkend. In de analyse

Nadere informatie

Quickscan ICT 2012 samenvatting

Quickscan ICT 2012 samenvatting Quickscan ICT 2012 samenvatting Vraag & aanbod personeel in de ICT sector KBB 2012.25 Curaçao, november 2013 Kenniscentrum Beroepsonderwijs Bedrijfsleven Curaçao kenniscentrum beroepsonderwijs bedrijfsleven

Nadere informatie

short-logo NATIONAAL TECHNIEKPACT 2020 SAMENVATTING ÉÉN JAAR NA ONDERTEKENING RAPPORTAGE

short-logo NATIONAAL TECHNIEKPACT 2020 SAMENVATTING ÉÉN JAAR NA ONDERTEKENING RAPPORTAGE RAPPORTAGE NATIONAAL TECHNIEKPACT 2020 ÉÉN JAAR NA ONDERTEKENING SAMENVATTING short-logo MEI 2014 go Pagina 2 SAMENVATTING RAPPORTAGE NATIONAAL TECHNIEKPACT 2020 ÉÉN JAAR NA ONDERTEKENING Met het doel

Nadere informatie

Verslag van de internetconsultatie

Verslag van de internetconsultatie Verslag van de internetconsultatie In de periode van 4 juli tot 8 september is het wetsvoorstel voor internetconsultatie opengesteld. Er zijn iets minder dan veertig reacties binnengekomen, over het algemeen

Nadere informatie

SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL NOORD PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016

SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL NOORD PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016 SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL NOORD & PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016 --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Welkom in TECHNUM! KwaliteitsKring Zeeland 14-02-08

Welkom in TECHNUM! KwaliteitsKring Zeeland 14-02-08 Welkom in TECHNUM! KwaliteitsKring Zeeland 14-02-08 TECHNUM in vogelvlucht Wat is Technum Welke participanten Waarom noodzakelijk Waar we voor staan Wat onze ambities zijn TECHNUM Zelfstandige onderwijsvoorziening

Nadere informatie

Macrodoelmatigheid Creatieve Opleidingen MBO Noord-Holland 2014-2015 Jos Teunen GOC

Macrodoelmatigheid Creatieve Opleidingen MBO Noord-Holland 2014-2015 Jos Teunen GOC Macrodoelmatigheid Creatieve Opleidingen MBO Noord-Holland 2014-2015 Jos Teunen GOC Werkgelegenheidsontwikkeling In onderstaande grafiek is de ontwikkeling van de werkgelegenheid specifiek voor mbo ers

Nadere informatie

Wat gaan we doen? Colofon. Almeerse Scholen Groep. Koersplan maart 2015

Wat gaan we doen? Colofon. Almeerse Scholen Groep. Koersplan maart 2015 Colofon De uitgebreide versie van het ASG Koersplan 2015-2018 kunt u vinden op www.almeersescholengroep.nl. Dit is een uitgave van de Almeerse Scholen Groep. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd

Nadere informatie

FACTSHEET Verwante en niet-verwante doorstroom in de beroepskolom

FACTSHEET Verwante en niet-verwante doorstroom in de beroepskolom FACTSHEET Verwante en niet-verwante doorstroom in de beroepskolom In het Nederlands onderwijsbestel moeten kinderen op jonge leeftijd belangrijke keuzes maken die de rest van hun loopbaan beïnvloedt. De

Nadere informatie

Districtsactiviteitenplan 2014 district Zuid-Holland

Districtsactiviteitenplan 2014 district Zuid-Holland Districtsactiviteitenplan 2014 district Zuid-Holland Basisprincipe DAP 2014 Bij het Districtsactiviteitenplan 2014, hierna DAP 2014, zijn de volgende aspecten van belang: Centrale thema s 2014 Kansen grijpen

Nadere informatie

Lesbrief. Ontwikkelingen op de arbeidsmarkt

Lesbrief. Ontwikkelingen op de arbeidsmarkt Lesbrief Ontwikkelingen op de arbeidsmarkt Inleiding Het aantrekkelijke van loopbaan en burgerschap is dat het voortdurend in beweging is. Onze samenleving is dynamisch; er vinden continu veranderingen

Nadere informatie

MBO OPLEIDINGEN VOOR TOPSPORTERS EN TALENTEN

MBO OPLEIDINGEN VOOR TOPSPORTERS EN TALENTEN MBO OPLEIDINGEN VOOR TOPSPORTERS EN TALENTEN Sport & Business: Medewerker Marketing & Communicatie Medewerker Evenementenorganisatie Nijmegen 2016-17 JOHAN CRUYFF COLLEGE UNIVERSITY INSTITUTE Johan Cruijff

Nadere informatie

Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Noord-Holland

Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Noord-Holland Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Noord-Holland Overview Hieronder wordt ingegaan op een aantal arbeidsmarktaspecten in de regio Noord-Holland, die op basis van de resultaten van het huidige monitoronderzoek

Nadere informatie

Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Gelderland

Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Gelderland Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Gelderland Overview Hieronder wordt ingegaan op een aantal arbeidsmarktaspecten in de regio Gelderland, die op basis van de resultaten van het huidige monitoronderzoek

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Navigatie techniekpact

Navigatie techniekpact Navigatie techniekpact Beleidsthema s en - doelen Beleid in cijfers Beleidsinstrumentarium EZ 1 Versie oktober 2015 Beleidsthema s en doelen techniekpact Zorgen voor voldoende gekwalificeerde technici

Nadere informatie

Niets is moeilijk voor wie weet hoe het werkt.

Niets is moeilijk voor wie weet hoe het werkt. Kennis in beweging eten werkt Niets is moeilijk voor wie weet hoe het werkt. Weten werkt Partner in praktijkleren en personeelsontwikkeling. Dat wil Kenniscentrum GOC zijn voor alle bedrijven en medewerkers

Nadere informatie

Advies 'Opleidingen met een beperkt arbeidsmarktperspectief'

Advies 'Opleidingen met een beperkt arbeidsmarktperspectief' Advies 'Opleidingen met een beperkt arbeidsmarktperspectief' 1. Adviesvraag van de minister van OCW In het kader van het werkprogramma doelmatigheid heeft de minister van OCW aan SBB gevraagd om onderzoek

Nadere informatie

Maatschappelijke Ontwikkeling Ingekomen stuk D17 (PA 4 september 2013) Beleidsontwikkeling. Datum uw brief

Maatschappelijke Ontwikkeling Ingekomen stuk D17 (PA 4 september 2013) Beleidsontwikkeling. Datum uw brief Ingekomen stuk D17 (PA 4 september 2013) Aan de Gemeenteraad van Nijmegen Korte Nieuwstraat 6 6511 PP Nijmegen Telefoon 14024 Telefax (024) 323 59 92 E-mail gemeente@nijmegen.nl Postadres Postbus 9105

Nadere informatie

Erkend leerbedrijf. dáár wordt het vak geleerd. horeca bakkerij reizen recreatie facilitaire dienstverlening

Erkend leerbedrijf. dáár wordt het vak geleerd. horeca bakkerij reizen recreatie facilitaire dienstverlening Erkend leerbedrijf dáár wordt het vak geleerd horeca bakkerij reizen recreatie facilitaire dienstverlening Waarom erkend leerbedrijf? Jonge mensen wegwijs maken in de sector: dat is de taak van een leerbedrijf.

Nadere informatie

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020 Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Wil Zuidoost-Nederland als top innovatie regio in de wereld meetellen, dan zal er voldoende en goed

Nadere informatie

voor het middelbaar beroepsonderwijs

voor het middelbaar beroepsonderwijs voor het middelbaar beroepsonderwijs Peer Support betekent systematische en structurele begeleiding van een jongerejaars student door een ouderejaars. Peer Support is een internationaal erkend programma

Nadere informatie

Ter attentie van de leden van de Vaste Kamercommissie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

Ter attentie van de leden van de Vaste Kamercommissie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap De Kinderombudsman Visie op het verlengen van de kwalificatieplicht tot 21 jaar 7 september 2015 Ter attentie van de leden van de Vaste Kamercommissie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Aanleiding De

Nadere informatie

Samenvatting effecten en resultaten Masterplan CGO Zuid-Holland

Samenvatting effecten en resultaten Masterplan CGO Zuid-Holland BIJLAGE: Samenvatting effecten en resultaten Masterplan CGO Zuid-Holland Pagina 1: Effecten bij leerlingen Effecten bedrijven - onderwijs Toelichting: De percentages onder het kopje Nul zijn de uitersten

Nadere informatie

De deelname van dertigplussers in het mbo-onderwijs: de sectoren Techniek, Economie & Handel, Zorg & Welzijn, en Landbouw

De deelname van dertigplussers in het mbo-onderwijs: de sectoren Techniek, Economie & Handel, Zorg & Welzijn, en Landbouw De deelname van dertigplussers in het mbo-onderwijs: de sectoren Techniek, Economie & Handel, Zorg & Welzijn, en Landbouw Colofon Titel De deelname van dertigplussers in het mbo-onderwijs: de sectoren

Nadere informatie

Arbeidsmarktverkenning zorg en welzijn 2015. Editie Twente

Arbeidsmarktverkenning zorg en welzijn 2015. Editie Twente Arbeidsmarktverkenning zorg en welzijn 2015 Editie Twente Trends in zorg en welzijn Samen verantwoordelijk Rijksoverheid (Wlz), gemeenten (nieuwe Wmo) en zorgverzekeraars (Zvw) zijn sinds 2015 samen verantwoordelijk

Nadere informatie

De ICT-Academy: Van werkzoekende tot ICT-specialist

De ICT-Academy: Van werkzoekende tot ICT-specialist De ICT-Academy: Van werkzoekende tot ICT-specialist Adresgegevens: Meent 93a 3011 JG Rotterdam 010 41 40 282 Voor algemene informatie over Carrièrewinkel Projecten: www.carrierewinkel.nl E-mail: info@carrierewinkel.nl

Nadere informatie

CVI-Managementconferentie IJzersterk 2013

CVI-Managementconferentie IJzersterk 2013 CVI-Managementconferentie IJzersterk 2013 1 Slim krachten bundelen, vanuit klein binnen groot Edo de Jaeger vz. RvB ROCvA en ROCF vz CvB ROCvA Ronald Wilcke vice vz RvB ROCvA en ROC F en vz. CvB ROC F

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 33 495 Financiële positie van publiek bekostigde onderwijsinstellingen Nr. 81 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP Aan de

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Verslag MBO conferentie Betere zorg, minder uitval

Verslag MBO conferentie Betere zorg, minder uitval Verslag MBO conferentie Betere zorg, minder uitval Lunteren, 22 april 09 Presentatieronde 1: Flex College het Nijmeegse model in de strijd tegen voortijdig schoolverlaten. Presentator Jeroen Rood, directeur

Nadere informatie

29544 Arbeidsmarktbeleid. Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

29544 Arbeidsmarktbeleid. Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal 29544 Arbeidsmarktbeleid Nr. 433 Brief van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 17 januari 2013 Het kabinet streeft ernaar

Nadere informatie

Maak van Brabant een proeftuin voor de arbeidsmarktvernieuwing. Bied ruimte om op topniveau te presteren!

Maak van Brabant een proeftuin voor de arbeidsmarktvernieuwing. Bied ruimte om op topniveau te presteren! Maak van Brabant een proeftuin voor de arbeidsmarktvernieuwing Bied ruimte om op topniveau te presteren! Brabant loopt voorop. Als innovatieve regio willen we tot de Europese top horen. Dat ligt binnen

Nadere informatie

Samenvatting Benchmark O&O beleid gemeenten. Tweede meting werkgevers en werknemers

Samenvatting Benchmark O&O beleid gemeenten. Tweede meting werkgevers en werknemers Samenvatting Benchmark O&O beleid gemeenten Tweede meting werkgevers en werknemers 2 Inleiding In deze brochure vindt u de belangrijkste resultaten van de benchmark Opleiden en Ontwikkelen. De benchmark

Nadere informatie

Focus op Vakmanschap in MBO

Focus op Vakmanschap in MBO Focus op Vakmanschap in MBO Een tussenstand en een vooruitblik Rico Vervoorn beleidsadviseur btg Communicatie en Media MBO Raad Sectoraal overleg onderwijsinstellingen Hoe is het ook alweer begonnen? Februari

Nadere informatie

Optimaliseren van de overgang vmbo-mbo

Optimaliseren van de overgang vmbo-mbo Optimaliseren van de overgang vmbo-mbo Met ingang van het volgende schooljaar, 2011-2012, dienen alle opleidingen in het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) competentiegericht aangeboden te worden. Een van

Nadere informatie

Antwoorden op vragen bij het congres De Flexkracht aan zet!

Antwoorden op vragen bij het congres De Flexkracht aan zet! Antwoorden op vragen bij het congres De Flexkracht aan zet! 30 november 2012 Vraag 1: Welke mogelijkheden zijn er om tot startkwalificatie opgeleid te worden? BOL opleiding BBL opleiding Niveau 2 mbo BOL

Nadere informatie

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken?

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Platform Bèta Techniek Connect 05 2015 Chemiedag 2015 Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Succesvolle samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven is de basis voor groei van

Nadere informatie

Dit jaar moet je een keuze gaan maken voor de vakken, waarin je volgend jaar examen in gaat doen.

Dit jaar moet je een keuze gaan maken voor de vakken, waarin je volgend jaar examen in gaat doen. 2 Inleiding Aan de leerlingen van de VMBO derde klas TL, Dit jaar moet je een keuze gaan maken voor de vakken, waarin je volgend jaar examen in gaat doen. Om tot een weloverwogen keuze te komen, is het

Nadere informatie

Gelderland- een voorbeeld voor innovatief en duurzaam arbeidsmarktbeleid

Gelderland- een voorbeeld voor innovatief en duurzaam arbeidsmarktbeleid Gelderland- een voorbeeld voor innovatief en duurzaam arbeidsmarktbeleid WHITEPAPER De centrale rol van de Gelderse regionale Platforms Onderwijs-Arbeidsmarkt (POA s) Maart 2015 Namens de gezamenlijke

Nadere informatie

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Zzp ers in de provincie Utrecht 2013 Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Ester Hilhorst Economic Board Utrecht Februari 2014 Inhoud Samenvatting Samenvatting Crisis kost meer banen in 2013 Banenverlies

Nadere informatie

Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Zeeland/West-Brabant

Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Zeeland/West-Brabant Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Zeeland/West-Brabant Overview Hieronder wordt ingegaan op een aantal arbeidsmarktaspecten in de regio Zeeland, West Brabant, die op basis van de resultaten van het

Nadere informatie

Een portfolioanalyse als middel voor een toekomstbestendig ROC

Een portfolioanalyse als middel voor een toekomstbestendig ROC Een portfolioanalyse als middel voor een toekomstbestendig ROC Ria van Helden is senior adviseur marketing en innovatie bij Aventus. In het voorjaar van 2012 is Aventus begonnen met een portfolio-analyse,

Nadere informatie

middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs

middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs Summa College maart 2013 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1: De vijf onderwijspijlers 4 Hoofdstuk 2: De vijf onderwijspijlers

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 29 544 Arbeidsmarktbeleid Nr. 433 BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

De Droom: samen leren, werken en innoveren

De Droom: samen leren, werken en innoveren De Droom: samen leren, werken en innoveren Hybride onderwijs in een excellente leeromgeving komt tot stand in nauwe samenwerking tussen onderwijs en het bedrijfsleven. Dat is De Droom van de branche Horeca

Nadere informatie

Werknemers in de metalektro zijn trots op hun werk en op het bedrijf waar zij werken en zij zijn positief over verschillende aspecten van hun werk.

Werknemers in de metalektro zijn trots op hun werk en op het bedrijf waar zij werken en zij zijn positief over verschillende aspecten van hun werk. uit rapport Werken in de Metalektro Werknemers in de metalektro zijn trots op hun werk en op het bedrijf waar zij werken en zij zijn positief over verschillende aspecten van hun werk. Bent u geïnteresseerd

Nadere informatie

PARTICIPATIE: ÓÓK IN OOST-GRONINGEN!

PARTICIPATIE: ÓÓK IN OOST-GRONINGEN! PARTICIPATIE: ÓÓK IN OOST-GRONINGEN! DOELEN VAN PARTICIPATIEWET ALLEEN TE HALEN ALS RIJK, PROVINCIE, GEMEENTEN, ONDERWIJS EN SOCIALE PARTNERS GEZAMENLIJK AAN DE SLAG GAAN! DE PARTICIPATIEWET IN OOST-GRONINGEN:

Nadere informatie

Nieuwjaarstoespraak Deventer 2013

Nieuwjaarstoespraak Deventer 2013 Nieuwjaarstoespraak Deventer 2013 Dames en heren, Een fantastisch 2013 gewenst! Fijn dat u allemaal gekomen bent, hier in Schouwburg, voor de Deventer nieuwjaarsreceptie. De receptie is een gezamenlijk

Nadere informatie

De motor van de lerende organisatie

De motor van de lerende organisatie De motor van de lerende organisatie Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn

Nadere informatie

dienstverlenend zijn. Volop doorstroommogelijkheden

dienstverlenend zijn. Volop doorstroommogelijkheden SAMIRA KIEST ICT 1 ICT is continu in ontwikkeling. Vraagt om mensen die goed kunnen samenwerken En die dienstverlenend zijn. Volop doorstroommogelijkheden naar hbo. Veel banen. Nu en in de toekomst. 2

Nadere informatie

ENscHEDE. 15-21 uur. rocvantwente.nl/opendagen

ENscHEDE. 15-21 uur. rocvantwente.nl/opendagen welkom op DE open DaG locatie GrolscH veste ENscHEDE maandag 26 januari 2015 15-21 uur Bij het ROC van Twente ben je aan het juiste adres voor een beroepsopleiding. We helpen je graag bij het maken van

Nadere informatie

Instroom onderwijs 2012-2013 Oost-Nederland, mbo en hbo

Instroom onderwijs 2012-2013 Oost-Nederland, mbo en hbo Instroom onderwijs 212-213 Oost-Nederland, mbo en hbo Inhoudsopgave Inleiding 3 Korte cijfermatige analyse van de inventarisatie 4 Mbo BOL en BBL niveau 1 t/m 4 5 Mbo V&V en Welzijn niveau 3 en 4 6 Mbo

Nadere informatie

Dit jaar moet je een keuze gaan maken voor de vakken, waarin je volgend jaar examen in gaat doen.

Dit jaar moet je een keuze gaan maken voor de vakken, waarin je volgend jaar examen in gaat doen. 2 Inleiding Aan de leerlingen van de 3 e klas HTL, Dit jaar moet je een keuze gaan maken voor de vakken, waarin je volgend jaar examen in gaat doen. Om tot een weloverwogen keuze te komen, is het goed

Nadere informatie

Aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt; kan dat wel?

Aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt; kan dat wel? Aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt; kan dat wel? 1 Waar wil ik het over hebben? Het MBO De arbeidsmarkt Jongeren Waar hebben wij het over als we het hebben over aansluiting? Mijn conclusies 2 Het MBO

Nadere informatie

Advies 'Opleidingen met een beperkt arbeidsmarktperspectief'

Advies 'Opleidingen met een beperkt arbeidsmarktperspectief' Advies 'Opleidingen met een beperkt arbeidsmarktperspectief' 1. Adviesvraag van de minister van OCW In het kader van het werkprogramma doelmatigheid heeft de minister van OCW aan SBB gevraagd om onderzoek

Nadere informatie

forum beroepsonderwijs. DEC 6 dilemma s pittige discussies constructieve uitkomsten én hilarische momenten 1 oktober 2015 @THNK

forum beroepsonderwijs. DEC 6 dilemma s pittige discussies constructieve uitkomsten én hilarische momenten 1 oktober 2015 @THNK forum beroepsonderwijs 1 oktober 2015 @THNK Vindt u ook wat van het beroepsonderwijs? Praat mee! De volgende bijeenkomst vindt plaats op: n e x t DEC 3 Terugblik op het eerste Forum op 1 oktober met als

Nadere informatie

index Technocentrum Kwantitatieve regioanalyse technisch beroepsonderwijs Provincie Noord-Brabant

index Technocentrum Kwantitatieve regioanalyse technisch beroepsonderwijs Provincie Noord-Brabant index Technocentrum Kwantitatieve regioanalyse technisch beroepsonderwijs Provincie Noord-Brabant Inhoudsopgave 1. Mbo Techniek... 3 1.1 Deelnemers mbo techniek... 3 1.1.1 Onderwijsinstellingen... 3 1.1.2

Nadere informatie

Meldpunt geen stage. Alleen ter besluitvorming door het College Actief informeren van de Raad. Collegevoorstel Openbaar. Onderwerp

Meldpunt geen stage. Alleen ter besluitvorming door het College Actief informeren van de Raad. Collegevoorstel Openbaar. Onderwerp Openbaar Onderwerp Meldpunt geen stage Programma Economie & Werk BW-nummer Portefeuillehouder T. Tankir Samenvatting Wij vinden het van groot belang dat alle jongeren in onze gemeente de kans krijgen zich

Nadere informatie

Met plezier heb ik de uitnodiging aangenomen hier vandaag te spreken.

Met plezier heb ik de uitnodiging aangenomen hier vandaag te spreken. De gesproken tekst geldt. Toespraak van drs. A.Th.B. Bijleveld- Schouten, commissaris van dekoningin in de provincie Overijssel, bij de Nieuwjaarsbijeenkomst van TSE Overijssel, op donderdag 27 januari

Nadere informatie

U11-003726. Datum Uw brief. A. V.M.J, van de Werfhorst-Verbraak. 0164-277782 Onderwerp: Sociale Zaken, Management Ondersteuning

U11-003726. Datum Uw brief. A. V.M.J, van de Werfhorst-Verbraak. 0164-277782 Onderwerp: Sociale Zaken, Management Ondersteuning Gemeente jf Bergen op Zoom Lijst Linssen T.a.v. Mevrouw M. van Kemenade Postbus 388 ifhhhiiwi'r'himi'h

Nadere informatie

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN biedt mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt meer kansen door het optimaal benutten van talenten,

Nadere informatie

De eerste baan is niet de beste

De eerste baan is niet de beste De eerste baan is niet de beste Auteur(s): Velden, R. van der (auteur) Welters, R. (auteur) Willems, E. (auteur) Wolbers, M. (auteur) Werkzaam bij het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA)

Nadere informatie

Datum 23 februari 2015 Betreft Beantwoording vragen naar aanleiding van het bericht ICT-sector trekt weg

Datum 23 februari 2015 Betreft Beantwoording vragen naar aanleiding van het bericht ICT-sector trekt weg > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

STRATEGISCH PLAN 20152020. Excellent onderwijs voor een innovatieve regio

STRATEGISCH PLAN 20152020. Excellent onderwijs voor een innovatieve regio STRATEGISCH PLAN 20152020 Excellent onderwijs voor een innovatieve regio introductie Met meer dan 10.000 studenten en ruim 800 medewerkers zijn we het grootste opleidingencentrum voor beroepsonderwijs

Nadere informatie

Quickscan Bouw 2012 samenvatting

Quickscan Bouw 2012 samenvatting 2012 samenvatting Vraag & aanbod personeel in de bouw sector KBB 2012.26 Curaçao, mei 2013 Kenniscentrum Beroepsonderwijs Bedrijfsleven Curaçao kenniscentrum beroepsonderwijs bedrijfsleven curaçao tel

Nadere informatie

Focus op Vakmanschap. Heel wat voeten in de aarde Bas Derks, Ministerie van OCW

Focus op Vakmanschap. Heel wat voeten in de aarde Bas Derks, Ministerie van OCW Focus op Vakmanschap Heel wat voeten in de aarde Bas Derks, Ministerie van OCW Focus op Vakmanschap (FoV) in perspectief Inhoud/Kernpunten FoV en Regeerakkoord Onderwijstijd Entreeopleidingen Bekostiging

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Plenair Debat. 34184 Profielen Vmbo

Plenair Debat. 34184 Profielen Vmbo Kamerlid: Straus Fractiecommissie: OCW 34184 Profielen Vmbo Plenair Debat Het vmbo voldoet niet meer aan de eisen van deze tijd. Het sluit niet aan bij het vervolg onderwijs en al helemaal niet bij de

Nadere informatie

De weg van traditioneel vmbo naar intersectoraal vmbo

De weg van traditioneel vmbo naar intersectoraal vmbo Van Theorie naar Praktijk De weg van traditioneel vmbo naar intersectoraal vmbo In deze bijdrage slaat junior adviseur Marloes Zewuster van CINOP de brug tussen de theorie van het intersectorale vmbo en

Nadere informatie

Intentieovereenkomst. Asbest van het bedrijfsdak

Intentieovereenkomst. Asbest van het bedrijfsdak Intentieovereenkomst Asbest van het bedrijfsdak Intentieovereenkomst Wij, vertegenwoordigers van bestuursorganen en organisaties die werken aan de realisatie van een gezond en veilig leefmilieu, economie

Nadere informatie

Kansen voor jongeren bij u op de werkvloer Menukaart voor werkgevers

Kansen voor jongeren bij u op de werkvloer Menukaart voor werkgevers Kansen voor jongeren bij u op de werkvloer Menukaart voor werkgevers Voorwoord Een wereld van verschil maken voor jong talent én voor uzelf. Wie wil dat nu niet? Niet iedereen heeft hiertoe de mogelijkheid.

Nadere informatie