DSM-5: een inleiding. J. De Fruyt

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "DSM-5: een inleiding. J. De Fruyt"

Transcriptie

1 DSM-5: een inleiding J. De Fruyt

2 Het is een systeem dat aanleiding geeft voor misbruiken. Daarom pleit ik voor de afschaffing ervan. Stijn Vanheule Eén boek in de kast van uw arts mag uw argwaan wekken. Stijn Vanheule & Ignaas Devisch

3 De bijna 400 diagnostische categorieën van DSM- 5 zijn dan niet meer nodig. Met tien brede syndromen kunnen we wellicht volstaan. Misschien is de tijd gekomen om naar de patiënt te luisteren. Jim van Os

4 To give a comprehensive nosology, to classify carefully, to produce a well-ordered classification almost seems to have become the unspoken ambition of every psychiatrist of industry and promise, as it is the ambition of a good tenor to strike a high C. This classificatory ambition was so conspicuous that the composer Berlioz was prompted to remark that after their studies have been completed a rhetorician writes a tragedy and a psychiatrist a classification A history of Medical Psychology (Gregory Zilboorg, 1941)

5 DSM-I naar DSM-5: een historisch perspectief

6 Handboek voor de classificatie van psychische stoornissen

7

8 Verantwoording bij de Nederlandse editie Onze indeling vallen nooit samen met een natuurlijke ordening in de werkelijkheid. We moeten ons tevredenstellen met een ladekast waarin we gemakkelijk terugvinden wat we willen beschouwen; meer hebben we niet te doen. Hippolyte Taine

9 Verantwoording bij de Nederlandse editie Handboek voor de classificatie van psychische stoornissen! Niet enkel het Beknopt overzicht van de criteria! Diagnose is meer dan classificatie alleen: beschrijving van het pathologisch syndroom, mogelijke oorzaken, ziekteproces, de ernst van de ziekte en het verwachte verloop bij de individuele patiënt. Classificatie is bedoeld is bedoeld om groepen patiënten in te delen ter wille van wetenschappelijk onderzoek, epidemiologische registraties of financiering van zorg.

10 The Perspectives of Psychiatry Has (disease perspective) Is (dimensional perspective) Does (behavior perspective) Encounters (life-story perspective)

11 Voorwoord Classificatie van psychische stoornissen en bijhorende criteria, bedoeld om deze stoornissen op betrouwbaardere wijze te kunnen diagnosticeren. Praktische, functionele, flexibele gids voor het organiseren van informatie, die kan bijdragen aan het toekennen van de juiste classificatie en het bepalen van de geschiktste behandeling. In de eerste plaats ontwikkeld als een nuttige gids voor de klinische praktijk, maar daarnaast ook als officiële nomenclatuur in een brede reeks contexten (clinici en onderzoekers die verschillende benaderingen aanhangen, verschillende takken van GGZ, epidemiologie ).

12 Handboek voor de classificatie van psychische stoornissen Deel I: Uitgangspunten van de DSM-5 Deel II: Classificatiecriteria en codes Deel III: Meetinstrumenten en modellen in ontwikkeling Appendix

13 Handboek voor de classificatie van psychische stoornissen Deel I: Uitgangspunten van de DSM-5 Deel II: Classificatiecriteria en codes Deel III: Meetinstrumenten en modellen in ontwikkeling Appendix

14 Handboek voor de classificatie van psychische stoornissen Deel I: Uitgangspunten van de DSM-5 Inleiding Aanwijzingen voor het gebruik Waarschuwing bij forensisch gebruik van de DSM-5

15 Deel I: Inleiding Lang proces: Meerdere partners (WHO, WPA, NIMH), multidisciplinair & transparant overleg, literatuuronderzoek, veldonderzoek (2010, 2011, 2012)

16 Deel I: Inleiding Focus op klinische bruikbaarheid, betrouwbaarheid, validiteit, continuïteit met DSM-IV Probleem van NAO diagnoses, comorbiditeit, mismatch met wetenschappelijk onderzoek Geen radicale shift maar gewijzigde herhaling Epistemische iteratie

17 Deel I: Inleiding Hoofdstukindeling: een historisch bepaald cognitief schema om klinische en wetenschappelijke informatie inzichtelijker en beter toepasbaar te maken problemen die eerder door de structuur van de DSM worden veroorzaakt dan door de omschrijving van de afzonderlijke stoornissen het is de bedoeling dat, door het opnieuw ordenen en groeperen van bestaande stoornissen, de herziene indeling een impuls is voor nieuwe klinische perspectieven en wetenschappers aanzet tot onderzoek

18 Deel I: Inleiding Hoofdstukindeling: Neurobiologische ontwikkelingsstoornissen Schizofreniespectrum- en andere psychotische stoornissen Bipolaire-stemmingsstoornissen Depressieve-stemmingsstoornissen Angststoornissen Obsessieve-compulsieve en verwante stoornissen Trauma- en stressgerelateerde stoornissen Dissociatieve stoornissen

19 Deel I: Inleiding Hoofdstukindeling: Somatisch-symptoomstoornis en verwante stoornissen Voedings- en eetstoornissen Stoornissen in de zindelijkheid Slaap-waakstoornissen Seksuele dysfuncties Genderdysforie Disruptieve, impulsbeheersing- en andere gedragsstoornissen Middelgerelateerde en verslavingsstoornissen

20 Deel I: Inleiding Hoofdstukindeling Neurocognitieve stoornissen Persoonlijkheidsstoornissen Parafiele stoornissen Overige psychische stoornissen Bewegingsstoornissen en andere bijwerkingen van medicatie Andere problemen die een reden voor zorg kunnen zijn

21 Deel I: Inleiding Meer overeenstemming met ICD-11, met in de toekomst logische volgorde Nederlandse editie: ICD-9-CM Dimensionale/kwantitatieve inschatting Heterogeniteit van psychische stoornissen: van genetica tot symptomen Groeperen van stoornissen: bv. internaliserende vs. externaliserende stoornissen Aandacht voor belang van ontwikkelingsfase, geslacht (sekse & gender) en cultuur Hoofdstukindeling en afzonderlijke hoofdstukken nl.org/documenten/cultural_formulation_interview cfi_.pdf

22 Deel I: Inleiding Andere gespecificeerde en ongespecificeerde classificaties vervangen NAO categorie +/- aangeven van redenen waarom niet voldaan aan de criteria van een specifieke stoornis Niet langer multiaxiaal systeem As 1: klinische stoornissen DSM-5 As 2: persoonlijkheidsstoornissen en zwakzinnigheid As 3: somatische aandoeningen As 4: psychosociale en omgevingsproblemen V-codes (ICD-9-CM) As 5: Algehele beoordeling van het functioneren WHODAS

23 Deel I: Aanwijzingen voor het gebruik Bedoeld om clinici, getraind in het gebruik, behulpzaam te zijn bij het classificeren van psychische stoornissen van hun patiënten, als onderdeel van psychiatrische diagnostiek, die een geïnformeerd behandelplan moet opleveren. De verschillende symptomen, beschreven in de criteriasets, vormen geen uitvoerige definities van de onderliggende stoornissen. De diagnostische formulering bevat een nauwkeurige klinische voorgeschiedenis en een bondige samenvatting van de sociale, psychologische en biologische factoren die kunnen hebben bijgedragen aan het ontstaan van een bepaalde psychische stoornis. De clinicus moet zelf beoordelen wat per afzonderlijk criterium de ernst en de waarde is en wat dat betekent voor de betreffende diagnose.

24 Deel I: Aanwijzingen voor het gebruik Er is klinische training nodig om te kunnen herkennen wanneer de combinatie van predisponerende, precipiterende, in stand houdende en beschermende factoren resulteert in een psychopathologische aandoening waarbij de lichamelijke klachten en verschijnselen de grenzen van het normale overschrijden. Het uiteindelijke doel van een diagnostische formulering is dat de beschikbare contextuele en diagnostische informatie kan worden gebruikt om een uitvoerig behandelplan op te stellen waarin rekening is gehouden met de sociale en culturele context van de betrokkene.

25 Deel I: Aanwijzingen voor het gebruik Psychische stoornis = Een syndroom, gekenmerkt door klinisch significante symptomen op het gebied van de cognitieve functies, de emotieregulatie of het gedrag van een persoon, dat een uiting is van een disfunctie in de psychologische, biologische, of ontwikkelingsprocessen, die ten grondslag liggen aan het psychische functioneren. Psychische stoornissen gaan gewoonlijk gepaard met significante lijdensdruk of beperkingen in het functioneren op sociaal of beroepsmatig gebied of bij andere belangrijke levensgebieden.

26 Deel I: Aanwijzingen voor het gebruik Classificatie van een psychische stoornis betekent niet automatisch dat behandeling noodzakelijk is. Classificatie: Criteria + diagnostische en bijkomende kenmerken Subtypes: onverenigbaar en elkaar uitsluitend Specificeer of, bv. bipolair of depressief type bij schizoaffectieve stoornis Specificaties: verenigbaar en elkaar niet uitsluitend Specificeer (indien), bv. gemengde/melancholische kenmerken bij depressieve stoornis Specificaties voor ernst en beloop

27 Deel I: Waarschuwing bij forensisch gebruik van de DSM-5 Deze risico s zijn het gevolg van het feit dat de vraagstukken en belangen die relevant zijn voor de wet, niet goed passen bij de informatie waaruit een klinische diagnose bestaat.

28 Handboek voor de classificatie van psychische stoornissen Deel I: Uitgangspunten van de DSM-5 Deel II: Classificatiecriteria en codes Deel III: Meetinstrumenten en modellen in ontwikkeling Appendix

29 Handboek voor de classificatie van psychische stoornissen Deel III: Meetinstrumenten en modellen in ontwikkeling Meetinstrumenten Culturele formulering Alternatief DSM-5 model voor persoonlijkheidsstoornissen Aandoeningen die verder onderzoek behoeven

DSM-5: de algemene wijzigingen ten opzichte van de DSM-IV

DSM-5: de algemene wijzigingen ten opzichte van de DSM-IV DSM-5: de algemene wijzigingen ten opzichte van de DSM-IV Classificeren, diagnostiek en indicatiestelling Prof.dr. Michiel W. Hengeveld, psychiater Disclosure Disclosure belangen spreker Potentiële belangenverstrengeling

Nadere informatie

Lezing voor de NVA. Door Harmke Nygard-Smith Klinisch psycholoog. Ontwikkelingsstoornissen Dimence

Lezing voor de NVA. Door Harmke Nygard-Smith Klinisch psycholoog. Ontwikkelingsstoornissen Dimence Lezing voor de NVA Door Harmke Nygard-Smith Klinisch psycholoog Ontwikkelingsstoornissen Dimence Waarom diagnostiek? Hoe doen we eigenlijk diagnostiek? De DSM 5 Wijzigingen in de DSM 5 voor de autisme

Nadere informatie

Inhoud. 1 Neurobiologische ontwikkelingsstoornissen Schizofreniespectrum- en andere psychotische stoornissen...25

Inhoud. 1 Neurobiologische ontwikkelingsstoornissen Schizofreniespectrum- en andere psychotische stoornissen...25 V 1 Neurobiologische ontwikkelingsstoornissen.... 1 1.1 Autismespectrumstoornis.... 3 1.1.1 Kenmerken... 3 1.1.2 Diagnose... 5 1.1.3 Prevalentie.... 6 1.1.4 Etiologie.... 8 1.1.5 Behandeling.... 9 1.1.6

Nadere informatie

Inference-based approach: Obsessieve-compulsieve stoornis met ontbrekend realiteitsbesef

Inference-based approach: Obsessieve-compulsieve stoornis met ontbrekend realiteitsbesef Inference-based approach: Obsessieve-compulsieve stoornis met ontbrekend realiteitsbesef Henny Visser Harold van Megen Patricia van Oppen Ton van Balkom Ton van Balkom VU-MC en GGZinGeest Amsterdam Inference-based

Nadere informatie

PHILIP R. MUSKIN [REDACTIE] OEFENBOEK DE CLASSIFICATIECRITERIA IN VRAGEN EN ANTWOORDEN

PHILIP R. MUSKIN [REDACTIE] OEFENBOEK DE CLASSIFICATIECRITERIA IN VRAGEN EN ANTWOORDEN PHILIP R. MUSKIN [REDACTIE] OEFENBOEK DE CLASSIFICATIECRITERIA IN VRAGEN EN ANTWOORDEN 4 2016 American Psychiatric Association Publishing, p /a Boom uitgevers Amsterdam Behoudens de in of krachtens de

Nadere informatie

Diagnose en classificatie in de psychiatrie

Diagnose en classificatie in de psychiatrie Diagnose en classificatie in de psychiatrie Klinische Validiteit Research Betrouwbaarheid Prof dr Bert van Hemert psychiater en epidemioloog Afdelingshoofd psychiatrie DBC Kosten-baten 2 Diagnosen in de

Nadere informatie

Autisme en de DSM-5 symposium autismenetwerk Zuid- Holland Zuid Autismeweek

Autisme en de DSM-5 symposium autismenetwerk Zuid- Holland Zuid Autismeweek Autisme en de DSM-5 symposium autismenetwerk Zuid- Holland Zuid Autismeweek Woensdag 2 april 2014 Ad van der Sijde, Yulius Autisme Paul Reijnen, BOBA Inhoud Presentatie Vragen Veranderingen DSM-5 autisme

Nadere informatie

Q&A-lijst. Vijftien veel gestelde vragen over DSM-5

Q&A-lijst. Vijftien veel gestelde vragen over DSM-5 Q&A-lijst Vijftien veel gestelde vragen over DSM-5 1. Wat is de DSM en wat kunnen psychiaters ermee? De Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5) is een gereviseerd classificatiesysteem

Nadere informatie

Persoonlijkheidsstoornissen

Persoonlijkheidsstoornissen DSM-5 WHITEPAPER Persoonlijkheidsstoornissen Bij persoonlijkheidsstoornissen is sprake van manieren van over zichzelf en anderen denken en voelen die een aanzienlijke negatieve invloed hebben op het functioneren

Nadere informatie

HANDBOEK VOOR DE CLASSIFICATIE VAN PSYCHISCHE STOORNISSEN NEDERLANDSE VERTALING VAN DIAGNOSTIC AND STATISTICAL MANUAL OF MENTAL DISORDERS

HANDBOEK VOOR DE CLASSIFICATIE VAN PSYCHISCHE STOORNISSEN NEDERLANDSE VERTALING VAN DIAGNOSTIC AND STATISTICAL MANUAL OF MENTAL DISORDERS HANDBOEK VOOR DE CLASSIFICATIE VAN PSYCHISCHE STOORNISSEN NEDERLANDSE VERTALING VAN DIAGNOSTIC AND STATISTICAL MANUAL OF MENTAL DISORDERS FIFTH EDITION AMERICAN PSYCHIATRIC ASSOCIATION UITGEVERIJ BOOM

Nadere informatie

Modulenaam: D3 Zelfhantering 3 : Gecombineerd onderwijs : 75% contactonderwijs/25%afstandsonderwijs

Modulenaam: D3 Zelfhantering 3 : Gecombineerd onderwijs : 75% contactonderwijs/25%afstandsonderwijs ECTS-fiche (uitgebreide vakfiche) Modulenaam: D3 Zelfhantering 3 : Gecombineerd onderwijs : 75% contactonderwijs/25%afstandsonderwijs Doelstellingen: De cursisten maken kennis met en verwerven inzicht

Nadere informatie

Bijlage van DSM V naar ICPC 1

Bijlage van DSM V naar ICPC 1 Bijlage van DSM V naar ICPC 1 Neurobiologische ontwikkelingsstoornissen 319 Verstandelijke beperking P85 Mentale retardatie/intellectuele achterstand 307.9 Communicatiestoornissen P29 Andere psychische

Nadere informatie

Persoonlijkheidsstoornissen

Persoonlijkheidsstoornissen DSM-5 whitepaper Persoonlijkheidsstoornissen Bij persoonlijkheidsstoornissen is sprake van manieren van over zichzelf en anderen denken en voelen die een aanzienlijke negatieve invloed hebben op het functioneren

Nadere informatie

Psychotische stoornissen in DSM V. Mirjam Klein (supervisor Erik Giltay) Afdeling Psychiatrie LUMC, Leiden

Psychotische stoornissen in DSM V. Mirjam Klein (supervisor Erik Giltay) Afdeling Psychiatrie LUMC, Leiden Psychotische stoornissen in DSM V Mirjam Klein (supervisor Erik Giltay) Afdeling Psychiatrie LUMC, Leiden Kritiek op DSM IV Nauwelijks goede definitie van Schneideriaanse symptomen Subtyperingen niet betrouwbaar

Nadere informatie

Uitleg aanspraken geneeskundige GGZ op basis van DSM-5 classificatie

Uitleg aanspraken geneeskundige GGZ op basis van DSM-5 classificatie 2016133125 Uitleg aanspraken geneeskundige GGZ op basis van DSM-5 classificatie Algemeen Per 1 januari 2017 worden de verzekerde aanspraken geneeskundige GGZ geduid en uitgelegd op grond van de DSM 5 (Diagnostic

Nadere informatie

DSM-5 Inleiding in de belangrijkste veranderingen

DSM-5 Inleiding in de belangrijkste veranderingen DSM-5 Inleiding in de belangrijkste veranderingen Dr. P. Remijnse, psychiater VIA, 23 januari 2017 Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor deze bijeenkomst mogelijk relevante

Nadere informatie

DSM-5: De belangrijkste veranderingen n titel te maken. Prof.dr. Michiel W. Hengeveld, psychiater Supervisor van de Nederlandse vertaling

DSM-5: De belangrijkste veranderingen n titel te maken. Prof.dr. Michiel W. Hengeveld, psychiater Supervisor van de Nederlandse vertaling DSM-5: De belangrijkste veranderingen n titel te maken Prof.dr. Michiel W. Hengeveld, psychiater Supervisor van de Nederlandse vertaling Disclosure Disclosure belangen spreker Potentiële belangenverstrengeling

Nadere informatie

De kunst(fouten) van (neuro)psychologisch onderzoek in psychiatrische expertises Joachim Tilanus Psychiater

De kunst(fouten) van (neuro)psychologisch onderzoek in psychiatrische expertises Joachim Tilanus Psychiater De kunst(fouten) van (neuro)psychologisch onderzoek in psychiatrische expertises Joachim Tilanus Psychiater De kunst(-fouten) van (neuro-) psychologisch onderzoek bij psychiatrische expertises WAA-JAARCONGRES

Nadere informatie

DSM-5 De belangrijkste veranderingen t.o.v DSM-IV

DSM-5 De belangrijkste veranderingen t.o.v DSM-IV DSM-5 De belangrijkste veranderingen t.o.v DSM-IV Dr. P. Remijnse, psychiater UWV Den Bosch, 25 september 2017 Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor deze bijeenkomst mogelijk

Nadere informatie

Correcties DSM 5 : Handboek voor de classificatie van psychische stoornissen

Correcties DSM 5 : Handboek voor de classificatie van psychische stoornissen Correcties DSM 5 : Handboek voor de classificatie van psychische stoornissen Derde oplage, mei 2015 In deze lijst zijn de belangrijkste wijzigingen opgenomen t.o.v. de tweede oplage (november 2014). Pagina

Nadere informatie

Persoonlijkheidsstoornissen

Persoonlijkheidsstoornissen DSM-5 WHITEPAPER Persoonlijkheidsstoornissen Bij persoonlijkheidsstoornissen is sprake van manieren van over zichzelf en anderen denken en voelen die een aanzienlijke negatieve invloed hebben op het functioneren

Nadere informatie

Introductie van de DSM-5

Introductie van de DSM-5 Introductie van de DSM-5 van grondslagen debat naar de psychiatrische diagnostiek van alledag Rita van den Elzen / 25-11-2014 / PAOG Maastricht De DSM is bedoeld als een praktische, functionele, flexibele

Nadere informatie

DSM 5 - psychose Dr. S. Geerts Dr. O. Cools 28-11-2014

DSM 5 - psychose Dr. S. Geerts Dr. O. Cools 28-11-2014 DSM 5 - psychose Dr. S. Geerts Dr. O. Cools 28-11-2014 Inhoud DSM IV -> DSM 5 DSM IV: Schizofrenie als kernsyndroom Even stilstaan bij SCHIZOFRENIE Kritiek op DSM IV Overzicht DSM 5 Schizofrenie (1) Epidemiologie:

Nadere informatie

Van somatoforme stoornissen naar somatisch symptoom stoornis

Van somatoforme stoornissen naar somatisch symptoom stoornis Van somatoforme stoornissen naar somatisch symptoom stoornis Prof. dr. Sako Visser Universiteit van Amsterdam Pro Persona GGZ Het verdwijnen van hypochondrie En andere begrepen en onbegrepen verschillen

Nadere informatie

Zorginstituut Nederland heeft op 16 december 2014 het rapport De nieuwe DSM- 5, gevolgen voor het pakket vastgesteld.

Zorginstituut Nederland heeft op 16 december 2014 het rapport De nieuwe DSM- 5, gevolgen voor het pakket vastgesteld. > Retouradres Postbus 320, 1110 AH Diemen Aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Postbus 20350 2500 EJ 'S-GRAVENHAGE 0530.2014164247 Zorginstituut Nederland Pakket Eekholt 4 1112 XH Diemen

Nadere informatie

1.1 Ontwikkelingspsychopathologie Opbouw van het boek Hoofdstuk 1 in tien punten 25 Belangrijke begrippen 25

1.1 Ontwikkelingspsychopathologie Opbouw van het boek Hoofdstuk 1 in tien punten 25 Belangrijke begrippen 25 Inhoudsopgave 1 Introductie 17 1.1 Ontwikkelingspsychopathologie 17 1.2 Opbouw van het boek 20 1.3 Hoofdstuk 1 in tien punten 25 Belangrijke begrippen 25 2 Classificatie, diagnostiek en epidemiologie 27

Nadere informatie

BEKNOPT OVERZICHT VAN DE CRITERIA NEDERLANDSE VERTALING VAN DESK REFERENCE TO THE DIAGNOSTIC CRITERIA FROM DSM-5 AMERICAN PSYCHIATRIC ASSOCIATION

BEKNOPT OVERZICHT VAN DE CRITERIA NEDERLANDSE VERTALING VAN DESK REFERENCE TO THE DIAGNOSTIC CRITERIA FROM DSM-5 AMERICAN PSYCHIATRIC ASSOCIATION BEKNOPT OVERZICHT VAN DE CRITERIA NEDERLANDSE VERTALING VAN DESK REFERENCE TO THE DIAGNOSTIC CRITERIA FROM DSM-5 AMERICAN PSYCHIATRIC ASSOCIATION UITGEVERIJ BOOM AMSTERDAM 4 2014 American Psychiatric Association,

Nadere informatie

Zorginstituut Nederland heeft op 16 december 2014 het rapport De nieuwe DSM- 5, gevolgen voor het pakket vastgesteld.

Zorginstituut Nederland heeft op 16 december 2014 het rapport De nieuwe DSM- 5, gevolgen voor het pakket vastgesteld. > Retouradres Postbus 320, 1110 AH Diemen Aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Postbus 20350 2500 EJ 'S-GRAVENHAGE 0530.2014164247 Zorginstituut Nederland Pakket Eekholt 4 1112 XH Diemen

Nadere informatie

DSM 5 voor kinderen en jongeren

DSM 5 voor kinderen en jongeren DSM 5 voor kinderen en jongeren Inleiding Chaim Huyser, kinder- en jeugdpsychiater Geneesheer-directeur Referatencyclus DSM 5 voor de zomer Datum Onderwerp Door Tijd Dinsdag 24 maart 2015 Inleiding Chaim

Nadere informatie

Correcties DSM 5 : Beknopt overzicht van de criteria

Correcties DSM 5 : Beknopt overzicht van de criteria Correcties DSM 5 : Beknopt overzicht van de criteria Vierde oplage, juni 2016 In deze lijst zijn de belangrijkste wijzigingen opgenomen t.o.v. de derde oplage (juni 2015). Pagina Stoornis Derde oplage,

Nadere informatie

Paniekaanval als specificatie

Paniekaanval als specificatie DSM-IV-TR 1. Paniekstoornis met agorafobie 2. Paniekstoornis zonder agorafobie 3. Agorafobie zonder paniekstoornis in de voorgeschiedenis 4. Specifieke fobie 5. Sociale fobie 6. Obsessieve-compulsieve

Nadere informatie

BEKNOPT OVERZICHT VAN DE CRITERIA NEDERLANDSE VERTALING VAN DESK REFERENCE TO THE DIAGNOSTIC CRITERIA FROM DSM-5 AMERICAN PSYCHIATRIC ASSOCIATION

BEKNOPT OVERZICHT VAN DE CRITERIA NEDERLANDSE VERTALING VAN DESK REFERENCE TO THE DIAGNOSTIC CRITERIA FROM DSM-5 AMERICAN PSYCHIATRIC ASSOCIATION BEKNOPT OVERZICHT VAN DE CRITERIA NEDERLANDSE VERTALING VAN DESK REFERENCE TO THE DIAGNOSTIC CRITERIA FROM DSM-5 AMERICAN PSYCHIATRIC ASSOCIATION UITGEVERIJ BOOM AMSTERDAM 4 2014 American Psychiatric Association,

Nadere informatie

Correcties DSM 5 : Beknopt overzicht van de criteria

Correcties DSM 5 : Beknopt overzicht van de criteria Correcties DSM 5 : Beknopt overzicht van de criteria Vierde oplage, juni 2016 In deze lijst zijn de belangrijkste wijzigingen opgenomen t.o.v. de derde oplage (juni 2015). Pagina Stoornis Derde oplage,

Nadere informatie

Inhoud. 3 Theorieën over ontwikkeling 59

Inhoud. 3 Theorieën over ontwikkeling 59 Inhoud 1 Introductie 15 1.1 Ontwikkelingspsychopathologie 16 1.1.1 Vroeger en later 18 1.1.2 Een dynamisch gezichtspunt 18 1.1.3 Een uniek individu met unieke ervaringen 20 1.2 Opbouw van het boek 21 1.3

Nadere informatie

6 Forensische aspecten Aandachtspunten 134 Noten 134

6 Forensische aspecten Aandachtspunten 134 Noten 134 Inhoud Voorwoord Hoofdstuk 1 Psychiatrische stoornis en diagnostiek 13 1 Inleiding 13 2 Psychiatrische ziekte 13 3 De psychische functies 16 4 Doelen en onderdelen psychiatrische diagnostiek 17 5 Diagnose

Nadere informatie

Bijlage. Van ICD-9-CM-codes naar ICD-10-CM-codes

Bijlage. Van ICD-9-CM-codes naar ICD-10-CM-codes Bijlage Van ICD-9-CM-codes naar ICD-10-CM-codes De stoornissen staan in de volgorde waarin ze in de tekst voorkomen. * De eerste code is steeds de icd-9-cm-code, dan volgt een rechte streep ( ) en dan

Nadere informatie

Psychiatrische diagnostiek is veel meer dan een DSM-5-classificatieen. Michiel W. Hengeveld en Vos Beerthuis, psychiaters

Psychiatrische diagnostiek is veel meer dan een DSM-5-classificatieen. Michiel W. Hengeveld en Vos Beerthuis, psychiaters Psychiatrische diagnostiek is veel meer dan een DSM-5-classificatieen Michiel W. Hengeveld en Vos Beerthuis, psychiaters Richtlijn psychiatrische diagnostiek Ontwikkeltraject: maart 2013 maart 2015 Monodisciplinair

Nadere informatie

Je bent alleen maar verslaafd! Wim van Loon, Psychiater. 10 februari 2014

Je bent alleen maar verslaafd! Wim van Loon, Psychiater. 10 februari 2014 Je bent alleen maar verslaafd! Wim van Loon, Psychiater. 10 februari 2014 Comorbiditeit: Voorkomen van verschillende stoornissen bij 1 persoon. Dubbele diagnose: Verslaving (afhankelijkheid en misbruik

Nadere informatie

De PID-5 brengt het DSM-5 persoonlijkheidstrekkenmodel in kaart

De PID-5 brengt het DSM-5 persoonlijkheidstrekkenmodel in kaart DSM-5 whitepaper De PID-5 brengt het DSM-5 persoonlijkheidstrekkenmodel in kaart Prof. dr. Gina Rossi, Vakgroep Klinische en LEvensloopPsychologie (KLEP) aan de Vrije Universiteit Brussel De Personality

Nadere informatie

Landelijke dag VMDB 18 maart Ontwikkelen en implementeren van Zorgstandaarden

Landelijke dag VMDB 18 maart Ontwikkelen en implementeren van Zorgstandaarden Landelijke dag VMDB 18 maart 2017 Ontwikkelen en implementeren van Zorgstandaarden Bestuurlijk akkoord Netwerk Kwaliteitsontwikkeling Het Netwerk Het netwerk is een samenwerkingsverband waarin partijen

Nadere informatie

KWALITEITSONTWIKKELING GGZ

KWALITEITSONTWIKKELING GGZ KWALITEITSONTWIKKELING GGZ Kwalitatief goede zorg tegen aanvaardbare kosten Door Sebastiaan Baan Korte uitleg animatie: https://youtu.be/dl6n5hix2d Y 2 NETWERK KWALITEITSONTWIKKELING GGZ Landelijk Platform

Nadere informatie

Samenvatting Richtlijn

Samenvatting Richtlijn Samenvatting Richtlijn Aanpassingsstoornis bij patiënten met kanker Multidisciplinaire richtlijn ter ondersteuning van de dagelijkse praktijkvoering van zorgverleners, gericht op patiënten met kanker en/of

Nadere informatie

Stemmingsstoornissen. Van DSM-IV-TR naar DSM-5. Johan van Dijk, klinisch psycholoog-psychotherapeut Max Güldner, klinisch psycholoog-psychotherapeut

Stemmingsstoornissen. Van DSM-IV-TR naar DSM-5. Johan van Dijk, klinisch psycholoog-psychotherapeut Max Güldner, klinisch psycholoog-psychotherapeut Stemmingsstoornissen Van DSM-IV-TR naar DSM-5 Johan van Dijk, klinisch psycholoog-psychotherapeut Max Güldner, klinisch psycholoog-psychotherapeut Inhoud Veranderingen in de DSM-5 Nieuwe classificaties

Nadere informatie

Generalistische Basis GGZ en Specialistische GGZ

Generalistische Basis GGZ en Specialistische GGZ Generalistische Basis GGZ en Specialistische GGZ Informatie voor huisartsen Organisatie voor geestelijke gezondheidszorg GGZ Rivierduinen biedt vele vormen van geestelijke gezondheidszorg voor alle leeftijden;

Nadere informatie

SAMENVATTING... 3 1 INLEIDING...

SAMENVATTING... 3 1 INLEIDING... 2014131952 Consultatiedocument DSM-5, gevolgen voor het pakket. Inhoudsopgave SAMENVATTING... 3 1 INLEIDING... 6 1.1 VERZOEK VWS... 6 1.2 WELKE VRAGEN BEANTWOORDEN WE IN DIT RAPPORT?... 6 1.3 AANPAK...

Nadere informatie

ECTS- FICHE. Campus Blairon Turnhout Via secretariaat en/of website

ECTS- FICHE. Campus Blairon Turnhout Via secretariaat en/of website HBO5 Orthopedagogie ECTS- FICHE ECTS-Fiche Psychopathologie Code: Psychopathologie Cluster: 3 Academiejaar: 2016-2017 Studietijd: 40 lestijden Deliberatie: Mogelijk Vrijstelling: mogelijk Onderwijstaal:

Nadere informatie

De verstandelijke beperking (verstandelijke-ontwikkelingsstoornis)

De verstandelijke beperking (verstandelijke-ontwikkelingsstoornis) whitepaper De verstandelijke beperking (verstandelijke-ontwikkelingsstoornis) in de DSM-5 Yaron Kaldenbach De classificatie van een verstandelijke beperking is in de vijfde editie van het Handboek voor

Nadere informatie

DIFFERENTIËLE DIAGNOSTIEK

DIFFERENTIËLE DIAGNOSTIEK MICHAEL B. FIRST DIFFERENTIËLE DIAGNOSTIEK AMERICAN PSYCHIATRIC ASSOCIATION UITGEVERIJ BOOM AMSTERDAM 4 2015 American Psychiatric Publishing, p /a Uitgeverij Boom, Amsterdam Behoudens de in of krachtens

Nadere informatie

BELEIDSREGEL CV-6300-4.0.1.-2

BELEIDSREGEL CV-6300-4.0.1.-2 BELEIDSREGEL Tarief en prestatiebeschrijvingen voor eerstelijns psychologische zorg 1. Algemeen a. Deze beleidsregel is van toepassing op zorgaanbieders die eerstelijns psychologische zorg leveren, welke

Nadere informatie

Belangrijkste wijzigingen van DSM-IV naar DSM-5

Belangrijkste wijzigingen van DSM-IV naar DSM-5 Belangrijkste wijzigingen van DSM-IV naar DSM-5 De wijzigingen in de classificatiecriteria en teksten van de DSM-5 worden in dit artikel beschreven in de volgorde waarin zij in de DSM-5 voorkomen. Deze

Nadere informatie

Persoonlijkheidsstoornissen Oude wijn, oude zakken? Geert Lefevere klinisch psycholoog

Persoonlijkheidsstoornissen Oude wijn, oude zakken? Geert Lefevere klinisch psycholoog DSM-5 Persoonlijkheidsstoornissen Oude wijn, oude zakken? Geert Lefevere klinisch psycholoog AZ Sint-Jan Brugge AV 28-11-2014 Is er nieuws? Nee DSM-5 = DSM-IV: definitie A. duurzaam patroon van innerlijke

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Op grond van klinische ervaring en wetenschappelijk onderzoek, is bekend dat het gezamenlijk voorkomen van een pervasieve ontwikkelingsstoornis en een verstandelijke beperking tot veel bijkomende

Nadere informatie

Inhoud. Woord vooraf. Wat is psychiatrie? Psychiatrische ziekteleer. Hoofdstuk 1 Psychopathologie Michiel Hengeveld en Anton van Balkom

Inhoud. Woord vooraf. Wat is psychiatrie? Psychiatrische ziekteleer. Hoofdstuk 1 Psychopathologie Michiel Hengeveld en Anton van Balkom Inhoud Woord vooraf Wat is psychiatrie? DEEL I Psychiatrische ziekteleer Hoofdstuk 1 Psychopathologie Michiel Hengeveld en Anton van Balkom Hoofdstuk 2 Diagnostiek en classificatie Michiel Hengeveld en

Nadere informatie

Zorginstituut Nederland Mw. mr. M.E. Kroes. Utrecht, 12 november 2014

Zorginstituut Nederland Mw. mr. M.E. Kroes. Utrecht, 12 november 2014 Zorginstituut Nederland Mw. mr. M.E. Kroes Utrecht, 12 november 2014 Kenmerk: AB/jvg/2197/14 Betreft: consultatiedocument over de Gevolgen van de DSM-5 voor de te verzekeren GGZ Geachte mevrouw Kroes,

Nadere informatie

Vergoeding bij niet gecontracteerde zorgverleners GGZ 2013

Vergoeding bij niet gecontracteerde zorgverleners GGZ 2013 Vergoeding bij niet gecontracteerde zorgverleners GGZ 2013 Prestatiecode 000 Geen behandeling bij 24-uursverblijf - Indirecte tijd 002 Indirect - vanaf 0 tot en met 49 minuten 25,30 003 Indirect - vanaf

Nadere informatie

ADDENDUM 2 bij HAND-OUTS I

ADDENDUM 2 bij HAND-OUTS I ADDENDUM 2 bij HAND-OUTS I BABYLONISCHE SPRAAKVERWARRING? EENHEID van TAAL! WELKE TAAL / TERMINOLOGIE? ICD Al heel lang behoefte aan gestructureerd vastleggen van gegevens: ca. 1880: ICD, International

Nadere informatie

MIDDELENGERELATEERDE en VERSLAVINGSSTOORNISSEN. Dr. Marie-Catherine Monté en Dr. Marieke Waignein

MIDDELENGERELATEERDE en VERSLAVINGSSTOORNISSEN. Dr. Marie-Catherine Monté en Dr. Marieke Waignein MIDDELENGERELATEERDE en VERSLAVINGSSTOORNISSEN Dr. Marie-Catherine Monté en Dr. Marieke Waignein 28 november 2014 Middelengerelateerde problematiek 1. Algemeen A. Middelengebruik in België B. Gevolgen:

Nadere informatie

Persoonlijkheidsstoornissen bij ouderen: Meten en weten. Prof. Dr. Bas van Alphen

Persoonlijkheidsstoornissen bij ouderen: Meten en weten. Prof. Dr. Bas van Alphen Persoonlijkheidsstoornissen bij ouderen: Meten en weten Prof. Dr. Bas van Alphen Inhoud Temporele stabiliteit Leeftijdsneutraliteit DSM-5 Behandelperspectief Klinische implicaties Casuïstiek Uitgangspunten!

Nadere informatie

DSM-5. Belangrijkste wijzigingen van DSM-IV naar DSM-5. whitepaper

DSM-5. Belangrijkste wijzigingen van DSM-IV naar DSM-5. whitepaper DSM-5 whitepaper Belangrijkste wijzigingen van DSM-IV naar DSM-5 Belangrijkste wijzigingen van DSM-IV naar DSM-5 De wijzigingen in de classificatiecriteria en teksten van de DSM-5 worden in dit artikel

Nadere informatie

Grensoverschrijdend gedrag. Les 2: inleiding in de psychopathologie

Grensoverschrijdend gedrag. Les 2: inleiding in de psychopathologie Grensoverschrijdend gedrag Les 2: inleiding in de psychopathologie Programma Psychopathologie; wat is het? Algemene functionele psychopathologie DSM Psychopathologie = Een onderdeel van de psychiatrie

Nadere informatie

Bijlage. Van ICD-9-CM-codes naar ICD-10-CM-codes (alfabetisch)

Bijlage. Van ICD-9-CM-codes naar ICD-10-CM-codes (alfabetisch) Bijlage Van ICD-9-CM-codes naar ICD-10-CM-codes (alfabetisch) De stoornissen staan hier in alfabetische volgorde, en niet in de volgorde waarin ze in Psychiatrische diagnostiek aan bod komen. * De eerste

Nadere informatie

BELEIDSREGEL CV-6300-4.0.1.-3

BELEIDSREGEL CV-6300-4.0.1.-3 BELEIDSREGEL Tarief en prestatiebeschrijvingen voor eerstelijns psychologische zorg Gelet op het bepaalde in artikel 57 van de Wet marktordening gezondheidszorg (Wmg) heeft de NZa besloten de volgende

Nadere informatie

42 de psycholoog / mei 2014 de dsm is geen zorgbepalend instrument malou van hintum

42 de psycholoog / mei 2014 de dsm is geen zorgbepalend instrument malou van hintum 42 de psycholoog / mei 2014 malou van hintum foto s: herman wouters de psycholoog / mei 2014 43 interview met michiel hengeveld de dsm is geen zorgbepalend instrument Tijdens het voorjaarscongres van de

Nadere informatie

Inhoud. H.E. van der Horst. T.C. olde Hartman en P.L.B.J. Lucassen. A.H. Blankenstein. H. Woutersen-Koch

Inhoud. H.E. van der Horst. T.C. olde Hartman en P.L.B.J. Lucassen. A.H. Blankenstein. H. Woutersen-Koch VII 1 Inleiding SOLK in de huisartsenpraktijk: begrippen en epidemiologie... 1 H.E. van der Horst 1.1 Wat is SOLK?... 2 1.2 Andere (veel)gebruikte termen.... 3 1.3 Relatie tussen SOLK en somatisatie....

Nadere informatie

2 Classificatie, diagnostiek en epidemiologie 35

2 Classificatie, diagnostiek en epidemiologie 35 Inhoudsopgave Overzicht van figuren, kaders en tabellen 17 1 Introductie 23 1.1 Wat is ontwikkelingspsychopathologie? 24 1.1.1 Vroeger en nu 25 1.1.2 Een dynamisch gezichtspunt 26 1.1.3 Een uniek individu

Nadere informatie

De beste zorg voor psychische en verslavingsproblemen

De beste zorg voor psychische en verslavingsproblemen De beste zorg voor psychische en verslavingsproblemen 3 Parnassia Groep is specialist in geestelijke gezondheid Psychische klachten, een psychische stoornis of ziekte: ze kunnen iedereen treffen en ernstig

Nadere informatie

Op naar DSM 5. Mariken van Onna Klinisch psycholoog-psychotherapeut Supervisor VGCt Karakter Nijmegen Universitair Centrum Kinder- en jeugdpsychiatrie

Op naar DSM 5. Mariken van Onna Klinisch psycholoog-psychotherapeut Supervisor VGCt Karakter Nijmegen Universitair Centrum Kinder- en jeugdpsychiatrie Op naar DSM 5 Mariken van Onna Klinisch psycholoog-psychotherapeut Supervisor VGCt Karakter Nijmegen Universitair Centrum Kinder- en jeugdpsychiatrie Nieuwe (wetenschappelijke) ontwikkelingen Meer kennis

Nadere informatie

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5 SAMENVATTING 117 Pas kortgeleden is aangetoond dat ADHD niet uitdooft, maar ook bij ouderen voorkomt en nadelige gevolgen kan hebben voor de patiënt en zijn omgeving. Er is echter weinig bekend over de

Nadere informatie

Veranderingen in de DSM-V stemmingsstoornissen. R.A. van Elmpt AIOS psychiatrie

Veranderingen in de DSM-V stemmingsstoornissen. R.A. van Elmpt AIOS psychiatrie Veranderingen in de DSM-V stemmingsstoornissen R.A. van Elmpt AIOS psychiatrie 2 DSM-5-classificatie Bipolaire stoornissen Depressieve stoornissen Bipolaire-I-stoornis Bipolaire-II-stoornis Cyclothyme

Nadere informatie

DSM 5 Nascholing d.d Obsessieve-compulsieve en verwante stoornissen Eetstoornissen. Santoucha Setroikromo AIOS, LUMC

DSM 5 Nascholing d.d Obsessieve-compulsieve en verwante stoornissen Eetstoornissen. Santoucha Setroikromo AIOS, LUMC DSM 5 Nascholing d.d. 20-09-2016 Obsessieve-compulsieve en verwante stoornissen Eetstoornissen Santoucha Setroikromo AIOS, LUMC Casus Waarschuwing! Bevat schokkende beelden! https://www.youtube.com/watch?v=xy7m4kzyr4q

Nadere informatie

Ben je voor of tegen?

Ben je voor of tegen? Waar zijn we met de DSM 5 Waar zijn we met de DSM 5 Ben je voor of ben je tegen Ben je voor of tegen (potentiële) Belangenverstrengeling Geen / Zie hieronder Prof dr Bert van Hemert, psyhiater Afdeling

Nadere informatie

P R O J U S T I T I A

P R O J U S T I T I A Psychiatrisch onderzoek P R O J U S T I T I A betreffende de heer/mevrouw Voornamen TUSSENVOEGSEL(S) ACHTERNAAM geboren : dag maand jaar te : plaats, land verblijvend : forensisch psychiatrische instelling

Nadere informatie

Angst en depressie in de huisartspraktijk: signaleren van risicogroepen. Peter F M Verhaak NIVEL

Angst en depressie in de huisartspraktijk: signaleren van risicogroepen. Peter F M Verhaak NIVEL Angst en depressie in de huisartspraktijk: signaleren van risicogroepen Peter F M Verhaak NIVEL 12-maands prevalentie stemmings-, angst- en middelenstoornis 250 200 N/1000 patiënten 150 100 50 Depressie

Nadere informatie

psychiatrische diagnostiek

psychiatrische diagnostiek psychiatrische diagnostiek de essentie Allen Frances UITGEVERIJ NIEUWEZIJDS Oorspronkelijke titel: Essentials of Psychiatric Diagnosis: Responding tot the Challenge of dsm-5 (Revised Edition). New York:

Nadere informatie

ECTS- FICHE. Hoofdvestiging centrum CVO Horito/Campus Blairon Turnhout Via secretariaat en/of website

ECTS- FICHE. Hoofdvestiging centrum CVO Horito/Campus Blairon Turnhout Via secretariaat en/of website HBO5 Orthopedagogie ECTS- FICHE ECTS-Fiche Psychopathologie Code: Psychopathologie Cluster: 3 Academiejaar: 2015-2016 Studietijd: 40 lestijden Deliberatie: mogelijk Vrijstelling: mogelijk Onderwijstaal:

Nadere informatie

Coaching, Counseling & DSM

Coaching, Counseling & DSM Coaching, Counseling & DSM Ron van Deth - Overgang van DSM-IV naar DSM-5 - Wat kan/moet ik als coach/counselor met de DSM? Valkuilen coach/counselor Gaan diagnosticeren Iemand met een psychische stoornis

Nadere informatie

Lentecongres Vlaamse vereniging voor Psychiatrie

Lentecongres Vlaamse vereniging voor Psychiatrie Lentecongres Vlaamse vereniging voor Psychiatrie Henk Mathijssen 17 maart 2017 Voorstellen Diagnose bipolair 2 in 2014 Actief als vrijwilliger bij de VMDB Meegewerkt aan de zorgstandaard bipolaire stoornissen

Nadere informatie

Deelprestaties behandeling Bijzondere productgroepen Diagnostiek

Deelprestaties behandeling Bijzondere productgroepen Diagnostiek BIJLAGE 1: Diagnose behandeling combinaties (dbc s) 7 van 15 Deelprestaties behandeling Bijzondere productgroepen Diagnostiek 007 Diagnostiek - vanaf 0 tot en met 99 minuten 194,90 008 Diagnostiek - vanaf

Nadere informatie

Woord vooraf Opbouw van deze studie

Woord vooraf Opbouw van deze studie Woord vooraf Opbouw van deze studie XIII XVI DEEL I: PROBLEEMSTELLING 1 HOOFDSTUK I ONTWIKKELING EN STAGNATIE IN DE PSYCHIATRIE 2 Inleiding 2 1. 1 Psychiatrie en geestelijke gezondheidszorg - stand van

Nadere informatie

V&VN VS oncologie 24 maart 2016 DEPRESSIE? OF? Klinisch redeneren met een oncologische casus Marieke van Piere VS GGZ Alrijne Leiden

V&VN VS oncologie 24 maart 2016 DEPRESSIE? OF? Klinisch redeneren met een oncologische casus Marieke van Piere VS GGZ Alrijne Leiden V&VN VS oncologie 24 maart 2016 DEPRESSIE? OF? Klinisch redeneren met een oncologische casus Marieke van Piere VS GGZ Alrijne Leiden LEERDOELEN De deelnemer is in staat: onderscheid te maken tussen somberheid

Nadere informatie

Onverklaard maakt onbemind. 8 februari 2011 Utrecht

Onverklaard maakt onbemind. 8 februari 2011 Utrecht Psychiatrisch Consultatieve Dienst SLAZ/VUmc Onverklaard maakt onbemind Prof.dr.Adriaan Honig 8 februari 2011 Utrecht Onverklaard maakt onbemind AGENDA Wat verstaan we onder somatisch onvoldoende verklaarde

Nadere informatie

ABRAHAM M. NUSSBAUM WERKEN MET DE PRAKTIJKGIDS AMERICAN PSYCHIATRIC ASSOCIATION UITGEVERIJ BOOM AMSTERDAM

ABRAHAM M. NUSSBAUM WERKEN MET DE PRAKTIJKGIDS AMERICAN PSYCHIATRIC ASSOCIATION UITGEVERIJ BOOM AMSTERDAM ABRAHAM M. NUSSBAUM WERKEN MET DE PRAKTIJKGIDS AMERICAN PSYCHIATRIC ASSOCIATION UITGEVERIJ BOOM AMSTERDAM Inhoud Voorwoord 9 Deel I 1 Een inleiding tot het diagnostisch onderzoek 15 2 Vorming van een therapeutische

Nadere informatie

1 Wat is psychiatrie?

1 Wat is psychiatrie? 1 Wat is psychiatrie? KINDERPSYCHIATRIE: INLEIDING Psychiatrie MEDISCH MODEL Vakjesdenken (categoriaal) pathologiserend biologisch deterministisch medicatiegericht opnamegericht Psychologie MENSELIJK GEDRAG

Nadere informatie

Factsheet. DSM-5 in de dbc-systematiek

Factsheet. DSM-5 in de dbc-systematiek Factsheet DSM-5 in de dbc-systematiek Versie 1.1, 11 oktober 2016 1. Waarom DSM-5? Vanaf 1 januari 2017 classificeren we binnen de dbc-systematiek voor de ggz en forensische zorg met het diagnoseclassificatiesysteem

Nadere informatie

Generalistische Basis GGZ

Generalistische Basis GGZ Generalistische Basis GGZ Code Omschrijving Maximale vergoeding TOTAAL 180001 Generalistische Basis GGZ Kort (BK) 418,10 180002 Generalistische Basis GGZ Middel (BM) 712,39 180003 Generalistische Basis

Nadere informatie

Depressief syndroom Persoonlijke Psychiatrie,

Depressief syndroom Persoonlijke Psychiatrie, Depressief syndroom Persoonlijke Psychiatrie, 21-6-2017 Jan Spijker, psychiater, hoogleraar Chronische Depressie, Radboud Universiteit Nijmegen hoofd programma depressie Pro Persona, Nijmegen Indeling

Nadere informatie

Met elkaar in gesprek over kwaliteitsverbetering en hoogspecialistische ggz. Door Ralph Kupka en Sebastiaan Baan

Met elkaar in gesprek over kwaliteitsverbetering en hoogspecialistische ggz. Door Ralph Kupka en Sebastiaan Baan Met elkaar in gesprek over kwaliteitsverbetering en hoogspecialistische ggz Door Ralph Kupka en Sebastiaan Baan Netwerk Kwaliteitsontwikkeling GGZ Sebastiaan Baan Netwerk LPGGz NIP NVvP Nederlands Huisartsen

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/19052 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Manti, Eirini Title: From Categories to dimensions to evaluations : assessment

Nadere informatie

Our brains are not logical computers, but feeling machines that think.

Our brains are not logical computers, but feeling machines that think. Drs. Fernando Cunha (Child Support Europe) Ontwikkelingspsycholoog Gezondheidspsycholoog (BIG) Kinder- en Jeugdpsycholoog (NIP) Onderwijsspecialist http://www.child-support-europe.com In dienst van kinderen,

Nadere informatie

Wijzigingen Nevid, Psychiatrie, een inleiding, 9e editie ten opzichte van de vorige (8 e ) editie

Wijzigingen Nevid, Psychiatrie, een inleiding, 9e editie ten opzichte van de vorige (8 e ) editie Wijzigingen Nevid, Psychiatrie, een inleiding, 9e editie ten opzichte van de vorige (8 e ) editie Algemeen Door de gewijzigde classificatie van psychische stoornissen in de DSM-5 heeft ook de volgorde

Nadere informatie

CVS : forensisch psychiatrische overwegingen

CVS : forensisch psychiatrische overwegingen CVS : forensisch psychiatrische overwegingen ZOL Genk 17 Februari 2011 Prof Dr Dillen Chris Forensisch Psychiater Vrije Universiteit Brussel, Faculteit Recht - Criminologie Porseleinwinkel Etiologie Chronisch

Nadere informatie

KWALITEITSONTWIKKELING GGZ

KWALITEITSONTWIKKELING GGZ KWALITEITSONTWIKKELING GGZ Kwalitatief goede zorg tegen aanvaardbare kosten Door Sebastiaan Baan Korte uitleg animatie: https://youtu.be/dl6n5hix2dy 2 NETWERK KWALITEITSONTWIKKELING GGZ Landelijk Platform

Nadere informatie

KNETTERGEK WORD JE ER VAN! DE SOMATISERENDE PATIENT

KNETTERGEK WORD JE ER VAN! DE SOMATISERENDE PATIENT KNETTERGEK WORD JE ER VAN! DE SOMATISERENDE PATIENT Antoinette Busch, klinisch psycholoog/ psychotherapeut 31 januari 2017 Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst

Nadere informatie

DISRUPTIEVE GEDRAGSSTOORNISSEN

DISRUPTIEVE GEDRAGSSTOORNISSEN DISRUPTIEVE GEDRAGSSTOORNISSEN Beheersing van emoties en gedrag Rechten van anderen Conflict met maatschappelijke normen en waarden Indeling Gedragsstoornissen in DSM 5 Oppositioneel-Opstandige Stoornis

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20183 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20183 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/20183 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Rooden, Stephanie Maria van Title: Clinical patterns in Parkinson s disease Date:

Nadere informatie

Middelgerelateerde en verslavingsstoornissen

Middelgerelateerde en verslavingsstoornissen Middelgerelateerde en verslavingsstoornissen Van DSM-IV naar DSM-5 Sietske Dellbrügge JACQUELINE HOVENS Denken over verslaving Moreel model Heropvoedingskampen Farmacologisch model Drankbestrijding Symptomatisch

Nadere informatie

Peer review Het elektronisch Kinesitherapeutisch dossier

Peer review Het elektronisch Kinesitherapeutisch dossier Peer review Het elektronisch Kinesitherapeutisch dossier Inleiding Waarom een dossier? Efficiëntie in het werk en communicatie dankzij informatisering en automatisering Hulp bij het nemen van beslissingen

Nadere informatie

Internationale classificatie van het menselijk functioneren of ICF- CY 1

Internationale classificatie van het menselijk functioneren of ICF- CY 1 Internationale classificatie van het menselijk functioneren of ICF- CY 1 ICF 2 staat voor International Classification of Functioning, Disability and Health en is een classificatiesysteem van de Wereldgezondheidsorganisatie.

Nadere informatie

Inleiding in de Jeugd-GGZ

Inleiding in de Jeugd-GGZ Inleiding in de Jeugd-GGZ Werkbijeenkomst Jeugd-GGZ Bertine Lahuis, voorzitter BOJOG Ede, 31 mei 2013 Wat is kinder- en jeugdpsychiatrie? Onderdeel van de reguliere gezondheidszorg (ZvW en klein deel AWBZ).

Nadere informatie

Door dwang gegijzeld. (Laat-begin) obsessieve-compulsieve stoornis bij Ouderen. Roos C. van der Mast

Door dwang gegijzeld. (Laat-begin) obsessieve-compulsieve stoornis bij Ouderen. Roos C. van der Mast Door dwang gegijzeld (Laat-begin) obsessieve-compulsieve stoornis bij Ouderen Roos C. van der Mast OCS bij ouderen De obsessieve-compulsieve stoornis is een persisterende en stabiele diagnose die zelden

Nadere informatie