De nieuwe ISO-normen: evolutie of revolutie?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De nieuwe ISO-normen: evolutie of revolutie?"

Transcriptie

1 De nieuwe ISO-normen: evolutie of revolutie? Een goede voorbereiding is het halve werk Wordt de overgang van ISO 9001:2008 naar ISO 9001:2015 voor u een evolutie of een revolutie? In 2000 hadden de wijzigingen in ISO 9001 soms grote consequenties voor de gebruikers van de norm. Maar er waren toen ook organisaties, die de uitgangspunten van de nieuwe norm al hanteerden in hun managementsysteem en voor wie de nieuwe eisen naadloos aansloten bij hun opvattingen van een goed kwaliteitsmanagementsysteem. De vraag is dus of u nu voorbereid moet zijn op een harde schok of een zachte landing. De High Level Structure als nieuwe basis voor alle managementsysteemnormen introduceert nieuwe concepten over de rol en het gebruik van managementsystemen. Dus dat er het nodige gaat veranderen in 2015 staat als een paal boven water. In dit artikel geven we u alvast wat tips om u voor te bereiden op de introductie van de nieuwe ISO-normen, waarvan de meest gebruikte (ISO 9001 en ISO 14001) in 2015 verschijnen, maar ISO voor informatiebeveiliging dit najaar uitkomt en de ISO voor business continuity management al beschikbaar is. Rene Gouwens, senior consultant NEN Training & Advies en Dick Hortensius, senior consultant NEN Managementsystemen Belangrijkste aandachtspunten De introductie van de High Level Structure (HLS) levert in één van de eerste hoofdstukken al gelijk een wezenlijke verandering op ten opzichte van de huidige opbouw van managementsysteemnormen, namelijk eisen gericht op analyse van de context waarin de organisatie opereert. Essentiële elementen daarvan zijn: 1. Externe en interne issues die van invloed zijn op het realiseren van de doelstellingen van de organisatie en belangrijk zijn in het licht van het managementsysteem en de daarmee beoogde resultaten (paragraaf 4.1). 2. De belanghebbenden (stakeholders) die relevant zijn voor het managementsysteem en hun eisen, met inbegrip van hun behoeften en verwachtingen (paragraaf 4.2). Deze twee elementen moet de organisatie meenemen bij het bepalen van de scope (begrenzingen en toepassing) van het managementsysteem (paragraaf 4.3) en bij het vaststellen van de risico s (kansen en bedreigingen) die moeten worden beheerst om de beoogde doelen/resultaten te behalen (paragraaf 6.1). Geplande beheersmaatregelen moeten worden geïmplementeerd in de operationele processen (paragraaf 8.1). In een notendop zijn hiermee de belangrijkste processen benoemd die explicieter dan voorheen onderdeel uitmaken van de nieuwe generatie ISO-managementsysteemnormen: a) Contextanalyse en risicomanagement (welke kansen kunnen we benutten en met welke bedreigingen moeten we rekening houden?) b) Stakeholderidentificatie en compliance management (wie zijn er belangrijk voor onze organisatie en welke eisen moeten en willen wij naleven?) Dit is weergegeven in de figuur op de volgende pagina. Voor contextanalyse en risicomanagement kunnen we te rade gaan bij ISO 31000, de ISO-richtlijn voor risicomanagement. Voor stakeholderidentificatie biedt ISO aanknopingspunten en voor compliance management wordt gewerkt aan de nieuwe ISO Daarnaast is het nuttig om ISO 9004 er weer eens bij te pakken. Deze richtlijn gaat over het managen op duurzaam succes van een organisatie en combineert daarbij logischerwijs inzichten op het gebied van risico- en stakeholdermanagement. Contextanalyse De eis tot het uitvoeren van een contextanalyse, kan leiden tot een uitgebreide exercitie. Daarom is het goed om stil te 1

2 Figuur 1 Schematische relatie tussen contextanalyse, risico- en compliance-management staan bij de volgende twee vragen: hoe ver moet ik gaan in deze analyse? En wat is daarbij relevant in relatie tot de managementsystemen in mijn organisatie? Om deze vragen goed te kunnen beantwoorden, is het belangrijk eerst het waarom van deze eis te achterhalen. In onze ervaring zijn goed werkende managementsystemen te herkennen aan de mate waarin ze zowel op operationeel als op strategisch niveau een toegevoegde waarde hebben. Ze ondersteunen organisaties in het formuleren en realiseren van bepaalde ambities door middel van het identificeren en analyseren van relevante elementen, die samenhangen met een te besturen aspect (zoals kwaliteit, arbeid, milieu) en de handvatten die het de organisatie geeft om haar prestaties ten aanzien van dat aspect te borgen en te verbeteren. De kracht van een managementsysteemnorm is de specifieke focus op een bepaald aspect. Maar dit is in de praktijk tegelijkertijd ook een zwakte. Het goed aansturen van een organisatie vereist een integrale aanpak van alle voor haar relevante aspecten. De relevantie van een kwaliteitsmanagementsysteem wordt niet bepaald door de specifieke nadruk op de eisen en verwachtingen van de klant, maar op de afweging van het belang van de klant ten opzichte van andere relevante stakeholders, of maatschappelijke ontwikkelingen. Goed werkende managementsystemen hebben als kenmerk, dat zij geïntegreerd zijn in de bedrijfsvoering, niet als stand-alone -systemen opereren en dat er een transparante afweging en besluitvorming op relevante aspecten is. In de bestaande managementsysteemnormen heeft de directievertegenwoordiger de verantwoordelijkheid het managementsysteem onder de aandacht van de directie te brengen en te houden. En daarmee te zorgen dat enerzijds de resultaten van het systeem een rol spelen in strategische discussies en besluiten en anderzijds het systeem wordt gevoed met aandachtspunten die belangrijk zijn voor de directie en de strategische richting van de organisatie. Maar gezien de praktijk is er meer nodig. De contextanalyse moet gezien worden als een noodzakelijke stap om met managementsysteemnormen beter aan te sluiten op een transparant en integraal (strategisch) besluitvormingsproces. Hoe ver moet je daarin gaan? In de praktijk niet verder dan de omgevingsanalyses die een organisatie nu al uitvoert in het kader van strategieontwikkeling (bijvoorbeeld de welbekende SWOT-analyse). Een nadere blik op de huidige strategische discussies of projecten binnen uw organisatie zal al veel aanknopingspunten bieden om invulling te geven aan de contextanalyse. Eigenlijk gaat het om het vaststellen in hoeverre deze strategische discussies en projecten invloed hebben op kwaliteit, milieu en/of veiligheid en hoe u daarmee rekening kunt houden in de opzet en inrichting van het aanwezige managementsysteem. Tegelijkertijd draagt dit bij aan een integraal beeld ten aanzien van milieu-, veiligheids- en/of 2

3 kwaliteitsprestaties in het licht van de strategische richting en doelen van de organisatie. Om te bepalen waar u op dit moment staat, kunt u zich de volgende vragen stellen. Om te bepalen waar u op dit moment staat, kunt u zich de volgende vragen stellen: 1. Welke contextanalyse is er op dit moment in mijn organisatie al uitgevoerd (bijvoorbeeld in het kader van strategische verbeterprojecten)? Spelen daarbij aspecten een rol, die geborgd zijn via een managementsysteem? Is er een zichtbare koppeling? 2. Borgt ons managementsysteem de voor de directie relevante aspecten? Zo nee, hoe groot is het gat tussen het aandachtsgebied van onze directie en dat van ons managementsysteem? 3. Is er integraal overzicht waar en op welke wijze kwaliteit, milieu en/of veiligheid een rol spelen bij de huidige contextanalyse? De managementsysteemnormen volgens de HLS maken met behulp van de contextanalyse de afstand tot de directiekamers kleiner. Dit komt ook tot uiting in de eis in paragraaf 5.1 van de HLS, dat de directie ervoor moet zorgen dat het kwaliteits-, milieu- of veiligheidsbeleid aansluit bij de strategische richting van de organisatie en dat het systeem in de bedrijfsprocessen wordt geïntegreerd. behaald en de organisatie succesvol is. De HLS geeft een eenduidige benadering van het risicoconcept voor de verschillende managementsysteemnormen. Daarbij wordt gebruik gemaakt van het gedachtegoed van ISO 31000, de ISO-norm voor risicomanagement. Alhoewel in verschillende paragrafen van de HLS eisen zijn opgenomen betreffende het identificeren, analyseren en evalueren van risico s wordt er formeel niet gesproken over risicomanagement. Het raamwerk van ISO kan wel helpen om de eisen in context te plaatsen. In het schema op de volgende pagina is het risicomanagementproces volgens ISO ingevuld met de relevante eisen van de HLS. Overige eisen uit de HLS zoals leiderschap, beleid, structuur en TVB, competentie, middelen en documentatie zijn onderdeel van wat ISO het risicomanagementraamwerk noemt, zeg maar het systeem om het risicomanagementproces op alle relevante niveaus in de organisatie te borgen. Bij elkaar biedt de HLS, weliswaar wat impliciet, alle relevante elementen van een risicomanagementsysteem. In de vorige paragraaf bespraken we de contextanalyse in het licht van strategiebepaling. In het kader van risicomanagement wordt het SWOT-karakter van de contextanalyse nog herkenbaarder: wat zijn onze interne en externe kansen en bedreigingen, welke impact kunnen deze ontwikkelingen hebben op onze organisatie en hoe richten we ons managementsysteem zo in dat we kansen benutten en de dreigingen afwenden? Risicomanagement De contextanalyse is ook het uitgangspunt voor risicomanagement. De in het licht van het managementsysteem relevante factoren die de doelstellingen van de organisatie beïnvloeden, zijn volgens de definitie in ISO immers de risico s (kansen en bedreigingen) die je met het systeem probeert te beheersen. In de huidige ISO 9001 ontbreekt een expliciete eis tot het identificeren van risico s, zoals die bijvoorbeeld wel in ISO (de milieuaspectenanalyse) en OHSAS (de gevarenanalyse) is opgenomen. De HLS is gebaseerd op een risicobenadering vanuit het principe, dat goede bedrijfsvoering betekent dat de organisatie zich richt op het managen van de voor haar relevante risico s. Dat zorgt er immers voor dat doelstellingen worden De kracht van het risicomanagement als leitmotiv bij de implementatie van de HLS is de eenduidigheid, die het de organisatie geeft op de verticale lijn: de koppeling tussen strategie en operatie; en de horizontale lijn: het integraal afwegen van risico s (kwaliteit, milieu en veiligheid, enz.) Voor die horizontale lijn vormt de procesbenadering in de HLS de basis. Langs de lijnen van de processen kunnen risico s integraal worden geïdentificeerd, geanalyseerd en geëvalueerd. De verticale lijn wordt onder meer geborgd door de eerder genoemde eisen met betrekking tot leiderschap. Vragen met betrekking tot de consequenties van de risicobenadering hangen samen met de aard van de aanwezige managementsystemen en uw eigen ambitie. 3

4 Figuur 2 - HLS paragrafen in het risicomanagementproces volgens ISO Omvat uw huidige kwaliteitsmanagementsysteem een expliciete risicobenadering? Zo niet, in 2015 zal dit wel vereist worden. 2. Zijn strategische risico s gedefinieerd en worden deze gerelateerd aan de operationele processen? Speelt het kwaliteitsmanagementsysteem daarbij al een rol? Stakeholderidentificatie In de nieuwe normen staat in paragraaf 4.2 een expliciete eis dat de organisatie de voor het managementsysteem relevante stakeholders moet identificeren. Het is de vraag of hiermee sprake is van een fundamenteel nieuwe benadering. In normen als ISO en OHSAS zijn al definities van belanghebbende partijen opgenomen en moet de organisatie bij het bepalen van doelstellingen rekening houden met die visies van die partijen. Dat impliceert dat je die partijen moet identificeren en weten wat hun wensen en verwachtingen zijn. In ISO 9001 komt het concept belanghebbende partij nu nog niet voor, maar uit de scope is duidelijk dat het gaat om de klant. Aan diens eisen moet worden voldaan en diens tevredenheid moet worden vergroot. Via de klant komt ook de overheid als stakeholder in beeld, want geleverde producten en diensten moeten aan de geldende wettelijke eisen voldoen. Aangezien de scope van ISO 9001 naar het zich nu laat aanzien, niet verandert, komen strikt genomen ook geen andere belanghebbenden in beeld. Dit betekent dat de definitie, identificatie en benadering van stakeholders, die u nu als relevant beschouwt (zoals klanten, overheid, omwonenden) niet anders hoeft te zijn na het verschijnen van de gewijzigde normen. Maar met zo n strikte interpretatie zouden we de betekenis van de contextanalyse toch te kort doen. De definitie van stakeholder in de HLS is breed: partijen die besluiten of activiteiten van de organisatie kunnen beïnvloeden of daardoor zelf worden beïnvloed. Kennis van hun eisen, wensen en verwachtingen is belangrijk omdat de organisatie volgens paragraaf 6.1 op basis hiervan risico s en kansen moet vaststellen en maatregelen moet treffen om ervoor te zorgen dat de doelen van het managementsysteem kunnen worden gerealiseerd. Vertaald naar ISO 9001: als de klanttevredenheid in het geding kan komen omdat het product 4

5 niet voldoet aan bepaalde maatschappelijke verwachtingen, is dat een factor om rekening mee te houden. Dat strookt met het uitgangspunt van ISO 9004: om duurzaam succesvol te zijn moet een organisatie rekening houden met al haar stakeholders. Het is dus aan de organisatie zelf om te bepalen of zij het risico wil nemen haar license to operate in de waagschaal te stellen. Maar het gaat ook nadrukkelijk om het benutten van kansen die in het verschiet liggen als een organisatie zich breed oriënteert op trends in de maatschappelijke verwachtingen op het gebied van kwaliteit, arbo en milieu. De eis tot een contextanalyse maakt in ieder geval duidelijk, dat organisaties in eerste instantie gedwongen worden breder te denken, inclusief hun relatie met stakeholders. Organisaties kunnen er na deze bredere analyse alsnog voor kiezen alleen rekening te houden met de traditionele stakeholders. De bredere stakeholderoriëntatie sluit ook goed aan op het duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen dat in steeds meer branches gemeengoed wordt. Veel organisaties zijn dan ook op zoek naar methodes om een beter inzicht te krijgen in de voor hun relevante stakeholders en naar instrumenten om dit te koppelen aan hun bedrijfsvoering. De HLS geeft wel de uitgangspunten maar biedt verder geen methode voor stakeholderidentificatie. Hiervoor kunt u wel te rade gaan bij ISO Deze internationale richtlijn voor Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen geeft praktische aanwijzingen voor identificatie van stakeholders en het voeren van een dialoog. In hoeverre de relatie met stakeholders een aandachtspunt kan zijn voor uw managementsysteem is afhankelijk van een aantal factoren: Figuur 3 Overzicht van de mogelijke stakeholders van een organisatie 5

6 1. Welke stakeholders zijn geïdentificeerd in uw huidige managementsysteem? 2. Welke stakeholders worden door uw organisatie als relevant beschouwd en welke stakeholders vinden uw organisatie relevant als het gaat om kwaliteit, milieu en veiligheid? 3. Als er verschil is in uw antwoorden op vraag 1 en 2: op welke wijze wordt de relatie met de stakeholders van vraag 2 gemanaged? Hoe groter de gap tussen de antwoorden op vraag 1 en 2, des te meer kunt u zich afvragen of er de noodzaak en de ambitie is om deze gap te sluiten en wat de toegevoegde waarde van de HLS daarbij is. Compliance management Zoals hiervoor al is aangegeven is de in de HLS vereiste identificatie van stakeholders met name bedoeld om hun eisen, wensen en verwachtingen te kennen. Vervolgens moet de organisatie vaststellen aan welke eisen zij moet voldoen (zoals wettelijke eisen, klanteisen, eisen van de moederorganisatie, etcetera) en aan welke wensen en verwachtingen ze tegemoet wil komen. Daarnaast zijn er allerlei eisen vanuit de eigen organisatie die in het kader van het managementsystemen belangrijk zijn om na te leven. De HLS benadrukt sterker dan in de bestaande normen, het concept van het voldoen aan eisen (compliance management). Daarbij gaat het om de vraag in hoeverre u als organisatie in control bent op de voor u relevante eisen: kent u ze, zijn de benodigde beheersmaatregelen getroffen en beoordeelt u zelf systematisch de daadwerkelijke naleving van alle eisen? Omdat compliance management steeds belangrijker wordt voor bedrijven (het is de basis van verantwoord ondernemen en de license to operate ) wordt door ISO gewerkt aan een aparte richtlijn: ISO Deze richtlijn volgt de HLS en biedt daardoor handige aanknopingspunten om compliance management te verdiepen en goed te verankeren in de organisatie. Vanuit de contextanalyse worden de compliance obligations van de organisatie vastgesteld, zeg maar de verplichte en vrijwillig aanvaarde eisen die de organisatie moet naleven. Op basis van analyse en beoordeling worden de belangrijkste compliance-risico s vastgesteld, die prioriteit krijgen in het systeem. Er wordt in ISO uitgebreid ingegaan op de rollen van top- en lijnmanagement, de onafhankelijke compliance officer en het gehele personeel bij het naleven van eisen. Bij beheersmaatregelen is ook aandacht voor zogenoemde soft controls die sturen op attitude en gedrag van medewerkers. Compliance is voor de meeste organisaties niet nieuw: in alle huidige managementsysteemnormen is voldoen aan wet- en regelgeving één van de basiseisen. Nieuw is wellicht het afleiden van eisen voor de organisatie uit de stakeholderanalyse en het op een geïntegreerde manier managen van al die verschillende typen eisen. Vragen die u zich kunt stellen zijn: 1. Welke soorten eisen heb ik in mijn bestaande managementsysteem geborgd? 2. Zijn er wensen of behoeften van stakeholders die ik al wel serieus neem, maar nog niet als eisen in mijn systemen meeneem? 3. Is toezicht op naleving van deze eisen bij verschillende afdelingen/personen belegd? 4. Welke compliance-risico s loop ik en is meer systematische aandacht voor naleving gewenst? Tot besluit In dit artikel hebben we vier belangrijke facetten van de HLS, waarmee organisaties met KAM-managementsystemen vanaf 2015 te maken krijgen, de revue laten passeren. Ze bieden ons inziens aanknopingspunten om uw managementsystemen (nog) meer te focussen op wat echt belangrijk is voor uw organisatie en daarmee een betere aansluiting te krijgen met uw directie. De contextanalyse dwingt de organisatie tot externe oriëntatie op aanwezige kansen en bedreigingen en identificatie van de voor de organisatie belangrijke stakeholders met hun eisen, wensen en verwachtingen. Dat leidt tot de voor de organisatie belangrijke risico s en eisen die in het managementsysteem aandacht moeten krijgen. Zo richten die systemen zich met compliance- en risicomanagement op zaken die er echt toe doen en waarmee de KAM-manager zijn toegevoegde waarde kan bewijzen. Meer informatie Neem voor meer informatie contact op met Dick Hortensius, telefoon (015) , of met René Gouwens, telefoon (015) , Zie ook 6

De essentie van de nieuwe ISO s. Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij

De essentie van de nieuwe ISO s. Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij De essentie van de nieuwe ISO s Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij 1 Waar ik het over ga hebben De uitdaging en de oplossing De HLS voor iedereen De HLS voor wie het wil Waar we staan en wat er

Nadere informatie

De nieuwe ISO-normen: meer dan KAM-management alleen!

De nieuwe ISO-normen: meer dan KAM-management alleen! De nieuwe ISO-normen: meer dan KAM- alleen! Dick Hortensius Senior consultant Managementsystemen NEN Milieu & Maatschappij dick.hortensius@nen.nl 1 Wat kunt u verwachten? Ontwikkelingen systeemnormen Plug-in

Nadere informatie

Hoezo dé nieuwe ISO-normen?

Hoezo dé nieuwe ISO-normen? De nieuwe ISO-normen Dick Hortensius Senior consultant Managementsystemen NEN Milieu & Maatschappij dick.hortensius@nen.nl 1 Hoezo dé nieuwe ISO-normen? 2 1 De cijfers voor Nederland (eind 2013) Norm Aantal

Nadere informatie

ISO9001:2015, in vogelvlucht. Door Tjarko Vrugt

ISO9001:2015, in vogelvlucht. Door Tjarko Vrugt ISO9001:2015, in vogelvlucht Door Tjarko Vrugt 18-11-2015 - Qemc - Tjarko Vrugt Bron: NEN - Delft 2 DE NIEUWE NEN EN ISO 9001 : 2015 Deze presentatie beperkt zich tot de essentie Sktb besteed in 2016

Nadere informatie

De kwaliteitsmanager is dood, leve de kwaliteits manager!

De kwaliteitsmanager is dood, leve de kwaliteits manager! Trefwoorden ISO 9001:2015 Kwaliteitsmanagementsysteem Competenties kwaliteits manager High Level Structure (HLS) Auteurs René Gouwens Dick Hortensius Annemarie de Jong De kwaliteitsmanager is dood, leve

Nadere informatie

De nieuwe ISO norm 2015 Wat nu?!

De nieuwe ISO norm 2015 Wat nu?! De nieuwe ISO norm 2015 Wat nu?! Stichting QualityMasters Nieuwland Parc 157 3351 LJ Papendrecht 078-3030060 info@qualitymasters.com www.qualitymasters.com 02-2015 Inhoud Inleiding pagina 3 Van Oud naar

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

ISO 9001 en de veranderende rol van de kwaliteitsmanager

ISO 9001 en de veranderende rol van de kwaliteitsmanager ISO 9001 en de veranderende rol van de kwaliteitsmanager De contouren van de nieuwe norm voor kwaliteitsmanagement ISO 9001:2015 worden steeds duidelijker. Niet alleen zijn de structuurwijzigingen zichtbaar

Nadere informatie

NTA 8620 en de relatie met andere normen voor managementsystemen

NTA 8620 en de relatie met andere normen voor managementsystemen NTA 8620 en de relatie met andere normen voor managementsystemen Dick Hortensius NEN Milieu&maatschappij Herziening NTA 8620 1 Inhoud Aanleiding en aanpak herziening NTA Belangrijkste aandachtspunten Afstemming

Nadere informatie

Wel of niet certificatie? K. de Jongh

Wel of niet certificatie? K. de Jongh K. de Jongh Tijdsduur: 30 minuten Certificatie; ondermeer status 2015 versies De nieuwe norm; HLS en 2015 versies Voorbeelden uit de praktijk HLS en 2015 versies in de praktijk Conclusies? 9-3-2015 2 Certificatie:

Nadere informatie

De nieuwe compliance norm ISO 19600 en risicomanagement Een praktijkvoorbeeld voor een license to operate. Arjan Donatz

De nieuwe compliance norm ISO 19600 en risicomanagement Een praktijkvoorbeeld voor een license to operate. Arjan Donatz De nieuwe compliance norm ISO 19600 en risicomanagement Een praktijkvoorbeeld voor een license to operate. Arjan Donatz Group Director, QHSE 11 September 2014. ABOUT US FTS Hofftrans Oil transportation

Nadere informatie

Generieke systeemeisen

Generieke systeemeisen Bijlage Generieke Systeem in kader van LAT-RB, versie 27 maart 2012 Generieke systeem NTA 8620 BRZO (VBS elementen) Arbowet Bevb / NTA 8000 OHSAS 18001 ISO 14001 Compliance competence checklist 1. Algemene

Nadere informatie

De nieuwe Nederlandse Technische Afspraak 8620 NTA 8620. Mareille Konijn 4 juni 2015

De nieuwe Nederlandse Technische Afspraak 8620 NTA 8620. Mareille Konijn 4 juni 2015 De nieuwe Nederlandse Technische Afspraak 8620 NTA 8620 Mareille Konijn Voorstellen Mareille Konijn Lid van de NEN-werkgroep NTA8620 Senior HSE consultant Industry, Energy & Mining T: 088 348 21 95 M:

Nadere informatie

ISO 9000:2000 en ISO 9001:2000. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

ISO 9000:2000 en ISO 9001:2000. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. ISO 9000:2000 en ISO 9001:2000 Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 11 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER...

Nadere informatie

De nieuwe ISO-normen

De nieuwe ISO-normen Dit document mag slechts op een stand-alone PC worden geinstalleerd. Gebruik op een netwerk is alleen. toestaan als een aanvullende licentieovereenkomst voor netwerkgebruik met NEN is afgesloten. This

Nadere informatie

Managementsysteemnormen klaar voor uitdagingen in de 21 ste eeuw Nieuwe structuur en inhoud voor ISO-managementsysteemnormen

Managementsysteemnormen klaar voor uitdagingen in de 21 ste eeuw Nieuwe structuur en inhoud voor ISO-managementsysteemnormen Managementsysteemnormen klaar voor uitdagingen in de 21 ste eeuw Nieuwe structuur en inhoud voor ISO-managementsysteemnormen Wijzigingen in de belangrijkste ISO-normen voor managementsystemen, ISO 9001

Nadere informatie

NTA 8620 versus ISO-systemen. Mareille Konijn 20 april 2015

NTA 8620 versus ISO-systemen. Mareille Konijn 20 april 2015 NTA 8620 versus ISO-systemen Mareille Konijn Voorstellen Mareille Konijn Lid van de NEN-werkgroep Senior HSE consultant Industry, Energy & Mining T: 088 348 21 95 M: 06 50 21 34 27 mareille.konijn@rhdhv.com

Nadere informatie

Workshop Lean en de nieuwe ISO normen

Workshop Lean en de nieuwe ISO normen Workshop Lean en de nieuwe ISO normen Ingrid Ort Inhoud Nieuwe normen; HLS Structuur; Stakeholder analyse; Zelf aan de gang. Normontwikkelingstraject Duurzaam vertrouwd 2011 2012 2013 2014 2015 ISO 9001

Nadere informatie

Advies inzake Risicobenadering

Advies inzake Risicobenadering dvies inzake Risicobenadering Het afstemmen van modellen op uitdagingen PRIMO heeft binnen haar organisatie een divisie opgericht die zich geheel richt op het effectief gebruik van risicomanagementmodellen.

Nadere informatie

ISO 31000: nieuw referentiekader voor risicomanagement

ISO 31000: nieuw referentiekader voor risicomanagement ISO 31000: nieuw referentiekader voor risicomanagement Door ISO en IEC zijn eind 2009 twee nieuwe normen voor het onderwerp Risicomanagement gepubliceerd. Het gaat om twee generieke normen met termen en

Nadere informatie

Het nieuwe plug-in model: interpretatie en certificatie

Het nieuwe plug-in model: interpretatie en certificatie Het nieuwe plug-in model: interpretatie en certificatie 1 Wat kunt u verwachten? De nieuwe aanpak van ISO normen voor managementsystemen Eerste ervaringen bij herziening ISO 14001 en ISO 9001 Betekenis

Nadere informatie

Business Continuity Management conform ISO 22301

Business Continuity Management conform ISO 22301 Business Continuity Management conform ISO 22301 Onderzoek naar effecten op de prestaties van organisaties Business continuity management gaat over systematische aandacht voor de continuïteit van de onderneming,

Nadere informatie

Vergelijking van de eisen in ISO 9001:2008 met die in ISO FDIS 9001:2015

Vergelijking van de eisen in ISO 9001:2008 met die in ISO FDIS 9001:2015 ISO Revisions Nieuw en herzien Vergelijking van de eisen in ISO 9001:2008 met die in ISO FDIS 9001:2015 Inleiding Dit document maakt een vergelijking tussen ISO 9001:2008 en de Final Draft International

Nadere informatie

MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring

MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring 1 Waarom MVO? Moeten: Horen: Lonen: gedrag af MVO handelen wordt afgedwongen MVO handelen o.b.v. vrijwilligheid (morele motivatie) De markt beloont MVO en straft

Nadere informatie

Hoe helpt ISO 19600 uw compliancy te borgen en te verbeteren? Dick Hortensius, NEN Milieu&Maatschappij 31 mei 2016

Hoe helpt ISO 19600 uw compliancy te borgen en te verbeteren? Dick Hortensius, NEN Milieu&Maatschappij 31 mei 2016 Hoe helpt ISO 19600 uw compliancy te borgen en te verbeteren? Dick Hortensius, NEN Milieu&Maatschappij 31 mei 2016 overheid industrie vakbonden consumenten NGO s Missie: Wij zij hèt kennisnetwerk op gebied

Nadere informatie

4.3 Het toepassingsgebied van het kwaliteitsmanagement systeem vaststellen. 4.4 Kwaliteitsmanagementsysteem en de processen ervan.

4.3 Het toepassingsgebied van het kwaliteitsmanagement systeem vaststellen. 4.4 Kwaliteitsmanagementsysteem en de processen ervan. ISO 9001:2015 ISO 9001:2008 Toelichting van de verschillen. 1 Scope 1 Scope 1.1 Algemeen 4 Context van de organisatie 4 Kwaliteitsmanagementsysteem 4.1 Inzicht in de organisatie en haar context. 4 Kwaliteitsmanagementsysteem

Nadere informatie

DOORSTAAT UW RISICOMANAGEMENT DE APK?

DOORSTAAT UW RISICOMANAGEMENT DE APK? WHITEPAPER DOORSTAAT UW RISICOMANAGEMENT DE APK? DOOR M. HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONS ULTANT Risicomanagement is tegenwoordig een belangrijk onderdeel van uw bedrijfsvoering. Dagelijks wordt er aandacht

Nadere informatie

Leiderschap in de nieuwe ISO 9001 / HKZ norm. Door: Bartel Debbaut & Marly Dekkers

Leiderschap in de nieuwe ISO 9001 / HKZ norm. Door: Bartel Debbaut & Marly Dekkers Leiderschap in de nieuwe ISO 9001 / HKZ norm Door: Bartel Debbaut & Marly Dekkers Opdracht Inleiding Inleiding ISO als KMS 2 kanten HARDE KANT - Meten - Monitoring - Analyse - Evaluatie -. ZACHTE KANT

Nadere informatie

BENT U ER KLAAR VOOR?

BENT U ER KLAAR VOOR? ISO 9001:2015 EN ISO 14001:2015 HERZIENINGEN ZIJN IN AANTOCHT BENT U ER KLAAR VOOR? Move Forward with Confidence WAT IS NIEUW IN ISO 9001:2015 & ISO 14001:2015 MEER BUSINESS GEORIENTEERD KERNASPECTEN "LEIDERSCHAP

Nadere informatie

Dieter Vander Beke. Maatschappelijk Verantwoorde Overheid ISO 26000 & GRI Provinciale milieudag provincie Antwerpen 24 juni 2014

Dieter Vander Beke. Maatschappelijk Verantwoorde Overheid ISO 26000 & GRI Provinciale milieudag provincie Antwerpen 24 juni 2014 Dieter Vander Beke Maatschappelijk Verantwoorde Overheid ISO 26000 & GRI Provinciale milieudag provincie Antwerpen 24 juni 2014 Overzicht van de presentatie 1. Vertrouwen in de overheid? 2. Maatschappelijke

Nadere informatie

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Robert t Hart / Geert Haisma 26 september 2013 r.hart@risicomanagement.nl / haisma@risicomanagement.nl 1www.risicomanagement.nl Visie risicomanagement Gemeenten

Nadere informatie

CERTIFICERING & TRAINING NIEUWE ISO 9001:2015 EN ISO 14001:2015 SAFER, SMARTER, GREENER

CERTIFICERING & TRAINING NIEUWE ISO 9001:2015 EN ISO 14001:2015 SAFER, SMARTER, GREENER CERTIFICERING & TRAINING NIEUWE ISO 9001:2015 EN ISO 14001:2015 SAFER, SMARTER, GREENER DNV GL dichtbij de bron van ISO 9001:2015 NIEUWE ISO 9001 23 september 2015 werd de nieuwste editie van ISO 9001

Nadere informatie

Stappenplan Social Return on Investment. Onderdeel van de Toolkit maatschappelijke business case ehealth

Stappenplan Social Return on Investment. Onderdeel van de Toolkit maatschappelijke business case ehealth Stappenplan Social Return on Investment Onderdeel van de Toolkit maatschappelijke business case ehealth 1 1. Inleiding Het succesvol implementeren van ehealth is complex en vraagt investeringen van verschillende

Nadere informatie

ISO 26000 Jaarcongres 2013

ISO 26000 Jaarcongres 2013 ISO 26000 Jaarcongres 2013 Workshop: Zelfverklaring en GRI als communicatiemiddel bij stakeholderdialoog Dick Hortensius NEN, Senior Consultant managementsystemen Hans Kröder Internationaal Expert ISO

Nadere informatie

Belangrijke wijzigingen HKZ-normen

Belangrijke wijzigingen HKZ-normen Belangrijke wijzigingen HKZ-normen door wijzigingen in ISO 9001:2015 Belangrijke wijzigingen HKZ-normen Op 15 september 2015 is de nieuwe ISO 9001:2015 gepubliceerd. Een groot aantal HKZ-normen is ISO-compatibel.

Nadere informatie

BUSINESS CONTINUITEIT

BUSINESS CONTINUITEIT BUSINESS CONTINUITEIT BUSINESS CONTINUITY MANAGEMENT Tine Bernaerts, Consultant risk management, Amelior Business Continuity Management volgens ISO 22301: Societal Security Business Continuity Management

Nadere informatie

De wijzigingen in de ISO 9001: 2015

De wijzigingen in de ISO 9001: 2015 BUSINESS ASSURANCE De wijzigingen in de ISO 9001: 2015 Jacques van Unnik 1 SAFER, SMARTER, GREENER Wijzigingen in de ISO 9001 norm Waarom wordt de norm gewijzigd? De structuur van de nieuwe norm Definities

Nadere informatie

NTA 8595 Beroepsprofiel Erkend Risicoadviseur

NTA 8595 Beroepsprofiel Erkend Risicoadviseur NTA 8595 Beroepsprofiel Erkend Risicoadviseur Erik van de Crommenacker, projectleider NTA 8595 Nationale-Nederlanden Overzicht Vraag vanuit de markt NTA 8595: stap voor stap Resumerend Beroepsprofiel Erkend

Nadere informatie

Duurzaam (kosten)effectief uitbesteden

Duurzaam (kosten)effectief uitbesteden Duurzaam (kosten)effectief uitbesteden Agenda Kiezen voor uitbesteding Uitbestedingsfeiten Wenselijke situatie Eisen volgens ISO5500X Showstoppers Aandachtspunten Afsluiting Kiezen voor uitbesteding Ontbreken

Nadere informatie

Introductie OHSAS 18001

Introductie OHSAS 18001 Introductie OHSAS 18001 OHSAS 18001 -in het kort OHSAS 18001 is een norm voor een managementsysteem die de veiligheid en gezondheid in en rondom de organisatie waarborgt. OHSAS staat voor Occupational

Nadere informatie

Wij leggen rekenschap af over:

Wij leggen rekenschap af over: VRAGEN Het afleggen van rekenschap. ANTWOORDEN TOELICHTING / VOORBEELDEN VRAAG 1. Onze organisatie legt rekenschap af over onze effecten op de maatschappij, de economie en het milieu. Welke activiteiten

Nadere informatie

ISO55000: Harde norm voor assetmanagement in de context van organisatiecultuur AMC Seminar 2014

ISO55000: Harde norm voor assetmanagement in de context van organisatiecultuur AMC Seminar 2014 ISO55000: Harde norm voor assetmanagement in de context van organisatiecultuur AMC Seminar 2014 Robert van Grunsven, Adviseur CMS Asset Management Inhoud assetmanagement Assetmanagement ISO55000 assetmanagementsysteem

Nadere informatie

STAKEHOLDERS. Hoe gaan we daar mee om? Jacques van Unnik Manager Personnel Certification & Training 3 december 2015 BUSINESS ASSURANCE

STAKEHOLDERS. Hoe gaan we daar mee om? Jacques van Unnik Manager Personnel Certification & Training 3 december 2015 BUSINESS ASSURANCE BUSINESS ASSURANCE STAKEHOLDERS Hoe gaan we daar mee om? Jacques van Unnik Manager Personnel Certification & Training 3 december 2015 1 DNV GL 2014 Stakeholders 19 November 2015 SAFER, SMARTER, GREENER

Nadere informatie

Van VCA naar OHSAS 18001:2007 naar ISO/CD 45001.2

Van VCA naar OHSAS 18001:2007 naar ISO/CD 45001.2 Van VCA naar OHSAS 18001:2007 naar ISO/CD 45001.2 Jacques Schouwenaars 13 oktober 2015 Onderwerpen Verschillen VCA en OHSAS 18001? ISO/CD 45001.2 Aandachtsgebieden tijdens certificatieaudits Voordelen

Nadere informatie

Actieplan naar aanleiding van BDO-onderzoek. Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. Woensdag 13 juni 2012

Actieplan naar aanleiding van BDO-onderzoek. Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. Woensdag 13 juni 2012 Actieplan naar aanleiding van BDO-onderzoek Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. Woensdag 13 juni 2012 Inhoudsopgave - Actieplan GVB Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. n.a.v. BDO-rapportage 13

Nadere informatie

Bob Alisic (NEN) Tweedeling in 'ISO land' dankzij ISO 9001:2015? Eindelijk!

Bob Alisic (NEN) Tweedeling in 'ISO land' dankzij ISO 9001:2015? Eindelijk! Bob Alisic (NEN) Tweedeling in 'ISO land' dankzij ISO 9001:2015? Eindelijk! Gaat de volgende versie van ISO 9001 echt iets anders betekenen voor haar gebruikers dan de huidige 2008 versie? Komt er nu een

Nadere informatie

Bekend zijn met de visie en inzet van procesmanagement in de eigen organisatie.

Bekend zijn met de visie en inzet van procesmanagement in de eigen organisatie. en werkwijze BPM awareness Inzicht in de toepassing van BPM op strategisch niveau in het algemeen en binnen de eigen organisatie. Kennismaken met BPM vanuit een strategisch perspectief Nut en toegevoegde

Nadere informatie

Dynamisch risicomanagement eenvoudig met behulp van GRCcontrol

Dynamisch risicomanagement eenvoudig met behulp van GRCcontrol Dynamisch risicomanagement eenvoudig met behulp van GRCcontrol Mike de Bruijn roduct Owner Agenda Inleiding Over CompLions GRCcontrol management software Risicomanagement Uitdagingen Dynamisch risicomanagement

Nadere informatie

MVO-Control Panel. Instrumenten voor integraal MVO-management. Intern MVO-management. Verbetering van motivatie, performance en integriteit

MVO-Control Panel. Instrumenten voor integraal MVO-management. Intern MVO-management. Verbetering van motivatie, performance en integriteit MVO-Control Panel Instrumenten voor integraal MVO-management Intern MVO-management Verbetering van motivatie, performance en integriteit Inhoudsopgave Inleiding...3 1 Regels, codes en integrale verantwoordelijkheid...4

Nadere informatie

OPERATIONEEL RISKMANAGEMENT. Groningen, maart 2016 Wim Pauw

OPERATIONEEL RISKMANAGEMENT. Groningen, maart 2016 Wim Pauw OPERATIONEEL RISKMANAGEMENT Groningen, maart 2016 Wim Pauw Risicomanagement Risicomanagement is steeds meer een actueel thema voor financiële beleidsbepalers, maar zij worstelen vaak met de bijbehorende

Nadere informatie

Interventies bij organisatieverandering Succesvol veranderen

Interventies bij organisatieverandering Succesvol veranderen Interventies bij organisatieverandering Succesvol veranderen Het succesvol doorvoeren van organisatieverandering vraagt nogal wat. De uitdaging is om de beoogde verandering werkbaar te maken en te borgen

Nadere informatie

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model.

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. 1. Wat is het INK-model? Het INK-model is afgeleid van de European Foundation for Quality Management (EFQM). Het EFQM stelt zich ten doel Europese bedrijven

Nadere informatie

BSCAT en Managementsystemen

BSCAT en Managementsystemen BSCAT en Managementsystemen Veiligheidsdag Apply 15 april 2015 1 SAFER, SMARTER, GREENER De praktijk 2 Risicomanagementproces De Deming SAFER, SMARTER, GREENER Risico s zijn ook kansen No Risk no business

Nadere informatie

Organisatie principes

Organisatie principes Organisatie principes Een overzicht van organisatie principes die als richtsnoer dienen bij het vormgeven van flexibele, innovatieve organisaties. Deze principes zijn gebaseerd op de Moderne Sociotechniek.

Nadere informatie

6. Project management

6. Project management 6. Project management Studentenversie Inleiding 1. Het proces van project management 2. Risico management "Project management gaat over het stellen van duidelijke doelen en het managen van tijd, materiaal,

Nadere informatie

Energiemanagement actieplan. Koninklijke Bammens

Energiemanagement actieplan. Koninklijke Bammens Maarssen, 16 februari 2015 Auteur(s): Niels Helmond Geaccordeerd door: Simon Kragtwijk Directievertegenwoordiger Milieu / Manager Productontwikkeling C O L O F O N Het format voor dit document is opgesteld

Nadere informatie

Trainingen najaar 2016. De impact van de nieuwe ISO 45001. www.nen.nl/trainingarbo

Trainingen najaar 2016. De impact van de nieuwe ISO 45001. www.nen.nl/trainingarbo Trainingen najaar 2016 De impact van de nieuwe ISO 45001 www.nen.nl/trainingarbo Meer maatwerk met een bedrijfstraining Wist u dat we in 2015 ruim 2000 deelnemers met een bedrijfstraining hebben opgeleid?

Nadere informatie

EEN MEERJARIG BELEIDSPLAN MET SMART DOELSTELLINGEN

EEN MEERJARIG BELEIDSPLAN MET SMART DOELSTELLINGEN VOORBEELD VEILIGHEIDSPLAN EEN MEERJARIG BELEIDSPLAN MET SMART DOELSTELLINGEN Hieronder ziet u de hoofdstukken en paragrafen van het veiligheidsplan. Per paragraaf ziet u welke informatie u moet geven.

Nadere informatie

Informatiebehoefte/voorziening van de interne toezichthouders

Informatiebehoefte/voorziening van de interne toezichthouders 25 september 2013 Informatiebehoefte/voorziening van de interne toezichthouders Prof. dr. ir. Rienk Goodijk GITP/TiasNimbas Business School Agenda vanavond Ontwikkelingen Eigen taakopvatting toezichthouders

Nadere informatie

Change. Making Change Happen!

Change. Making Change Happen! Change MANaGEMENT Making Change Happen! 2 Uw organisatie verandert. Vaak onder druk van de markt, aandeelhouders of belanghebbenden. Maar soms gewoon omdat u zelf gelooft dat het beter kan. Het merendeel

Nadere informatie

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Balanced Scorecard Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3 2 DE

Nadere informatie

Onderwerpen. Perspectief van kwaliteit in de zorg. De keuze van het Kwaliteits-management-systeem. Certificering: ISO 9001 voor de Zorg.

Onderwerpen. Perspectief van kwaliteit in de zorg. De keuze van het Kwaliteits-management-systeem. Certificering: ISO 9001 voor de Zorg. ISO 9001 voor de zorg: een bewuste keuze ir.drs. A. van der Star MSHE Normcommissie ISO 9001 Zorg NEN 1 februari 2011 Bijdragen: H. Dekker: Certificatie in de Zorg Onderwerpen Perspectief van kwaliteit

Nadere informatie

Business Continuity Management conform ISO 22301

Business Continuity Management conform ISO 22301 Achtergrondartikel Aanzienlijke voordelen voor organisaties Business Continuity Management conform ISO 22301 Business continuity management gaat over systematische aandacht voor de continuïteit van de

Nadere informatie

PROJECT INITIATION DOCUMENT

PROJECT INITIATION DOCUMENT PROJECT INITIATION DOCUMENT Versie: Datum: x.x dd-mm-jj DOCUMENTATIE Versie Naam opdrachtgever Naam opsteller Datum: dd-mm-jj Voor akkoord: Datum:. INHOUDSOPGAVE 1. Managementsamenvatting

Nadere informatie

Risk & Compliance Charter Clavis Family Office B.V.

Risk & Compliance Charter Clavis Family Office B.V. Risk & Compliance Charter Clavis Family Office B.V. Datum: 15 april 2013 Versie 1.0 1. Inleiding Het Risk & Compliance Charter (charter) bevat de uitgeschreven principes, doelstellingen en bevoegdheden

Nadere informatie

Bantopa Terreinverkenning

Bantopa Terreinverkenning Bantopa Terreinverkenning Het verwerven en uitwerken van gezamenlijke inzichten Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen en services dwingen organisaties tot samenwerking

Nadere informatie

Duurzaam ondernemen Musea

Duurzaam ondernemen Musea Duurzaam ondernemen Musea Kunst voor bedrijfsvoering Rob van Tilburg Mei 2012 DHV 2012 All rights reserved Alleen voor intern gebruik Welkom en agenda Definitie en duiding duurzaam ondernemen Omgang bedrijven

Nadere informatie

Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000. Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties

Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000. Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000 Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties 2 Inhoudsopgave ISO 26000: een richtlijn voor iedereen

Nadere informatie

2 e webinar herziening ISO 14001

2 e webinar herziening ISO 14001 2 e webinar herziening ISO 14001 Webinar SCCM 25 september 2014 Frans Stuyt Doel 2 e webinar herziening ISO 14001 Planning vervolg herziening Overgangsperiode certificaten Korte samenvatting 1 e webinar

Nadere informatie

WWW.CAGROUP.NL COMPLIANCE RADAR HET MEEST COMPLETE BESTURINGSSYSTEEM VOOR GEMEENTEN.

WWW.CAGROUP.NL COMPLIANCE RADAR HET MEEST COMPLETE BESTURINGSSYSTEEM VOOR GEMEENTEN. WWW.CAGROUP.NL COMPLIANCE RADAR HET MEEST COMPLETE BESTURINGSSYSTEEM VOOR GEMEENTEN. COMPLIANCE RADAR De Compliance Radar helpt gemeenten een brug te slaan tussen beleidsdoelstellingen en uitvoering. Door

Nadere informatie

Energiemanagement actieplan. Van Schoonhoven Infra BV

Energiemanagement actieplan. Van Schoonhoven Infra BV BV Leusden, oktober 2013 Auteurs: G.J. van Schoonhoven D.J. van Boven Geaccordeerd door: D.J. van Boven Directeur eigenaar INLEIDING Ons bedrijf heeft een energiemanagement actieplan conform NEN-ISO 50001.

Nadere informatie

ISO 19600 over compliance management: geen excuses meer

ISO 19600 over compliance management: geen excuses meer ISO 19600 over compliance management: geen excuses meer Dr. mr. ir. Richard Hoff 1 1. Inleiding Op 15 december 2014 publiceerde de International Organization for Standardization (ISO) de ISO-richtlijn

Nadere informatie

Energiemanagement actieplan. Baggerbedrijf West Friesland

Energiemanagement actieplan. Baggerbedrijf West Friesland Baggerbedrijf West Friesland Gebruikte handelsnamen: Baggerbedrijf West Friesland Grond & Cultuurtechniek West Friesland Andijk, februari-mei 2014 Auteurs: M. Komen C. Kiewiet Geaccordeerd door: K. Kiewiet

Nadere informatie

De klant centraal. Het veranderende communicatielandschap in de financiële sector CANON BUSINESS SERVICES

De klant centraal. Het veranderende communicatielandschap in de financiële sector CANON BUSINESS SERVICES De klant centraal Het veranderende communicatielandschap in de financiële sector CANON BUSINESS SERVICES Om een duidelijk beeld te krijgen van de factoren die de komende drie jaar van invloed zijn op de

Nadere informatie

HKZ Kwaliteitsdag. Werken aan patiëntveiligheid in relatie tot kwaliteit. Richard Raaphorst - Principal Lead Auditor DNV

HKZ Kwaliteitsdag. Werken aan patiëntveiligheid in relatie tot kwaliteit. Richard Raaphorst - Principal Lead Auditor DNV HKZ Kwaliteitsdag Werken aan patiëntveiligheid in relatie tot kwaliteit Richard Raaphorst - Principal Lead Auditor DNV HKZ Kwaliteitsdag 21 maart 2013 Even voorstellen.. Richard Raaphorst Functie: Principal

Nadere informatie

Wat betekent de nieuwe norm voor (Persoonlijk) Leiderschap? Ton Dijkzeul

Wat betekent de nieuwe norm voor (Persoonlijk) Leiderschap? Ton Dijkzeul Wat betekent de nieuwe norm voor (Persoonlijk) Leiderschap? Ton Dijkzeul Agenda Even voorstellen ISO en (Persoonlijk) Leiderschap Externe issues voor strategie Het waarom van organisaties Van strategie

Nadere informatie

Portfoliomanagement. Management in Motion 7 maart 2016

Portfoliomanagement. Management in Motion 7 maart 2016 Portfoliomanagement Management in Motion 7 maart 2016 PMO Institute Julianalaan 55 3761 DC Soest I: www.pmoinstitute.com I: www.thinkingportfolio.nl E: info@pmoinstitute.com Tjalling Klaucke E: tj.klaucke@pmoinstitute.com

Nadere informatie

Bestuurssecretaris en...

Bestuurssecretaris en... het Zijlstra Center for Public Control and Governance www.hetzijlstracenter.nl Bestuurssecretaris en... Oriëntatie op de functie bestuurssecretaris het Zijlstra Center for Public Control and Governance

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding... 9

Inhoudsopgave. Inleiding... 9 Inhoudsopgave Inleiding... 9 Hoofdstuk 1: Wat is geïntegreerd management?... 13 1.1. Wat is het doel van geïntegreerd management?... 13 1.2. Kwaliteit: wat betekent ISO 9001?... 14 1.3. Andere normen:

Nadere informatie

Meer waarde creëren. Assetmanagement op maat

Meer waarde creëren. Assetmanagement op maat Meer waarde creëren Assetmanagement op maat Zo maken wij assetmanagement toepasbaar Met de toolbox Zeven bouwstenen van professioneel assetmanagement maken we de ISO55000 toepasbaar voor u. Belanghebbenden

Nadere informatie

Programma 14 november middag. Risicomanagement Modellen. Strategisch risicomanagement

Programma 14 november middag. Risicomanagement Modellen. Strategisch risicomanagement Programma 14 november middag Risicomanagement Modellen Strategisch risicomanagement Kaplan 1www.risicomanagementacademie.nl 2www.risicomanagementacademie.nl Risicomanagement modellen Verscheidenheid normen

Nadere informatie

Maak van compliance een pro it center BSN. Compliance levert geld op, tevreden klanten en ef iciënte processen. excitingly different.

Maak van compliance een pro it center BSN. Compliance levert geld op, tevreden klanten en ef iciënte processen. excitingly different. Maak van compliance een pro it center BSN Het is te vaak en te vroeg geroepen. Maar toch, de wereld verandert fundamenteel. Uitwassen in de samenleving hebben ertoe geleid dat de wetgever zich steeds meer

Nadere informatie

Aan de raad van de gemeente Lingewaard

Aan de raad van de gemeente Lingewaard 6 Aan de raad van de gemeente Lingewaard *14RDS00194* 14RDS00194 Onderwerp Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen 2014-2017 1 Samenvatting In deze nieuwe Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen

Nadere informatie

Managementsamenvatting

Managementsamenvatting Managementsamenvatting Erasmus Universiteit Rotterdam: CSR paper De route naar Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen in algemene ziekenhuizen. De strategische verankering van MVO in de dagelijkse activiteiten

Nadere informatie

Profielschets Raad van Commissarissen

Profielschets Raad van Commissarissen Profielschets Raad van Commissarissen Vastgesteld door de Raad van Commissarissen op 18 maart 2009 en laatstelijk gewijzigd in 2014. 1. Doel profielschets 1.1 Het doel van deze profielschets is om uitgangspunten

Nadere informatie

Advies. Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie

Advies. Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie DIENST Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie Advies over en ondersteuning bij het initieel inrichten/optimaliseren

Nadere informatie

Resultaat break-out sessies. 2 september: toekomst van ISO 26000

Resultaat break-out sessies. 2 september: toekomst van ISO 26000 Resultaat break-out sessies 2 september: toekomst van ISO 26000 1 Inhoud A. Integratie groep 1 B. Integratie groep 2 C Erkenning D. Branchespecifiek E: MVO en innovatie 2 De vragen per focusgebied 1. Wat

Nadere informatie

BARRIER DENKEN, BARRIER DOEN! PRAGMATISCH EN PROAC TIEVE RISICOANALYSE DOOR MARTIN HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONSULTANT

BARRIER DENKEN, BARRIER DOEN! PRAGMATISCH EN PROAC TIEVE RISICOANALYSE DOOR MARTIN HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONSULTANT WHITEPAPER BARRIER DENKEN, BARRIER DOEN! PRAGMATISCH EN PROAC TIEVE RISICOANALYSE DOOR MARTIN HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONSULTANT RISICOMANAGEMENT IN BALANS Ondernemen betekent risico s nemen om de

Nadere informatie

Actualiteitendag Platform Deelnemersraden Risicomanagement

Actualiteitendag Platform Deelnemersraden Risicomanagement Actualiteitendag Platform Deelnemersraden Risicomanagement Benne van Popta (voorzitter Detailhandel) Steffanie Spoorenberg (adviseur Atos Consulting) Agenda 1. Risicomanagement 2. Risicomanagement vanuit

Nadere informatie

Interne audits, het rendement

Interne audits, het rendement Interne audits, het rendement HKZ Kwaliteitsdag Olav Kloek 8 april 2014 SAFER, SMARTER, GREENER Strategie van de organisatie Herontwerp van organisaties, door: Nieuw financieringsstelsel Zelfsturende/zelfregulerende

Nadere informatie

Vragenlijst SAFE SURGERY voor het uitvoeren van een zelfevaluatie in contractjaar 2013

Vragenlijst SAFE SURGERY voor het uitvoeren van een zelfevaluatie in contractjaar 2013 Vragenlijst SAFE SURGERY voor het uitvoeren van een zelfevaluatie in contractjaar 2013 De vragen zijn opgedeeld in verschillende rubrieken en betreffen het thema safe surgery. Het is de bedoeling dat de

Nadere informatie

Energiemanagement actieplan

Energiemanagement actieplan Energiemanagement actieplan Vandervalk+degroot-groep Waalwijk, 15 oktober 2013 Auteur(s): Arend-Jan Costermans Ed den Breejen Antoine Steentjes Joni Ann Hardenberg Geaccordeerd door: Leo van der Valk Algemeen

Nadere informatie

Wat is de impact van de nieuwe ISO 9001 op uw organisatie?

Wat is de impact van de nieuwe ISO 9001 op uw organisatie? Is er veel veranderd? Dat is toch wel de vraag die het meeste wordt gesteld. Het is maar net vanuit welke invalshoek wordt gekeken. Deze whitepaper behandelt de herkomst en motivatie achter de vernieuwingen

Nadere informatie

Een Project Management model. Wat is IASDEO?

Een Project Management model. Wat is IASDEO? Een Project Management model Project Management betekent risico s beheersen, voldoen aan allerlei vereisten, klanten tevreden stellen, beslissingen nemen, producten leveren, activiteiten coördineren, inputs

Nadere informatie

Start ingrijpende. Sectornormen. Generike normen. Ondersteunende normen. Bijvoorbeeld: Automobielsector Medische hulpmiddelen Olie- en gasindustrie

Start ingrijpende. Sectornormen. Generike normen. Ondersteunende normen. Bijvoorbeeld: Automobielsector Medische hulpmiddelen Olie- en gasindustrie iso 9001 Trefwoorden ISO-normen Herziening ISO 9001 Normcommissie Kwaliteitsmanagementsysteem Auteurs Dick Hortensius Annemarie de Jong Sectornormen Bijvoorbeeld: Automobielsector Medische hulpmiddelen

Nadere informatie

RISICOMANAGEMENT. Wat voegt risicomanagement toe?

RISICOMANAGEMENT. Wat voegt risicomanagement toe? RISICOMANAGEMENT Risicomanagement ondersteunt op een gestructureerde manier het behalen van doelstellingen en het opleveren van projectresultaten. Dit kan door risico s expliciet te maken, beheersmaatregelen

Nadere informatie

Strategisch Risicomanagement

Strategisch Risicomanagement Commitment without understanding is a liability Strategisch Risicomanagement Auteur Drs. Carla van der Weerdt RA Accent Organisatie Advies Effectief en efficiënt risicomanagement op bestuursniveau Risicomanagement

Nadere informatie

>>> de nieuwe CIIO Maatstaf

>>> de nieuwe CIIO Maatstaf >>> de nieuwe CIIO Maatstaf U heeft er ongetwijfeld al over gehoord: de nieuwe ISO 9001: 2015 norm is onlangs gepubliceerd. Ook de CIIO Maatstaf, onze vertaling van de ISO 9001 norm voor kennisintensieve

Nadere informatie

Naleving van wetgeving geborgd met ISO 14001. Essentieel voor MVO en vernieuwing overheidstoezicht. Woensdag 18 mei 2011.

Naleving van wetgeving geborgd met ISO 14001. Essentieel voor MVO en vernieuwing overheidstoezicht. Woensdag 18 mei 2011. Mi ddagsymposi um Naleving van wetgeving geborgd met ISO 14001 Essentieel voor MVO en vernieuwing overheidstoezicht Woensdag 18 mei 2011 DCMR Schiedam Georganiseerd door: NEN en SCCM Programma Woensdag

Nadere informatie