De wijzigingen in de ISO 9001: 2015

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De wijzigingen in de ISO 9001: 2015"

Transcriptie

1 BUSINESS ASSURANCE De wijzigingen in de ISO 9001: 2015 Jacques van Unnik 1 SAFER, SMARTER, GREENER

2 Wijzigingen in de ISO 9001 norm Waarom wordt de norm gewijzigd? De structuur van de nieuwe norm Definities De DIS 9001 is een concept, dus de inhoud van de norm kan nog wijzigen. DNV GL is niet verantwoordelijk voor de wijzigingen Alle vertalingen zijn de verantwoordelijkheid van DNV GL en de officiële Nederlandse vertaling kan afwijken Slide 2

3 De nieuwe risico realiteit Toenemende complexiteit in samenhang met een globaliserende markt. Toenemende onzekerheid gerelateerd aan snelle veranderingen. Verscherpt toezicht op de gedragingen en prestaties van bedrijven. Groeiende Verwachtingen met betrekking tot transparatie, afrekenbaarheid, onafhankelijkheid en borging. 3

4 Het bereiken van duurzame Business Performance Duurzame zakelijke prestatie gaat verder dan alleen het oordeel van investeerders en managers, maar raakt een ieder die beïnvloed wordt door acties of beslissingen van een organisatie.. 4

5 De toekomst van managementsyteemnormen The ISO Technical Committee 176/SC 2 stated its vision for ISO 9001 and ISO 9004 : To be recognized and respected worldwide, and used by organizations as an integral component of their sustainable development initiatives. 5

6 ISO en Managementsysteemnormen Vanaf 2012: Alle ISO Managementsysteemnormen gebaseerd op hetzelfde raamwerk: structuur, tekst en terminologie. Ontwikkeling normen (ISO TC s): standarisatie en effectiviteit. Afstemming en overeenkomsten tussen normen. Eenvoudiger voor geïntegreerde systemen. 6

7 Gedeeld raamwerk Individuele managementsysteemnormen zullen disciplinespecifieke eisen hebben. 7

8 Gemeenschappelijke terminologie en definities Organisatie Proces Belanghebbende Prestatie Eis Uitbesteden Managementsysteem Bewaken Topmanagement/Directie Meten Effectiviteit Audit Beleid Conformiteit Doel Afwijking Risico Correctie Competentie Corrigerende maatregel Gedocumenteerde informatie Continue verbetering 8

9 Voorbeelden gemeenschappelijke termen Competentie Vermogen om kennis en vaardigheden toe te passen om beoogde resultaten te bereiken Continue verbetering zich herhalende activiteit om prestaties te verbeteren Risico Effect van onzekerheid OPMERKING 1: Een effect is een afwijking van het verwachte positief of negatief. OPMERKING 2: bij de term Onzekerheid is het geheel of gedeeltelijk ontbreken van informatie over, inzicht in of kennis van een gebeurtenis, de gevolgen daarvan of de waarschijnlijkheid dat deze zich voordoet. 9

10 Hoofdstructuur- 10 Elementen Scope Specifiek voor de discipline Normatieve verwijzing Terminologie & definities Context van de organizatie Specifiek voor de discipline Specifiek voor de discipline 4.1 Context van de organisatie 4.2 Inzicht in de behoeften en verwachtingen van belanghebbende partijen 4.3 De scope van het xxx managementsysteem vaststellen 4.4 xxx managementsysteem 5.1 Leiderschap en betrokkenheid Leiderschap 5.2 Beleid 5.3 Rollen, Verantw. & Bevoegd. 10

11 Hoofdstructuur- 10 Elementen Planning 6.1 Maatregelen om risico s en kansen te adresseren 6.2 xxx doelstellingen en de planning om ze te realiseren 7.1 Middelen 7.5 Gedocumenteerde informatie Ondersteuning Uitvoering 7.2 Competenties Algemeen 7.3 Bewustzijn Creëren en aanpassen 7.4 Communicatie Beheersing van gedocumenteerde informatie 8.1 Operationele planning en beheersing Prestatie evaluatie Verbeteren 9.1 Bewaken, meten, analyseren en evaluatie 9.2 Interne audit 9.3 Directiebeoordeling 10.1 Afwijkingen en corrigerende maatregelen 10.2 Continue verbetering 11

12 De structuur van de ISO CD 9001: Business strategie 5.1. Doel en voorgenomen Resultaat van het MS 4.1. Interne & externe Business context 4.2. Verwachtingen van belanghebbende 6.1. Risico s & kansen beoordeling 5.1/ 8.1. Inbedden in de business processen 9. Bewaken & evalueren Van de prestaties 10. Verbeteren 12

13 Samen behandelen we de volgende onderwerpen De eisen van de nieuwe norm, hoofdstuk 4 Context van de organisatie 4.1 Context van de organisatie 4.2 Inzicht in de behoeften en verwachtingen van belanghebbende partijen 4.3 Het toepassingsgebied van het kwaliteitsmanagementsysteem vaststellen 4.4. Kwaliteitsmanagementsysteem Algemeen Procesbenadering Slide 13

14 4.1 Context van de organisatie Inzicht in de organisatie en haar factoren De organisatie moet externe en interne onderwerpen vaststellen die relevant zijn voor haar doelstelling en die haar vermogen beïnvloeden om het (de) beoogde resulta(a)t(en) van haar kwaliteitsmanagementsysteem te behalen. De organisatie past deze omstandigheden aan wanneer nodig. Bij het bepalen van relevante externe en interne onderwerpen, onderzoekt de organisatie die onderwerpen die voortvloeien uit: Veranderingen en trends die van invloed zouden kunnen zijn op de doelstellingen van de organisatie; De relaties met en de verwachtingen en waarden van relevante belanghebbende partijen Bestuurlijke zaken, strategische prioriteiten, intern beleid en verplichtingen; en Beschikbaarheid van middelen, prioriteiten en technologische veranderingen 14

15 Externe context van de organisatie de sociale en culturele, juridische, wetgevende financiële, technologische, economische, natuurlijke en de concurrentie Aanjagers en trends die van invloed zijn op de doelstellingen Relatie met en perceptie van de belanghebbende 15

16 Toelichting Inzicht in de beïnvloedende onderwerpen is van cruciaal belang om een goede op feiten gebaseerd risicobeoordeling uit te kunnen voeren (ref 6.1) en Om een managementsysteem te bouwen dat efficiënt is en in staat is om gepland beoogd resultaat zeker te stellen. De organisatie ziet misschien weinig verandering, terwijl omstandigheden en omgeving, met inbegrip van de verwachtingen van belanghebbenden voortdurend veranderen. De grootste uitdaging voor organisaties is inzicht te krijgen in en het evalueren van externe onderwerpen die van invloed zijn op de bedrijfsvoering. De organisatie moet de van toepassing zijnde informatie beoordelen, inclusief de markt/verkoop, inkoop, financiële, wettelijke, HR, enz. onderwerpen. 16

17 Toelichting De externe omstandigheden varieëren sterk afhankelijk van het soort bedrijf. Een kleine machine bankwerkerij die producten voor de vliegtuigindustrie maakt heeft te maken met eisen vanuit de Civil Aviation Authorities. Het is dan van groot belang dat hun kwaliteitsmanagementsysteemverwachtingen met betrekking tot conformiteitvan het product in overweging nemen om vliegveiligheid zeker te stellen. een gelijkwaardig mijnbedrijf in twee verschillende geografische locaties, een met een hoog ontwikkeld en complex arbeidsomstandigheden en milieu regime en de andere in een locatie zonder wetgeving om deze gebieden zal leiden tot twee verschillende managementsystemen op het gebied van milieu en arbeidsomstandigheden. Bewijs van een goed uitgevoerde evaluatie kan, afhankelijk van de complexiteit van de organisatie, bijvoorbeeld in de vorm van vergaderverslagen of strategische analyses zijn. 17

18 Interne context van de organisatie Bestuurlijk, structuur, rollen normen, enz. Beleid, doelen en strategie Interne belanghebbende Capaciteit Informatie & systemen Processen 18

19 Aanjagers in een zakelijk context Reputatie en merknaam Risicomanagement behoefte Stem van de gemeenschap Druk van investeerders Sustainable Business Performance Nieuwe regulering Dreiging van rechtzaken Leverketen, verantwoordelijkheid of druk Industrie Peer Pressure Competatieve arbeidsmarkt Competatieve marktproducten Eisen voor toenemende transparatie en openbaarmaking Sterkere ethische standpunten Andere? Source: Warwick Business School 19

20 4.2 Inzicht in de behoeften en verwachtingen van belanghebbende partijen De organisatie moet vaststellen: welke belanghebbenden relevant zijn voor het kwaliteitsmanagementsysteem; wat de relevante eisen van deze belanghebbenden zijn. De organisatie zal dit overzicht actualiseren om de behoefte en verwachtingen, die van invloed zijn op de eisen en tevredenheid van de klant, te begrijpen en erop te kunnen anticiperen. Opmerking: Aandacht besteden aan huidige en verwachte toekomstige behoeften kan leiden tot de identificatie van mogelijkheden voor verbetering en innovatie. 20

21 De toenemende invloed van stakeholders Als organisatie kan je een positieve relatie met werknemers, klanten, investeerders, leveranciers en zakelijke partners niet langer als vanzelfsprekend beschouwen. Organisaties moeten hun verhouding met al deze stakeholders op zo n manier beheren dat het de organisatie versterkt. Hoe beter de relatie met de stakeholders is, hoe waarschijnlijker het is dat zij: Voor je willen werken Je producten kopen Je zakelijke partner/leverancier willen zijn In je bedrijf willen investeren Je geld willen lenen Je graag als onderdeel van hun gemeenschap willen hebben Stakeholders kunnen de organisatie de sociale/technische/wettelijke licentie tot handelen geven of zij kunnen die licentie weghalen. 21

22 Toelichting De lijst van belanghebbende moeten bedrijfsspecifiek zijn, geen generieke lijst; Veranderingen in de markt en strategie van de organisatie betekent vaak nieuwe belanghebbende; Documenteer het overzicht van belanghebbende met hun overkomstige eisen; Het overzicht van belanghebbende moet een levend document zijn; Bepaal wat de impact op uw bedrijfsprocessen is van de eisen van belanghebbende (6.1); Integreer dit in uw bedrijfsprocessen. Klanteis om aan Einde van levensduur eisen van een product te voldoen. Een maatschappelijke verwachtingen met betrekking tot ethiek of eerlijk zaken doen (Zie ook de directiebeoordeling 9.3). 22

23 4.3 Het toepassingsgebied van het kwaliteitsmanagementsysteem vaststellen De organisatie moet de grenzen en toepasselijkheid van het kwaliteitsmanagementsysteem bepalen om het toepassingsgebied ervan vast te stellen. Bij het vaststellen van dit toepassingsgebied moet de organisatie: de in 4.1 genoemde externe en interne onderwerpen overwegen; de in 4.2 genoemde eisen overwegen. Het toepassingsgebied moet worden vermeld als voor goederen en diensten, de belangrijkste processen om hen te realiseren en de van toepassing zijnde locaties van de organisatie. 23

24 4.3 Vaststellen van de reikwijdte van het kwaliteitsmanagementsysteem Wanneer het toepassingsgebied wordt vastgesteld, zal iedere beslissing om eisen van de norm als niet van toepassing te verklaren gerechtvaardigd worden met een gedocumenteerde onderbouwing, deze uitsluitingen zullen beperkt blijven tot hoofdstuk (Bewakings en meetapparatuur) en hoofdstuk 8 (Uitvoering). De uitsluitingen mogen geen invloed hebben op het vermogen of verantwoordelijkheid van de organisatie om overeenstemming met de eisen zeker te stellen van zowel goederen als diensten en de klanttevredenheid. Ook mag uitbesteding aan een externe partij van processen of onderdelen daarvan geen reden voor uitsluiting zijn. Het toepassingsgebied van het kwaliteitsmanagementsysteem moet gedocumenteerd zijn. 24

25 Toelichting De scope van het managementsysteem is bedoeld om duidelijkheid te verschaffen over de geografische en organisatorische grenzen die voor het managementsysteem van toepassing zijn. Een organisatie heeft de vrijheid en flexibiliteit om de grenzen te definiëren het managementsysteem in de gehele organisatie, of om specifieke grenzen aan te geven welke geschikt zijn voor de strategische eisen en doelstellingen. De scope moet niet gebruikt worden als een middel om activiteiten, producten, dienstverlening of vestigingen, die van grote invloed zijn op de strategische doelstellingen, uit te sluiten. Het kan zijn dat de scope van een organisatie s managementsysteem niet hetzelfde is als de scope voor certificatie. 25

26 4.4. Kwaliteitsmanagementsysteem Algemeen Algemene eisen: De organisatie moet een kwaliteitsmanagementsysteem inrichten, implementeren, onderhouden en continu verbeteren, met inbegrip van de benodigde processen en hun interacties, in overeenstemming met de eisen van deze internationale norm. 26

27 4.4.2 Procesbenadering De organisatie moet voor haar kwaliteitsmanagementsysteem een procesbenadering toepassen. De organisatie zal: de processen die nodig zijn voor het kwaliteitsmanagementsysteem en de toepassing ervan door de hele organisatie vaststellen; De vereiste inputs en de verwachte outputs van ieder proces vaststellen; de volgorde en interacties van deze processen vaststellen; Het bepalen van de risico's voor de overeenstemming met de eisen van de goederen en diensten en voor de klanttevredenheid, het bepalen van risico s dat onbedoelde outputs worden geleverd of de proces-interactie niet effectief is; criteria en methoden en gerelateerde indicatoren bepalen die nodig zijn om te bewerkstelligen dat zowel de uitvoering als de beheersing van deze processen doeltreffend zijn; vaststellen van middelen en hun beschikbaarheid; verantwoordelijkheden en bevoegheden voor processen toewijzen; acties die nodig zijn om de geplande resultaten te bereiken; deze processen bewaken, analyseren en waar nodig deze processen veranderen om zeker te stellen dat ze de bedoelde output blijven genereren en continue verbetering van deze processen zeker te stellen. 27

28 Toelichting Vaak slagen organisaties, die een managementsysteem implementeren, er niet of te weinig in om de eisen van het managementsysteem daadwerkelijk in hun bedrijfsprocessen te integreren. Dit leidt tot ineffectieve systemen en een gebrek aan betrokkenheid door de directie. Processen, hun onderlinge samenhang en volgorde kunnen vastgelegd worden in value stream maps, process flowcharts, enz. (Zie ook 7.5.1) INPUT PROCES OUTPUT 28

29 Samen behandelen we de volgende onderwerpen De eisen van de nieuwe norm, Hoofdstuk 5 Leiderschap 5.1 Leiderschap en betrokkenheid Leiderschap en betrokkenheid met betrekking tot het KMS Leiderschap en betrokkenheid met betrekking tot de eisen en verwachtingen van belanghebbende 5.2 Kwaliteitsbeleid 5.3 Organisatorische rollen, verantwoordelijkheden en bevoegdheden Slide 29

30 5. Leiderschap en betrokkenheid Leiderschap en betrokkenheid met betrekking tot het KMS De directie moet leiderschap en betrokkenheid tonen met betrekking tot het kwaliteitsmanagementsysteem door: te bewerkstelligen dat het kwaliteitsbeleid en de kwaliteitsdoelstellingen worden vastgesteld en aansluiten bij de strategische richting van de organisatie; Zekerstellen dat het kwaliteitsbeleid begrepen en gevolgd wordt door de organisatie; Zekerstellen dat de kwaliteitsmanagementsysteem eisen worden geïntegreerd in de bedrijfsprocessen van de organisatie; Het promoten van de bewustwording van de procesbenadering; Zekerstellen dat de voor het kwaliteitsmanagementsysteem benodigde middelen beschikbaar zijn. 30

31 5. Leiderschap en betrokkenheid te bewerkstelligen dat de eisen van het kwaliteitsmanagementsysteem in de bedrijfsprocessen van de organisatie worden geïntegreerd; te bewerkstelligen dat de voor het kwaliteitsmanagementsysteem benodigde middelen beschikbaar zijn; het belang van doeltreffend kwaliteitsmanagement en van het voldoen aan de eisen van het kwaliteitsmanagementsysteem te communiceren; te bewerkstelligen dat het kwaliteitsmanagementsysteem zijn beoogde resulta(a)t(en) behaalt; mensen aan te sturen en te ondersteunen om een bijdrage te leveren aan de doeltreffendheid van het kwaliteitsmanagementsysteem; continue verbetering te bevorderen; andere relevante managementfuncties te ondersteunen om hun leiderschap te tonen binnen hun verantwoordelijkheidsgebieden. 31

32 Toelichting DIS 9001:2014 vervangt Directieverantwoordelijkheden door Leiderschap, en vervangt een aantal ISO 9001:2008 eisen door leiderschap activiteiten. In organisaties spreekt men meestal niet van leiders, maar van managers. Tussen beide begrippen lijkt een verschil te bestaan: management is vooral een rationeel proces, gericht op beheersen van processen. Leiderschap heeft vooral betrekking op de meer persoonlijke aspecten, waarbij het er om gaat de medewerkers te beïnvloeden om gedrag en prestaties in de gewenste richting te sturen. Het (top) management moet zowel leiderschap als betrokkenheid aantonen Hun verantwoordelijkheid nemen voor de effectiviteit van hun KMS. Ze moeten samen met hun mensen werken aan het realiseren van doelstellingen. Top management moet zeker stellen dat de eisen van het KMS een integraal onderdeel zijn van de bedrijfsprocessen en er niet als loshangend zand erbij hangt. 32

33 5.1.2 Leiderschap en betrokkenheid met betrekking tot de eisen en verwachtingen van belanghebbende De directie moet leiderschap en betrokkenheid aantonen met betrekking tot klantgerichtheid door zeker te stellen dat: De risico s die van invloed zijn op de conformiteit van goederen en diensten en de klanttevredenheid geïdentificeerd zijn en behandeld worden; 33

34 Samen behandelen we de volgende onderwerpen De eisen van de nieuwe norm, Hoofdstuk 6 Planning 6.1 Maatregelen om risico s aan te pakken en kansen te benutten 6.2 Kwaliteitsdoelstellingen en de planning om ze te bereiken 6.3 Het plannen van veranderingen Slide 34

35 6. Planning 6.1 Maatregelen om risico s aan te pakken en kansen te benutten. Bij het plannen van het kwaliteitsmanagementsysteem, moet de organisatie de in 4.1 genoemde onderwerpen en de in 4.2 genoemde eisen overwegen, en de risico s en kansen vaststellen die moeten worden aangepakt om: te bewerkstelligen dat het kwaliteitsmanagementsysteem zijn beoogde resulta(a)t(en) behaalt; ongewenste effecten te voorkomen of te verminderen; continue verbetering te bereiken. 35

36 6.1 Maatregelen om risico s aan te pakken en kansen te benutten. De organisatie moet: a) maatregelen plannen om deze risico s en kansen aan te pakken; b) plannen op welke manier: de maatregelen in haar kwaliteitsmanagementsysteemprocessen worden geïntegreerd en geïmplementeerd; de doeltreffendheid van deze maatregelen moet worden geëvalueerd. Alle acties die worden ondernomen op het aanpakken van risico's en kansen moeten evenredig zijn met de potentiële effecten op de conformiteit van de goederen en diensten en de klanttevredenheid. Opmerking: Opties voor het aanpakken van risico's kunnen bijvoorbeeld risicovermijding, risk beperking en aanvaarding van risico bevatten. 36

37 Risico / Kansen Management als onderdeel van het managementsysteem Intentie & doel van het MS Vaststellen van: Interne business context (4.1) Externe business context (4.1) Node en verwachtingen van belanghebbende partijen (4.2) Risico beoordeling Identificatie Analyse Frequency High Medium Low R5 R9 R2 R4 R8 R1 R6 R7 R3 Evaluatie Low Medium High Consequence Meten en evalueren effectiviteit Relevante acties en beheersing inbedden in de processen van je MS

38 6.1 Risicomanagement raamwerk ISO a) Creëert waarde b) Integraal deel van de organisatie processen c) Onderdeel van het beslissingsproces d) Addresseerd expliciet onzekerheden e) Systematisch, structureel en tijdsgebonden f) Gebaseerd op de beste beschikbare informatie g) Op maat h) Houdt rekening met menselijke en culturele factoren i) Transparant en alles omvattend j) Dynamisch, herhalend en Inspelend op verandering Continu verbeteren van het raamwerk Mandaat en betrokkenheid. Ontwerp van het Raamwerk voor het beheersen van risico s Bewaken en beoordelen van het raamwerk Implementeren van Risico management. Communicatie en raadpleging Vaststellen van de context Risico beoordeling.. Risico identificatie. Risico analyse Risico evaluatie. Bewaken en beoordelen k) Faciliteert continue verbetering en versterking van de organisatie Behandeling van het Risico Best practice! : 38

39 Toelichting Dit is het sleutel proces van het managementsysteem. Niet tegenstaande het feit dat de norm niet een methodiek voor het vaststellen van risico s en kansen aangeeft, is er een noodzaak voor een gedefinieerd proces om een geschikt resultaat zeker te stellen. Om een betrouwbaar en herhaalbaar proces te bereiken is het aanbevelingswaardig om zowel het proces als de resultaten ervan te documenteren. Het moet een repeterend proces zijn om interne en externe wijzigingen te weerspiegelen (4.1, 4.2). De belangrijkheid van dit proces is toegenomen nu de clausule preventieve maatregelen uit de norm verdwenen is. Met betrekking tot risico beperkende maatregelen; Voor maatregelen met betrekking tot procesbeheersing zie 8.1. Voor maatregelen die verbeteractie vereisen zou dit afgedekt worden door het proces van doelstellingen (zie 6.2). 39

40 6.2 Kwaliteistdoelstellingen en de planning om ze te realiseren De organisatie stelt kwaliteitsdoelstellingen vast op relevante functies, niveaus en processen. De kwaliteitsdoelstellingen moeten: In overeenstemming zijn met het kwaliteitsbeleid, Moeten relevant zijn voor de conformiteit van goederen en diensten en de klanttevredenheid, Meetbaar zijn (if practicable), Rekening houden met de van toepassing zijnde eisen, Worden bewaakt, Gecommuniceerd worden, en Zo nodig worden bijgewerkt. 40

41 6.2 Kwaliteitsdoelstellingen en de planning om ze te realiseren De organisatie heeft gedocumenteerde informatie over de kwaliteitsdoelstellingen. Bij de planning van hoe de kwaliteitsdoelstellingen moeten worden bereikt, stelt de organisatie vast: Wat er zal gebeuren, Welke middelen er nodig zijn (zie 7.1), Wie er verantwoordelijk is, Wanneer het gereed moet zijn, Hoe de resultaten zullen worden geëvalueerd. Deze clausule geeft aan "resultaat gebaseerd management / beheer door doelstellingen" op een algemeen niveau. Deze laatste paragraaf over de planning hoe doelstellingen te bereiken geeft een duidelijke aanpak voor doelstellingen als de DRIVER van verbeteringen. 41

42 6.3 Het plannen van veranderingen De organisatie bepaalt de behoeften en kansen voor verandering het kwaliteitsmanagementsysteem te onderhouden en te verbeteren. De organisatie draagt zorg voor een geplande en systematische wijze van wijzigingen, om risico's en kansen te identificeren en de mogelijke gevolgen van wijzigingen te beoordelen. Opmerking: Specifieke eisen inzake de beheersing van wijzigingen zijn opgenomen in clausule 8. 42

43 Samen behandelen we de volgende onderwerpen De eisen van de nieuwe norm, Hoofdstuk 7 Ondersteuning 7.1 Middelen Algemeen Mensen Infrastructuur Werkomgeving Bewakings en meetapparatuur Kennis 7.2 Competenties 7.3 Bewustzijn 7.4 Communicatie 7.5 Gedocumenteerde informatie Algemeen Creeëren en aanpassen Beheersing van gedocumenteerde informatie Slide 43

44 7.1 Middelen Algemeen De organisatie bepaalt en stelt de middelen beschikbaar die nodig zijn voor de implementatie, onderhoud en voortdurende verbetering van het kwaliteitsmanagementsysteem. De organisatie onderzoekt: Wat zijn bestaande interne hulpbronnen, mogelijkheden en beperkingen, en Welke goederen en diensten worden uitbesteed. 44

45 7.1 Middelen Om zeker te stellen dat de organisatie consequent zowel aan wet- en regelgeving als ook aan de klanteisen kan blijven voldoen moet de organisatie personen, inclusief de van toepassing zijnde processen, die nodig zijn voor een effectieve uitvoering van het KMS, beschikbaar hebben De organisatie zal de kennis vaststellen die nodig is voor de uitvoering van de processen en bereiken van conformiteit van goederen en diensten. Deze kennis zal worden onderhouden en beschikbaar worden gesteld waar nodig. Met betrekking tot veranderende trends en verwachtingen, zal de organisatie zijn huidige kennisniveau in overweging nemen en aanvullen daar waar dat nodig is. 45

46 7.4 Communicatie De organisatie bepaalt de behoefte aan interne en externe communicatie die relevant is voor het kwaliteitsmanagementsysteem, waaronder Waarover wordt er gecommuniceerd? Wanneer er wordt gecommuniceerd? Met wie wordt er gecommuniceerd? 46

47 7.5.3 Beheersing van gedocumenteerde informatie Documenten en registraties heten nu gedocumenteerde informatie. Qua eisen geen veranderingen. 47

48 Samen behandelen we de volgende onderwerpen De eisen van de nieuwe norm, Hoofdstuk 8 Uitvoering 8.1 Planning en beheersing 8.2 Vaststellen van de marktbehoefte en interactie met klanten Algemeen Vaststellen van de eisen voor goederen en diensten Beoordelen van de eisen voor goederen en diensten Communicatie met de klant 8.3 Ontwerp en Ontwikkling 8.4 Beheersing van uitbestede processen van goederen en diensten Algemeen Aard en omvang van de controle van externe dienstverleners Gedocumenteerde informatie voor externe dienstverleners Slide 48

49 Samen behandelen we de volgende onderwerpen 8.5 Productie van goederen en leveren van diensten Beheersing van productie van goederen en het leveren van diensten Identificatie en naspeurbaarheid Eigendommen van de klant of van externe dienstverleners Opslag en behandeling van goederen en diensten Activiteiten na aflevering (Service) Beheersing van wijzigingen 8.6 Vrijgave van goederen en diensten 8.7 Afwijkende goederen en diensten en processen Slide 49

50 8.1 Uitvoering planning en beheersing De organisatie plant, implementeert en controleert processen die nodig zijn om te voldoen aan de eisen en de acties die zijn bepaald in 6.1. De organisatie zal voorgenomen wijzigingen beheersen en de gevolgen van onbedoelde wijzigingen beoordelen en indien nodig actie ondernemen om alle negatieve effecten te verminderen. De organisatie zorgt dat uitbestede processen de werking van een functie of proces van de organisatie van een externe leverancier wordt beheerst (zie 8.4 Beheersing van uitbestede processen van goederen en diensten). Opmerking: Aan de werking van een functie of proces van de organisatie van een externe leverancier wordt vaak gerefereerd als outsourcing. 50

51 Toelichting Plannen: Hoe beheerst en/of beperk je de in hoofdstuk 6 geïdentificeerde risico s? Bereik ik toch mijn doelstellingen? Hoe laat ik wijzigingen beheerst verlopen en hoe bepaal ik de risico s? Hoe beheers ik uitbestede processen m.b.t. doelstellingen en risico s? 51

52 8.2.4 Communicatie met de klant De organisatie moet geplande regelingen bepalen en implementeren voor het communiceren met klanten met betrekking tot: Waar relevant, de specifieke eisen met betrekking tot onvoorziene acties (contingency plans) 52

53 8.4 Beheersing van uitbestede processen van goederen en diensten Te vergelijken met de huidige clausule voor inkoop, echter hier ook wordt uitgebreid aandacht gegeven aan uitbestede processen en de mate van beheersing daarop. 53

54 8.6.5 Activiteiten na aflevering (Service) Indien van toepassing zal de organisatie de eisen voor activiteiten na aflevering, gerelateerd aan de aard en de beoogde levensduur van de goederen en diensten, bepalen en daaraan voldoen. De omvang van de vereiste activiteiten na aflevering moeten rekening houden met de risico s verbonden aan de goederen en diensten, feedback van klanten en wettelijke en reglementaire vereisten. Opmerking: De activiteiten na oplevering kunnen bijvoorbeeld acties onder garantiebepalingen, contractuele verplichtingen, zoals onderhoud, en aanvullende diensten zoals recycling of definitieve verwijdering inhouden. 54

55 8.6.6 Beheersing van wijzigingen De organisatie zal verandering op een geplande en systematische manier doorvoeren, rekening houdend met de beoordeling van de potentiële gevolgen van veranderingen (zie 6.3) en het ondernemen van actie als dit nodig is, om zeker te stellen dat de integriteit van goederen en diensten wordt onderhouden. Gedocumenteerde informatie welke de resultaten van de beoordeling van wijzigingen, het personeel wat de wijziging goedkeurt en de vereiste actie beschrijft moet worden bijgehouden. 55

56 Samen behandelen we de volgende onderwerpen De eisen van de nieuwe norm, Hoofdstuk 9 Beoordelen van prestaties Algemeen Klanttevredenheid Analyse en evaluatie van gegevens 9.2 Interne Audit 9.3 Directiebeoordeling Slide 56

57 9. Beoordelen van prestaties Bewaken, meten, analyseren en evalueren Algemeen De organisatie moet de vastgestelde risico's en kansen in aanmerking nemen en zal: Vaststellen wat er bewaakt en gemeten moet worden om: Conformiteit van de goederen en diensten met de eisen aan te tonen; De prestaties van processen te beoordelen (zie 4.4); De conformiteit en effectiviteit van het kwaliteitsmanagementsysteem zeker te stellen: en Klanttevredenheid te evalueren; en De prestaties van leveranciers te beoordelen(zie 8.4); De methode voor bewaken, meten, analyse en evaluatie vast te stellen om betrouwbare resulten zeker te stellen; Vast te stellen wanneer bewaken en meten uitgevoerd moet worden; Vast te stellen wanneer de resultaten van bewaken en meten geanalyseerd en geëvalueerd moeten worden; en Vast te stellen welke prestatie indicatoren van het kwaliteitsmanagementsysteem nodig zijn. 57

58 9.3 Directiebeoordeling De directiebeoordeling omvat de behandeling van: de status van de actie vanuit vorige directiebeoordelingen; wijzigingen in externe en interne vraagstukken die relevant zijn voor het kwaliteitsmanagementsysteem; informatie over de prestaties van het kwaliteitsmanagegementsysteem, inclusief trends en indicatoren voor: Afwijkingen en corrigerende maatregelen; De resultaten van bewaken en meten; Audit resultaten; Terugkoppeling van de klant; Problemen met leveranciers; en Procesprestaties en product conformiteit; Kansen voor continue verbetering. 58

59 Samen behandelen we de volgende onderwerpen De eisen van de nieuwe norm, Hoofdstuk 10 Verbeteren 10.1 Afwijkingen en corrigerende maatregelen 10.2 Verbetering Slide 59

60 De HLS en zijn impact 60

61 Planning ISO & ISO 9001 revisie Document vrijgave ISO ISO 9001 CD1 (Committee Draft) released for comments ~ Maart/April 2013 ~Juni 2013 CD2 (Committee Draft) released for ballot and comments DIS (Draft International Standard) released for ballot and comments ~ Juli/Augustus 2013 ~ July 2014 ~April 2014 FDIS (Final Draft International Standard) released for ballot ~ September 2014 ~Juli 2015 Publication of standard ~ Jan ~Sept

62 Bedankt voor uw aandacht! Jacques van Unnik Meer informatie? Kijk op SAFER, SMARTER, GREENER 62

STAKEHOLDERS. Hoe gaan we daar mee om? Jacques van Unnik Manager Personnel Certification & Training 3 december 2015 BUSINESS ASSURANCE

STAKEHOLDERS. Hoe gaan we daar mee om? Jacques van Unnik Manager Personnel Certification & Training 3 december 2015 BUSINESS ASSURANCE BUSINESS ASSURANCE STAKEHOLDERS Hoe gaan we daar mee om? Jacques van Unnik Manager Personnel Certification & Training 3 december 2015 1 DNV GL 2014 Stakeholders 19 November 2015 SAFER, SMARTER, GREENER

Nadere informatie

4.3 Het toepassingsgebied van het kwaliteitsmanagement systeem vaststellen. 4.4 Kwaliteitsmanagementsysteem en de processen ervan.

4.3 Het toepassingsgebied van het kwaliteitsmanagement systeem vaststellen. 4.4 Kwaliteitsmanagementsysteem en de processen ervan. ISO 9001:2015 ISO 9001:2008 Toelichting van de verschillen. 1 Scope 1 Scope 1.1 Algemeen 4 Context van de organisatie 4 Kwaliteitsmanagementsysteem 4.1 Inzicht in de organisatie en haar context. 4 Kwaliteitsmanagementsysteem

Nadere informatie

ISO 9000:2000 en ISO 9001:2000. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

ISO 9000:2000 en ISO 9001:2000. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. ISO 9000:2000 en ISO 9001:2000 Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 11 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER...

Nadere informatie

Vergelijking van de eisen in ISO 9001:2008 met die in ISO FDIS 9001:2015

Vergelijking van de eisen in ISO 9001:2008 met die in ISO FDIS 9001:2015 ISO Revisions Nieuw en herzien Vergelijking van de eisen in ISO 9001:2008 met die in ISO FDIS 9001:2015 Inleiding Dit document maakt een vergelijking tussen ISO 9001:2008 en de Final Draft International

Nadere informatie

ISO9001:2015, in vogelvlucht. Door Tjarko Vrugt

ISO9001:2015, in vogelvlucht. Door Tjarko Vrugt ISO9001:2015, in vogelvlucht Door Tjarko Vrugt 18-11-2015 - Qemc - Tjarko Vrugt Bron: NEN - Delft 2 DE NIEUWE NEN EN ISO 9001 : 2015 Deze presentatie beperkt zich tot de essentie Sktb besteed in 2016

Nadere informatie

De nieuwe ISO norm 2015 Wat nu?!

De nieuwe ISO norm 2015 Wat nu?! De nieuwe ISO norm 2015 Wat nu?! Stichting QualityMasters Nieuwland Parc 157 3351 LJ Papendrecht 078-3030060 info@qualitymasters.com www.qualitymasters.com 02-2015 Inhoud Inleiding pagina 3 Van Oud naar

Nadere informatie

weer wat nieuws KEMA KEMA Reden van verandering KLANT- & PRESTATIEGERICHT! Oude norm was onvoldoende 16-04-2003 KEMA Quality B.V.

weer wat nieuws KEMA KEMA Reden van verandering KLANT- & PRESTATIEGERICHT! Oude norm was onvoldoende 16-04-2003 KEMA Quality B.V. Ze hebben weer wat nieuws bedacht! 16-04-2003 Quality B.V. 1 Reden van verandering Oude norm was onvoldoende KLANT- & PRESTATIEGERICHT! 16-04-2003 Quality B.V. 2 1 Reden van verandering a. ISO normen iedere

Nadere informatie

Van VCA naar OHSAS 18001:2007 naar ISO/CD 45001.2

Van VCA naar OHSAS 18001:2007 naar ISO/CD 45001.2 Van VCA naar OHSAS 18001:2007 naar ISO/CD 45001.2 Jacques Schouwenaars 13 oktober 2015 Onderwerpen Verschillen VCA en OHSAS 18001? ISO/CD 45001.2 Aandachtsgebieden tijdens certificatieaudits Voordelen

Nadere informatie

De essentie van de nieuwe ISO s. Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij

De essentie van de nieuwe ISO s. Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij De essentie van de nieuwe ISO s Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij 1 Waar ik het over ga hebben De uitdaging en de oplossing De HLS voor iedereen De HLS voor wie het wil Waar we staan en wat er

Nadere informatie

Wel of niet certificatie? K. de Jongh

Wel of niet certificatie? K. de Jongh K. de Jongh Tijdsduur: 30 minuten Certificatie; ondermeer status 2015 versies De nieuwe norm; HLS en 2015 versies Voorbeelden uit de praktijk HLS en 2015 versies in de praktijk Conclusies? 9-3-2015 2 Certificatie:

Nadere informatie

NTA 8620 versus ISO-systemen. Mareille Konijn 20 april 2015

NTA 8620 versus ISO-systemen. Mareille Konijn 20 april 2015 NTA 8620 versus ISO-systemen Mareille Konijn Voorstellen Mareille Konijn Lid van de NEN-werkgroep Senior HSE consultant Industry, Energy & Mining T: 088 348 21 95 M: 06 50 21 34 27 mareille.konijn@rhdhv.com

Nadere informatie

Hoezo dé nieuwe ISO-normen?

Hoezo dé nieuwe ISO-normen? De nieuwe ISO-normen Dick Hortensius Senior consultant Managementsystemen NEN Milieu & Maatschappij dick.hortensius@nen.nl 1 Hoezo dé nieuwe ISO-normen? 2 1 De cijfers voor Nederland (eind 2013) Norm Aantal

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding... 9

Inhoudsopgave. Inleiding... 9 Inhoudsopgave Inleiding... 9 Hoofdstuk 1: Wat is geïntegreerd management?... 13 1.1. Wat is het doel van geïntegreerd management?... 13 1.2. Kwaliteit: wat betekent ISO 9001?... 14 1.3. Andere normen:

Nadere informatie

NTA 8620 en de relatie met andere normen voor managementsystemen

NTA 8620 en de relatie met andere normen voor managementsystemen NTA 8620 en de relatie met andere normen voor managementsystemen Dick Hortensius NEN Milieu&maatschappij Herziening NTA 8620 1 Inhoud Aanleiding en aanpak herziening NTA Belangrijkste aandachtspunten Afstemming

Nadere informatie

Generieke systeemeisen

Generieke systeemeisen Bijlage Generieke Systeem in kader van LAT-RB, versie 27 maart 2012 Generieke systeem NTA 8620 BRZO (VBS elementen) Arbowet Bevb / NTA 8000 OHSAS 18001 ISO 14001 Compliance competence checklist 1. Algemene

Nadere informatie

Introductie OHSAS 18001

Introductie OHSAS 18001 Introductie OHSAS 18001 OHSAS 18001 -in het kort OHSAS 18001 is een norm voor een managementsysteem die de veiligheid en gezondheid in en rondom de organisatie waarborgt. OHSAS staat voor Occupational

Nadere informatie

De nieuwe ISO-normen: meer dan KAM-management alleen!

De nieuwe ISO-normen: meer dan KAM-management alleen! De nieuwe ISO-normen: meer dan KAM- alleen! Dick Hortensius Senior consultant Managementsystemen NEN Milieu & Maatschappij dick.hortensius@nen.nl 1 Wat kunt u verwachten? Ontwikkelingen systeemnormen Plug-in

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

AUDITVRAGENLIJST GECOMBINEERDE AUDITS

AUDITVRAGENLIJST GECOMBINEERDE AUDITS AUDITVRAGENLIJST GECOMBINEERDE AUDITS ISO 9001 - ISO 14001 - OHSAS 18001 www.dnvba.nl/training 9001 14001 18001 4 KWALITEITSMANAGEMENTSYSTEEM 4 MILIEUMANAGEMENTSYSTEEMEISEN 4 ARBOMANAGEMENTSYSTEEMEISEN

Nadere informatie

De nieuwe Nederlandse Technische Afspraak 8620 NTA 8620. Mareille Konijn 4 juni 2015

De nieuwe Nederlandse Technische Afspraak 8620 NTA 8620. Mareille Konijn 4 juni 2015 De nieuwe Nederlandse Technische Afspraak 8620 NTA 8620 Mareille Konijn Voorstellen Mareille Konijn Lid van de NEN-werkgroep NTA8620 Senior HSE consultant Industry, Energy & Mining T: 088 348 21 95 M:

Nadere informatie

Advies inzake Risicobenadering

Advies inzake Risicobenadering dvies inzake Risicobenadering Het afstemmen van modellen op uitdagingen PRIMO heeft binnen haar organisatie een divisie opgericht die zich geheel richt op het effectief gebruik van risicomanagementmodellen.

Nadere informatie

BENT U ER KLAAR VOOR?

BENT U ER KLAAR VOOR? ISO 9001:2015 EN ISO 14001:2015 HERZIENINGEN ZIJN IN AANTOCHT BENT U ER KLAAR VOOR? Move Forward with Confidence WAT IS NIEUW IN ISO 9001:2015 & ISO 14001:2015 MEER BUSINESS GEORIENTEERD KERNASPECTEN "LEIDERSCHAP

Nadere informatie

Certificeren Waardevol?? KVGM B.V.

Certificeren Waardevol?? KVGM B.V. Certificeren Waardevol?? KVGM Improvement Solutions: + Specialisten in verbetermanagement + 20 jaar ervaring + 6 deskundige, gedreven en pragmatische professionals + Praktische aanpak waarbij de klantorganisatie

Nadere informatie

ISO55000: Harde norm voor assetmanagement in de context van organisatiecultuur AMC Seminar 2014

ISO55000: Harde norm voor assetmanagement in de context van organisatiecultuur AMC Seminar 2014 ISO55000: Harde norm voor assetmanagement in de context van organisatiecultuur AMC Seminar 2014 Robert van Grunsven, Adviseur CMS Asset Management Inhoud assetmanagement Assetmanagement ISO55000 assetmanagementsysteem

Nadere informatie

Workshop Lean en de nieuwe ISO normen

Workshop Lean en de nieuwe ISO normen Workshop Lean en de nieuwe ISO normen Ingrid Ort Inhoud Nieuwe normen; HLS Structuur; Stakeholder analyse; Zelf aan de gang. Normontwikkelingstraject Duurzaam vertrouwd 2011 2012 2013 2014 2015 ISO 9001

Nadere informatie

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Robert t Hart / Geert Haisma 26 september 2013 r.hart@risicomanagement.nl / haisma@risicomanagement.nl 1www.risicomanagement.nl Visie risicomanagement Gemeenten

Nadere informatie

Energiemanagementprogramma HEVO B.V.

Energiemanagementprogramma HEVO B.V. Energiemanagementprogramma HEVO B.V. Opdrachtgever HEVO B.V. Project CO2 prestatieladder Datum 7 december 2010 Referentie 1000110-0154.3.0 Auteur mevrouw ir. C.D. Koolen Niets uit deze uitgave mag zonder

Nadere informatie

Ontwikkelingen VCA en OHSAS

Ontwikkelingen VCA en OHSAS Ontwikkelingen VCA en OHSAS Jacques Schouwenaars 13 oktober 2015 M.b.t. VCA Zicht op nieuwe norm? Welke partijen zijn erbij betrokken? Huidige status? Betrokken partijen SSVV CCvD-VCA VOC RvA Historisch

Nadere informatie

2 e webinar herziening ISO 14001

2 e webinar herziening ISO 14001 2 e webinar herziening ISO 14001 Webinar SCCM 25 september 2014 Frans Stuyt Doel 2 e webinar herziening ISO 14001 Planning vervolg herziening Overgangsperiode certificaten Korte samenvatting 1 e webinar

Nadere informatie

Business Continuity Management conform ISO 22301

Business Continuity Management conform ISO 22301 Business Continuity Management conform ISO 22301 Onderzoek naar effecten op de prestaties van organisaties Business continuity management gaat over systematische aandacht voor de continuïteit van de onderneming,

Nadere informatie

Interne audits, het rendement

Interne audits, het rendement Interne audits, het rendement HKZ Kwaliteitsdag Olav Kloek 8 april 2014 SAFER, SMARTER, GREENER Strategie van de organisatie Herontwerp van organisaties, door: Nieuw financieringsstelsel Zelfsturende/zelfregulerende

Nadere informatie

Risico Management. Nieuw in de ISO 9001 / 14001

Risico Management. Nieuw in de ISO 9001 / 14001 Risico Management Nieuw in de ISO 9001 / 14001 Hans Snoeren, Senior Trainer / Lead Auditor Matthijs Dierick, Principal Trainer / Lead Auditor 3 december 2015 1 1.0 SAFER, SMARTER, GREENER Agenda Waarom

Nadere informatie

Logo organisatie. EFQM Excellence. Organisatie naam

Logo organisatie. EFQM Excellence. Organisatie naam Logo organisatie EFQM Excellence Recognised for Excellence Organisatie naam Verantwoordelijke (België) 2004 EFQM Het is de bedoeling van EFQM om het algemene gebruik van dit materiaal binnen bedrijven

Nadere informatie

ISO 9001:2000 en EFQM bij AOSO Marc Gernaey

ISO 9001:2000 en EFQM bij AOSO Marc Gernaey INFOSHOP ISO 9001:2000 en EFQM bij AOSO Marc Gernaey 1 Doelstelling Implementatie van ISO 9001:2000 bij een overheidsadministratie ISO 9001 en AOSO Doelstelling van AOSO Filosofie en uitgangspunten van

Nadere informatie

Leiderschap in de nieuwe ISO 9001 / HKZ norm. Door: Bartel Debbaut & Marly Dekkers

Leiderschap in de nieuwe ISO 9001 / HKZ norm. Door: Bartel Debbaut & Marly Dekkers Leiderschap in de nieuwe ISO 9001 / HKZ norm Door: Bartel Debbaut & Marly Dekkers Opdracht Inleiding Inleiding ISO als KMS 2 kanten HARDE KANT - Meten - Monitoring - Analyse - Evaluatie -. ZACHTE KANT

Nadere informatie

Geheel van beleidslijnen, procedures of eisen (normen) die worden gebruikt als referentie.

Geheel van beleidslijnen, procedures of eisen (normen) die worden gebruikt als referentie. Definities Accreditatie Accreditatie is de erkenning door een gezaghebbende organisatie dat een andere organisatie of persoon competent is om een bepaalde taak uit te voeren. De Raad voor Accreditatie

Nadere informatie

De nieuwe ISO-normen: evolutie of revolutie?

De nieuwe ISO-normen: evolutie of revolutie? De nieuwe ISO-normen: evolutie of revolutie? Een goede voorbereiding is het halve werk Wordt de overgang van ISO 9001:2008 naar ISO 9001:2015 voor u een evolutie of een revolutie? In 2000 hadden de wijzigingen

Nadere informatie

Het nieuwe plug-in model: interpretatie en certificatie

Het nieuwe plug-in model: interpretatie en certificatie Het nieuwe plug-in model: interpretatie en certificatie 1 Wat kunt u verwachten? De nieuwe aanpak van ISO normen voor managementsystemen Eerste ervaringen bij herziening ISO 14001 en ISO 9001 Betekenis

Nadere informatie

Onderwerpen. Perspectief van kwaliteit in de zorg. De keuze van het Kwaliteits-management-systeem. Certificering: ISO 9001 voor de Zorg.

Onderwerpen. Perspectief van kwaliteit in de zorg. De keuze van het Kwaliteits-management-systeem. Certificering: ISO 9001 voor de Zorg. ISO 9001 voor de zorg: een bewuste keuze ir.drs. A. van der Star MSHE Normcommissie ISO 9001 Zorg NEN 1 februari 2011 Bijdragen: H. Dekker: Certificatie in de Zorg Onderwerpen Perspectief van kwaliteit

Nadere informatie

Doen of laten? Een dag zonder risico s is een dag niet geleefd

Doen of laten? Een dag zonder risico s is een dag niet geleefd Doen of laten? Een dag zonder risico s is een dag niet geleefd Wie, wat en hoe Eric Lopes Cardozo & Rik Jan van Hulst sturen naar succes Doel Delen van inzichten voor praktisch operationeel risico management

Nadere informatie

b) testen of inspectie van monsters genomen van de markt of van de leverancies of een combinatie hiervan;

b) testen of inspectie van monsters genomen van de markt of van de leverancies of een combinatie hiervan; SSB Guide 65 Deze standaard specificeert algemene eisen waar een derde partij, die een product certificatiesysteem opereert, aan moet voldoen wil het erkend worden als competent en betrouwbaar In deze

Nadere informatie

Gewijzigde doelstellingen in de leidraad interne controle/ organisatiebeheersing VLAAMSE OVERHEID. (inwerkingtreding: 1 januari 2015)

Gewijzigde doelstellingen in de leidraad interne controle/ organisatiebeheersing VLAAMSE OVERHEID. (inwerkingtreding: 1 januari 2015) Gewijzigde doelstellingen in de leidraad interne controle/ organisatiebeheersing VLAAMSE OVERHEID (inwerkingtreding: 1 januari 2015) 2 1. Doelstellingen, proces- & risicomanagement Subthema kwaliteitsbeleid

Nadere informatie

6. Project management

6. Project management 6. Project management Studentenversie Inleiding 1. Het proces van project management 2. Risico management "Project management gaat over het stellen van duidelijke doelen en het managen van tijd, materiaal,

Nadere informatie

ISO 9001 en de veranderende rol van de kwaliteitsmanager

ISO 9001 en de veranderende rol van de kwaliteitsmanager ISO 9001 en de veranderende rol van de kwaliteitsmanager De contouren van de nieuwe norm voor kwaliteitsmanagement ISO 9001:2015 worden steeds duidelijker. Niet alleen zijn de structuurwijzigingen zichtbaar

Nadere informatie

ZNA Nierkliniek. Op weg naar de ISO 9001:2008

ZNA Nierkliniek. Op weg naar de ISO 9001:2008 ZNA Nierkliniek Op weg naar de ISO 9001:2008 Het idee 2002 artsen dromen tijdens looptrainingen over samenwerking 2004 oprichting ZNA brengt ons dichter bij elkaar 2007 ZNA wordt één ziekenhuis 2011 artsen

Nadere informatie

Energie Kwailteitsmanagement systeem

Energie Kwailteitsmanagement systeem Energie Kwailteitsmanagement systeem (4.A.2) Colofon: Opgesteld : drs. M.J.C.H. de Ruijter paraaf: Gecontroleerd : W. van Houten paraaf: Vrijgegeven : W. van Houten paraaf: Datum : 1 april 2012 Energie

Nadere informatie

BUSINESS CONTINUITEIT

BUSINESS CONTINUITEIT BUSINESS CONTINUITEIT BUSINESS CONTINUITY MANAGEMENT Tine Bernaerts, Consultant risk management, Amelior Business Continuity Management volgens ISO 22301: Societal Security Business Continuity Management

Nadere informatie

Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015. Versie 3.0 (Summary)

Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015. Versie 3.0 (Summary) Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015 Versie 3.0 (Summary) Auteurs: Van Dorp Dienstencentrum Datum: Update: Augustus 2013 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Energiebeleid... 3 2.1 Continue

Nadere informatie

Duurzaam (kosten)effectief uitbesteden

Duurzaam (kosten)effectief uitbesteden Duurzaam (kosten)effectief uitbesteden Agenda Kiezen voor uitbesteding Uitbestedingsfeiten Wenselijke situatie Eisen volgens ISO5500X Showstoppers Aandachtspunten Afsluiting Kiezen voor uitbesteding Ontbreken

Nadere informatie

1. FORMAT PLAN VAN AANPAK

1. FORMAT PLAN VAN AANPAK INHOUDSOPGAVE 1. FORMAT PLAN VAN AANPAK 1.1. Op weg naar een kwaliteitsmanagementsysteem 1.2. Besluit tot realisatie van een kwaliteitsmanagementsysteem (KMS) 1.3. Vaststellen van meerjarenbeleid en SMART

Nadere informatie

ISO Zorg en Welzijn ISO-9001/EN-15224

ISO Zorg en Welzijn ISO-9001/EN-15224 ISO Zorg en Welzijn ISO-9001/EN-15224 ISO 9001:2008 Moeder alle kwaliteitsnormen. Internationaal erkende kwaliteitsnorm. Prima basis als kwaliteitsnorm. Algemeen erkend, bekend en meerwaarde bewezen. Norm

Nadere informatie

Inleiding Systeemgerichte. of: SCB. Mr Joost Jansen MBA

Inleiding Systeemgerichte. of: SCB. Mr Joost Jansen MBA Inleiding Systeemgerichte Contractbeheersing of: SCB Mr Joost Jansen MBA Programma: Voorstellen Doel Management summary Introductie ti SCB ISO 9001:2008 Toetsen Afronding Protocol managementaandacht (Vragen

Nadere informatie

Studiedag VZI Risicomanagement Toepassing van gecertificeerde kwaliteitsmanagementsystemen Kees van Putten, DEKRA Solutions B.V.

Studiedag VZI Risicomanagement Toepassing van gecertificeerde kwaliteitsmanagementsystemen Kees van Putten, DEKRA Solutions B.V. Studiedag VZI Risicomanagement Toepassing van gecertificeerde kwaliteitsmanagementsystemen Kees van Putten, DEKRA Solutions B.V. Een kwaliteitsmanagementsysteem helpt bij de beheersing van risico s Want

Nadere informatie

Business Continuity Management

Business Continuity Management Business Continuity Management Aart Bitter - 14 januari 2014 SAFER, SMARTER, GREENER Praktijk case Wij zijn als bierbrouwerij voorgedragen om onze producten te leveren aan het Holland House tijdens het

Nadere informatie

A.Z. Sint Jan A.V. - apotheek. procedure. interne audit

A.Z. Sint Jan A.V. - apotheek. procedure. interne audit A.Z. Sint Jan A.V. - apotheek procedure interne audit nummer : ORG-00050 blz 1 van 3 eerste uitgiftedatum : 14.01.2000 datum herziening : 05.07.2007 verantwoordelijke : W. Renders uitgegeven door : apotheek

Nadere informatie

erbeterdezaak.nl Processen managen Een inleiding erbeterdezaak.nl

erbeterdezaak.nl Processen managen Een inleiding erbeterdezaak.nl Processen managen Een inleiding Proces cultuur De klant komt eerst Zorg dat je altijd waarde toevoegt Moedig eigen initiatief aan Geef medewerkers ruimte Moedig teamwerk aan Beloon team prestaties Werk

Nadere informatie

EISENPAKKET. versie 3 31-01-2012. Nederlandse Vereniging voor Blenders van Meststoffen

EISENPAKKET. versie 3 31-01-2012. Nederlandse Vereniging voor Blenders van Meststoffen EISENPAKKET versie 3 31-01-2012 Nederlandse Vereniging voor Blenders van Meststoffen Inhoudsopgave 0. Inleiding 3 0.1. Algemeen 3 0.2. Procesbenadering 3 1. Onderwerp en toepassingsgebied 5 1.1. Algemeen

Nadere informatie

VIA/001C. MANAGEMENTSYSTEEM Uw gedocumenteerde managementsysteem is geen Wetboek van Bedrijfsstrafrecht VIA/003C. Strategische aspecten VIA/004

VIA/001C. MANAGEMENTSYSTEEM Uw gedocumenteerde managementsysteem is geen Wetboek van Bedrijfsstrafrecht VIA/003C. Strategische aspecten VIA/004 VERBETEREN DOOR INTERNE AUDITS Peter H. de Dreu 19 januari 01 EEN MENS IS NOOIT TE OUD OM TE LEREN, TENZIJ MEN JONG GENOEG GELEERD HEEFT OM NOOIT MEER IETS TE LEREN Bron: Havank - 474 VIA/001/19 VIA/001C

Nadere informatie

Wij leggen rekenschap af over:

Wij leggen rekenschap af over: VRAGEN Het afleggen van rekenschap. ANTWOORDEN TOELICHTING / VOORBEELDEN VRAAG 1. Onze organisatie legt rekenschap af over onze effecten op de maatschappij, de economie en het milieu. Welke activiteiten

Nadere informatie

CO2 prestatieladder Energie management plan

CO2 prestatieladder Energie management plan CO2 prestatieladder Versie: Definitief Datum: februari 2015 Eis: 2.C.3 Westgaag 42b - 3155 DG Maasland Postbus 285-3140 AG Maassluis Telefoon: 010-5922888 Fax: 010-5918621 E-mail: info@kroes.org Versie:

Nadere informatie

ISO 9001 certificatie in de praktijk

ISO 9001 certificatie in de praktijk 1 1 ISO 9001 certificatie in de praktijk Ruud H.J. de Jong Atos Origin Technical Automation 16 april 2003 2 Even voorstellen 2 Ruud H.J. de Jong Hilversum 46 jaar, getrouwd, een dochter van 10 jaar Theoretische

Nadere informatie

MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring

MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring 1 Waarom MVO? Moeten: Horen: Lonen: gedrag af MVO handelen wordt afgedwongen MVO handelen o.b.v. vrijwilligheid (morele motivatie) De markt beloont MVO en straft

Nadere informatie

De doelstellingen van directie en personeel worden expliciet omschreven in een beleidsplan en worden jaarlijks beoordeeld door de directie.

De doelstellingen van directie en personeel worden expliciet omschreven in een beleidsplan en worden jaarlijks beoordeeld door de directie. FUNCTIE: Directeur POC AFKORTING: DIR AFDELING: Management 1. DOELSTELLINGEN INSTELLING De doelstellingen staan omschreven in het beleidsplan POC. Vermits de directie de eindverantwoordelijkheid heeft

Nadere informatie

Stappenplan Social Return on Investment. Onderdeel van de Toolkit maatschappelijke business case ehealth

Stappenplan Social Return on Investment. Onderdeel van de Toolkit maatschappelijke business case ehealth Stappenplan Social Return on Investment Onderdeel van de Toolkit maatschappelijke business case ehealth 1 1. Inleiding Het succesvol implementeren van ehealth is complex en vraagt investeringen van verschillende

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Van verbruik naar gebruik Pagina 1 van 5 Inleiding: Voor u ligt het MVO beleid van ABIRD Industrial Rental Services. Maatschappelijk Verantwoord en Duurzaam

Nadere informatie

Bob Alisic (NEN) Tweedeling in 'ISO land' dankzij ISO 9001:2015? Eindelijk!

Bob Alisic (NEN) Tweedeling in 'ISO land' dankzij ISO 9001:2015? Eindelijk! Bob Alisic (NEN) Tweedeling in 'ISO land' dankzij ISO 9001:2015? Eindelijk! Gaat de volgende versie van ISO 9001 echt iets anders betekenen voor haar gebruikers dan de huidige 2008 versie? Komt er nu een

Nadere informatie

De nieuwe compliance norm ISO 19600 en risicomanagement Een praktijkvoorbeeld voor een license to operate. Arjan Donatz

De nieuwe compliance norm ISO 19600 en risicomanagement Een praktijkvoorbeeld voor een license to operate. Arjan Donatz De nieuwe compliance norm ISO 19600 en risicomanagement Een praktijkvoorbeeld voor een license to operate. Arjan Donatz Group Director, QHSE 11 September 2014. ABOUT US FTS Hofftrans Oil transportation

Nadere informatie

Page 1 of 14. Deel 1: Procedures 1. Algemeen. Milieuhandboek Versie 1.0 1 april 2014. Page 1 of 14. 1.1.1: Inhoud en structuur handboek

Page 1 of 14. Deel 1: Procedures 1. Algemeen. Milieuhandboek Versie 1.0 1 april 2014. Page 1 of 14. 1.1.1: Inhoud en structuur handboek Milieu Page 1 of 14 Versie beheer Versie no. Datum Wijzigingen Auteur(s) 001 13-06-2014 H. Luksen Page 1 of 14 Milieu Page 2 of 14 Inhoud 0. MANAGEMENTVERKLARING 4 1. DOEL, INHOUD, STRUCTUUR MILIEUMANAGEMENTSYSTEEM

Nadere informatie

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model.

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. 1. Wat is het INK-model? Het INK-model is afgeleid van de European Foundation for Quality Management (EFQM). Het EFQM stelt zich ten doel Europese bedrijven

Nadere informatie

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Balanced Scorecard Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3 2 DE

Nadere informatie

Opstapcertificatie fase I en II > VV&T Onderdeel Kraamzorg

Opstapcertificatie fase I en II > VV&T Onderdeel Kraamzorg Opstapcertificatie fase I en II > VV&T Onderdeel Kraamzorg Versie 2012 Inleiding 201 Nederlands Normalisatie Instituut. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel

Nadere informatie

18 november 2013 Jo De Landtsheer Senior Consultant

18 november 2013 Jo De Landtsheer Senior Consultant 18 november 2013 Jo De Landtsheer Senior Consultant Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, digitale kopie, scan of op welke wijze dan ook

Nadere informatie

Energie management Actieplan

Energie management Actieplan Energie management Actieplan Conform niveau 3 op de CO 2 -prestatieladder 2.2 Auteur: Mariëlle de Gans - Hekman Datum: 30 september 2015 Versie: 1.0 Status: Concept Inhoudsopgave 1 Inleiding... 2 2 Doelstellingen...

Nadere informatie

Rutges vernieuwt onderhoud en renovatie

Rutges vernieuwt onderhoud en renovatie 130508 Nummer OHSAS-K83614/01 Vervangt - Uitgegeven 2014-07-01 Eerste uitgave 2014-07-01 Geldig tot 2017-07-01 Arbomanagementsysteemcertificaat BS OHSAS 18001 Kiwa heeft vastgesteld dat het door Rutges

Nadere informatie

Energie management actieplan

Energie management actieplan Energie management actieplan Conform 3.B.2 Op basis van de internationale norm ISO 50001 4.4.3, 4.4.4, 4.4.5, 4.4.6, 4.6.1 en 4.6.4 A.N. van Impelen en Zonen Werkhoven B.V. Auteur(s): Dhr. A.E.N. van Impelen,

Nadere informatie

We doen niets waarvoor de klant niet zou willen betalen!

We doen niets waarvoor de klant niet zou willen betalen! We doen niets waarvoor de klant niet zou willen betalen! Gewenste resultaten Klanten de hoogste kwaliteit, betrouwbaarheid tegen de laagste kosten. Medewerkers zingeving, veiligheid en een eerlijke behandeling.

Nadere informatie

Belangrijke wijzigingen HKZ-normen

Belangrijke wijzigingen HKZ-normen Belangrijke wijzigingen HKZ-normen door wijzigingen in ISO 9001:2015 Belangrijke wijzigingen HKZ-normen Op 15 september 2015 is de nieuwe ISO 9001:2015 gepubliceerd. Een groot aantal HKZ-normen is ISO-compatibel.

Nadere informatie

De effectieve directie

De effectieve directie Studiedag - Journée d études De interne audit en het auditcomité Walgraeve M. Hoofd interne audit NVSM 17.10.2008 Verslag over: De effectieve directie - Financiële, operationele en strategische risico

Nadere informatie

Dieter Vander Beke. Maatschappelijk Verantwoorde Overheid ISO 26000 & GRI Provinciale milieudag provincie Antwerpen 24 juni 2014

Dieter Vander Beke. Maatschappelijk Verantwoorde Overheid ISO 26000 & GRI Provinciale milieudag provincie Antwerpen 24 juni 2014 Dieter Vander Beke Maatschappelijk Verantwoorde Overheid ISO 26000 & GRI Provinciale milieudag provincie Antwerpen 24 juni 2014 Overzicht van de presentatie 1. Vertrouwen in de overheid? 2. Maatschappelijke

Nadere informatie

Competentiemanagement bij de federale overheid

Competentiemanagement bij de federale overheid Competentiemanagement bij de federale overheid Competentieprofielen Basis Leidinggevend A4 December 2009 LEIDINGGEVEND A4 1/ BASISPROFIEL Tabel informatie begrijpen taken Taken uitvoeren Leidinggevend

Nadere informatie

Kwaliteitsmanagement: de verandering communiceren!

Kwaliteitsmanagement: de verandering communiceren! Kwaliteitsmanagement: de verandering communiceren! (de mens in het proces) Ronald Vendel Business Development manager Ruim 20 jaar ervaring Gestart in 1990 Software specialisme: Procesmanagement (BPM)

Nadere informatie

Organisatie principes

Organisatie principes Organisatie principes Een overzicht van organisatie principes die als richtsnoer dienen bij het vormgeven van flexibele, innovatieve organisaties. Deze principes zijn gebaseerd op de Moderne Sociotechniek.

Nadere informatie

6.4 DIRECTIEBEOORDELING

6.4 DIRECTIEBEOORDELING Pagina: van 7. DOEL PROCES Het systematisch beoordelen van de prestaties van de processen van HEWI Beheer B.V., waarbij gestreefd wordt naar het verkrijgen van gegevens voor prestatieverbetering van onze

Nadere informatie

Learnshop. EN16001: Het kader voor uw energiemanagementsysteem? Nimaris b.v. Paul van Wezel Hertog van Brabantweg 15 5175 EA Loon op Zand

Learnshop. EN16001: Het kader voor uw energiemanagementsysteem? Nimaris b.v. Paul van Wezel Hertog van Brabantweg 15 5175 EA Loon op Zand Learnshop EN16001: Het kader voor uw energiemanagementsysteem? Nimaris b.v. Paul van Wezel Hertog van Brabantweg 15 5175 EA Loon op Zand tel: 0416-543060 Fax: 0416-543098 email: Web: paul.van.wezel@nimaris.nl

Nadere informatie

De kracht van een sociale organisatie

De kracht van een sociale organisatie De kracht van een sociale organisatie De toegevoegde waarde van zakelijke sociale oplossingen Maarten Verstraeten. www.netvlies.nl Prinsenkade 7 T 076 530 25 25 E mverstraeten@netvlies.nl 4811 VB Breda

Nadere informatie

GEMEENTELIJKE TELECOMMUNICATIE MOBIELE COMMUNICATIE. Bijlage 04 Kwaliteitsborging en auditing

GEMEENTELIJKE TELECOMMUNICATIE MOBIELE COMMUNICATIE. Bijlage 04 Kwaliteitsborging en auditing GEMEENTELIJKE TELECOMMUNICATIE MOBIELE COMMUNICATIE Bijlage 04 Kwaliteitsborging en auditing Inhoud 1 Inleiding 3 2 Aantonen kwaliteitsborging van de dienstverlening 4 3 Auditing 5 3.1 Wanneer toepassen

Nadere informatie

BSCAT en Managementsystemen

BSCAT en Managementsystemen BSCAT en Managementsystemen Veiligheidsdag Apply 15 april 2015 1 SAFER, SMARTER, GREENER De praktijk 2 Risicomanagementproces De Deming SAFER, SMARTER, GREENER Risico s zijn ook kansen No Risk no business

Nadere informatie

3.B.2 Energie Management Actieplan

3.B.2 Energie Management Actieplan Inleiding B.V. is in 2012 gecertificeerd voor niveau 3 van de CO 2 -prestatieladder. Op basis van de uitkomsten uit de interne audits van 2012 en de vragen vanuit de markt, is een vervolgtraject gestart

Nadere informatie

Projectmatig 2 - werken voor lokale overheden

Projectmatig 2 - werken voor lokale overheden STUDIEDAG Projectmatig werken in lokale overheden LEUVEN 27 oktober 2011 Projectmatig werken in de lokale sector Katlijn Perneel, Partner, ParFinis Projectmatig 2 - werken voor lokale overheden 1 Inhoud

Nadere informatie

Lloyd s Register, LRQA België & Nederland Gent, 23 april 2014

Lloyd s Register, LRQA België & Nederland Gent, 23 april 2014 Lloyd s Register, LRQA België & Nederland Gent, 23 april 2014 Kris Winters Marcel de Bruijn Jürgen van Dueren den Hollander Maurits Dekker Improving performance, reducing risk Wie is Lloyd s Register,

Nadere informatie

Energiemanagement actieplan. Van Schoonhoven Infra BV

Energiemanagement actieplan. Van Schoonhoven Infra BV BV Leusden, oktober 2013 Auteurs: G.J. van Schoonhoven D.J. van Boven Geaccordeerd door: D.J. van Boven Directeur eigenaar INLEIDING Ons bedrijf heeft een energiemanagement actieplan conform NEN-ISO 50001.

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Energiemanagement programma I GMB 2

Inhoudsopgave. Energiemanagement programma I GMB 2 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Duurzaamheid beleid... 4 3 PLAN: Energieverbruik en reductiekansen... 6 3.1 Energieverbruik door GMB (scope 1 en 2)... 6 3.2 Energieverbruik in de keten (scope 3)... 7

Nadere informatie

Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige

Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige Klantgerichtheid Selecteren van een klant Wanneer u hoog scoort op 'selecteren

Nadere informatie

Jan van der Wel, Zorgondernemer, Bestuurslid RGFHMR, Bedrijfskunde. Van bedreigingen naar kansen in de innoverende fysiotherapiepraktijk

Jan van der Wel, Zorgondernemer, Bestuurslid RGFHMR, Bedrijfskunde. Van bedreigingen naar kansen in de innoverende fysiotherapiepraktijk Jan van der Wel, Zorgondernemer, Bestuurslid RGFHMR, Bedrijfskunde Van bedreigingen naar kansen in de innoverende fysiotherapiepraktijk Externe Analyse Interne Analyse Kansen en Bedreigingen Strategische

Nadere informatie

Hoe met MVO te beginnen

Hoe met MVO te beginnen Hoe met MVO te beginnen Stappenplan MVO; hoe krijg ik mijn bedrijf op niveau 1? In welk jaar is de MVO Prestatieladder gelanceerd? In het jaar 2009 In het jaar 2010 2 MVO Certificaten/verklaringen 3 In

Nadere informatie

Energiemanagement Actieplan

Energiemanagement Actieplan 1 van 8 Energiemanagement Actieplan Datum 18 04 2013 Rapportnr Opgesteld door Gedistribueerd aan A. van de Wetering & H. Buuts 1x Directie 1x KAM Coördinator 1x Handboek CO₂ Prestatieladder 1 2 van 8 INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

Performance Management: hoe mensen motiveren met cijfers?

Performance Management: hoe mensen motiveren met cijfers? Performance Management: hoe mensen motiveren met cijfers? Prof. Dr. Werner Bruggeman www.bmcons.com De High Performance Organisatie Kenmerken van hoogperformante organisaties (Manzoni): 1. High level of

Nadere informatie

Energiemanagement actieplan. Baggerbedrijf West Friesland

Energiemanagement actieplan. Baggerbedrijf West Friesland Baggerbedrijf West Friesland Gebruikte handelsnamen: Baggerbedrijf West Friesland Grond & Cultuurtechniek West Friesland Andijk, februari-mei 2014 Auteurs: M. Komen C. Kiewiet Geaccordeerd door: K. Kiewiet

Nadere informatie

Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000. Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties

Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000. Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000 Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties 2 Inhoudsopgave ISO 26000: een richtlijn voor iedereen

Nadere informatie

Energiemanagementplan Carbon Footprint

Energiemanagementplan Carbon Footprint Energiemanagementplan Carbon Footprint Rapportnummer : Energiemanagementplan (2011.001) Versie : 1.0 Datum vrijgave : 14 juli 2011 Klaver Infratechniek B.V. Pagina 1 van 10 Energiemanagementplan (2011.001)

Nadere informatie