Vakmanschap, talentontwikkeling van leraren en opbrengstgericht werken: passen ze bij elkaar? Talentontwikkeling

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Vakmanschap, talentontwikkeling van leraren en opbrengstgericht werken: passen ze bij elkaar? Talentontwikkeling"

Transcriptie

1 Vakmanschap, talentontwikkeling van leraren en opbrengstgericht werken: passen ze bij elkaar? Jacquelien Bulterman-Bos, Jan Kaldeway en Christine de Heer Jacquelien Bulterman-Bos is lector Docent en Talent aan de Christelijke Hogeschool Ede, de andere twee auteurs zijn leden van de kenniskring. Goed onderwijs vraagt om leraren die veelzijdig kunnen denken. Niet alleen voor leerlingen, maar ook voor leraren is het belangrijk dat ze situaties vanuit meerdere perspectieven kunnen bekijken. Toch heeft ook de doener talenten die voor het onderwijs onmisbaar zijn. 21

2 Een deel van de leraren houdt van het zelf ontwerpen van lessen, zoekt naar eigen illustraties en lardeert het onderwijs met originele oplossingen. Het zou niet verwonderlijk zijn als juist dit creatieve type (Kaldeway, 2007) bij uitstek moeite heeft met een toetscultuur waarbij bij iedere vraag slechts één goed antwoord hoort. Toch hebben deze leraren talenten die het onderwijs hard nodig heeft. Een ander deel van de leraren is doener en houdt van duidelijkheid en overzichtelijkheid. Goed onderwijs vraagt om leraren die veelzijdig kunnen denken. Niet alleen voor leerlingen, maar ook voor leraren is het belangrijk dat ze situaties vanuit meerdere perspectieven kunnen bekijken. Toch heeft ook de doener talenten die voor het onderwijs onmisbaar zijn. Creatieve oplossingen komen immers pas tot hun recht als ze ingebed zijn in een praktijk waarin planmatig wordt gewerkt, leerlingen weten waar ze aan toe zijn en leerlijnen helder zijn. Schoolleiders staan voor de uitdaging om iedere leraar met zijn of haar eigen talenten te waarderen en te stimuleren. Daarbij bewegen ze zich op een continuüm, waarbij het bij opbrengstgericht werken aan de ene kant gaat om die éne lat waarbij slechts één definitie van kwaliteit hoort. Aan de andere kant staat talentgericht werken, waarbij de schoolleider zich ervan bewust is dat de verschillende talenten van leraren tot allerlei verschillende en waardevolle vormen van kwaliteit van onderwijs leiden. Tussen beide polen kan een spanningsveld bestaan. Toch heeft het geen zin om beide kanten tegen elkaar uit te spelen. Een poging om beide polen van de paradox bij elkaar te houden, kan juist tot verdieping leiden (Palmer, 1998). Talent of talenten? De leraar doet ertoe, zoveel is wel duidelijk. Iedereen herinnert zich die ene leraar van vroeger, die zoveel heeft betekend. Een kleurrijk scala aan inspirerende personen passeert de revue waardoor iedereen begrijpt hoe belangrijk leraren zijn. Vaak stopt het daar. Wat deze leraren onder kwaliteit van onderwijs verstonden, blijft vaag. In het kader van Opbrengsgericht Werken (OGW) worden deze beelden in verband gebracht met onze huidige opvattingen over kwaliteit. Daarbij gaat het al gauw om resultaten op toetsscores. Bij die scores hoort één lat. Verbeteringen bevinden zich op één of enkele dimensies. Het gaat om één soort kwaliteit, om het talent, om toetsen met vragen waarbij één antwoord goed is. Als we de inspirerende verhalen over leraren-van-vroeger echter eens op een rijtje zouden zetten, zouden we tot interessante conclusies kunnen komen. Hoe hoog waren de cijfers die we bij deze leraren haalden? Wat was hun visie op onderwijs? Wat verstonden ze onder kwaliteit? Een goede leraar werkt vanuit de eigen identiteit en integriteit (Palmer, 1998). Waarschijnlijk zou dit rijtje tot een kleurrijk scala van verschillende talenten leiden. Wat zijn talenten? In een onderzoek onder 60 docenten is het lectoraat Docent en Talent nagegaan wat lerarenopleiders verstonden onder aandacht voor talent. Op basis van de literatuur werd in eerste instantie uitgegaan van zes mogelijke invul- Betekenis talent Uniciteit Bijzondere bekwaamheden Kernkwaliteiten Meerdere intelligenties Leerstijlen Hoog- of meerbegaafdheid Omschrijving Figuur 1. Betekenissen van talent (sensitizing concepts). Schoolleiders staan voor de uitdaging om iedere leraar met zijn eigen talenten te waarderen en te stimuleren lingen van de betekenis van talent (sensitizing concepts). Deze zijn weergegeven in figuur 1. Het gaat hier om een invulling van het begrip talent die zowel gebruikt wordt op het niveau van de (aanstaande) leraar als op het niveau van de leerling. Het begrip talent komt uit de Christelijke traditie en is ontstaan naar aanleiding van een gelijkenis waarin het enerzijds gaat om het ontwikkelen van talenten (in plaats van ze weg te stoppen) en anderzijds om de volwaardige acceptatie van ongelijke uitkomsten die het gevolg zijn van een ongelijke start. Beide aspecten komen naar voren in de bovenstaande omschrijvingen en zijn relevant voor de manier waarop het begrip talent in dit artikel wordt gebruikt. Bezinning De dubbelzijdige betekenis van het begrip talent roept de vraag op hoe deze invulling van dit begrip zich verhoudt tot de idealen van opbrengstgericht werken en de rol van leraren in dit verband. Enerzijds staat het belang van Recht hebben op respect Specifieke talenten zoals voor muziek, sport, schaken Persoonlijke karakteristieke eigenschappen of deugden Aandacht voor brede ontwikkeling: cognitief, creatief, sociaal, praktisch Verschillende manieren van leren Aandacht voor uitdaging in bijvoorbeeld plusklassen of honours programma s 22 management 07 / 2013

3 kwalitatief hoogwaardig onderwijs buiten kijf. Rekenen en taal zijn basisvaardigheden; dat kinderen deze vaardigheden zoveel mogelijk ontwikkelen is een goede zaak. Van leraren verwachten we dan ook dat ze op dat gebied de nodige kennis en vaardigheden in huis hebben. Aan de andere kant zijn er ook vragen te stellen. Wordt binnen deze cognitieve switch (Kaldeway en Bulterman-Bos, 2013) recht gedaan aan de diversiteit van talenten van leraren en van kinderen? Is kwaliteit van onderwijs inderdaad uit te drukken op één of op enkele dimensies? En nog belangrijker: komt de nadruk op toetsresultaten de talentontwikkeling van leraren ten goede, of creëert deze angst waardoor veel energie wegvloeit? Deze vragen waren voor het lectoraat Docent en Talent aanleiding om vanuit de wetenschappelijke literatuur bouwstenen voor visievorming aan te leveren. Deze bouwstenen zijn besproken met schoolleiders. De visie die vervolgens tot stand is gekomen, gebruiken we in het onderwijs op de lerarenopleiding en in nascholing. Wat zeggen toetsen? Talenten van leraren en leerlingen worden in toenemende mate in verband gebracht met hoge scores op toetsen. Een visie op talentontwikkeling kan daarom niet losstaan van een visie op de plaats van toetsen. In de wetenschappelijke literatuur valt het boek op van de Harvard-hoogleraar Daniel Koretz (2008a) getiteld What educational testing really tells us. Als specialist in psychometrie behoort Koretz bepaald niet tot de tegenstanders van toetsen. Stap voor stap maakt hij duidelijk welke functie toetsen wel kunnen vervullen en welke niet. Toetsscores geven een interessante en belangrijke kijk op zaken, maar er moet niet vergeten worden dat ze altijd onvolledig en onvolkomen zijn. Ze bieden een benadering van de werkelijkheid, soms een hele grove benadering. Enerzijds komt dit doordat niet alles in het onderwijs even makkelijk toetsbaar is: goede zinnen formuleren en creatief schrijven zijn bijvoorbeeld moeilijker te meten dan spelling of grammatica. Maar zelfs als we ons beperken tot relatief makkelijk toetsbare onderwerpen neem spelling - moet de toets de pretentie waarmaken dat een beperkt aantal toetsitems informatie geeft over een veel groter kennisdomein. Wanneer leraren hun instructie direct richten op wat de toets meet, veranderen zowel het onderwijs als de toets van functie. De toets geeft niet langer een indruk van een groot domein waar de items een steekproef uit waren, maar hij zegt iets over hoe een veel kleinere hoeveelheid leerstof is onderwezen en wordt beheerst. Dat de resultaten daardoor omhoog gaan, is logisch (is dat misschien de reden dat rekenresultaten al vrij snel stegen nadat OGW werd geïntroduceerd? (Ministerie van onderwijs, 2012). De vraag is echter wat er op de lange duur gebeurt met de werkelijke beheersing van de leerstof. Immers, ook het onderwijs verandert van functie. In plaats dat vaardigheden centraal staan die van belang zijn om te participeren in de maatschappij, ontstaat het gevaar dat het onderwijs zich in eerste instantie richt op maniertjes om goed te scoren op toetsen. De vraag is dan wat de uiteindelijke score dan zegt over hoe leerlingen de leerstof in reële situaties gebruiken. Als verhoging van de toetsresultaten het enige doel is, kan de toetscultuur dus leiden tot een versmalling en verarming van het curriculum. Koretz wijst erop dat de term betrouwbaarheid in de psychometrie geen morele betekenis heeft, maar alleen iets zegt over consistentie. Een toets bestaat uit verschillende factoren, waarbij de toetsmakers moeten besluiten welke weging iedere factor krijgt. Al deze beslissingen kunnen voor het individu meer of minder gunstig uitvallen. Daardoor is het onvermijdelijk dat er in de resultaten van de toets toevallige factoren meespelen. Zo probeert Koretz uit te leggen dat toetsen de werkelijke vaardigheden van leerlingen benaderen en daarmee zinvolle informatie kunnen verschaffen - maar de werkelijkheid niet perfect weerspiegelen. Als er belangrijke beslissingen moeten worden genomen, is zijn advies om niet alleen maar op toetsscores af te gaan, maar om de toetsscores aan te vullen met kwalitatieve informatie. Dat beveelt hij ook ouders aan: ga niet alleen maar af op cijfers. Kwaliteit van leraren meetbaar? Is de kwaliteit van leraren afleidbaar van de prestaties van leerlingen? Ook bij dit punt staat Koretz uitgebreid stil. Natuurlijk is het handelen van leraren van belang voor de prestaties van leerlingen. Toch waarschuwt Koretz voor te snelle cijfermatige conclusies. Toevalligheden spelen ook hier mee: leraren kunnen het goed of minder goed treffen met een klas. Leerprestaties worden bovendien ook nog door andere factoren beïnvloed, bijvoorbeeld de thuissituatie. De toegevoegde waarde wordt vastgesteld door met een beginen een eindmeting te werken. Koretz beveelt aan om hier de aard van de leerlijn in ogenschouw te nemen. Een leerlijn kan hiërarchisch zijn; de opgaven worden dan geleidelijk aan moeilijker. Dit is niet bij alle leerlijnen het geval. De negentiende eeuw is niet moeilijker dan de Gouden Eeuw. Bij een hiërarchische leerlijn zijn de stapjes bovendien niet altijd 23

4 even groot: wie weet is werkwoord spelling wel vele malen moeilijker dan spelling van overige woorden. Zo is het onvermijdelijk dat er bij het vaststellen van de toegevoegde waarde vaak appels met peren worden vergeleken. Koretz (2008b) concludeert dat de toegevoegde waarde-modellen wel beter zijn dan andere modellen; desondanks stelt hij dat het (nog) niet mogelijk om de toegevoegde waarde van andere factoren te scheiden van de toegevoegde waarde van leraren. Basisvaardigheden niet voldoende De visie van Koretz sluit goed aan bij een artikel dat Erik Verbiest (2012) onlangs schreef in Basisschoolmanagement over de Amerikaanse opinieleider Diane Ravitch. Beoordeling van scholen en leraren op grond van toetsprestaties verdedigde ze aanvankelijk met verve: ieder kind heeft immers recht op goed onderwijs! Toen ze echter zag welke invloed de testcultuur in werkelijkheid op het onderwijs had, kwam ze terug op haar eerder ingenomen stellingname. Het onderwijs kan niet alleen maar gericht zijn op convergente vragen waarbij maar één antwoord goed is. Ook divergente vragen Heeft een rekensom maar één goed antwoord? Dat valt te bezien. Een beslissing om een nieuwe keuken te kopen, is meestal op diverse rekensommen gebaseerd. Ik heb te maken met allerlei objectieve gegevens: de prijs van de keuken in relatie tot mijn budget, de omvang van de keuken in relatie tot de ruimte in mijn huis etc. Wie een nieuwe keuken nodig heeft, moet kunnen rekenen! Wat ik wil, is een andere vraag. Ik maak een afweging: als ik een ijskast van type x koop, past hij precies onder de trap. Dit betekent een extra uitgave, maar ik krijg er elders ruimte voor terug. Of kan ik mijn ijskast toch in de hoek plaatsen als de afwasmachine onder mijn kookplaat komt? Passend en metend overweeg ik verschillende opties in het licht van wat voor mij belangrijk is. Niet één optie is goed en de andere zijn fout, maar de ene optie is beter dan de andere omdat hij beter bij mijn situatie en wensen past. (zie kader) waarbij meerdere antwoorden goed zijn, zijn essentieel. Deze moeilijk-te-toetsen vaardigheden hebben evenzeer bestaansrecht. Ze waarschuwt dat de nadruk op toetsen mechanismen oproept die de kwaliteit van onderwijs juist ondermijnen. Plaats van toetsen Zouden toetsen niettemin een plaats kunnen hebben? Juist omdat toetsen de werkelijkheid benaderen maar niet exact weergeven, is het van belang om leraren te stimuleren om zo breed mogelijk te kijken. Dit is iedere les aan de orde. Het begint bij het observeren van het gedrag van kinderen en/of het bekijken van de schriftjes van de kinderen. Wat hebben leerlingen wel begrepen en wat niet? Wat betekent dit voor de instructie? Aan het product in de vorm van een resultaat van een toets is een proces vooraf gegaan: welke onderwijsbehoeften heeft dit kind? Hebben leraren zicht op leerlijnen en de plaats waarop hun leerlingen zich bevinden. Heeft de leraar de mogelijkheid om gesprekken met individuele kinderen (Aanen-Zilvold & Bulterman-Bos, 2013) te voeren? Aandacht voor deze aspecten van het vakmanschap van de leraar hoort dus hand in hand te gaan met de aandacht voor toetsen. Vakmanschap Binnen bepaalde schoolconcepten wordt benadrukt dat leerlingen zélf vragen leren stellen en creatief leren denken. Deze vaardig heden zijn ook belangrijk binnen onderzoekend leren/wetenschap en techniek. In plaats dat het gaat om het vinden van de juiste oplossing, gaat het om het ontwikkelen van nieuwe of originele oplossingen. Juist in de 21-ste eeuw zijn deze vaardigheden van groot belang. Het denkproces wordt daarbij even belangrijk gevonden als de uitkomsten; echter, dit is moeilijk objectief meetbaar. In een recent verschenen themanummer van Science over science education wordt gesteld dat hier een belangrijk probleem ligt, dat nog niet is opgelost. Feiten en procedurekennis in de bètavakken kunnen uiteraard wel gemeten worden, maar de uitdaging ligt in het vaststellen van wetenschappelijk redeneren, argumenteren en onderzoeken (Pellegrino, 2013). Vaardigheden die moeilijk meetbaar zijn, kunnen echter beoordeeld worden vanuit vakmanschap. Leraren gebruiken daarbij een referentiekader dat door ervaring is ontstaan. Een test kan niet uitmaken wat de waarde is van een opstel, maar goede leraren kunnen inschatten wat goed is voor een kind van tien jaar. Een test kan niet aangeven of een oplossing origineel is, maar goede leraren weten het wel. Deze talenten van leraren moeten zowel erkend als ontwikkeld worden. De schoolleider staat voor de uitdaging dit vakmanschap van leraren te benoemen en te stimuleren: betere leerlingprestaties staan niet op zichzelf. Interessantere lessen, relevantere thema s, creatieve manieren om leerlingen te motiveren, een beter begrip van de manier waarop leerlingen de leerstof interpreteren, betere relaties, enzovoorts liggen aan verbeterde prestaties ten grondslag. Als de aandacht voor het product (namelijk de leerprestaties) de aandacht voor het proces verdringt, komt het omgekeerde tot stand van wat wordt beoogd. Erkenning van spanningsveld Goede schoolleiders gaan de spanning tussen de twee polen aan. Ze doen dat onder andere door zich bezig te houden met het verhaal achter de cijfers. Ze doen dat ook door zich bezig te houden met de mens achter de 24 management 07 / 2013

5 cijfers. De eigen identiteit en integriteit van de leraar zijn de basis van iedere vorm van kwaliteit. Goede schoolleiders gaan daarom op zoek naar het veelvoudige patroon van talenten dat deze mens heeft meegekregen. Literatuur Aanen-Zilvold, E. & Bulterman- Bos, J. (2013). Identificatie van onderwijsbehoeften met behulp van kindgesprekken. Tijdschrift voor Orthopedagogiek, 52, Kaldeway, J., Heer, C. de & Bulterman-Bos. J. (in press). Opbrengstgericht of talentgericht werken? Een onderzoek naar onderwijsvisies. Tijdschrift voor lerarenopleiders. Kaldeway, J. & Bulterman-Bos, J. (2013). De cognitieve switch in het licht van talentdiversiteit. Tijdschrift voor lerarenopleiders, 34 (1), Kaldeway, J. (2007). Leerstijlen, dan wel denkstijlen als uitgangspunt voor vakdidactische ontwikkeling. Levende Talen Tijdschrift, 8 (1), Koretz, D (2008a). Measuring Up. What educational testing really tells us. Cambridge, Mass: Harvard University Press. Koretz, D. (2008b). A measured approach. Value added models are a promising improvement, but no one can evaluate teacher performance. Amercan Educator, Fall Ministerie van Onderwijs (2012). Betere rekenprestaties scholieren basisonderwijs. Nieuwsbericht Pellegrino, J. W. (2013). Proficiency in Science: Assessment Challenges and Opportunities. Science, vol 340, issue Palmer, P.J. (1998). The Courage to Teach. Exploring the Inner Landscape of a Teacher s Life. San Francisco, CA: Jossey-Bass. Ravitch, D. (2010). The death and life of the great American School system. How testing and choice are undermining education. New York: Basic Books. Verbiest, E. (2012). Varkens worden niet zwaarder door ze te wegen. Basisschoolmanagement, 26 (3). MR magazine ACTUEEL MAGAZINE VOOR DE MEDEZEGGENSCHAPSRAAD Als lid van de (g)mr wilt u graag goed beslagen ten ijs komen. Actuele informatie is onontbeerlijk als u wilt meepraten over de inhoud van het onderwijs en de organisatie van een school. U geeft als lid van de (g)mr immers uw visie op de belangrijkste besluiten van het bestuur. MR Magazine houdt u op de hoogte van de belangrijkste ontwikkelingen in het onderwijs. U krijgt heldere adviezen en deelt uw ervaringen met andere medezeggenschapsraden. Het tijdschrift biedt u: actuele en praktische informatie heldere toelichting op uw taken en bevoegdheden Neem nu een abonnement via voor 159,- per jaar. 50% korting op een abonnement voor de andere MR-leden op uw school. 25

GIDS ZIJN IN EEN MEETCULTUUR

GIDS ZIJN IN EEN MEETCULTUUR 80 GIDS ZIJN IN EEN MEETCULTUUR Bram de Muynck 81 Hoe staat het met de CITO-isering van het onderwijs en hoe kun je hier vanuit christelijk perspectief tegen aan kijken? 82 Discussies over het onderwijs

Nadere informatie

Gids zijn in een meetcultuur

Gids zijn in een meetcultuur Gids zijn in een meetcultuur Bram de Muynck Dit materiaal is onderdeel van het compendium over christelijk leraarschap, van het lectoraat Christelijk leraarschap van Driestar hogeschool. Zie ook www.christelijkleraarschap.nl.

Nadere informatie

Opbrengstgericht werken in het Voortgezet onderwijs

Opbrengstgericht werken in het Voortgezet onderwijs Opbrengstgericht werken in het Voortgezet onderwijs Wat is opbrengstgericht werken? Opbrengstgericht werken is het systematisch en doelgericht werken aan het maximaliseren van de prestaties van leerlingen.

Nadere informatie

Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel

Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel Workshop voorbereiden Uitleg Start De workshop start met een echte, herkenbare en uitdagende situatie. (v.b. het is een probleem, een prestatie, het heeft

Nadere informatie

Voorwaarden voor effectieve formatieve toetsing

Voorwaarden voor effectieve formatieve toetsing Voorwaarden voor effectieve formatieve toetsing Kim Schildkamp, Bernard Veldkamp, Maaike Heitink, Fabienne van der Kleij, Anne Dijkstra, Inge Hoogland, Wilma Kippers Het gebruik van toetsresultaten Review

Nadere informatie

Projectdefinitie. Plan van aanpak

Projectdefinitie. Plan van aanpak Projectplan DOT2 Projectdefinitie ICT is niet meer weg te denken uit ons onderwijs (Hasselt, 2014). Als (toekomstige) leerkracht is het belangrijk dat je daar op inspeelt en kennis hebt van de laatste

Nadere informatie

Rekenvaardigheden toetsen in een mbo koksopleiding

Rekenvaardigheden toetsen in een mbo koksopleiding Rekenvaardigheden toetsen in een mbo koksopleiding Mark Hoogenboezem, ROC Midden Nederland (met aanvullingen vanuit de docenten opleiding rekenen mbo: Vincent Jonker, Fokke Munk, Rinske Stelwagen, Monica

Nadere informatie

Christelijke Hogeschool Ede - Academie Educatie. Lectoraat Talenten en Opbrengsten. De Vlinderboom, Spinozastate PC Ede

Christelijke Hogeschool Ede - Academie Educatie. Lectoraat Talenten en Opbrengsten. De Vlinderboom, Spinozastate PC Ede Christelijke Hogeschool Ede - Academie Educatie Lectoraat Talenten en Opbrengsten Onderzoeksprogramma Academische Opleidingsscholen Algemene informatie Gegevens deelnemers Titel onderzoeksplan Samenvatting

Nadere informatie

5. Toetsen om te leren

5. Toetsen om te leren 5. Toetsen om te leren Op Internet kwam ik dit bericht uit 1997 tegen: AMSTERDAM - De Montessorischolen voor voortgezet onderwijs halen slechtere eindexamenresultaten dan scholen van andere richtingen.

Nadere informatie

De Taxonomie van Bloom Toelichting

De Taxonomie van Bloom Toelichting De Taxonomie van Bloom Toelichting Een van de meest gebruikte manier om verschillende kennisniveaus in te delen, is op basis van de taxonomie van Bloom. Deze is tussen 1948 en 1956 ontwikkeld door de onderwijspsycholoog

Nadere informatie

Taxanomie van Bloom en de kunst van het vragen stellen. Anouk Mulder verschil in talent

Taxanomie van Bloom en de kunst van het vragen stellen. Anouk Mulder verschil in talent Onthouden Kunnen ophalen van specifieke informatie, variërend van feiten tot complete theorieën Opslaan en ophalen van informatie (herkennen) Kennis van data, gebeurtenissen, plaatsen Kennis van belangrijkste

Nadere informatie

Inhoud: Schoolplan 2015-2019. Verantwoording. Motto, missie, visie, overtuigingen. Doelen. Samenvatting strategisch beleid van de vereniging

Inhoud: Schoolplan 2015-2019. Verantwoording. Motto, missie, visie, overtuigingen. Doelen. Samenvatting strategisch beleid van de vereniging Schoolplan 2015-2019 Inhoud: Verantwoording Motto, missie, visie, overtuigingen Doelen Samenvatting strategisch beleid van de vereniging 21 e eeuwse vaardigheden Schematische weergave van de vier komende

Nadere informatie

Opbrengstgericht Werken in de praktijk. De leerkracht aan het woord

Opbrengstgericht Werken in de praktijk. De leerkracht aan het woord Opbrengstgericht Werken in de praktijk. De leerkracht aan het woord Schoolpsychologencongres, Amsterdam 15 maart 2013 Drs. Klaartje Kuitenbrouwer kkuitenbrouwer@hetabc.nl Opbrengstgericht Werken (OGW)

Nadere informatie

25-4-2013. Ontstaan Rekentuin en Taalzee. Rekentuin. Taalzee. Demonstratie. Rekentuin & Taalzee Spelenderwijs oefenen en toetsen

25-4-2013. Ontstaan Rekentuin en Taalzee. Rekentuin. Taalzee. Demonstratie. Rekentuin & Taalzee Spelenderwijs oefenen en toetsen Ontstaan Rekentuin en Taalzee Rekentuin is ontwikkeld door de programmagroep Psychologische Methodenleer van prof. dr. Han van der Maas aan de Universiteit van Amsterdam (UvA). Rekentuin & Taalzee Spelenderwijs

Nadere informatie

Rijke Lessen. zetten je aan het denken. Handleiding(etje) Minka Dumont 26 november 2009 SLO - Landelijke Plusklasnetwerkdag

Rijke Lessen. zetten je aan het denken. Handleiding(etje) Minka Dumont 26 november 2009 SLO - Landelijke Plusklasnetwerkdag Rijke Lessen zetten je aan het denken Minka Dumont 2009 www.lesmateriaalvoorhoogbegaafden.com Handleiding(etje) Minka Dumont 26 november 2009 SLO - Landelijke Plusklasnetwerkdag Onthouden Kunnen ophalen

Nadere informatie

SOK-studiedag Effectief onderwijs: de leraar doet er toe! 7 december 2012 Affligem, België

SOK-studiedag Effectief onderwijs: de leraar doet er toe! 7 december 2012 Affligem, België SOK-studiedag Effectief onderwijs: de leraar doet er toe! 7 december 2012 Affligem, België De principes van opbrengstgericht werken Linda Odenthal Opbrengstgericht werken is geen doel maar een middel!

Nadere informatie

Schooldiagnose Contacten met Ouders

Schooldiagnose Contacten met Ouders Schooldiagnose Contacten met Ouders Uitslagen Schooldiagnose R.K.basisschool Johannes Paulus Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 Inleiding... 2 De schooldiagnose... 3 Gegevens... 5 Schoolgegevens... 5 Periode

Nadere informatie

Innovatief adaptief onderwijs

Innovatief adaptief onderwijs Innovatief adaptief onderwijs Rekentuin, Taalzee en Words&Birds Marlijn Bouwman Spin-off van de Universiteit van Amsterdam Voortgekomen uit onderzoek naar ontwikkelingsprocessen (2007 2009) Online leeromgevingen

Nadere informatie

9-12-2011. Expertise. Passend digitaal onderwijs: Rekentuin.nl ICT. Individuele verschillen. Toekomst van de educatieve ICT

9-12-2011. Expertise. Passend digitaal onderwijs: Rekentuin.nl ICT. Individuele verschillen. Toekomst van de educatieve ICT Expertise Talent is overrated Passend digitaal onderwijs: Rekentuin.nl Marthe Straatemeier Universiteit van Amsterdam & Oefenweb.nl Deliberate practice: intensieve langdurige op het kind afgestemde training

Nadere informatie

Bidden op Harvard. Parker Palmer als een zoutend zout in het (hoger) onderwijs

Bidden op Harvard. Parker Palmer als een zoutend zout in het (hoger) onderwijs Bidden op Harvard Parker Palmer als een zoutend zout in het (hoger) onderwijs Naar aanleiding van: Palmer, P.J. (1998), The Courage to Teach. Exploring the Inner Landscape of a Teacher s Life, San Francisco,

Nadere informatie

Wat zie je? Niet alles is wat het lijkt. - een artikel over beoordelingsfouten in het onderwijs -

Wat zie je? Niet alles is wat het lijkt. - een artikel over beoordelingsfouten in het onderwijs - OAB Dekkers De Pinckart 54 5674 CC Nuenen 040-291 37 33 bureau@oabdekkers.nl Niet alles is wat het lijkt. - een artikel over beoordelingsfouten in het onderwijs - Wat zie je? Het beoordelen van prestaties

Nadere informatie

betere leerprestaties?

betere leerprestaties? 2 Leidt het gebruik van digitale leerlingvolgsystemen tot betere leerprestaties? Marjan Faber & Adrie Visscher Universiteit Twente Digitale leerlingvolgsystemen geven leraren een terugkoppeling op hoe

Nadere informatie

FORMATIEF TOETSEN IN DE KLAS: BEVORDERENDE EN BELEMMERENDE FACTOREN

FORMATIEF TOETSEN IN DE KLAS: BEVORDERENDE EN BELEMMERENDE FACTOREN FORMATIEF TOETSEN IN DE KLAS: BEVORDERENDE EN BELEMMERENDE FACTOREN ONDERWIJS RESEARCH DAGEN, ROTTERDAM, 26 MEI 2016 CHRISTEL H.D. WOLTERINCK WILMA B. KIPPERS KIM SCHILDKAMP CINDY L. POORTMAN FORMATIEF

Nadere informatie

KINDEREN LATEN LEREN Strategisch beleidsplan 2015-2018. SKO Flevoland en Veluwe. Ontwerpers van onderwijs voor de 21ste eeuw

KINDEREN LATEN LEREN Strategisch beleidsplan 2015-2018. SKO Flevoland en Veluwe. Ontwerpers van onderwijs voor de 21ste eeuw SKO Flevoland en Veluwe Ontwerpers van onderwijs voor de 21ste eeuw KINDEREN LATEN LEREN Strategisch beleidsplan 2015-2018 Strategisch beleidsplan SKO Flevoland en Veluwe 1 KINDEREN LATEN LEREN Onze droomschool

Nadere informatie

TEVREDENHEIDSONDERZOEK

TEVREDENHEIDSONDERZOEK verslag van het TEVREDENHEIDSONDERZOEK afgenomen in NOVEMBER 2014 Inleiding Eén keer in de twee jaar wordt er een tevredenheidsonderzoek gehouden. Ouders, leerlingen van groep 5, 6, 7 en 8 en personeelsleden

Nadere informatie

Opbrengst vsv cafe 3 april talentontwikkeling Pagina 1

Opbrengst vsv cafe 3 april talentontwikkeling Pagina 1 Opbrengst van de werkgroepen tijdens het VSV Cafe 3 april met als Thema talentontwikkeling Stelling 1 Talentontwikkeling is de benadering om tot een positieve leerattitude te komen. Centraal staat de erkenning

Nadere informatie

Resultaten van de interdiocesane proeven. Schooljaar 2005-2006. Ges. Vrije Basisschool (Gemengd) Wezenstraat 8. 9090 Melle

Resultaten van de interdiocesane proeven. Schooljaar 2005-2006. Ges. Vrije Basisschool (Gemengd) Wezenstraat 8. 9090 Melle Resultaten van de interdiocesane proeven Schooljaar 2005-2006 Ges. Vrije Basisschool (Gemengd) Wezenstraat 8 9090 Melle 1 INHOUD Bijlage : vragen Interdiocesane proeven Inleiding 3 4 Schoolresultaten Nederlands

Nadere informatie

Van cijfers naar woorden

Van cijfers naar woorden Van cijfers naar woorden Studiedag Fontys Hogeschool 11-10- 2015 Jacquelien Bulterman- Bos VP UC California, Berkely & Open Doors Educa;on Bram de Muynck Lector Driestar Hogeschool Van cijfers naar woorden

Nadere informatie

De specifieke lerarenopleiding

De specifieke lerarenopleiding geëngageerd onderzoekend communicatief talent ontwikkelend vakdeskundig leerling gericht samenwerkend De specifieke lerarenopleiding dynamisch leergierig master Jij bent... inspirerend creatief toekomstgericht

Nadere informatie

helga.bellaert@vsko.be WAT WERKT OP SCHOOL? IN DE KLAS? R. MARZANO John Hattie Visible Learning, 2009 University of Auckland, New Zealand INHOUD Belangrijkste invloeden op leerprestaties op basis van 800

Nadere informatie

www.deoase-twello.nl Het team van CBS de Oase wenst iedereen een heel gelukkig, gezond en leerzaam 2015 toe!

www.deoase-twello.nl Het team van CBS de Oase wenst iedereen een heel gelukkig, gezond en leerzaam 2015 toe! www.deoase-twello.nl nummer: 2014/2015-08 Inhoud Algemeen...1 Gelukkig nieuwjaar!... 1 Maandagmiddag 26 januari vrij... 1 Normering Cito aangepast... 1 Agenda... 1 Groep 3...2 Groep 7...2 De complimentenbox...

Nadere informatie

Uw kind duidelijk in beeld

Uw kind duidelijk in beeld Primair en speciaal onderwijs Cito Volgsysteem Uw kind duidelijk in beeld Informatiefolder voor ouders Uw kind duidelijk in beeld Informatiefolder voor ouders Om de ontwikkeling van uw zoon of dochter

Nadere informatie

VERBETEREN VAN DE TAALVAARDIGHEID (RESULTATEN POST-DOC ONDERZOEK)

VERBETEREN VAN DE TAALVAARDIGHEID (RESULTATEN POST-DOC ONDERZOEK) VERBETEREN VAN DE TAALVAARDIGHEID (RESULTATEN POST-DOC ONDERZOEK) GIJS ORNÉE & TALITHA VISSER g.ornee@noordik.nl Ta.visser@noordik.nl KENNISMAKING Talitha Visser Docent en onderzoeker -2006 docent sk,

Nadere informatie

VOORBEELD. Uw lesobservatie en de leerlingvragenlijst. Naam docent: Lerarenopleiding Rijksuniversiteit Groningen

VOORBEELD. Uw lesobservatie en de leerlingvragenlijst. Naam docent: Lerarenopleiding Rijksuniversiteit Groningen Uw lesobservatie en de leerlingvragenlijst Een terugkoppeling ten behoeve van uw professionele ontwikkeling Naam docent: VOORBEELD Lerarenopleiding Rijksuniversiteit Groningen juli 2016 Inhoudsopgave Inleiding...

Nadere informatie

filmpje bewindslieden (http://www.taalenrekenen.nl/)

filmpje bewindslieden (http://www.taalenrekenen.nl/) SLO oktober 2009 filmpje bewindslieden (http://www.taalenrekenen.nl/) Achtergrond Nederland heeft een goed onderwijssysteem. Maar, er is maatschappelijke zorg over de kwaliteit van het reken- en taalonderwijs.

Nadere informatie

Handreiking voor het organiseren van een teambijeenkomst

Handreiking voor het organiseren van een teambijeenkomst Handreiking voor het organiseren van een Laura Boele-de Bruin Dit materiaal is onderdeel van het compendium christelijk leraarschap dat samengesteld is door het lectoraat Christelijk leraarschap van Driestar

Nadere informatie

2013-2017. Huiswerkbeleid

2013-2017. Huiswerkbeleid 01-017 Huiswerkbeleid Inhoudsopgave Beschrijving doelgroep Visie op onderwijs Basisvisie Leerinhouden/Activiteiten De voor- en nadelen van het geven van huiswerk Voordelen Nadelen Richtlijnen voor het

Nadere informatie

Lerarenopleiding Gezondheidszorg en Welzijn Stageopdracht Effectief leren

Lerarenopleiding Gezondheidszorg en Welzijn Stageopdracht Effectief leren Lerarenopleiding Gezondheidszorg en Welzijn 2015-2016 Stageopdracht Effectief leren 1 Inhoudsopgave Inleiding... 3 Werken aan competenties... 3 Praktijkopdracht Effectief leren... 3 Bijlage 1: Beoordelingsformulier...

Nadere informatie

Samenwerking tussen docenten in onderwijsinnovaties in het hoger beroepsonderwijs: een case study

Samenwerking tussen docenten in onderwijsinnovaties in het hoger beroepsonderwijs: een case study Samenwerking tussen docenten in onderwijsinnovaties in het hoger beroepsonderwijs: een case study Remco Coppoolse, Elly de Bruijn, Gerhard Smid Onderzoeksdoel en theoretisch kader Onderwijsinnovaties leiden

Nadere informatie

Kenniskring leiderschap in onderwijs. Voorbeeld onderzoek in eigen organisatie

Kenniskring leiderschap in onderwijs. Voorbeeld onderzoek in eigen organisatie Kenniskring leiderschap in onderwijs Voorbeeld onderzoek in eigen organisatie Onderzoek doen Wie aanwezig? Wat wilt u weten? Beeld / gedachte / ervaring Praktijkonderzoek in de school = Onderzoek dat wordt

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad De leerling heeft in de 1ste en de 2de graad, de gelegenheid gehad zijn/haar interesses te ontdekken en heeft misschien al enig idee ontwikkeld over toekomstige werk- of studieplannen. Vaardigheden, inzet,

Nadere informatie

HET ONDERWIJS IN FINLAND Studiereis 13-20 maart 2016

HET ONDERWIJS IN FINLAND Studiereis 13-20 maart 2016 HET ONDERWIJS IN FINLAND Studiereis 13-20 maart 2016 The Education System of Finland and Education in Rovaniemi The aim is a school that functions as a learning organisation that: l a s r e s: v s a ran

Nadere informatie

Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015

Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015 Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015 In het leven van alle dag speelt Wetenschap en Techniek (W&T) een grote rol. We staan er vaak maar weinig bij stil, maar zonder de vele uitvindingen in de wereld van

Nadere informatie

Betreft: Aanpassing normen LVS-toetsen van Cito. Beste ouders, verzorgers,

Betreft: Aanpassing normen LVS-toetsen van Cito. Beste ouders, verzorgers, Betreft: Aanpassing normen LVS-toetsen van Cito. Beste ouders, verzorgers, In januari/februari en juni neemt uw school Cito LVS-toetsen af bij uw kind. Met ingang van het schooljaar 2013/2014 heeft Cito

Nadere informatie

Doel van de werkgroep

Doel van de werkgroep Opbrengstgericht werken vraagt om een onderzoekende leraar In ieder geval voor rekenen-wiskunde Ronald Keijzer lector rekenen-wiskunde Hogeschool IPABO R.Keijzer@hs-ipabo.edu Gerard Boersma docent rekenen-wiskunde

Nadere informatie

Protocol Meer - en Hoogbegaafdheid Nutsschool Hertogin Johanna-Poolster

Protocol Meer - en Hoogbegaafdheid Nutsschool Hertogin Johanna-Poolster Protocol Meer - en Hoogbegaafdheid 1 Nutsschool Hertogin Johanna-Poolster De missie van de Nutsscholen en de NHJ-Poolster Op de Nutsscholen geven wij eigentijds onderwijs, passend bij wat de leerlingen

Nadere informatie

Grip krijgen op de ontwikkeling van leesbegrip

Grip krijgen op de ontwikkeling van leesbegrip Grip krijgen op de ontwikkeling Karin van de Mortel, taal- en leesexpert bij CPS van leesbegrip E-book Grip krijgen op de ontwikkeling van leesbegrip Grip krijgen op de ontwikkeling van leesbegrip karin

Nadere informatie

2012-2016. Zelfstandig Leren

2012-2016. Zelfstandig Leren 2012-2016 Zelfstandig Leren 0 Inhoud Beschrijving doelgroep... 2 Visie op onderwijs... 2 Basisvisie... 2 Leerinhouden/ activiteiten... 2 Doelen voor het zelfstandig leren... 3 Definitie zelfstandig leren...

Nadere informatie

Opbrengstgericht of talentgericht werken?

Opbrengstgericht of talentgericht werken? Opbrengstgericht of talentgericht werken? Een onderzoek naar onderwijsvisies Jan Kaldeway, Christine de Heer & Jacquelien Bulterman-Bos; Christelijke Hogeschool Ede Samenvatting Zoals veel opleidingen

Nadere informatie

De speerpunten van de SPCO-scholen

De speerpunten van de SPCO-scholen Meerjaren Plan 2012-2015 De speerpunten van de SPCO-scholen Inleiding Strategische speerpunten Hart voor kinderen Met veel genoegen presenteren wij de samenvatting van ons strategisch meerjarenplan Hart

Nadere informatie

Onderwijs-seminar. De Leraar van de Toekomst. Bestaat De leraar van De Toekomst wel?

Onderwijs-seminar. De Leraar van de Toekomst. Bestaat De leraar van De Toekomst wel? Onderwijs-seminar De Leraar van de Toekomst Bestaat De leraar van De Toekomst wel? Even voorstellen Anne Looijenga, directeur Centrum voor Ontwikkeling Katholieke Pabo Zwolle En jullie zijn.? 2 De of een

Nadere informatie

Werken met data in de onderzoekende school

Werken met data in de onderzoekende school Werken met in de onderzoekende school SOK-congres Affligem, 6 juni 2014 Meta Krüger Lector leiderschap in het onderwijs Waarom onderzoeksmatig werken? Onderzoekende scholen: perspectieven op werken met

Nadere informatie

Openbaar Onderwijs Zwolle en Regio. Strategisch Beleidsplan 2012-2014

Openbaar Onderwijs Zwolle en Regio. Strategisch Beleidsplan 2012-2014 Openbaar Onderwijs Zwolle en Regio Strategisch Beleidsplan 2012-2014 De school is er voor ons allemaal. Wat hebben wij nodig om straks te kunnen leven en werken? Daar gaan wij met elkaar vorm en inhoud

Nadere informatie

Zelfbewust en sociaal bewust leren, werken en leven DE BRUG NAAR DE TOEKOMST

Zelfbewust en sociaal bewust leren, werken en leven DE BRUG NAAR DE TOEKOMST Zelfbewust en sociaal bewust leren, werken en leven DE BRUG NAAR DE TOEKOMST DE BRUG NAAR DE TOEKOMST Zelfbewust en sociaal bewust leren, werken en leven De basisschool is de brug naar de toekomst. Een

Nadere informatie

IST Standaard. Intelligentie Structuur Test. meneer 1

IST Standaard. Intelligentie Structuur Test. meneer 1 IST Standaard Intelligentie Structuur Test ID 4589-1031 Datum 25.03.2015 IST Inleiding 2 / 12 INLEIDING De Intelligentie Structuur Test (IST) is een veelzijdig inzetbare intelligentietest voor jongeren

Nadere informatie

Leidinggeven aan onderzoekende scholen in de 21 ste eeuw

Leidinggeven aan onderzoekende scholen in de 21 ste eeuw Leidinggeven aan onderzoekende scholen in de 21 ste eeuw Vier jaar onderzoek naar onderzoeksmatig leiderschap: welke inzichten levert het op? Meta Krüger Lector leiderschap in het onderwijs Inhoud lezing

Nadere informatie

Tijdschrift voor Didactiek der B-wetenschappen 7 (1989) nr.1 79

Tijdschrift voor Didactiek der B-wetenschappen 7 (1989) nr.1 79 Tijdschrift voor Didactiek der B-wetenschappen 7 (1989) nr.1 79 Boekbespreking Techniek in het natuurkunde-onderwijs M.J. de Vries, Uitg.: Technische Universiteit Eindhoven, 1988 Dissertatie, 278 p. De

Nadere informatie

Erfgoedonderwijs. 1. Wat is erfgoed? 2. Waarom erfgoedonderwijs? 3. Erfgoedonderwijs en 21e eeuws leren. 4. Erfgoed in de klas voorbeelden

Erfgoedonderwijs. 1. Wat is erfgoed? 2. Waarom erfgoedonderwijs? 3. Erfgoedonderwijs en 21e eeuws leren. 4. Erfgoed in de klas voorbeelden Erfgoedonderwijs 1. Wat is erfgoed? 2. Waarom erfgoedonderwijs? 3. Erfgoedonderwijs en 21e eeuws leren 4. Erfgoed in de klas voorbeelden ERFGOED DOEN! Wat is erfgoed? Wat is erfgoed? Definitie Materiële

Nadere informatie

Onderwijs voor de 21 ste eeuw. Kris Van den Branden

Onderwijs voor de 21 ste eeuw. Kris Van den Branden Onderwijs voor de 21 ste eeuw Kris Van den Branden Is ons onderwijs nog mee met de tijd? Met de deur in huis De wereld is drastisch veranderd, de school niet. En dus falen onze scholen niet. Ze zijn gewoon

Nadere informatie

Handelingsgericht en opbrengstgericht keuzes maken in het onderwijsaanbod

Handelingsgericht en opbrengstgericht keuzes maken in het onderwijsaanbod Bijlage 1 Handreiking Handelingsgericht en opbrengstgericht keuzes maken in het onderwijsaanbod Schram, Van der Laan & Koopmans Al jaren zijn scholen bezig om meer opbrengstgericht en handelingsgericht

Nadere informatie

Goed onderwijs, daar draait bij ons alles om.

Goed onderwijs, daar draait bij ons alles om. OVER DIT IS WIJS Goed onderwijs, daar draait bij ons alles om. Vanuit deze betrokkenheid maken wij het verschil in aanpak en docenten. En om u nog wijzer te maken, heeft DIT IS WIJS unieke volledig uitgewerkte

Nadere informatie

De leraar als regisseur

De leraar als regisseur Harm van Son, 6 december 2011 De leraar als regisseur Opbrengstgericht werken met de referentieniveaus rekenen Programma Welkom Inleiding: kennis en leren en de rol van de leraar de leerlijn meten en meetkunde

Nadere informatie

Dossieropdracht 3. Analyse 1 - Didactiek

Dossieropdracht 3. Analyse 1 - Didactiek Dossieropdracht 3 Analyse 1 - Didactiek Naam: Thomas Sluyter Nummer: 1018808 Jaar / Klas: 1e jaar Docent Wiskunde, deeltijd Datum: 22 november, 2007 Samenvatting Het realistische wiskundeonderwijs heeft

Nadere informatie

Behandeld met HB specialist in de periode september november Besproken in pedagogisch team d.d Kwaliteitszorg Notitie Nobel

Behandeld met HB specialist in de periode september november Besproken in pedagogisch team d.d Kwaliteitszorg Notitie Nobel Pcb De Hoeksteen Kwaliteitszorg Notitie Nobel Kwaliteitszorg Notitie Nobel Behandeld met HB specialist in de periode september november 2013 Besproken in pedagogisch team d.d. 19 11 2013 Vastgesteld d.d.

Nadere informatie

Colofon Juni 2015. Eindredactie: Dorine van Walstijn, projectleider. EDventure Bezuidenhoutseweg 161 2594 AG Den Haag

Colofon Juni 2015. Eindredactie: Dorine van Walstijn, projectleider. EDventure Bezuidenhoutseweg 161 2594 AG Den Haag Landelijk debat Ons Onderwijs 2032 28 mei 2015 Colofon Juni 2015 Eindredactie: Dorine van Walstijn, projectleider EDventure Bezuidenhoutseweg 161 2594 AG Den Haag 070 315 41 00 info@edventure.nu www.edventure.nu

Nadere informatie

Morele vorming in het voortgezet onderwijs Een peiling onder leidinggevenden en ouders

Morele vorming in het voortgezet onderwijs Een peiling onder leidinggevenden en ouders Morele vorming in het voortgezet onderwijs Een peiling onder leidinggevenden en ouders Auteurs: Drs. G. van der Meulen Referentie: WvdJ/SL 11.0426 Datum: maart 2007 Het lectoraat Morele vorming in het

Nadere informatie

Websites voor mentoren en leerlingen Inleiding

Websites voor mentoren en leerlingen Inleiding Websites voor mentoren en leerlingen Inleiding Internet is niet meer weg te denken uit het huidige onderwijs en biedt bovendien een bijna onuitputtelijke bron aan informatie en hulpmiddelen. Dit document

Nadere informatie

Arjan Clijsen, Noëlle Pameijer & Ad Kappen

Arjan Clijsen, Noëlle Pameijer & Ad Kappen Met handelingsgericht werken opbrengstgericht aan de slag 1. Inleiding Arjan Clijsen, Noëlle Pameijer & Ad Kappen Wat is de samenhang tussen handelingsgericht werken (HGW) en opbrengstgericht werken (OGW)?

Nadere informatie

INTERDIOCESANE PROEVEN

INTERDIOCESANE PROEVEN INTERDIOCESANE PROEVEN 25-26 Vlaams Verbond van het Katholiek Basisonderwijs Guimardstraat 1, 14 Brussel Ges. Vrije Basisschool (Gemengd) straat 4 1 Brussel 1 VVKBaO, 26 Deze brochure is een intern document.

Nadere informatie

Juist in het openbaar onderwijs

Juist in het openbaar onderwijs Juist in het openbaar onderwijs Over de aandacht voor levensbeschouwing op de openbare school Legitimatie MARLEEN LAMMERS Wie denkt dat het openbaar onderwijs geen aandacht mag besteden aan levensbeschouwing,

Nadere informatie

Doelen Praktijkonderzoek Hogeschool de Kempel

Doelen Praktijkonderzoek Hogeschool de Kempel Doelen Praktijkonderzoek Hogeschool de Kempel Auteurs: Sara Diederen Rianne van Kemenade Jeannette Geldens i.s.m. management initiële opleiding (MOI) / jaarcoördinatoren 1 Inleiding Dit document is bedoeld

Nadere informatie

Etalage conferentie 7 februari 2013. Op weg naar succes! Lydia van Deelen Meeng, managing consultant CPS

Etalage conferentie 7 februari 2013. Op weg naar succes! Lydia van Deelen Meeng, managing consultant CPS Etalage conferentie 7 februari 2013 Op weg naar succes! Lydia van Deelen Meeng, managing consultant CPS Op weg naar succes! Van de theorie naar de praktijk. Opbrengstgericht werken en de referentieniveaus.

Nadere informatie

Onderzoeksvraag Uitkomst

Onderzoeksvraag Uitkomst Hoe doe je onderzoek? Hoewel er veel leuke boeken zijn geschreven over het doen van onderzoek (zie voor een lijstje de pdf op deze site) leer je onderzoeken niet uit een boekje! Als je onderzoek wilt doen

Nadere informatie

Boys & Girls strategieën voor onderwijs aan jongens en meisjes in het basisonderwijs. Martijn Smoors Onderwijs Maak Je Samen

Boys & Girls strategieën voor onderwijs aan jongens en meisjes in het basisonderwijs. Martijn Smoors Onderwijs Maak Je Samen Boys & Girls strategieën voor onderwijs aan jongens en meisjes in het basisonderwijs Martijn Smoors Onderwijs Maak Je Samen Eindrapport MOOJ-onderzoek: Verschillen tussen meisjes en jongens bij het vak

Nadere informatie

Kris Verbeeck (KPC Groep) en Liesbeth Baartman (TU Eindhoven) Waarom samenhangend toetsbeleid?

Kris Verbeeck (KPC Groep) en Liesbeth Baartman (TU Eindhoven) Waarom samenhangend toetsbeleid? Opbrengstgericht werken: samenhangend beleid bij toetsen en volgen van de ontwikkeling van leerlingen in het basisonderwijs en het voortgezet onderwijs Kris Verbeeck (KPC Groep) en Liesbeth Baartman (TU

Nadere informatie

Opbrengstgericht werken (OGW)

Opbrengstgericht werken (OGW) ALITEITSKAART werken (OGW) werken (OGW) OPBRENGSTGERICHT LEIDERSCHAP PO werken (OGW) is het systematisch en doelgericht werken aan het maximaliseren van prestaties. De uitkomsten van onderzoek van de resultaten

Nadere informatie

Test: Je ouders als studie oriëntatiecoach

Test: Je ouders als studie oriëntatiecoach Test: Je ouders als studie oriëntatiecoach Je ouders kunnen perfecte last minute studie oriëntatiecoaches zijn, maar weten ze eigenlijk wel wat je dromen en ambities zijn? En omgekeerd: weet jij hoe jouw

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. Basisschool De Octopus

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. Basisschool De Octopus RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK Basisschool De Octopus Plaats : Diemen BRIN nummer : 08EW C1 Onderzoeksnummer : 287701 Datum onderzoek : 8 februari 2016 Datum vaststelling : 9 mei 2016 Pagina

Nadere informatie

FORMATIEF TOETSEN OP MARIANUM CHRISTEL WOLTERINCK 1 DECEMBER 2016

FORMATIEF TOETSEN OP MARIANUM CHRISTEL WOLTERINCK 1 DECEMBER 2016 FORMATIEF TOETSEN OP MARIANUM YVONNE HALLINGSE DTT CONFERENTIE CHRISTEL WOLTERINCK 1 DECEMBER 2016 INHOUD Summatieve cultuur in het VO Verschillende benaderingen van formatief toetsen Onderzoek: belemmerende

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 20 december 2005 (03.01) 15929/05 EDUC 197 STATIS 100

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 20 december 2005 (03.01) 15929/05 EDUC 197 STATIS 100 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 20 december 2005 (03.01) 15929/05 EDUC 197 STATIS 100 NOTA van aan: nr. Comv.: Betreft: het voorzitterschap het Onderwijscomité 11704/05 EDUC 123 STATIS 75 - COM(2005)

Nadere informatie

Zijn we al toe aan de Walk Through? Louis Jongejans

Zijn we al toe aan de Walk Through? Louis Jongejans Zijn we al toe aan de Walk Through? Louis Jongejans De Walk Through is uit Amerika en Canada overgewaaid. In de Walk Through maakt het management van de school regelmatig (bijvoorbeeld elke maand) de agenda's

Nadere informatie

Voldoende is niet goed genoeg.. Strategisch beleidsplan 2015/2019. Stichting H 3 O

Voldoende is niet goed genoeg.. Strategisch beleidsplan 2015/2019. Stichting H 3 O Voldoende is niet goed genoeg.. Strategisch beleidsplan 2015/2019 Stichting H 3 O 1 Bijzonder Wat is het bijzondere van H 3 O? Waarin onderscheidt H 3 O zich, wat maakt het verschil? En wat wil H 3 O waarmaken?

Nadere informatie

WAAROM KATHOLIEK ONDERWIJS? Frans Holtkamp

WAAROM KATHOLIEK ONDERWIJS? Frans Holtkamp WAAROM KATHOLIEK ONDERWIJS? Frans Holtkamp Waarom katholiek onderwijs, door: Frans Holtkamp (versie: 13-11-2009) 1 WAAROM KATHOLIEK ONDERWIJS? Deze bijlage bestaat uit twee delen: een leestekst en een

Nadere informatie

Als je te weinig van een kind verwacht, komt er niet uit wat er in zit. Onderwijsminister Marja van Bijsterveldt INTERVIEW

Als je te weinig van een kind verwacht, komt er niet uit wat er in zit. Onderwijsminister Marja van Bijsterveldt INTERVIEW INTERVIEW Auteur: René Leverink Fotografie: Rijksoverheid Onlangs hebben minister Van Bijsterveldt en staatssecretaris Zijlstra van OCW drie actieplannen gelanceerd, gericht op een ambitieuze leercultuur

Nadere informatie

Functieprofiel. VOORZITTER EN LID RAAD VAN TOEZICHT Fidarda - SKOD

Functieprofiel. VOORZITTER EN LID RAAD VAN TOEZICHT Fidarda - SKOD bezoekadres Stationsstraat 29 a 9401 KW Assen postadres Postbus 479 9400 AL Assen telefoon (0592) 30 84 58 fax (0592) 33 15 35 e-mail info@ypsylon.nl KvK Friesland 56.48.77.54 www.ypsylon.nl Functieprofiel

Nadere informatie

4 Werken met beoordelingsmodellen voor productieve vaardigheden

4 Werken met beoordelingsmodellen voor productieve vaardigheden 4 Werken met beoordelingsmodellen voor productieve vaardigheden Inleiding Voor het vak Nederlands in het mbo is het Referentiekader Nederlandse taal de basis vormt voor de examinering. Hieronder lichten

Nadere informatie

Onderwijstechnieken.nl. Opbrengstgericht Werken zonder Groepsplan? Dat Kan!

Onderwijstechnieken.nl. Opbrengstgericht Werken zonder Groepsplan? Dat Kan! Opbrengstgericht Werken zonder Groepsplan? Dat Kan! 1 Inhoudsopgave: Voorwoord pagina 3 Inleiding pagina 4 Hoofdstuk 1 Hoe een middel een doel werd pagina 5 Hoofdstuk 2 Waar het eigenlijk om gaat pagina

Nadere informatie

Coachende ouders: kinderen boeien en uitdagen

Coachende ouders: kinderen boeien en uitdagen Coachende ouders: kinderen boeien en uitdagen Ouderavond Tim Post 2025 Welke afgestudeerde scholieren hebben we dan nodig? 2025 Oplossen maatschappelijke vraagstukken Omgaan grote hoeveelheden informatie

Nadere informatie

Formatief toetsen: Randvoorwaarden & concrete handvaten voor in de klas

Formatief toetsen: Randvoorwaarden & concrete handvaten voor in de klas Formatief toetsen: Randvoorwaarden & concrete handvaten voor in de klas Kim Schildkamp Contact: k.schildkamp@utwente.nl Programma Formatief toetsen Voorwaarden voor formatief toetsen Voorbeelden van technieken

Nadere informatie

Samen werken, samen ontwikkelen

Samen werken, samen ontwikkelen Samen werken, samen ontwikkelen Strategisch beleid ROOBOL 2015-2019 Willem Wouda/ Reiny Kas Siderius SAMENVATTING Het strategisch beleidsplan 2015-2019 bevat de missie en visie van Stichting ROOBOL. De

Nadere informatie

Wat is het Heerbeeck International College?

Wat is het Heerbeeck International College? Wat is het Heerbeeck International College? Het HIC is een onderwijsstroom in ons havo en vwo waarin we leerlingen voorbereiden op studeren, leven en werken in een internationaal georiënteerde wereld.

Nadere informatie

Bijlage 1: het wetenschappelijk denk- en handelingsproces in het basisonderwijs 1

Bijlage 1: het wetenschappelijk denk- en handelingsproces in het basisonderwijs 1 Bijlage 1: het wetenschappelijk denk- en handelingsproces in het basisonderwijs 1 Bijlage 1: Het wetenschappelijk denk- en handelingsproces in het basisonderwijs: Stadium van het instructie model Oriëntatiefase

Nadere informatie

Onderwijsbehoeften: - Korte instructie - Afhankelijk van de resultaten Test jezelf toevoegen Toepassing en Verdieping

Onderwijsbehoeften: - Korte instructie - Afhankelijk van de resultaten Test jezelf toevoegen Toepassing en Verdieping Verdiepend Basisarrange ment Naam leerlingen Groep BBL 1 Wiskunde Leertijd; 5 keer per week 45 minuten werken aan de basisdoelen. - 5 keer per week 45 minuten basisdoelen toepassen in verdiepende contexten.

Nadere informatie

spoorzoeken en wegwijzen

spoorzoeken en wegwijzen spoorzoeken en wegwijzen OVERZICHT OPLEIDINGEN OPBRENGSTGERICHT LEIDERSCHAP Opbrengstgericht leiderschap Opbrengstgericht werken en opbrengstgericht leiderschap zijn termen die de afgelopen jaren veelvuldig

Nadere informatie

TMA Talentenanalyse. Kandidaat-rapportage samenvatting. Demo Kandidaat 29 augustus 2011

TMA Talentenanalyse. Kandidaat-rapportage samenvatting. Demo Kandidaat 29 augustus 2011 TMA Talentenanalyse Kandidaat-rapportage samenvatting Demo Kandidaat 29 augustus 2011 Waddenring 24 2993 VE Barendrecht T 0180 848044 I www.priman.nl E info@priman.nl Inhoudsopgave: 1. Inleiding 3 2. Betekenis

Nadere informatie

beheerst de volgende vaardigheden, kan deze onderwijzen en vaardigheden

beheerst de volgende vaardigheden, kan deze onderwijzen en vaardigheden Checklist vakdidactisch Kennisbasis Biologie Voor het begin van de 3 e jaars stage vullen de studenten deze checklist in. De studenten formuleren leerdoelen die aansluiten op de uitkomst van deze list.

Nadere informatie

Beste ouders/verzorgers,

Beste ouders/verzorgers, 13 januari 2017 weeknieuws 17 Basisschool/Kindcentrum Stadskwartier Catharinastraat 7, 9 en 13 7941 JD Meppel 0522 251076 Pluskinderopvang 0615267632 directie@kcstadskwartier.nl www.pcbs-stadskwartier.nl

Nadere informatie

Nieuwe media. Ander onderwijs?

Nieuwe media. Ander onderwijs? Nieuwe media. Ander onderwijs? Joke Voogt Typ hier de footer 1 Wij streven ernaar dat over vijf tot tien jaar alle leerlingen voor hun toekomstig beroep, voor het deelnemen aan het maatschappelijk leven

Nadere informatie

Oranje Nassau is een vindplaatsschool voor wetenschap en techniek.

Oranje Nassau is een vindplaatsschool voor wetenschap en techniek. Oranje Nassau is een vindplaatsschool voor wetenschap en techniek. Het schooljaar is nu bijna voorbij. Afgelopen jaar was voor de Oranje Nassau een bijzonder jaar, ze zijn namelijk vindplaatsschool geworden!

Nadere informatie

Motivatie, faalangst en leerstijlen. Samenvatting tbv Algemene Didactiek

Motivatie, faalangst en leerstijlen. Samenvatting tbv Algemene Didactiek Motivatie, faalangst en leerstijlen Samenvatting tbv Algemene Didactiek Naam: Thomas Sluyter Nummer: 1018808 Jaar / Klas: 1e jaar Docent Wiskunde, deeltijd Datum: 28 oktober, 2007 Samenvatting Geen. Versie

Nadere informatie