Sociaal emotioneel welzijn en fysieke omgeving op school

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Sociaal emotioneel welzijn en fysieke omgeving op school"

Transcriptie

1 Sociaal emotioneel welzijn en fysieke omgeving op school Onderzoeksrapport over de toegevoegde waarde van ergotherapie voor het project Skol Salú van de Dienst Openbare Scholen (DOS) op Curaçao Adviesbureau DosNaSalú Marijke Bijvank, 5381 Janne van Dalen, 87 Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Ergotherapie voltijd Senioradviseur: Drs. Marie-Antoinette van Kuyk-Minis In opdracht van Dienst Openbare Scholen (DOS) te Curaçao Skol Salú project Opdrachtgever: Dhr. Ruckly Ettienne Juni 1, Curaçao

2 Samenvatting Inleiding Dit onderzoeksrapport is geschreven voor het Skol Salú (vertaling: Gezonde scholen) project in opdracht van de Dienst Openbare Scholen (DOS) te Curaçao, door ergotherapie junioradviseurs van de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (HAN). Het Skol Salú project is opgericht door de drie maatschappelijk werkers van de DOS. Het is een multidisciplinair project wat gericht is op de basisscholen binnen het Funderend Onderwijs van DOS. Dit onderzoek richt zich op het sociaal emotioneel welzijn. De onderzoeksvraag die centraal heeft gestaan tijdens het onderzoek, luidt als volgt: Hoe kunnen ergotherapeuten een bijdrage leveren binnen het Skol Salú project gericht op het sociaal en emotioneel welzijn van de kinderen binnen het funderend basisonderwijs van de DOS? Methode Er heeft een vooronderzoek plaatsgevonden bestaande uit enquêtes over het sociaal emotioneel welzijn en de rol van ergotherapie hierin. Deze is afgenomen onder ergotherapeuten uit Nederland en Curaçao. Tevens zijn er ergotherapeuten op Curaçao geïnterviewd om inzicht te krijgen in wat ergotherapie op Curaçao inhoudt. Het hoofdonderzoek heeft plaatsgevonden op vier basisscholen. Hierbij is het sociaal emotioneel welzijn op de scholen in kaart gebracht door allereerst interviews met de schoolhoofden te houden en enquêtes onder de leerkrachten te verspreiden. Naar aanleiding van de uitkomsten uit de enquêtes zijn er aanvullend interviews met enkele leerkrachten afgenomen. Om de financiële aspecten boven tafel te krijgen heeft er een interview met de onderwijsfunctionaris van de DOS plaatsgevonden. Resultaten Er is sprake van veel sociaal emotionele problematiek op de scholen. Er zijn verschillen tussen de scholen onderling, maar er zijn ook punten naar voren gekomen die op iedere school aandacht verdienen of juist goed georganiseerd zijn. Enkele andere resultaten zijn dat het educatiegebied sociaal emotionele vorming op dit moment onvoldoende aandacht krijgt op de scholen en dat de ouderbetrokkenheid laag is. Conclusie Wat betreft vervolgprojecten binnen het Skol Salú project liggen er veel mogelijkheden voor junioradviseurs van maatschappelijk werk en psychologie, de prioriteit ligt bij de sociaal emotionele problematiek die er speelt. Op het gebied van de ergotherapie zijn er projecten mogelijk betreffende het schoolmeubilair en de toegankelijkheid voor rolstoel gebonden personen, deze hebben echter minder prioriteit dan de sociaal emotionele problematiek. Sleutelwoorden Sociaal emotioneel welzijn Basisscholen Skol Salú Oriënterend onderzoek Funderend Onderwijs Curaçao Dienst Openbare Scholen (DOS) Fysieke omgeving Ergotherapie Onderzoeksrapport DosNaSalú Juni, 1 Pagina

3 Summary Introduction This research report has been written for the Skol Salú (translation: Healthy schools) project commissioned by Dienst Openbare Scholen (DOS) at Curacao. The report has been written by junior consultants by the HAN University of Applied Sciences. The Skol Salú project was founded by three social workers of DOS. This is a multidisciplinary project which focuses on primary schools in Funderend Onderwijs of DOS. This research focus on social emotional well-being. The aim of this study How can occupational therapists be able to participate in the Skol Salú project with focus at social and emotional well-being of children in primary schools of Funderend Onderwijs of DOS? Methods A preliminary research of surveys on social emotional well-being and the role of occupational therapy has been performed. The surveys have been conducted with occupational therapists from the Netherlands and Curacao. Occupational therapists from Curacao are also interviewed to get insight into occupational therapy at Curacao. The main research has taken place at four primary schools. The research started with analyzing the social emotional well-being at the schools by interviews with school principals and surveys with teachers. Based upon survey results, additional interviews were held with several teachers. To get insight in the financial aspects an interview with the educational staff member of DOS was performed. Results A lot of social emotional problems have been found at the schools, however problems varies between the schools. Some other results are: poor attention for the education area social and emotional education and low levels of parent participation. Conclusion The priorities to work on the social and emotional problems of the children. Therefore a lot of opportunities in the Skol Salú project have been found for junior consultants of social work and psychology. Possible subjects for occupational therapy students are school furniture and accessibility for people who are wheel chair bound. These problems have less priority. Keywords Social emotional well-being Occupational therapy Skol Salú Orientating research Funderend Onderwijs Curacao Dienst Openbare Scholen (DOS) Physical environment Primary schools Onderzoeksrapport DosNaSalú Juni, 1 Pagina 3

4 Voorwoord Voor u ligt ons onderzoeksrapport voor de opleiding ergotherapie aan de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (HAN). Dit rapport is gebaseerd op het onderzoek wat gedaan is binnen het Skol Salú project van de Dienst Openbare Scholen (DOS) te Curaçao. Het onderzoek heeft plaatsgevonden in de periode 3 januari 1 tot 19 juni 1. Van deze periode zijn wij drie maanden op Curaçao geweest. Onze blijk van waardering gaat uit naar onze altijd positief ingestelde opdrachtgever Ruckly Ettienne. Dankzij zijn enthousiasme en het creëren van mogelijkheden bij de DOS, was het werken binnen het project erg prettig. Tevens willen wij de maatschappelijk werkers Zuhayla Winklaar en Hayley Canword bedanken voor hun kritische blik en begeleiding. Daarnaast gaat onze dank uit naar Marie-Antoinette van Kuyk-Minis. Soms was het communiceren op afstand wat lastig, maar we hebben onze producten naar een mooi niveau kunnen tillen, mede door de inhoudelijke feedback. Daarnaast was de sturing fijn bij het voldoen aan de HBO-criteria, aangezien ons onderzoek balanceert op het randje van de ergotherapie. De docenten Ton Satink en Annemarie Nijhof willen wij tevens bedanken voor de mogelijkheid om onderzoek te doen binnen het Skol Salú project. Wij willen de ergotherapeuten vanuit Nederland en Curaçao bedanken, die met ons meegedacht hebben. De geïnterviewde ergotherapeuten op Curaçao willen wij hartelijk bedanken voor hun openheid. Ook de schoolhoofden en leerkrachten willen wij hartelijk bedanken voor hun medewerking binnen het onderzoek. In het bijzonder gaat onze dank uit naar de Schotborghschool voor het beschikbaar stellen van een werkruimte. We hebben hier met alle plezier en in koelte gewerkt! Hetzelfde geldt voor biblioteka publiko! Daarnaast hebben wij veel steun en plezier verkregen vanuit andere studenten binnen het Skol Salú en onze huisgenoten op Curaçao. Als laatste, maar zeker niet als minste: Al zit je dan zo n afstand van Nederland vandaan, het blijft een fijn gevoel geven om steun te krijgen vanuit het thuisfront. Familie en vrienden, bedankt! Met vriendelijke groet, Marijke Bijvank en Janne van Dalen Curaçao, juni 1 Onderzoeksrapport DosNaSalú Juni, 1 Pagina

5 Inhoudsopgave Pag. Samenvatting... Summary.. 3 Voorwoord Echtheidsverklaring 8 1. Inleiding Aanleiding van het onderzoek Achtergrond van het Skol Salú project Opdrachtgever Vraagstellingen Hoofdvraagstelling Subvraagstellingen Doelstellingen Hoofddoelstelling Subdoelstellingen 11. Vooronderzoek. 1.1 Inleiding. 1. Doelstellingen vooronderzoek 1.3 Onderzoeksmethode Proces vooronderzoek 1.3. Literatuurstudie Enquêtes ergotherapeuten Interviews ergotherapeuten 1. Data-analyse Literatuurstudie 15.. Enquêtes ergotherapeuten Interviews ergotherapeuten Boommodel Bevindingen Literatuurstudie Onderwijs, armoede en opvoeding Schoolplein Health Promotion m.b.t. sociaal emotioneel welzijn 17 op basisscholen.5.1. Ergotherapie en Health Promotion Enquêtes ergotherapeuten Interviews ergotherapeuten... Onderzoeksrapport DosNaSalú Juni, 1 Pagina 5

6 3. Hoofdonderzoek Inleiding 1 3. Doelstellingen hoofdonderzoek Onderzoeksmethoden Interviews schoolhoofden 3.3. Enquêtes leerkrachten Interviews leerkrachten 3.3. Interview onderwijsfunctionaris DOS Boommodel 3 3. Data-analyse Kwalitatieve data-analyse Interviews schoolhoofden en leerkrachten Interview onderwijsfunctionaris DOS 3.. Kwantitatieve data-analyse Meetniveau van de variabelen Vraag naar verschil of samenhang Statistiek Bevindingen Interviews schoolhoofden Enquêtes leerkrachten Interviews leerkrachten Interview onderwijsfunctionaris DOS Conclusie 3 5. Aanbevelingen Discussie 1 Verklarende woordenlijst 3 Literatuurlijst. 7 Bijlagen 5 Vooronderzoek. 51 Bijlage 1. Brainstorm pijler sociaal emotioneel welzijn 5 Bijlage. Resultaten en conclusie enquêtes Nederlandse ergotherapeuten 53 Bijlage 3. Resultaten en conclusie interviews Curaçaose ergotherapeuten 58 Bijlage. Resultaten en conclusie enquêtes Curaçaose ergotherapeuten Bijlage 5. Zoektermen literatuurstudie Hoofdonderzoek.. 9 Bijlage. Samenvatting interviews schoolhoofden 7.1 C.J. Krijtschool 7. Elis Julianaschool 71.3 Prins Bernhardschool 7 Onderzoeksrapport DosNaSalú Juni, 1 Pagina

7 . Schotborghschool 73 Bijlage 7. Toelichtingbrief bij enquête leerkrachten 75 Bijlage 8. Aangepaste versie van the Psycho-Social Environment (PSE) 7 Profile questionnaire Bijlage 9. Resultaten enquêtes leerkrachten; grafieken 88 Bijlage 1. Resultaten enquêtes leerkrachten; sterke en minder sterke 1 punten per school Bijlage 11. Conclusies en aanbevelingen per school Elis Julianaschool Conclusies Aanbevelingen Prins Bernhardschool Conclusies Aanbevelingen Schotborghschool Conclusies Aanbevelingen 133 Bijlage 1. Samenvatting interview onderwijsfunctionaris DOS 135 Onderzoeksrapport DosNaSalú Juni, 1 Pagina 7

8 Echtheidsverklaring Junioradviseur: Marijke Bijvank, 5381 Bij deze verklaar ik dat ik het Onderzoeksrapport in samenwerking met Janne van Dalen heb gemaakt. Daarbij heb ik alleen gebruik gemaakt van bronnen die vermeld zijn in het Onderzoeksrapport. Verder verklaar ik dat de inhoud van het onderzoek niet in andere tekstbestanden terug te vinden is. Willemstad, Curaçao, Junioradviseur: Janne van Dalen, 87 Bij deze verklaar ik dat ik het Onderzoeksrapport in samenwerking met Marijke Bijvank heb gemaakt. Daarbij heb ik alleen gebruik gemaakt van bronnen die vermeld zijn in het Onderzoeksrapport. Verder verklaar ik dat de inhoud van het onderzoek niet in andere tekstbestanden terug te vinden is. Willemstad, Curaçao, Onderzoeksrapport DosNaSalú Juni, 1 Pagina 8

9 1. Inleiding 1.1 Aanleiding van het onderzoek Het onderzoeksrapport voor de opleiding ergotherapie aan de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (HAN) te Nijmegen is geschreven voor de overheidsinstantie Dienst Openbare Scholen (DOS) te Curaçao. De DOS heeft in 1 het Skol Salú project (vertaling: Gezonde Scholen project) opgezet. Hierin werken junioradviseurs vanuit verschillende opleidingen van de HAN samen om gezonde scholen te creëren. Als eerste junioradviseurs van de ergotherapie binnen het Skol Salú project kwam er dan ook de vraag vanuit de DOS om te kijken of en hoe ergotherapie een bijdrage zou kunnen leveren binnen het project. 1. Achtergrond van het Skol Salú project Het Skol Salú project is opgezet door de drie maatschappelijk werkers van de DOS in Curaçao en de HAN in Nederland. De DOS wil het Healthy Schools concept vanuit de Verenigd Koninkrijk en Gezonde Scholen project vanuit Nederland implementeren binnen het funderend basisonderwijs. De DOS vindt dat de voorwaarden die een school kan bieden voor een gezonde ontwikkeling van de kinderen verbeterd kan worden. De drie maatschappelijk werkers binnen de DOS zagen de noodzaak van het project in en zijn gaan samenwerken met de HAN. Het project was oorspronkelijk gericht op de pijler gezonde voeding. Uiteindelijk zijn er drie andere pijlers bijgekomen. Dit heeft geleid tot de volgende vier pijlers: Beweging Voeding Sociaal emotioneel welzijn Veiligheid Het Skol Salú project heeft als doel om de leefstijl en gezondheid van kinderen binnen het funderend basisonderwijs van de DOS te vergroten. Binnen het project zijn de volgende disciplines actief: Academie Lichamelijke Opvoeding (ALO), Ergotherapie, Fysiotherapie, Logopedie, Sport, Gezondheid & Management (SGM) en Voeding & Diëtetiek. 1.3 Opdrachtgever Het onderzoek zal plaatsvinden voor de DOS te Curaçao. De DOS is een eilanddienst die namens het Bevoegd Gezag, het Bestuurscollege Curaçao, als Schoolbestuur optreedt ten aanzien van de openbare scholen. De DOS bestaat sinds 1998 en is als dienst belast met de zorg voor de ontwikkeling van het openbaar onderwijs. De DOS heeft verschillende functies namelijk: het bevorderen van het openbaar onderwijs binnen het eilandgebied Curaçao, het geven van openbaar onderwijs en het oprichten van scholen voor het openbaar onderwijs. De DOS bestaat uit verschillende scholen: 15 openbare scholen voor Funderend Onderwijs Onderzoeksrapport DosNaSalú Juni, 1 Pagina 9

10 15 basisscholen 8 scholen Speciaal Onderwijs 5 VSBO scholen 1 HAVO/VWO school 1 SBO school Vanuit de Overheid Curaçao (1): In -3 is er overgegaan op Funderend Onderwijs. Gedurende de schooltijd leert het kind naast de vaardigheid om te lezen, te schrijven en te rekenen, ook onder andere assertiviteit, flexibiliteit, dienstbaarheid, verantwoordelijkheidsbesef, een grotere zelfstandigheid en meer zelfvertrouwen. Het Funderend Onderwijs geeft kinderen daarmee een stevige basis voor het vervolgonderwijs. Er zijn verschillende educatiegebieden opgesteld binnen het Funderend Onderwijs om deze vaardigheden te bevorderen. Eén van deze educatiegebieden is sociale en emotionele ontwikkeling. Het Skol Salú project wordt vertegenwoordigd door Ruckly Ettienne, Zuhayla Winklaar en Hayley Canword. Zij zijn maatschappelijk werkers in dienst van de DOS en ze zijn de kartrekkers van dit gezondheidsproject. Gedurende het onderzoek was Ruckly Ettienne de begeleider vanuit de DOS. 1. Vraagstellingen 1..1 Hoofdvraagstelling De onderzoeksvraag luidt als volgt: Hoe kunnen ergotherapeuten een bijdrage leveren binnen het Skol Salú project gericht op het sociaal en emotioneel welzijn van de kinderen binnen het funderend basisonderwijs van de DOS? 1.. Subvraagstellingen Wat is de huidige situatie omtrent sociaal emotioneel welzijn van de kinderen en de schoolomgeving op de basisscholen vanuit het Funderend Onderwijs van de DOS? Op wat voor manier kan het sociaal emotioneel welzijn op de basisscholen van het Funderend Onderwijs van de DOS verbeterd worden? Welke fysieke voorwaarden in de schoolomgeving moeten er geschapen worden om het sociaal emotioneel welzijn van de kinderen op basisscholen binnen het Funderend Onderwijs van de DOS te bevorderen? Waaruit bestaat het educatiegebied sociale en emotionele ontwikkeling binnen het funderend basisonderwijs van de DOS? o Liggen er binnen het educatiegebied sociale en emotionele ontwikkeling mogelijkheden voor de ergotherapie? Zo ja, welke? Welke vervolgprojecten zijn er in de toekomst binnen het Skol Salú project mogelijk waar junioradviseurs van de ergotherapie aan kunnen werken? Welke vervolgprojecten zijn er in de toekomst binnen de pijler sociaal emotioneel welzijn binnen het Skol Salú project mogelijk en welke disciplines kunnen daar een bijdrage aan leveren? Onderzoeksrapport DosNaSalú Juni, 1 Pagina 1

11 1.5 Doelstellingen Hoofddoelstelling Er zijn concrete adviezen over of en hoe ergotherapeuten een bijdrage kunnen leveren binnen het Skol Salú project gericht op sociaal en emotioneel welzijn van de kinderen binnen het funderend basisonderwijs van de DOS Subdoelstellingen De huidige situatie omtrent sociaal emotioneel welzijn van de kinderen en de schoolomgeving op de basisscholen vanuit het Funderend Onderwijs van de DOS is in kaart gebracht. Er is geanalyseerd op wat voor manier het sociaal emotioneel welzijn op de basisscholen van het Funderend Onderwijs van de DOS verbeterd kan worden. Er is onderzocht welke fysieke voorwaarden in de schoolomgeving er geschapen moeten worden om activiteiten die het sociaal emotioneel welzijn van de kinderen op basisscholen binnen het Funderend Onderwijs van de DOS te bevorderen. Er is in kaart gebracht waaruit het educatiegebied sociale en emotionele ontwikkeling binnen het funderend basisonderwijs van de DOS bestaat. o Er is onderzocht of en welke mogelijkheden er zijn voor de ergotherapie binnen het educatiegebied sociale en emotionele ontwikkeling. Er is inzichtelijk welke mogelijke vervolgprojecten er voor de ergotherapie in de toekomst binnen het Skol Salú project zijn. Er is in kaart gebracht welke vervolgprojecten er in de toekomst mogelijk zijn binnen de pijler sociaal emotioneel welzijn binnen het Skol Salú project en welke disciplines hier een bijdrage aan kunnen leveren. Onderzoeksrapport DosNaSalú Juni, 1 Pagina 11

12 . Vooronderzoek.1 Inleiding Het ergotherapieproject is gericht op de pijler sociaal en emotioneel welzijn, omdat deze aansluit bij het vakgebied ergotherapie. Ons inziens kan een ergotherapeut een rol spelen bij het verminderen van concentratieproblemen, het betrekken van ouders en het kind zelfstandig keuzes laten maken. Er zal gestreefd worden naar het creëren van (voorwaarden voor) een sociaal en emotioneel welzijn voor de kinderen van de basisscholen van het Funderend Onderwijs van DOS. Er is besloten om eerst een vooronderzoek te doen, waarbij het gaat om een oriënterend onderzoek. Binnen dit hoofdstuk zal toegelicht worden wat er gedaan is, waarom dit gedaan is en tot welke bevindingen dit geleid heeft.. Doelstellingen vooronderzoek Binnen het vooronderzoek zijn er meerdere doelstellingen geweest, namelijk om inzicht te krijgen in: Wat ergotherapie kan betekenen binnen het sociaal emotioneel welzijn van basisschoolkinderen; Wat ergotherapie inhoudt op Curaçao; Het onderwijs, de opvoeding en de armoede op Curaçao; Het sociaal emotioneel welzijn, ergotherapie en Health Promotion..3 Onderzoeksmethoden Binnen de volgende paragrafen wordt inzicht gegeven in het proces wat als vooronderzoek doorlopen is..3.1 Proces vooronderzoek Binnen het vooronderzoek zijn er een viertal projectactiviteiten uitgevoerd, namelijk: Literatuurstudie Enquêtes onder Nederlandse ergotherapeuten Interviews bij Curaçaose ergotherapeuten Enquêtes onder Curaçaose ergotherapeuten Hieronder staat het vooronderzoek procesmatig weergegeven: Vooronderzoek Hoofdonderzoek Enquêtes Nederlandse ergotherapeuten Interviews Curaçaose ergotherapeuten Enquêtes Curaçaose ergotherapeuten Zie hoofdstuk 3. erg Literatuurstudie Onderzoeksrapport DosNaSalú Juni, 1 Pagina 1

13 Hieronder wordt elke projectactiviteit kort toegelicht..3. Literatuurstudie Er is een literatuurstudie gedaan om verdieping te krijgen in de thema s die van belang zijn voor het uitvoeren van het onderzoek. Allereerst is bepaald welke onderwerpen onderzocht moeten worden. Hiervoor zijn er vragen opgesteld die middels een zoektocht in de literatuur hopelijk beantwoord worden. Hierbij is er een scheiding gemaakt in onderwerpen die meer wetenschappelijk en welke meer informatief van aard zijn. Hieronder staan de onderwerpen weergegeven. De laatste drie onderwerpen vanuit de tabel 1 zijn wetenschappelijk van aard, de andere informatief. Tabel 1. Onderwerpen literatuurstudie Onderwerp Onderwijs op Curaçao Opvoeding op Curaçao Armoede op Curaçao Mogelijkheden schoolplein Health Promotion en basisscholen Sociaal emotioneel welzijn op basisscholen Health Promotion en ergotherapie Doel Inzicht krijgen in de situatie op Curaçao om het onderzoek en advies passend te laten zijn. Inzicht krijgen in de bijdrage van een schoolplein aan het sociaal emotioneel welzijn van kinderen. Inzicht krijgen in of Health Promotion effectief is op basisscholen en hoe het kan worden toegepast. Inzicht krijgen in welke factoren invloed kunnen hebben op het sociaal emotioneel welzijn op een basisschool. Inzicht krijgen in wat ergotherapie binnen Health Promotion kan betekenen. Voor de onderwerpen van informatieve aard is de zoekmachine google.com gebruikt. Hiervoor is gekozen om breed te kunnen zoeken binnen zowel wetenschappelijke als ook informatieve documenten. Wanneer dit afgebakend zou zijn, zou er namelijk de kans zijn op het missen van relevante informatie. Het is van belang dat er altijd een auteur en jaartal benoemd is binnen het document, zodat te herleiden is waar de informatie vandaan komt. Er is met betrekking tot de wetenschappelijke onderwerpen gezocht in Cochrane, Pubmed en vervolgens in HANQuest. Er is gekozen voor Cochrane en Pubmed, omdat binnen deze zoekmachines de artikelen van relatief hoge kwaliteit zijn. Daarnaast is er gekozen voor HANQuest, omdat deze alle zoekmachines meeneemt, waardoor er breed gezocht wordt. Hierbij is het wel belangrijk geweest om de kwaliteit van de gevonden artikelen in acht te nemen en te bepalen of het artikel bruikbaar is..3.3 Enquêtes ergotherapeuten Er is onder ergotherapeuten uit Nederland en Curaçao een enquête verspreid om inzicht te krijgen in het sociaal emotioneel welzijn en ergotherapie bij basisschoolkinderen. Dit had als doel om een concrete definitie op te kunnen stellen over de mogelijke bijdrage van ergotherapie binnen het sociaal en emotioneel welzijn van basisschoolkinderen. Onderzoeksrapport DosNaSalú Juni, 1 Pagina 13

14 Voor de literatuurstudie is er gezocht binnen Cochrane, Pubmed en HANQuest naar literatuur over sociaal emotioneel welzijn en ergotherapie, zie.5.1 Literatuurstudie. Vanuit deze studie blijkt geen concrete informatie over sociaal emotioneel welzijn en ergotherapie, waarna er besloten is om een enquête af te nemen onder Nederlandse ergotherapeuten uit de eerstelijn. Er is gekozen voor de eerstelijns ergotherapeuten, omdat deze relatief vaak binnen het regulier basisonderwijs actief zijn. Als inclusiecriterium is opgesteld dat de ergotherapeut ervaring heeft met kinderen. Er zijn 9 enquêtes verspreid onder de Nederlandse ergotherapeuten. Vervolgens is besloten om dezelfde enquête ook onder Curaçaose ergotherapeuten af te nemen. Het doel hiervan was om te kijken of er verschil en/of overeenkomst is tussen de mening van ergotherapeuten te Curaçao en Nederland wat betreft het sociaal emotioneel welzijn en ergotherapie bij basisschoolkinderen. Tevens is het belangrijk om aan te kunnen sluiten bij de denkwijze van de ergotherapeuten op Curaçao, omdat het uiteindelijk advies hier moet passen. Het inclusiecriterium dat was opgesteld voor de Nederlandse ergotherapeuten gelden niet op Curaçao, in verband met het beperkte aantal ergotherapeuten op Curaçao. Binnen de enquête is er gebruik gemaakt van stellingen welke gebaseerd zijn op onderwerpen binnen het sociaal emotioneel welzijn die uit de literatuur naar voren zijn gekomen. Om binnen een korte tijd meerdere ergotherapeuten in Nederland te kunnen benaderen vanuit Curaçao, is er gekozen voor een online enquête. De enquête voor de Curaçaose ergotherapeuten is op papier uitgereikt en ingevuld aan het eind van het interview met de ergotherapeuten, zie.3. Interviews ergotherapeuten..3. Interviews ergotherapeuten Het beroepsprofiel voor de ergotherapie verschilt in ieder land, cultuurverschillen spelen hierin een rol. Als eerste junioradviseurs vanuit de ergotherapie binnen het Skol Salú project, heeft er een oriënterend onderzoek plaatsgevonden. Om tot een passend advies te komen is het belangrijk om de achtergrond van ergotherapie op Curaçao mee te nemen. Er hebben met twee ergotherapeuten en één revalidatiemanager te Curaçao interviews plaatsgevonden, om inzicht te krijgen wat ergotherapie inhoudt op Curaçao. Binnen één instelling was het niet mogelijk om met de ergotherapeuten te spreken, dus hier heeft het interview plaatsgevonden met de manager. Deze heeft voldoende beeld kunnen geven van ergotherapie. Het interview is semigestructureerd geweest en is voorbereid middels een interview guide. Deze bevatte de volgende onderwerpen: (Kinder)ergotherapie op Curaçao Verwijzing & vergoeding Ergotherapie op reguliere basisscholen Sociaal en emotioneel welzijn als aandachtsgebied voor de ergotherapie Het interview wordt, wanneer hier toestemming voor wordt gegeven, opgenomen met een voice recorder, om de data goed te kunnen analyseren. Zie voor verdere toelichting,..3 Interviews ergotherapeuten. Onderzoeksrapport DosNaSalú Juni, 1 Pagina 1

15 . Data-analyse..1 Literatuurstudie NB: Wanneer er gesproken wordt van artikel kan er ook document gelezen worden. Documenten hebben betrekking op informatieve data, artikelen op wetenschappelijke data. Ieder artikel is door één junioradviseur geanalyseerd en samengevat. Naderhand heeft de andere junioradviseur dit artikel gescand en de samenvatting gelezen. Hierover heeft vervolgens een discussie plaatsgevonden en zijn er conclusies getrokken met betrekking tot het onderzoek. Telkens is in acht genomen of het artikel binnen het vooraf opgestelde onderwerp viel, om zo geen irrelevante informatie mee te nemen. Nadat er van de relevant bevonden artikelen een samenvatting was gemaakt, zijn deze artikelen samengevoegd tot een samenvatting per onderwerp. Middels het maken van combinaties van zoektermen is steeds gespecificeerde informatie over het desbetreffende onderwerp gevonden. Gedurende het zoeken ontstonden er specifiekere zoektermen door verkregen informatie vanuit de gevonden artikelen. In bijlage 5 staat een schema met de zoektermen per onderwerp... Enquêtes ergotherapeuten De ingevulde enquêtes zijn middels grafieken verwerkt. De open vraag aan het eind van de enquête is in een tabel verwerkt...3 Interviews ergotherapeuten De interviews zijn semigestructureerd verlopen via het boommodel (Rubin & Rubin, 5), zie..3.1 Boommodel voor meer uitleg hierover. Om de interviews te kunnen gebruiken binnen het onderzoek, was het van belang om deze te analyseren. Hierbij hebben we ervoor gekozen om de audio opname te transcriberen. Aangezien de interviews ter oriëntatie uitgevoerd zijn binnen het onderzoek en het dus geen diepte-interviews waren, zijn deze niet verder gecodeerd, gecategoriseerd en gethematiseerd. Hierbij is er wel een samenvatting gemaakt van de transcriptie, waarbij de onderwerpen vanuit de interview guide als uitgangspunt zijn gebruikt. Naast de onderwerpen vanuit de interview guide werd het als belangrijk geacht om open te blijven kijken naar wat er gezegd is en dit mee te nemen binnen het onderzoek. Er is een tabel gemaakt, waarin de samenvattingen samengevoegd terug te vinden zijn. Deze tabel is gestructureerd aan de hand van de onderwerpen. Zie bijlage Boommodel De interviews die gehouden zijn binnen het vooronderzoek, zijn gebaseerd op het Boommodel van Rubin & Rubin (5). Dit houdt in dat er één onderwerp centraal staat (de stam) en dat er over verschillende thema s (de takken) vragen worden gesteld. Alle takken komen binnen het interview aan bod, maar worden niet allemaal even diepgaand besproken, dit is binnen de interviews die hebben plaatsgevonden zeker van toepassing. Onderzoeksrapport DosNaSalú Juni, 1 Pagina 15

16 .5 Bevindingen.5.1 Literatuurstudie Vanuit de gevonden literatuur is er een samenvatting gemaakt per artikel. Vervolgens is er per onderwerp een samenvatting geschreven van de relevante artikelen die betrekking hebben op dit onderwerp. Deze wordt hieronder weergegeven Onderwijs, armoede en opvoeding Beter onderwijs betekent meer onderwijsrendement. Een rendabele economie betekent meer financiële middelen, die wederom in het onderwijs geïnvesteerd kunnen worden. Meer leerlingen behalen betere onderwijsresultaten, krijgen een beter toekomstperspectief en raken uit de armoedespiraal (Cornelia-Isabella, 5). Onderwijs Door de continue financiële nood van de Curaçaose overheid wordt er weinig tot geen onderhoud aan de scholen gepleegd en zijn de salarissen van de docenten laag. Hoewel het Papiaments als instructietaal wordt gekozen, zijn de meeste leerboeken in het Nederlands. Tevens is van groot belang dat de nakoming van de leerplicht niet wordt gecontroleerd. Hierdoor gaan vele duizenden kinderen voor soms langere tijd niet naar school. Aangenomen wordt dat enkele tientallen procenten van de Curaçaose bevolking beschouwd moeten worden als functioneel analfabeet (Haan, ). Van de schoolgaande jeugd op Curaçao is ruim de helft (58%) één of meer keren blijven zitten (Zeeman, 7). Opvoeding en armoede Een deel van de jeugd op Curaçao groeit op in een dagelijkse realiteit die gekenmerkt wordt door armoede, gezinsproblemen en een onveilige leefomgeving. De meeste belastende problemen van Curaçaose opvoeders hebben echter niet met het gedrag van het kind te maken maar met een problematische gezinscontext en een problematische sociale context. Bijna een kwart (%) groeit op in een eenoudergezin. 8% van de kinderen bleek een voorgeschiedenis van gedragsproblemen in het gezin te hebben (Zeeman, 7). Een dergelijke risicovolle context is zowel direct bedreigend voor de ontwikkeling van kinderen als ook indirect van invloed op kinderen via de kwaliteit van de opvoeding (Groenendaal & Dekovic, ; Hermanns, 1998). In de literatuur is meermaals benadrukt dat de vaak voorkomende vaderloze gezinsstructuur bij Caribische gezinnen een nadelige invloed heeft op de ontwikkeling van opgroeiende kinderen (Vedder, 1998). Als de vader ontbreekt, missen jongens namelijk een belangrijke identificatiefiguur van wie ze kunnen leren hoe ze met hun mannelijkheid moeten omgaan (Angenent, 1991). Zij zouden hierdoor de neiging ontwikkelen om hun mannelijkheid nadrukkelijk te demonstreren hetgeen gepaard zou gaan met veel agressief gedrag (Dijke, van & Terpstra, 1987). Doordat Curaçaose moeders uit de volksklasse een lange traditie kennen van alleenstaand moederschap dringt de vraag zich op of er van het zo vaak veronderstelde causale verband tussen de vaderloze gezinsstructuur en delinquent gedrag bij Curaçaose jongens wel sprake kan zijn (San, van, 1). Wel blijkt dat door de Curaçaose moeders in de meeste gevallen mannelijk gedrag wordt gestimuleerd en beloond. Van jonge kinderen wordt namelijk verwacht dat ze terugslaan wanneer ze door leeftijdsgenootjes worden geslagen. Jongens worden op jonge leeftijd ervan weerhouden met meisjes om te gaan omdat, zo wordt gevreesd, dit wel eens zou kunnen leiden tot homoseksualiteit. In de puberteit wordt daarentegen van de jongens verwacht dat ze met meisjes omgaan. De vrouwen uit het gezin en zijn moeder zullen hem Onderzoeksrapport DosNaSalú Juni, 1 Pagina 1

17 steeds aansporen om zich als een man te gedragen (Hannerz, 199). Het matrifocale gezin is een bron van sociale problemen omdat vaderloosheid onder meer impliceert dat het gezin gemiddeld veel armer is (Bovenkerk, 199). Kortom, ondanks het feit dat de moeders veel kritiek hebben op de vaders die zich aan hun verantwoordelijkheden hebben onttrokken, blijkt dat zij juist het gedrag dat zij afkeuren bij hun vroegere partners bij hun zonen stimuleren (San, van, 1) Schoolplein Een goed schoolplein daagt uit tot exploreren en experimenteren, waardoor het verveling en negatief gedrag van kinderen ondermijnt en overgewicht inperkt (Blandina, 8; Francissen, 11). Vanuit de theorie wordt gezegd dat negatief en onveilig gedrag wordt tegengegaan door positief gedrag te stimuleren. Dit betekent voor de leerkracht dat hij/zij een actieve rol moet innemen tijdens het buitenspelen. Ook bij een goed ingerichte speelplaats en bij zorgvuldig opgestelde regels zullen zich regelmatig conflicten tussen de kinderen voordoen (Caminada, 5). Net als het klaslokaal moet de speelplaats de mogelijkheid bieden om veel verschillende spelvormen tegelijkertijd naast elkaar te laten plaatsvinden zonder dat de kinderen elkaar onnodig storen. Door het schoolplein in verschillende zones te verdelen biedt de speelplaats veiligheid, overzicht, structuur en tegelijkertijd een veelheid aan spelmogelijkheden (Caminada & Leenders, 199) Health Promotion m.b.t. sociaal emotioneel welzijn op basisscholen Onderzoek wijst uit dat het menselijk brein vaardigheden leert door het praktisch uitvoeren (Brandt, 3). Een school is de ideale context om kinderen sociaal emotionele vaardigheden aan te leren (Zins e.a., ). Wat levert sociaal emotioneel welzijn op? Uit onderzoek naar de voordelen van de ontwikkeling sociale, emotionele en gedragsmatige vaardigheden van kinderen komt het volgende naar voren (Weare & Gray, 3). Meer succes op het gebied van leren en werken Verbetering van gedrag Betrokkenheid en verbetering houding van kinderen met gedragsproblemen Het leren verbeterd doordat emoties gereguleerd kunnen worden Grote sociale samenhang en verbetering van sociaal gedrag Verbetering mentale gezondheid Aandachtspunten voor health promotion met betrekking tot sociaal emotioneel welzijn Vanuit de literatuur komt duidelijk naar voren dat er draagvlak onder al het personeel gecreëerd moet worden om health promotion met betrekking tot sociaal emotioneel welzijn tot een succes te maken (Leurs, ; Leger, 1999; Brunker, 7; Smyth, 7). De onderlinge steun die leerkrachten ervaren hebben erg veel invloed op het daadwerkelijk aandacht besteden aan gezondheidsbevordering binnen de lessen. Tevens is het een must om docenten op te leiden en te trainen om voldoende kennis en vaardigheden met betrekking tot health promotion over sociaal emotioneel welzijn op te doen, om tot effect te komen (Leurs, ; Leger, 1999). Dit vergroot tevens het draagvlak. Onderzoeksrapport DosNaSalú Juni, 1 Pagina 17

18 Samenwerking met ouders en lokale gemeenschapsgroepen kan een positieve bijdrage leveren aan het sociaal emotioneel welzijn binnen een school. Dit vraagt wel vaardigheden van de leerkrachten (Leger, 1999; WHO et al. 3; Wells, ). Het bereiken van de gezondheidsdoelen hangen in grote mate af van de boeiende aard van het materiaal en hoe het studenten stimuleert om onafhankelijk te denken en te handelen (Leger, 1999). Het sociaal emotioneel leerprogramma moet gebaseerd zijn op een theoretisch model of framework om effectief te zijn, hierdoor wordt een programma ook toetsbaar. (Leger, 1999; Payton, 8; Durlak, 8) Het effect van sociaal emotionele leerprogramma s De volgende effecten komen naar voren uit een recente meta-analyse van 7 studies over sociaal en emotionele leerprogramma s (Durlak et al., 8.). Aanzienlijke verbetering in hun sociale en emotionele vaardigheden en hun houding ten opzichte van zichzelf, anderen en de school (Wells, ; Payton et al. 8). In de klas laten de leerlingen meer prosociaal gedrag zien en minder verstorend en agressief gedrag (Wells, ). Leerlingen ervaren minder (niveau van) depressies (Greenberg, 3; Payton et al. 8). Leerlingen scoren hoger op een gestandaardiseerde prestatietest in vergelijking met leerlingen die niet hebben deelgenomen aan een programma (Goleman, 199). Uit onderzoek blijkt dat het effect van sociaal emotionele leerprogramma s van toepassing is op leerlingen uit zowel stedelijke als plattelandsgebieden. De programma s hebben tevens effect op leerlingen met verschillende etnische achtergronden (Payton et al. 8) Ergotherapie en Health Promotion Tabel : Vergelijking van Health Promotion en Ergotherapie Health Promotion Participatie in de gemeenschap Empowerment Social justice Grotere autonomie voor de gemeenschap Belang van een actieve en betekenisvolle levensstijl Respect voor culturele verscheidenheid (Thibeault & Hebert, 1997) Ergotherapie Waarde van de individu en haar unieke aard, needs, mogelijkheden en groei, participatie in zijn/haar eigen omgeving en gemeenschap. Handelen als spil van het leven Empowerment en enablement Ergotherapeuten, cliënten en mensen uit de omgeving zijn gelijken Social justice Grotere autonomie voor de individu en de gemeenschap Belang van een actieve en betekenisvolle levensstijl; therapeutische dimensie op handelen Respect voor culturele verscheidenheid en minderheidsgroepen Onderzoeksrapport DosNaSalú Juni, 1 Pagina 18

19 De waarden van de ergotherapie komen sterk overeen met de basisprincipes van de Health Promotion. Er is één uitzondering, het betrekken van de gemeenschap gebeurt binnen Health Promotion veel explicieter dan binnen de ergotherapie. Echter laten nieuwe ontwikkelingen zien dat er op dit moment binnen de ergotherapie een definiëring van maatschappijgerichte ergotherapie aan het ontstaan is. Wat betekent het als ergotherapeuten het hebben over community? De doelgroep van de Ergotherapie is niet meer alleen het individu, het kan ook worden aangeboden aan echtparen, groepen mensen, populaties, en ook een gemeenschap (Polatajko et al., 7; Satink et al., 1)..5. Enquêtes ergotherapeuten Er is een respons geweest van vijftien ergotherapeuten vanuit Nederland en drie vanuit Curaçao. Vanwege de lage respons van de Curaçaose ergotherapeuten is besloten deze niet te gaan vergelijken met de Nederlandse enquêtes. De Curaçaose respons is te laag geweest om representatieve conclusies uit te kunnen trekken. Daarom is besloten om deze uitkomsten hier niet te vermelden. Onderstaand de resultaten van de enquêtes ingevuld door Nederlandse ergotherapeuten. Voor uitgebreidere resultaten, zie bijlage en. Resultaten De enquête is ingevuld door vijftien ergotherapeuten die allen ervaring hebben met kinderen. Onder de antwoorden is een grote verscheidenheid. Er zijn twee stellingen waar alle ergotherapeuten het mee eens zijn, dit zijn de stellingen: Een ergotherapeut kan zich richten op een basisschoolkind dat moeite heeft met concentratie en aandacht binnen de les. Een ergotherapeut kan hulp bieden wanneer een basisschoolkind moeite heeft met zelfstandig werken. 9,8 procent van de ergotherapeuten is het eens met de stelling: Een ergotherapeut kan zich richten op het creëren van een schoolplein dat mogelijkheden biedt tot activiteiten en samen spelen. De volgende onderwerpen zijn door meer dan 8 procent positief beantwoord: Samen spelen van een basisschoolkind. Het eigen keuzes leren maken van een basisschoolkind. Het uiten van emoties van een basisschoolkind binnen activiteiten. Het creëren van een veilige leeromgeving in de klas. Docenten instrueren hoe om te gaan met kinderen die extra aandacht vereisen. Uit de vraag welke onderwerpen de ergotherapeuten gemist hebben kwam duidelijk de betrokkenheid van de ouders naar voren. Naar aanleiding van deze enquête is het onderwerp sociaal emotioneel welzijn bij basisschoolkinderen en ergotherapie niet verder te concretiseren. De onderwerpen die met tachtig procent of meer positief beantwoord zijn, zullen meegenomen worden in het onderzoek. Onderzoeksrapport DosNaSalú Juni, 1 Pagina 19

20 .5.3 Interviews ergotherapeuten Er is gesproken met twee ergotherapeuten en één manager van de revalidatie, welke goed zicht had op de werkzaamheden van de ergotherapeuten. Hieronder is de conclusie van deze interviews weergegeven. Voor uitgebreidere resultaten, zie bijlage 3. Conclusie Alle geïnterviewde ergotherapeuten hebben in Nederland gestudeerd, zoals de meesten op het eiland. Hierdoor verschillen de uitgangspunten van ergotherapie niet zoveel met die van Nederland. In Curaçao zijn echter wel minder middelen en moet men creatiever zijn. Ook verschillen de regels omtrent vergoedingen e.d. met Nederland. Over het algemeen moeten cliënten hier meer zelf betalen. Pas wanneer er een revalidatie-indicatie is gegeven door een revalidatiearts komt de cliënt in aanmerking voor vergoeding. Deze vergoeding gebeurd dan door de Algemene Verzekering Bijzondere Ziektekosten (AVBZ). Er komen al wel ergotherapeuten op basisscholen, maar dit is zeer sporadisch. Vragen die zo af en toe naar voren komen, zijn: o Goed zitten in de klas (voor kinderen vanuit de therapeutische peutergroep) o Voorwaarden scheppen zodat blinde of slechtzienden kinderen kunnen participeren op een reguliere basisschool. Er liggen zeker kansen op basisscholen voor de ergotherapeuten op het eiland. Ergotherapeuten zouden actief kunnen zijn bij: o Schrijf- en knipproblematiek o Concentratiestoornissen o Advisering over passend meubilair en een juiste zithouding o Advisering over hoe een kind met een beperking op een reguliere basisschool goed kan participeren. Omtrent het sociaal emotioneel welzijn en ergotherapie is wisselend gereageerd door de geïnterviewde. Er is zeker een link volgens de ergotherapeuten. Ook is verbetering omtrent dit onderwerp gewenst, maar ook het motorische gedeelte behoeft nog aandacht. Tevens is het altijd een samenwerking tussen het fysieke en de sociaal emotionele gebied. Het beïnvloed elkaar. Een ergotherapeut richt zich niet enkel en alleen op het sociaal emotioneel welzijn. Dit gebeurd altijd in nauw overleg met de psycholoog of maatschappelijk werker. Een directe link tussen scholen en ergotherapeuten is zeer gewenst, er ligt voldoende problematiek waarbij een ergotherapeut kan helpen. Het beroep is helaas nog te onbekend, waardoor scholen hun weg nog niet weten te vinden naar een ergotherapeut. Onderzoeksrapport DosNaSalú Juni, 1 Pagina

doordat er op dat moment geen leeftijdsgenootjes aanwezig zijn. Als ze iets mochten veranderen gaven ze aan dat de meeste kinderen iets aan de

doordat er op dat moment geen leeftijdsgenootjes aanwezig zijn. Als ze iets mochten veranderen gaven ze aan dat de meeste kinderen iets aan de SAMENVATTING Er is onderzoek gedaan naar de manier waarop kinderen van 6 8 jaar het best kunnen worden geïnterviewd over hun mening van de buitenschoolse opvang (BSO). Om hier antwoord op te kunnen geven,

Nadere informatie

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Gender Differences in Crying Frequency and Psychosocial Problems in Schoolgoing Children aged 6

Nadere informatie

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Bottlenecks in Independent Learning: Self-Regulated Learning, Stress

Nadere informatie

ehealth binnen de thuiszorg van Noorderbreedte

ehealth binnen de thuiszorg van Noorderbreedte ehealth binnen de thuiszorg van Noorderbreedte De ontwikkeling van de ehealth-koffer Naam : Seline Kok en Marijke Kuipers School : Noordelijke Hogeschool Leeuwarden Opleiding : HBO-Verpleegkunde voltijd

Nadere informatie

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen The Association between Daily Hassles, Negative Affect and the Influence of Physical Activity Petra van Straaten Eerste begeleider

Nadere informatie

De Relatie tussen Existential Fulfilment, Emotionele Stabiliteit en Burnout. bij Medewerkers in het Hoger Beroepsonderwijs

De Relatie tussen Existential Fulfilment, Emotionele Stabiliteit en Burnout. bij Medewerkers in het Hoger Beroepsonderwijs De Relatie tussen Existential Fulfilment, Emotionele Stabiliteit en Burnout bij Medewerkers in het Hoger Beroepsonderwijs The Relationship between Existential Fulfilment, Emotional Stability and Burnout

Nadere informatie

Onderzoek naar een sluitend schoolaanbod voor jongeren met ASS die uitvallen binnen het speciaal onderwijs.

Onderzoek naar een sluitend schoolaanbod voor jongeren met ASS die uitvallen binnen het speciaal onderwijs. Onderzoek naar een sluitend schoolaanbod voor jongeren met ASS die uitvallen binnen het speciaal onderwijs. Afstudeerproject - Master Pedagogiek School of Health, Hogeschool Inholland C.C.A (Claudine)

Nadere informatie

Tijdelijk en Toch Bevlogen

Tijdelijk en Toch Bevlogen De Invloed van Taakeisen, Ontplooiingskansen en Intrinsieke Arbeidsoriëntatie op Bevlogenheid van Tijdelijke Werknemers. The Influence of Job Demands, Development Opportunities and Intrinsic Work Orientation

Nadere informatie

De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers

De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers The Influence of Cognitive Stimulation in the Form of Active Learning on Mental Health

Nadere informatie

Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013

Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013 Bijlage 7: Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013 Visie opleidingen Pedagogiek Hogeschool van Amsterdam Wij dragen als gemeenschap en daarom ieder van ons als individu, gezamenlijk

Nadere informatie

Lieke Drukker Ninja van der Honing september 2012

Lieke Drukker Ninja van der Honing september 2012 Lieke Drukker Ninja van der Honing september 2012 Wij Jullie Afstemmen verhaal op jullie vragen Iedereen stopt tijd en vooral energie in het stimuleren van de sociaal-emotionele ontwikkeling van kinderen.

Nadere informatie

Samenvatting onderzoek Bejegening van pleegouders in Zeeland Door Veerle de Leede In opdracht van Stichting Pleegoudersupport Zeeland

Samenvatting onderzoek Bejegening van pleegouders in Zeeland Door Veerle de Leede In opdracht van Stichting Pleegoudersupport Zeeland Samenvatting onderzoek Bejegening van pleegouders in Zeeland Door Veerle de Leede In opdracht van Stichting Pleegoudersupport Zeeland Beste pleegouder, U heeft aangegeven graag op de hoogte gehouden te

Nadere informatie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en Discrepantie The Relationship between Involvement in Bullying and Well-Being and the Influence of Social Support

Nadere informatie

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Difference in Perception about Parenting between Parents and Adolescents and Alcohol Use of Adolescents

Nadere informatie

Marjo Maas: fysiotherapeut / docent / onderzoeker Peer assessment De impact van peer assessment op het klinische redeneren en het klinisch handelen van fysiotherapeuten in opleiding en fysiotherapeuten

Nadere informatie

Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim.

Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim. Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim. Bullying at work and the impact of Social Support on Health and Absenteeism. Rieneke Dingemans April 2008 Scriptiebegeleider:

Nadere informatie

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten?

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten? De Modererende rol van Persoonlijkheid op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten 1 Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve

Nadere informatie

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource.

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource. Open Universiteit Klinische psychologie Masterthesis Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: De Leidinggevende als hulpbron. Emotional Job Demands, Vitality and Opportunities

Nadere informatie

De Invloed van Kenmerken van ADHD op de Theory of Mind: een Onderzoek bij Kinderen uit de Algemene Bevolking

De Invloed van Kenmerken van ADHD op de Theory of Mind: een Onderzoek bij Kinderen uit de Algemene Bevolking Kenmerken van ADHD en de Theory of Mind 1 De Invloed van Kenmerken van ADHD op de Theory of Mind: een Onderzoek bij Kinderen uit de Algemene Bevolking The Influence of Characteristics of ADHD on Theory

Nadere informatie

Vaardigheidsmeter Communicatie

Vaardigheidsmeter Communicatie Vaardigheidsmeter Communicatie Persoonlijke effectiviteit Teamvaardigheden Een goede eerste indruk Zelfempowerment Communiceren binnen een team Teambuilding Assertiviteit Vergaderingen leiden Anderen beïnvloeden

Nadere informatie

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality De Relatie tussen Dagelijkse Stress en Emotioneel Eten: de Rol van Persoonlijkheid The Relationship between Daily Stress and Emotional Eating: the Role of Personality Arlette Nierich Open Universiteit

Nadere informatie

De Modererende Invloed van Sociale Steun op de Relatie tussen Pesten op het Werk. en Lichamelijke Gezondheidsklachten

De Modererende Invloed van Sociale Steun op de Relatie tussen Pesten op het Werk. en Lichamelijke Gezondheidsklachten De Modererende Invloed van Sociale Steun op de Relatie tussen Pesten op het Werk en Lichamelijke Gezondheidsklachten The Moderating Influence of Social Support on the Relationship between Mobbing at Work

Nadere informatie

PAS. Handleiding. Deel B. Persoonlijke Arbeidsvaardigheden Signaleren. Een hulpmiddel bij het zoeken naar passend werk

PAS. Handleiding. Deel B. Persoonlijke Arbeidsvaardigheden Signaleren. Een hulpmiddel bij het zoeken naar passend werk PAS Een hulpmiddel bij het zoeken naar passend werk Handleiding Deel B Handleiding Adviesgroep ErgoJob Auteurs: Senioradviseur: In opdracht van: Marije Goos Lieke van de Graaf Wendy Speksnijder Natascha

Nadere informatie

Kinderergotherapie in passend onderwijs!

Kinderergotherapie in passend onderwijs! Kinderergotherapie in passend onderwijs! 1 Ik begrijp de problemen van deze leerling nu beter en kan hem gericht ondersteunen bij het zelfstandig werken. (leerkracht van groep 3) Voor alle kinderen, met

Nadere informatie

Stappen deelcijfer weging 10,0 10,0 10,0 10,0 10,0 10,0 10,0 10,0 totaalcijfer 10,0 Spelregels:

Stappen deelcijfer weging 10,0 10,0 10,0 10,0 10,0 10,0 10,0 10,0 totaalcijfer 10,0 Spelregels: Stappen deelcijfer weging 1 Onderzoeksvragen 10,0 6% 0,6 2 Hypothese 10,0 4% 0,4 3 Materiaal en methode 10,0 10% 1,0 4 Uitvoeren van het onderzoek en inleiding 10,0 30% 3,0 5 Verslaglegging 10,0 20% 2,0

Nadere informatie

Introductie Methoden Bevindingen

Introductie Methoden Bevindingen 2 Introductie De introductie van e-health in de gezondheidszorg neemt een vlucht, maar de baten worden onvoldoende benut. In de politieke en maatschappelijke discussie over de houdbaarheid van de gezondheidszorg

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effects of Contact-oriented Play and Learning in the Relationship between parent and child with autism Kristel Stes Studentnummer:

Nadere informatie

Mentaal Weerbaar Blauw

Mentaal Weerbaar Blauw Mentaal Weerbaar Blauw de invloed van stereotypen over etnische minderheden cynisme en negatieve emoties op de mentale weerbaarheid van politieagenten begeleiders: dr. Anita Eerland & dr. Arjan Bos dr.

Nadere informatie

Huiswerk, het huis uit!

Huiswerk, het huis uit! Huiswerk, het huis uit! Een explorerend onderzoek naar de effecten van studiebegeleiding op attitudes en gedragsdeterminanten en de bijdrage van de sociale- en leeromgeving aan deze effecten Samenvatting

Nadere informatie

CLIëNTTEVREDENHEIDSONDERZOEK 2011, van brief tot conclusie!!

CLIëNTTEVREDENHEIDSONDERZOEK 2011, van brief tot conclusie!! CLIëNTTEVREDENHEIDSONDERZOEK 2011, van brief tot conclusie!! De brief: Het Venster F.D. Rooseveltlaan 18 Postbus 2157 5600 CD Eindhoven Eindhoven, 29 november 2011 Betreft: Enquete cliënttevredenheid Beste

Nadere informatie

Resultaten interviews met patiënten Vervolgens wordt een korte samenvatting gegeven van de belangrijkste resultaten uit de gelabelde interviews.

Resultaten interviews met patiënten Vervolgens wordt een korte samenvatting gegeven van de belangrijkste resultaten uit de gelabelde interviews. Onderzoek nazorg afdeling gynaecologie UMCG (samenvatting) Jacelyn de Boer, Anniek Dik & Karin Knol Studenten HBO-Verpleegkunde aan de Hanze Hogeschool Groningen Jaar 2011/2012 Resultaten Literatuuronderzoek

Nadere informatie

Thuis in Taal Professionalisering van leraren ter ondersteuning van laaggeletterde ouders bij de taalontwikkeling van jonge kinderen.

Thuis in Taal Professionalisering van leraren ter ondersteuning van laaggeletterde ouders bij de taalontwikkeling van jonge kinderen. Thuis in Taal Professionalisering van leraren ter ondersteuning van laaggeletterde ouders bij de taalontwikkeling van jonge kinderen. Martine van der Pluijm Hogeschool Rotterdam Kenniscentrum Talentontwikkeling/

Nadere informatie

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Met opmaak: Links: 3 cm, Rechts: 2 cm, Boven: 3 cm, Onder: 3 cm, Breedte: 21 cm, Hoogte: 29,7 cm Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Stigmatisation of Persons

Nadere informatie

2. In functie van implementatie van onderzoekscompetenties in de lerarenopleiding

2. In functie van implementatie van onderzoekscompetenties in de lerarenopleiding Gebruikswijzer P- Reviews: Hoe kunnen de Reviews op een nuttige manier geïntegreerd worden in de lerarenopleiding? In deze gebruikswijzer bekijken we eerst een aantal mogelijkheden tot implementatie van

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

Tussenschoolse opvang

Tussenschoolse opvang SBO DE HAAGSE BEEK Openbare speciale school voor basisonderwijs Tussenschoolse opvang Mei 2007 (versie 2) A. ALGEMEEN Alle leerlingen blijven tussen de middag op school. Tijdens het eten en het buitenspelen

Nadere informatie

Ontspanning en Sociale Contacten Groeien in de Buurtmoestuin

Ontspanning en Sociale Contacten Groeien in de Buurtmoestuin Ontspanning en Sociale Contacten Groeien in de Buurtmoestuin Een kwalitatief onderzoek naar de gepercipieerde (gezondheids)effecten van gezamenlijk tuinieren Ontspanning en Sociale Contacten Groeien in

Nadere informatie

Palliatieve Zorg. Onderdeel: Kwalitatief onderzoek. Naam: Sanne Terpstra Studentennummer: 500646500 Klas: 2B2

Palliatieve Zorg. Onderdeel: Kwalitatief onderzoek. Naam: Sanne Terpstra Studentennummer: 500646500 Klas: 2B2 Palliatieve Zorg Onderdeel: Kwalitatief onderzoek Naam: Sanne Terpstra Studentennummer: 500646500 Klas: 2B2 Inhoudsopgave Inleiding Blz 2 Zoekstrategie Blz 3 Kwaliteitseisen van Cox et al, 2005 Blz 3 Kritisch

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

EFFECTEN VAN DE WEEKEND- SCHOOL VAN STICHTING WITTE TULP. - eindrapport - dr. Marga de Weerd. Amsterdam, november 2009

EFFECTEN VAN DE WEEKEND- SCHOOL VAN STICHTING WITTE TULP. - eindrapport - dr. Marga de Weerd. Amsterdam, november 2009 EFFECTEN VAN DE WEEKEND- SCHOOL VAN STICHTING WITTE TULP - eindrapport - dr. Marga de Weerd Amsterdam, november 2009 Regioplan Beleidsonderzoek Nieuwezijds Voorburgwal 35 1012 RD Amsterdam Tel.: +31 (0)20-5315315

Nadere informatie

Memo Academic Skills; the basis for better writers

Memo Academic Skills; the basis for better writers Memo Academic Skills; the basis for better writers With the rise of broader bachelor degrees and the University College, Dutch universities are paying more attention to essays and other written assignments.

Nadere informatie

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Measuring quality of life in children with JIA Masterthese Klinische Psychologie Onderzoeksverslag Marlot Schuurman 1642138 mei 2011 Afdeling Psychologie

Nadere informatie

PERSOONLIJKHEID EN OUTPLACEMENT. Onderzoekspracticum scriptieplan Eerste begeleider: Mw. Dr. T. Bipp Tweede begeleider: Mw. Prof Dr. K.

PERSOONLIJKHEID EN OUTPLACEMENT. Onderzoekspracticum scriptieplan Eerste begeleider: Mw. Dr. T. Bipp Tweede begeleider: Mw. Prof Dr. K. Persoonlijkheid & Outplacement: Wat is de Rol van Core Self- Evaluation (CSE) op Werkhervatting na Ontslag? Personality & Outplacement: What is the Impact of Core Self- Evaluation (CSE) on Reemployment

Nadere informatie

Algemene informatie Kinderopvang 0-4. November 2014

Algemene informatie Kinderopvang 0-4. November 2014 Algemene informatie Kinderopvang 0-4 November 2014 Voorwoord Positive Action wordt in Amerika met veel succes uitgevoerd. Het is een bewezen effectief programma dat positieve resultaten behaalt op zowel

Nadere informatie

ALGEMEEN PROJECT RAPPORT

ALGEMEEN PROJECT RAPPORT Evaluatie EVALUATION rapport RAPPORT SENDI PROJECT project ALGEMEEN PROJECT RAPPORT This report contains the evaluation analysis of the filled out questionnaire about the Kick off meeting in Granada Dit

Nadere informatie

De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij. Verslaafde Patiënten met PTSS

De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij. Verslaafde Patiënten met PTSS Persoonskenmerken en ervaren lijden bij verslaving en PTSS 1 De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij Verslaafde Patiënten met PTSS The Relationship between Personality Traits and Suffering

Nadere informatie

Sessie 5: Methodes voor dataverzameling

Sessie 5: Methodes voor dataverzameling Sessie 5: Methodes voor dataverzameling en -analyse Overzicht van de presentatie Deel I: Fien Depaepe Vragenlijsten Interviews Observaties Deel II: Kristof De Witte Methodologische heterogeniteit Voor-

Nadere informatie

Deel 1: Positieve psychologie

Deel 1: Positieve psychologie Deel 1: Positieve psychologie Welkom bij: Positieve gezondheid. Jan Auke Walburg 2 Carla Leurs 3 4 Bloei Bloei is de ontwikkeling van het fysieke en mentaal vermogen. Welbevinden en gezondheid Verschillende

Nadere informatie

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility.

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility. RELATIE ANGST EN PSYCHOLOGISCHE INFLEXIBILITEIT 1 De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility Jos Kooy Eerste begeleider Tweede

Nadere informatie

Onderzoek Passend Onderwijs

Onderzoek Passend Onderwijs Rapportage Onderzoek passend onderwijs In samenwerking met: Algemeen Dagblad Contactpersoon: Ellen van Gaalen Utrecht, augustus 2015 DUO Onderwijsonderzoek drs. Liesbeth van der Woud drs. Tanya Beliaeva

Nadere informatie

De Invloed van Vaktherapeutische Interventies op Angst- en Depressiesymptomen bij

De Invloed van Vaktherapeutische Interventies op Angst- en Depressiesymptomen bij De Invloed van Vaktherapeutische Interventies op Angst- en Depressiesymptomen bij Mensen met een Psychiatrische Stoornis de Modererende Invloed van de Therapeutische Alliantie The Effect of Arts Therapies

Nadere informatie

Samenvatting, conclusies en discussie

Samenvatting, conclusies en discussie Hoofdstuk 6 Samenvatting, conclusies en discussie Inleiding Het doel van het onderzoek is vast te stellen hoe de kinderen (10 14 jaar) met coeliakie functioneren in het dagelijks leven en wat hun kwaliteit

Nadere informatie

A. Persoonlijke gegevens

A. Persoonlijke gegevens Windesheim, Gesprek op afstand Zelfevalutie/feedbackformulier Beste (aankomende) student, Hartelijk dank voor het invullen en versturen van het Intakeformulier Afstandsleren School of Education. Per e-mail

Nadere informatie

Samenvatting. Interactie Informatiewaarde Werkrelevantie Totale waardering 8,5 8,4 8,9 8,6

Samenvatting. Interactie Informatiewaarde Werkrelevantie Totale waardering 8,5 8,4 8,9 8,6 Samenvatting Scores Interactie Informatiewaarde Werkrelevantie Totale waardering 8,5 8,4 8,9 8,6 Zowel uit de beoordelingen in de vorm van een rapportcijfer als de aanvullende opmerkingen, blijkt dat de

Nadere informatie

De Relatie tussen Momentaan Affect en Seksueel Verlangen; de Modererende Rol van de Aanwezigheid van de Partner

De Relatie tussen Momentaan Affect en Seksueel Verlangen; de Modererende Rol van de Aanwezigheid van de Partner De Relatie tussen Momentaan Affect en Seksueel Verlangen; de Modererende Rol van de Aanwezigheid van de Partner The association between momentary affect and sexual desire: The moderating role of partner

Nadere informatie

Bevlogenheid in de Context van het Voortgezet Onderwijs. Impact van Vermoeidheid, Leeftijd en Werkervaring

Bevlogenheid in de Context van het Voortgezet Onderwijs. Impact van Vermoeidheid, Leeftijd en Werkervaring Bevlogenheid in de Context van het Voortgezet Onderwijs Impact van Vermoeidheid, Leeftijd en Werkervaring Engagement in the Context of Secondary Education Impact of Fatigue, Age and Experience Wiel Frins

Nadere informatie

Social Action Research Plan

Social Action Research Plan Social Action Research Plan Social media project Studenten Dennis Visschedijk 438332 Aileen Temming 474094 Stefan Ortsen 481295 Niels Konings 449822 Renee Preijde 482835 Opdrachtgever Stal te Bokkel Daniëlle

Nadere informatie

Resultaten screening. Boxmeer. 9 % % heeft soms 2014-2015. klas 2 VO 2014-2015. Medische problemen. gewicht. aandachtsleerlingen. ernstig ondergewicht

Resultaten screening. Boxmeer. 9 % % heeft soms 2014-2015. klas 2 VO 2014-2015. Medische problemen. gewicht. aandachtsleerlingen. ernstig ondergewicht 214-215 onderzoek onderzoeksperiode klas 2 VO 214-215 aantal mogelijke aandachtsleerlingen aantal vragenlijsten ingevuld 14 32 Medische problemen zien horen 9 heeft soms moeite met horen 17 2 ook met gehoorapparaat

Nadere informatie

Op de vraag of men de artikelen zelf in het Engels schrijft, gaf één wetenschapper het volgende aan:

Op de vraag of men de artikelen zelf in het Engels schrijft, gaf één wetenschapper het volgende aan: NEDERLANDS, TENZIJ Onderzoek Vakgroep Marktkunde en Marktonderzoek RUG In dit onderzoek zijn de volgende vragen geformuleerd: Welke factoren zijn op dit moment van invloed op de beslissing of Nederlandse

Nadere informatie

Impulsklasonderzoek. Koen de Jonge Lectoraat Passend Onderwijs Hogeschool Leiden 06-25016157

Impulsklasonderzoek. Koen de Jonge Lectoraat Passend Onderwijs Hogeschool Leiden 06-25016157 Impulsklasonderzoek Koen de Jonge Lectoraat Passend Onderwijs Hogeschool Leiden 06-25016157 jonge.de.k@hsleiden.nl Inhoud 1. Aanleiding 2. Onderzoeksvragen 3. Methode 4. Resultaten 5. Conclusie 6. Discussie

Nadere informatie

1 Het sociale ontwikkelingstraject

1 Het sociale ontwikkelingstraject 1 Het sociale ontwikkelingstraject Tijdens de schoolleeftijd valt de nadruk sterk op de cognitieve ontwikkeling. De sociale ontwikkeling is in die periode echter minstens zo belangrijk. Goed leren lezen,

Nadere informatie

Ouder. Uitslagen Vragenlijst. Basisschool De Wilakkers

Ouder. Uitslagen Vragenlijst. Basisschool De Wilakkers Ouder Uitslagen Vragenlijst Basisschool De Wilakkers Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 Inleiding... 2 De vragenlijst... 2 Gegevens... 4 Schoolgegevens... 4 Periode van afname... 4 Aantal respondenten...

Nadere informatie

ECTS-fiche. Graduaat Sociaal-Cultureel werk Samenwerkingsvaardigheden. Lestijden. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot

ECTS-fiche. Graduaat Sociaal-Cultureel werk Samenwerkingsvaardigheden. Lestijden. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Module Code Lestijden Studiepunten Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot Graduaat Sociaal-Cultureel werk Samenwerkingsvaardigheden AC2 40

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als. Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties

Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als. Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties Test-taker Attitudes of Job Applicants: Test Anxiety and Belief in Tests as Antecedents of

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Serie handleidingen. "LbD4All" ("Leren door Ontwikkeling voor iedereen") AUTHENTICITEIT. Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti

Serie handleidingen. LbD4All (Leren door Ontwikkeling voor iedereen) AUTHENTICITEIT. Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti Serie handleidingen "LbD4All" ("Leren door Ontwikkeling voor iedereen") AUTHENTICITEIT Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti Deze publicatie werd gefinancierd door de Europese Commissie.

Nadere informatie

OSBO. Ontwikkelingen OSBO Inspectiebezoek OSBO Positie OSBO in het SWV Passend Onderwijs Groep

OSBO. Ontwikkelingen OSBO Inspectiebezoek OSBO Positie OSBO in het SWV Passend Onderwijs Groep OSBO Ontwikkelingen OSBO Inspectiebezoek OSBO Positie OSBO in het SWV Passend Onderwijs Groep Ontwikkelingen binnen het OSBO Het uitgangspunt van ons onderwijs: Er heeft een verandering plaatsgevonden

Nadere informatie

The Effect of Gender, Sex Drive and Autonomy. on Sociosexuality. Invloed van Sekse, Seksdrive en Autonomie. op Sociosexualiteit

The Effect of Gender, Sex Drive and Autonomy. on Sociosexuality. Invloed van Sekse, Seksdrive en Autonomie. op Sociosexualiteit The Effect of Gender, Sex Drive and Autonomy on Sociosexuality Invloed van Sekse, Seksdrive en Autonomie op Sociosexualiteit Filiz Bozkurt First supervisor: Second supervisor drs. J. Eshuis dr. W. Waterink

Nadere informatie

Toelichting competenties

Toelichting competenties Toelichting competenties De vraag van dit onderzoek was of leerkrachten, intern begeleiders en schoolleiders die werken met nieuwkomers aanvullende of extra competenties nodig hebben bovenop de bekwaamheidseisen

Nadere informatie

Basisschool 't Maxend, Nistelrode, Ouders

Basisschool 't Maxend, Nistelrode, Ouders Basisschool 't Maxend, Nistelrode, Ouders Aantal respondenten: 134 14-11-2010 Basisschool 't Maxend, Nistelrode, Ouders 1 / 9 Welkomstblad Fijn dat u mee wilt werken aan dit onderzoek. De vragen gaan over

Nadere informatie

LinkedIn Profiles and personality

LinkedIn Profiles and personality LinkedInprofielen en Persoonlijkheid LinkedIn Profiles and personality Lonneke Akkerman Open Universiteit Naam student: Lonneke Akkerman Studentnummer: 850455126 Cursusnaam en code: S57337 Empirisch afstudeeronderzoek:

Nadere informatie

Eigen regie in de palliatieve fase

Eigen regie in de palliatieve fase Verwante begrippen Eigen regie in de palliatieve fase zelfmanagement Hanke Timmermans Opdracht film ZM Er volgt zo meteen een korte film van ca. 6 minuten, waarin zes mensen met een chronische ziekte aan

Nadere informatie

Onderzoek naar het cluster 4 onderwijs: kinderen en hulpverlening. Drs. R. Stoutjesdijk & Prof. Dr. E.M. Scholte M.m.v. drs. H.

Onderzoek naar het cluster 4 onderwijs: kinderen en hulpverlening. Drs. R. Stoutjesdijk & Prof. Dr. E.M. Scholte M.m.v. drs. H. Onderzoek naar het cluster 4 onderwijs: kinderen en hulpverlening Drs. R. Stoutjesdijk & Prof. Dr. E.M. Scholte M.m.v. drs. H. Leloux-Opmeer Voorwoord Inhoudsopgave Een tijd geleden hebben Stichting Horizon

Nadere informatie

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving Onderzoeksopzet Marktonderzoek Klantbeleving Utrecht, september 2009 1. Inleiding De beleving van de klant ten opzichte van dienstverlening wordt een steeds belangrijker onderwerp in het ontwikkelen van

Nadere informatie

Rapport onderzoek Afgevaardigden

Rapport onderzoek Afgevaardigden 1. Inleiding Op 30 november 2012 (herinnering op 12 december) hebben 28 afgevaardigden en 1 oudafgevaardigde van Badminton Nederland een mailing ontvangen met daarin een link naar de enquête Afgevaardigden

Nadere informatie

Stages in het flexibel semester. Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester

Stages in het flexibel semester. Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester Initiatiefvoorstel Fractie SAM Stages in het flexibel semester Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester Fractie SAM Aan de universiteitsraad 13 november

Nadere informatie

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Algemene vorming op het einde van de derde graad secundair onderwijs Voor de sociale

Nadere informatie

Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women. Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere

Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women. Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere vrouwen: Onderzoek naar de relatie tussen angst, depressieve

Nadere informatie

tudievragen voor het vak TCO-2B

tudievragen voor het vak TCO-2B S tudievragen voor het vak TCO-2B 1 Wat is fundamenteel/theoretisch onderzoek? 2 Geef een voorbeeld uit de krant van fundamenteel/theoretisch onderzoek. 3 Wat is het doel van fundamenteel/theoretisch onderzoek?

Nadere informatie

2013-2017. Huiswerkbeleid

2013-2017. Huiswerkbeleid 01-017 Huiswerkbeleid Inhoudsopgave Beschrijving doelgroep Visie op onderwijs Basisvisie Leerinhouden/Activiteiten De voor- en nadelen van het geven van huiswerk Voordelen Nadelen Richtlijnen voor het

Nadere informatie

Rapportage Wmo onderzoek Communicatie

Rapportage Wmo onderzoek Communicatie Rapportage Wmo onderzoek Communicatie Cliënten zijn tevreden over hoe het proces nu verloopt, voornamelijk door de inzet van traditionele communicatiekanalen 23 juli 2014 Versie 1,0 Inhoudsopgave Doelstelling

Nadere informatie

Brabantse Basisscholen in Beweging. Menno Slingerland, Hans Barmentlo, Liesbeth Jans & Yvonne Sanders

Brabantse Basisscholen in Beweging. Menno Slingerland, Hans Barmentlo, Liesbeth Jans & Yvonne Sanders Brabantse Basisscholen in Beweging Menno Slingerland, Hans Barmentlo, Liesbeth Jans & Yvonne Sanders Aanleiding Toegenomen bewegingsarmoede, veel overgewicht, lagere motorische vaardigheid basisschoolkinderen

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Docenten in het hoger onderwijs zijn experts in wát zij doceren, maar niet noodzakelijk in hóe zij dit zouden moeten doen. Dit komt omdat zij vaak weinig tot geen training hebben gehad in het lesgeven.

Nadere informatie

De paradox van de burger als uitgangspunt

De paradox van de burger als uitgangspunt GEMEENTE WINTERSWIJK De paradox van de burger als uitgangspunt De dialoog als methodiek Rhea M. Vincent 1-11-2013 In het nieuwe zorgstelsel staat de vraag van de burger centraal. De professional en de

Nadere informatie

WORKSHOP ONDERZOEKSMETHODEN

WORKSHOP ONDERZOEKSMETHODEN WORKSHOP ONDERZOEKSMETHODEN INHOUD Kwantitatieve onderzoeksmethoden Algemene kenmerken Enquête Experiment Kwalitatieve onderzoeksmethoden Algemene kenmerken Observatie Interview Kwaliteit van het onderzoek

Nadere informatie

De Invloed van Werkeisen en Hulpbronnen op de. Psychische Vermoeidheid en het Plezier in het Werk bij Werknemers. and Work Satisfaction of Employees

De Invloed van Werkeisen en Hulpbronnen op de. Psychische Vermoeidheid en het Plezier in het Werk bij Werknemers. and Work Satisfaction of Employees De Invloed van Werkeisen en Hulpbronnen op de Psychische Vermoeidheid en het Plezier in het Werk bij Werknemers The Influence of Job Demands and Job Resources on Psychological Fatigue and Work Satisfaction

Nadere informatie

ONDERZOEKSVAARDIGHEDEN Havo congres 5 februari 2015

ONDERZOEKSVAARDIGHEDEN Havo congres 5 februari 2015 ONDERZOEKSVAARDIGHEDEN Havo congres 5 februari 2015 DET VAN GILS d.vangils@aps.nl Naam Datum Verschillen havo/vwo (bron: SLO) Havo Vwo Kennis moet relevant zijn Kennis is middel Ondernemen Organiseren

Nadere informatie

Individueel verslag Timo de Reus klas 4A

Individueel verslag Timo de Reus klas 4A Individueel verslag de Reus klas 4A Overzicht en tijdsbesteding van taken en activiteiten 3.2 Wanneer Planning: hoe zorg je ervoor dat het project binnen de beschikbare tijd wordt afgerond? Wat Wie Van

Nadere informatie

Uitgangspunten van de Koningin Julianaschool

Uitgangspunten van de Koningin Julianaschool Uitgangspunten van de Koningin Julianaschool Christelijke identiteit De Koningin Julianaschool is een open christelijke basisschool. Dat wil zeggen: iedereen is welkom. Daarbij is acceptatie van en respect

Nadere informatie

Stimuleren van eigen kracht en sociale netwerken. Ervaringen uit het veld

Stimuleren van eigen kracht en sociale netwerken. Ervaringen uit het veld Stimuleren van eigen kracht en sociale netwerken Ervaringen uit het veld Overzicht programma Wie ben ik: - Philip Stein - masterstudent sociologie - afgerond A&O-psycholoog Programma: - half uur presentatie,

Nadere informatie

Enquête ouderbetrokkenheid

Enquête ouderbetrokkenheid Enquête ouderbetrokkenheid Hiervoor u ziet u de resultaten van de enquête over ouderbetrokkenheid. Wij willen graag de ouderbetrokkenheid in school vergroten. Hiervoor moeten wij goed in kaart hebben wat

Nadere informatie

Rapportage sociaal-emotionele ontwikkeling Playing for Success

Rapportage sociaal-emotionele ontwikkeling Playing for Success Rapportage sociaal-emotionele ontwikkeling Playing for Success Leercentrum Nijmegen Oberon, november 2012 1 Inleiding Playing for Success heeft, naast het verhogen van de taal- en rekenprestaties van de

Nadere informatie

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Het gaat om de volgende zeven verandercompetenties. De competenties worden eerst toegelicht en vervolgens in een vragenlijst verwerkt. Veranderkundige

Nadere informatie

Competentie-invullingsmatrix

Competentie-invullingsmatrix Competentie-invullingsmatrix masterprf afstudeerrichtingsopleidingsonderdelen Master of Science in de psychologie onderwijs Academiejaar 2016-2017 Legende: W=didactische werkvormen E=evaluatievormen H000079

Nadere informatie

Onderzoeksleerlijn Commerciële Economie. Naar een integrale leerlijn onderzoek Tom Fischer

Onderzoeksleerlijn Commerciële Economie. Naar een integrale leerlijn onderzoek Tom Fischer Onderzoeksleerlijn Commerciële Economie Naar een integrale leerlijn onderzoek Tom Fischer Onderzoek binnen de opleiding CE Aandacht door de tijd heen heel verschillend Van een paar credits voor de hele

Nadere informatie

Methoden van het Wetenschappelijk Onderzoek: Deel II Vertaling pagina 83 97

Methoden van het Wetenschappelijk Onderzoek: Deel II Vertaling pagina 83 97 Wanneer gebruiken we kwalitatieve interviews? Kwalitatief interview = mogelijke methode om gegevens te verzamelen voor een reeks soorten van kwalitatief onderzoek Kwalitatief interview versus natuurlijk

Nadere informatie

Welkom, pak een kopje koffie!

Welkom, pak een kopje koffie! Welkom, pak een kopje koffie! ParticiParent 2012 Ouderbetrokkenheid op basisscholen met behulp van groene activiteiten Maartje Pronk en Monika Piessens Wie zijn wij... Studententeam Wageningen Universiteit

Nadere informatie