Welk effect heeft sociale vergelijking op de teamcohesie?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Welk effect heeft sociale vergelijking op de teamcohesie?"

Transcriptie

1 SPORTpsychologie De hockeymannen hebben het niet gered op de Olympisch Spelen in Peking. Ze gingen voor goud, maar kwamen zonder medaille thuis. Achteraf kwamen de onderlinge verwijten. De ouderen zeiden dat het aan de jongeren lag, de jongeren verweten het de ouderen en weer anderen zeiden dat de kloof tussen jong en oud te groot was. Spelers vergeleken zichzelf met hun teamgenoten en hingen daar een (meestal negatief) oordeel aan. In dit artikel wordt ingegaan op de invloed van verschillende vormen van sociale vergelijking op de cohesie in een team. Welk effect heeft sociale vergelijking op de teamcohesie? Afke van de Wouw In de sport wordt sociale vergelijking (vergelijking met anderen) vaak toegepast. Competitie speelt bij veel sporten een grote rol en is op zichzelf een vorm van sociale vergelijking. De prestaties van de ene sporter worden vergeleken met die van andere sporters om te beoordelen wie er heeft gewonnen. Volgens de sociale vergelijkingstheorie zijn mensen minder geneigd zich met anderen te vergelijken, indien er objectieve informatie over hun functioneren voorhanden is, zoals eindtijden, scores en uitslagen. 2 Subjectieve informatie geeft namelijk minder stabiele en accurate informatie over henzelf. Toch is sociale vergelijking wel degelijk ook aanwezig in de meetbare sporten, omdat de prestaties pas waarde krijgen indien ze gerelateerd worden aan andere prestaties. 11 De 10 km schaatsen in 20 minuten op een WK is een slechte prestatie. Wordt deze tijd echter gereden bij de plaatselijke ijsclub dan kan het de eerste plaats opleveren en is het dus een goede prestatie. Een ander voorbeeld is het volgende citaat van Ronald de Boer over zijn overgang van Twente naar Ajax: Ik wil niet zeggen dat ik me een ster voel, want dat ben ik ook helemaal niet. Maar het maakt zeker verschil of je ernaast bungelt of als belangrijke speler wordt teruggehaald. Maar de positie die ik hier heb is niet zo hoog als bij Twente. Daar was ik toch wel een beetje de man. Dat ben ik hier niet. (Sportclub, 3 maart 1993) Cohesie In teamsporten als voetbal, basketbal en hockey speelt cohesie een belangrijke rol. Cohesie, samenhang binnen de groep, is een toestand waarin de groepsleden samenwerken, elkaar betrekken bij de uitvoering van de taak en elkaar ondersteunen. Cohesie als onderlinge aantrekkings kracht (of groepshechtheid, of groepsgevoel, of solidariteitsgevoel) is dus te beschouwen als de lijm of het cement in de groep. 7 Bij teamsporten zijn de groepsleden tijdens de uitvoering van de taak steeds geheel van elkaar afhankelijk. In 22 Sportgericht nr. 6 / 2008 jaargang 62

2 alle omstandigheden beïnvloeden ze elkaar en moeten ze bij de eigen taakuitvoering rekening houden met de taakuitvoering van anderen. Cohesie is bij deze takken van sport doorslaggevend, omdat men alleen in wederzijdse aanpassing tot optimale prestaties kan komen. 1 In diezelfde teamsporten is de omgeving veranderlijk en onvoorspelbaar. Hierdoor zijn de sporters onzeker over hun vaardigheden en prestaties, waardoor ze meer geneigd zijn om sociaal te vergelijken 11. Zowel cohesie als sociale vergelijking spelen dus een belangrijke rol in veel teamsporten. Maar beïnvloeden zij elkaar ook? En zo ja, hoe? Sociale vergelijking in groepen Teamsporters maken deel uit van een groep. Leden van groepen kunnen zowel inter-groep (met andere groepen, bijvoorbeeld de tegenstander) als intragroep (met teamgenoten) sociaal vergelijken. Team spelers hebben tegelijkertijd gezamenlijke en concurrerende doelen. In een wedstrijd kan een gezamenlijk doel zijn het winnen van die wedstrijd en een concurrerend doel een basisplaats bemachtigen of behouden. 11 Het doel van de groep is van invloed op het soort sociale vergelijking. 8 In een onderzoek naar 10- en 11-jarige jongens in een Amerikaans zomerkamp werden twee concurrerende groepen gevormd door uitslagen van onderlinge wedstrijden te manipuleren. De eenmaal opgewekte gevoelens binnen en tussen de groepen bleken vervolgens bestand tegen allerlei pogingen van de onderzoekers om samenwerking tussen de beide subgroepen tot stand te brengen. Er was een intergroep vergelijking ontstaan. Uiteindelijk bleek een superordinate goal wel tot samenwerking te leiden. Dit overheersende, gezamenlijke doel ontstond, doordat er op het kampterrein een nijpend gebrek aan water was. Het aanvullen van het water werd een overheersend, gezamenlijk doel en de intergroep vergelijking verdween. Niet alleen het hebben van bepaalde doelen is van invloed op de sociale vergelijking, ook het uiteindelijk bereiken van doelstellingen. Bij het bereiken van een gezamenlijk doel, dat een team en een coach gezamenlijk hebben geformuleerd en gezamenlijk wilden bereiken, zullen sommige teamleden zich gelijk weer nieuwe en hogere doelen voorstellen. Het stellen van nieuwe en hogere doelen zou vergeleken kunnen worden met opwaarts vergelijken, daar doelen altijd direct of indirect gerelateerd zijn aan betere prestaties en/of vaardigheden van anderen. Voor sommige andere teamleden kan dit opwaarts vergelijken stimulerend zijn ( zo goed kan ik ook gaan presteren ), voor anderen is het mogelijk bedreigend ( zo goed kan ik nooit worden ). Door het bereiken van een doel, ofwel behalen van succes, zouden er dus subgroepen kunnen gaan ontstaan in het team. De succesvolle groep draagt, in het bereiken van het groepsdoel, de kiem bij zich voor het uiteenvallen van de groep. 7 Het is aan de coach dit verschijnsel tijdig te signaleren en de doelstellingen na het behalen van successen zodanig te formuleren of aan te passen, dat zoveel mogelijk teamleden de doelen als stimulerend blijven beschouwen. Eigenwaarde Sporters met een groot gevoel van eigenwaarde zijn meer geneigd naar hun maximale mogelijk heden te presteren. 6 Daarentegen presteren sporters met weinig gevoel van eigenwaarde meestal beneden hun kunnen. Veel zelfvertrouwen schijnt dus noodzakelijk te zijn voor optimale prestaties. Het persoonlijke zelfvertrouwen kan worden vergroot door neerwaarts intergroep te vergelijken. 5 Om de eigenwaarde die ze hebben te behouden zijn groepsleden met een lage eigenwaarde dan ook eerder geneigd neerwaarts intergroep te vergelijken dan groepsleden met een hoge eigenwaarde. Een groepslid kan zowel vertrouwen hebben in de groep ( collective self-esteem ) als in zichzelf (zelfvertrouwen). Deze twee soorten zelfvertrouwen zijn gescheiden. Of een groepslid meer geneigd is het collective self-esteem danwel het zelfvertrouwen te bevorderen, hangt af van welk vertrouwen het grootst is. Omdat mensen geneigd zijn strategieën te kiezen die hun zelfconcept bevestigen of verbeteren, zal het grootste vertrouwen meer bevorderd Sportgericht nr. 6 / 2008 jaargang 62 23

3 worden. Een student met een geringe eigenwaarde zal eerder geneigd zijn op te scheppen over de resultaten van zijn schoolvoetbalteam dan over zijn/ haar eigen (sport)prestaties. Een student met een hoge eigenwaarde zal juist wel geneigd zijn op te scheppen over zijn eigen prestaties. Groepsleden met een hoog collective self-esteem beoordelen hun eigen groep positiever dan andere groepen, vooral wanneer hun eigen groep bedreigd wordt. Ze gaan dus neerwaarts intergroep vergelijken. Positieve resultaten van de eigen groep worden dan toegeschreven aan de goede eigenschappen van de eigen groep. Slechte resultaten worden meer toegeschreven aan externe factoren. 5 Tot slot kan nog over sociale vergelijking vermeld worden, dat een individu meer intragroep zal gaan vergelijken als hij zich meer met de groep kan identificeren. The stronger the individual s identification with the group, the more salient the group will become and the more likely the individual will be to make intragroup comparison. 4 Een individu is meer geneigd zich met een groep te identificeren als hij of zij al lang deel uit maakt van die groep, een hoge status heeft binnen de groep, intensief en frequent communiceert met andere groepsleden afhankelijk is van de andere groepsleden om belangrijke prestaties te behalen en zowel door de groepsleden zelf als door buitenstaanders gezien wordt als een lid van die groep. Sportteam cohesie Cohesie binnen het sportteam blijkt vooral een gevolg te zijn van teamprestatie. Als er eenmaal successen komen, groeit de samenhang in de groep vanzelf. Een bewezen manier om tot cohesie te komen is dan ook het leveren van goede teamprestaties: succes leidt dan vanzelf tot cohesie. 7 Effecten van sportteam cohesie zijn volgens Carron 1 : verbeterde taakuitvoering, waaronder het met meer inzet nastreven van doelen die de groep zich gesteld heeft; stabiliteit in de groep, waaronder sterkere trouw/loyaliteit, verminder de afwezigheid en grotere weerstand tegen verdeeldheid in de groep; verbeterde interactie en communicatie binnen de groep; groepsprocessen van de eigen groep overdreven positief beoordelen en die van buiten (van andere groepen) overdreven negatief evalueren. De weerstand tegen het uiteenvallen van de groep dient hierbij onderstreept te worden, daar de groep intern veelal hechter wordt, om daarmee sterker als eenheid naar buiten te kunnen (op) treden tegen de externe concurrent/ vijand. Op individueel niveau leidt cohesie tot grotere tevredenheid met het prestatiegericht bezig zijn en tot een stabielere groepsorganisatie en structuur. Door dit laatste bestaat er meer duidelijkheid over eigen en andermans functie binnen de (groeps-) organisatie. Dit leidt tot rust en ruimte om zich bezig te kunnen houden met de primaire taak binnen de organisatie. 10 Het voorop stellen van het individueel belang doet feitelijk direct afbreuk aan de groepscohesie. Als de groepsleden verdeeld raken en in subgroepen uiteenvallen wordt veelal direct de effectiviteit van de groep schade toegebracht. 7 Sociale vergelijking en cohesie Uit het voorgaande bleek dat neerwaartse intergroep vergelijking bijdraagt tot een groter zelfvertrouwen van sporters. Een groter zelfvertrouwen leidt bij sporters tot betere prestaties. Betere prestaties leiden op hun beurt tot een vermeerdering van de teamcohesie. Op basis van deze gegevens zou er geconcludeerd kunnen worden, dat neerwaartse intergroep vergelijking leidt tot meer cohesie. Ook bleek dat een individu zich meer met de leden van zijn eigen groep gaat vergelijken als hij zich meer met de groep kan identificeren. De factoren die van invloed zijn op de identificatie met een groep komen sterk overeen met de eerder genoemde kenmerken van cohesie. Het zou daarom ook omgedraaid kunnen worden: cohesie leidt tot meer identificatie van een persoon met de groep, waardoor deze persoon meer intragroep gaat vergelijken. Verder bleek meer cohesie in een team o.a. te leiden tot het overdreven positief beoordelen van de eigen groep en het overdreven negatief beoordelen van andere groepen. Er is hier sprake van intergroep neerwaartse vergelijking, daar de eigen groep als (overdreven) positief beschouwd wordt. Cohesie leidt met andere woorden tot een neerwaartse intergroep vergelijking. 24 Sportgericht nr. 6 / 2008 jaargang 62

4 Conclusie: de wederzijdse beïnvloeding van neerwaartse vergelijking en cohesie kunnen op basis van het bovenstaande beschouwd worden als een zichzelf versterkend proces. Weerstand tegen uiteenvallen Een ander effect van cohesie is dat er binnen de groep een grotere weerstand ontstaat tegen het uiteenvallen van de groep. 1 De groep wordt dan intern veelal hechter om daarmee sterker als eenheid naar buiten te kunnen treden tegen de externe concurrent. Dit sterker als eenheid naar buiten treden zou het intergroep neerwaarts vergelijken kunnen stimuleren. Op individueel niveau werd duidelijk, dat cohesie o.a. leidt tot meer duidelijkheid over eigen en andermans functie binnen de (groeps-) organisatie. 10 De sociale vergelijking wordt minder naarmate een sporter meer duidelijkheid over zijn of haar situatie en vaardigheden heeft. 2 Dit zou betekenen dat de cohesie leidt tot vermindering van sociale vergelijking. Dit komt echter niet overeen met bovenstaande: cohesie leidt tot meer identificatie van een persoon met de groep, waardoor deze persoon meer intragroep gaat vergelijken. Waarschijnlijk is de omgeving van de teamsporten zodanig veranderlijk en onvoorspelbaar, dat de sporters steeds geneigd zullen blijven om sociaal te vergelijken. Individueel belang Verder werd duidelijk dat het voorop stellen van het individuele belang direct afbreuk doet aan de groepscohesie. Neerwaarts vergelijken met de teamgenoten (intragroep vergelijking) zou dit tot gevolg kunnen hebben. Een speler die zich constant met mindere spelers vergelijkt doet daar het team niet veel goeds mee. De mindere spelers gaan zich niet prettiger voelen binnen het team als ze het bemerken (bijvoorbeeld door kritiek). Zij zullen steun gaan zoeken bij anderen, waardoor er subgroepen kunnen gaan ontstaan. Bijvoorbeeld in een groep met enkele jonge en enkele oudere spelers. De jongeren zouden gemakkelijk onderling steun kunnen zoeken tegen de ouderen, die kritiek op één van de jongeren hebben geuit. De neerwaarts vergelijkende speler zal in zijn prestaties niet veel verbeteren, daar hij voor de juiste copingstrategieën en sporttechnieken opwaarts zal moeten vergelijken. Hij vergelijkt dus neerwaarts in eigen belang en niet in het teambelang. Dit zal, samen met het ontstaan van subgroepen, de cohesie verminderen. Indien de sociaal vergelijkende speler een sterspeler is, die zeer veel beter speelt en presteert dan de rest van het team, is er nog een reden aan te geven waardoor de cohesie kan verminderen. De andere, minder sterke spelers zullen zich opwaarts gaan vergelijken met de sterspeler. Voor sommigen kan dit bedreigend zijn (zo goed kan ik nooit worden) of zelfs zo hoog gegrepen, dat er helemaal niet vergeleken wordt (if the distance is very great there exists a strong likelihood that the agent in an inferior position will give up 3 ). Het kan zelfs voorkomen, dat de sterspeler buitengesloten wordt. De mens is namelijk geneigd zich vooral te vergelijken met gelijke anderen. 2 De zeer goede sporter (stersporter) kan dus het groepsgevoel ondermijnen. 7 De cohesie zal ook in dat geval afnemen. Indien het individuele belang zo groot is, dat er rivaliteit ontstaat, zal volgens de sociale differentiatie theorie het (gezamenlijke) doel door sommige groepsleden anders geïnterpreteerd gaan worden. 3 Daar het gezamenlijke doel op deze manier een meer individueel doel gaat worden, wordt het individuele belang meer vooropgesteld, waardoor de groepscohesie zal verminderen (zie sportteamcohesie ). Ook werd vermeld dat een individu meer intragroep zal gaan vergelijken als deze persoon zich meer met de groep kan identificeren. Dit wil niet zeggen dat de groep homogeen dient te zijn. Een groep kan erg cohesief zijn ondanks verschillen in vaardigheden, bekwaamheid en know-how van de leden van de groep. 3 De groepsleden maken juist gebruik van deze verschillen door te profiteren van elkaars sterke punten. Ook vullen ze elkaar aan in dienst van de groep en schermen ze elkaars zwakke plekken af. Verscheidenheid binnen een sportgroep is ook noodzakelijk, omdat niet iedereen even effectief is voor de verschillende aspecten van de uit te voeren taak. 7 Er kan geconcludeerd worden, dat er verschillen moeten zijn, maar niet te groot en/of teveel. Slot Tot slot kan naar aanleiding van het voorgaande beredeneerd worden, dat lage cohesie in een team kan leiden tot meer intrateam vergelijken. Bij een lage cohesie in een team worden de individuele doelen belangrijker dan de gezamenlijke doelen. De individuele doelen kunnen concurrerende doelen zijn, waardoor onderlinge rivaliteit ontstaat. Deze onderlinge rivaliteit zal waarschijnlijk bijdragen aan het verdeeld raken van het team en aan een toename van intrateam vergelijking. Daar een team met een lage cohesie zichzelf niet als een geheel beschouwt (het is immers verdeeld), zal het ook minder geneigd zijn om zich als geheel met een ander team vergelijken. De interteam vergelijking zal dus verminderen. Als er toch interteam vergeleken wordt, zal dit waarschijnlijk opwaarts zijn, omdat het collective self-esteem laag is. Dit lage collective self-esteem ontstaat doordat de groepsleden hun eigen groep waarschijnlijk negatiever beoordelen dan andere groepen, door gebrek aan succes wat met cohesie samenhangt (cohesie binnen het sportteam blijkt vooral een gevolg te zijn van teamprestatie, zie sportteam cohesie ). Of de teamleden meer opwaarts danwel neerwaarts intrateam Sportgericht nr. 6 / 2008 jaargang 62 25

5 zullen vergelijken, hangt af van het gevoel voor eigenwaarde van de sporter. Daar het respect voor elkaar is verminderd bij lage cohesie, zal de neiging tot illusoire superioriteit vergroot kunnen zijn en daarmee de neerwaartse vergelijking. Indien een speler te superieur is voor het team (al dan niet op basis van illusie of werkelijkheid), kan het zijn dat een speler zich niet (meer) met de groep kan identificeren, waardoor de intragroep vergelijking afneemt en de speler een ander team gaat zoeken, die meer zijn gelijke is. 2 Dus Beïnvloeden sociale vergelijking en de sportteam cohesie elkaar? Ja, neerwaartse intergroep vergelijking leidt tot meer cohesie. Neerwaarts intragroep vergelijken leidt tot een vermindering van cohesie. Cohesie leidt tot neerwaartse intergroep vergelijking. Cohesie en neerwaartse vergelijking kunnen elkaar dus stimuleren en in stand houden. Verder leidt cohesie tot meer identificatie van een persoon met de groep, waardoor deze persoon meer intragroep gaat vergelijken. Naar aanleiding van bovenstaande mag verondersteld worden dat het hier dan gaat om intragroep opwaartse vergelijking, daar anders de cohesie zal verminderen. Een lage cohesie leidt tot een verminderde intergroep vergelijking. Indien de intergroep vergelijking toch wordt toegepast, zal het meestal een opwaartse vergelijking zijn. Een lage cohesie leidt tot een vermeerderde intragroep vergelijking. Op- of neerwaarts vergelijken, is afhankelijk van het gevoel van eigenwaarde van de speler, maar zal meestal neerwaarts zijn door het gebrek aan respect voor elkaar. Referenties 1. Carron, AV (1988). Group dynamics in sport. London (Ontario, Canada): Spodym Publishers. 2. Festinger L (1954). A theory of social comparison processes. Human Relations, 7, Lemaine G (1974). Social differentation and social originality. European Journal of Social Psychology, 4(1), Levine JM & Moreland RL (1987). Social comparison and outcome evaluation in group contexts. In J.C. Masters & W.P. Smith (Eds.) Social comparison, social justice, and relative deprivation (pp ). New Yersey: Lawrence Erlbaum Associates, Publishers. 5. Luhtanen R & Crocker J (1991). Self-esteem and intergroup comparisons: Toward a theory of collective self-esteem. In J. Suls & T.A. Wills (Eds.), Social Comparison (pp ). New Yersey: Lawrence Erlbaum Associates, Publishers. 6. Martens R, Vealey RS & Burton D (1990). Competitive Anxiety in Sport. Champaign (Illinois): Human Kinetics Publishers. 7. Rossum J van & Murphy P (1994). De sportgroep: een haat-liefde verhouding tussen cohesie en prestatie? Richting Sportgericht, 48, Sherif CW (1973). Intergroup conflict and competition: Social-psychological analysis. In O. Grupe, D. Kurz & J.M. Teipel (Eds.), Sport in the modern world: Chances and problems (pp ). Heidelberg: Springer. 9. Widmeyer WN, Brawley LR & Carron AV (1992). Group dynamics in sport. In T.S. Horn (Ed.), Advances in sport psychology (pp ). ITT : :07 Pagina 73 Champaign (Illinois): Human Kinetics Publishers. (Advertentie) ALLROUND CONDITIE / HERSTELTRAINER 10. Widmeyer WN, Brawley LR & Carron AV (1985). The measurement of cohesion in sport teams: The group environment questionnaire. London (Ontario): Sports Dynamics. 11. Yperen, NW van (1992). Self-enhancement among major league soccer players: the role of importance and ambiguity on social comparison behaviour. Journal of Applied Social Psychology, 22, Over de auteur Afke van de Wouw is bewegingswetenschapper en sportpsycholoog. In het verleden heeft ze ook als fysiotherapeut in de sport gewerkt. Daarnaast werkte ze voor sportorganisaties als NOC*NSF en NLcoach. Als sportpsycholoog begeleidt Afke (top) sporters, teams en coaches op het mentale vlak. Tevens geeft ze onderwijs/cursussen/lezingen aan coaches en sportfysio therapeuten op gebied van sportpsychologie. Voor meer info: INTERNATIONAL INSTITUTE FOR TRAINING I.I.T.VOF OUDE BAAN PJ NIEUW BERGEN (L) NEDERLAND TEL 0031-(0) HOMEPAGE Erkend door het NGS en Korps Mariniers 12 maandagavonden van uur, waarvan 50% praktijk Hoofdthema s: - Revalidatie, conditieopbouw kracht-, snelheid- en uithoudingsvermogen volgens De Rehaboom en trainingsprogramma s schrijven Cursusdata: januari, februari, maart, 6-27 april 2009 Locatie Nationaal Sportcentrum Papendal te Arnhem (Toplocatie) Cursusprijs 795,00 inclusief boek De Rehaboom, syllabus, certificaat, koffie/thee Docent Toine van de Goolberg, IIT - Fysieke trainer 1 ste team NEC Nijmegen Bondscoach Nederlandse Atletiek Unie (KNAU) - Conditie-Hersteltrainer Feyenoord I Fysieke trainer NOC*NSF en NSkiV (alpineskiën dames en heren) - Docent Masteropleiding Sportfysiotherapie Avans+ te Breda en NPi Voor meer informatie over de docent en cursus: U kunt voor aanvullende informatie ook contact opnemen: Telefoon Fax Mobiel Sportgericht nr. 6 / 2008 jaargang 62

Drs. Afke van de Wouw Fysiotherapeut, Bewegingswetenschapper, Sportpsycholoog

Drs. Afke van de Wouw Fysiotherapeut, Bewegingswetenschapper, Sportpsycholoog Sportpsychologie door: Drs. Afke van de Wouw Fysiotherapeut, Bewegingswetenschapper, Sportpsycholoog 4-staps leerproces Onbewust onbekwaam Bewust onbekwaam Bewust bekwaam Onbewust bekwaam Communicatie

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Burnout, een toestand van mentale uitputting door chronische stress in de werksituatie, vormt een ernstig maatschappelijk probleem dat momenteel veel aandacht krijgt. In

Nadere informatie

Voorstellen. Topsport 1. Naam 2. Coachervaring 3. Ervaring met mentale begeleiding 4. Wat voor type coach bent u? Voorstellen

Voorstellen. Topsport 1. Naam 2. Coachervaring 3. Ervaring met mentale begeleiding 4. Wat voor type coach bent u? Voorstellen Voorstellen Coachen: Aansluiten op Motivatie-stijl Rogier Hoorn sport- & prestatiepsycholoog VSPN drs. Rogier Hoorn sport- en prestatiepsycholoog VSPN SportsMind.nl Sinds 2003 praktijk Bussum en Papendal

Nadere informatie

dat individuen met een doelpromotie-oriëntatie positieve eigeneffectiviteitswaarnemingen

dat individuen met een doelpromotie-oriëntatie positieve eigeneffectiviteitswaarnemingen 133 SAMENVATTING Sociale vergelijking is een automatisch en dagelijks proces waarmee individuen informatie over zichzelf verkrijgen. Sinds Festinger (1954) zijn assumpties over sociale vergelijking bekendmaakte,

Nadere informatie

Inleiding. It's the difference in mental capacities that will determine who the real winners are." Sven Goran Eriksson

Inleiding. It's the difference in mental capacities that will determine who the real winners are. Sven Goran Eriksson Inleiding Eigenlijk kan je als sporter niet verliezen. Het wedstrijdresultaat staat voorop, maar er is duidelijk meer. Wie of wat bepaalt het resultaat? Talent. Conditie. Motivatie. Maar ook je mentale

Nadere informatie

Wat is sportpsychologie? Voorstellen. Programma. Doelstelling. Cursus Mentale Training Rogier Hoorn sportpsycholoog VSPN

Wat is sportpsychologie? Voorstellen. Programma. Doelstelling. Cursus Mentale Training Rogier Hoorn sportpsycholoog VSPN Voorstellen drs. Rogier Hoorn, sportpsycholoog VSPN Sinds 2003 praktijk Hilversum en Papendal Sporters, teams, coaches, Cursus Mentale Training Rogier Hoorn sportpsycholoog VSPN bedrijfsleven, LVNL, Luchtmacht

Nadere informatie

Leren/coachen van meisjes - Dingen om bij stil te staan

Leren/coachen van meisjes - Dingen om bij stil te staan De ontwikkeling van vrouwen en meisjes in het rugby heeft de afgelopen jaren flink aan momentum gewonnen en de beslissing om zowel heren als dames uit te laten komen op het sevenstoernooi van de Olympische

Nadere informatie

Dia 1. Dia 2. Dia 3. Sandra M. van Essen, SPORTPSYCHOLOOG VSPN /PSYCHOLOOG NIP. Arnhem, 20 april 2012

Dia 1. Dia 2. Dia 3. Sandra M. van Essen, SPORTPSYCHOLOOG VSPN /PSYCHOLOOG NIP. Arnhem, 20 april 2012 Dia 1 Sandra M. van Essen, SPORTPSYCHOLOOG VSPN /PSYCHOLOOG NIP Arnhem, 20 april 2012 Dia 2 Dia 3 Wat is mentale weerbaarheid? Uitwisselen ervaringen (goede en slechte mentale weerbaarheid) Op een rijtje

Nadere informatie

Kinderen moeten niet zoveel moeten

Kinderen moeten niet zoveel moeten Wim Keizer, sportpsycholoog Kinderen moeten niet zoveel moeten Zelf noemt hij zich een betrokken ouder.toch staat ook hij weleens langs de lijn aanwijzingen te roepen bij zijn voetballende zoontje. Zolang

Nadere informatie

Coachen. You get the best effort from others not by lighting a fire beneath them, but by building a fire within.

Coachen. You get the best effort from others not by lighting a fire beneath them, but by building a fire within. Coachen You get the best effort from others not by lighting a fire beneath them, but by building a fire within. Afke van de Wouw Sportpsycholoog Bewegingswetenschapper Fysiotherapeut Mentale Sportbegeleiding

Nadere informatie

Summary in Dutch Nederlandse Samenvatting. Het delen van Affect: Paden, Processen en Prestatie

Summary in Dutch Nederlandse Samenvatting. Het delen van Affect: Paden, Processen en Prestatie Summary in Dutch Nederlandse Samenvatting Het delen van Affect: Paden, Processen en Prestatie Het delen van gevoelens (emoties of stemmingen) met anderen is bijna onvermijdelijk in ons dagelijks leven.

Nadere informatie

Curriculum Vitae Persoonlijke gegevens: 15 november 2010- heden: praktijkdocent/fysieke trainer/medical personal trainer/revalidatietrainer

Curriculum Vitae Persoonlijke gegevens: 15 november 2010- heden: praktijkdocent/fysieke trainer/medical personal trainer/revalidatietrainer 1 Curriculum Vitae Persoonlijke gegevens: Voornamen : Evert Anton Roepnaam : Evert Achternaam : van de Goolberg Geboortedatum : 14 juli 1988 Geboorteplaats : Alkmaar Nationaliteit : Nederlander Adres +

Nadere informatie

NIEUWE OPLEIDING MEDICAL PERSONAL TRAINER (MPT) VOLGENS HET REHABOOM SYSTEEM (RBS)

NIEUWE OPLEIDING MEDICAL PERSONAL TRAINER (MPT) VOLGENS HET REHABOOM SYSTEEM (RBS) 1 NIEUWE OPLEIDING MEDICAL PERSONAL TRAINER (MPT) VOLGENS HET REHABOOM SYSTEEM (RBS) Het ontstaan van de opleiding Medical Personal Trainer (MPT) Nadat van mijn hand begin 1990 het eerste Rehaboom protocol

Nadere informatie

CURSUS ALLROUND CONDITIE/HERSTELTRAINER Korte samenvatting

CURSUS ALLROUND CONDITIE/HERSTELTRAINER Korte samenvatting CURSUS ALLROUND CONDITIE/HERSTELTRAINER Korte samenvatting DOCENT: TOINE VAN DE GOOLBERG DOCENT / HERSTEL- EN FYSIEKE TRAINER PRAKTIJKDOCENT: EVERT VAN DE GOOLBERG, FYSIEKE TRAINER WWW.TOINEVANDEGOOLBERG.NL

Nadere informatie

Het effect van doelstellingen

Het effect van doelstellingen Het effect van doelstellingen Inleiding Goalsetting of het stellen van doelen is een van de meest populaire motivatietechnieken om de prestatie te bevorderen. In eerste instantie werd er vooral onderzoek

Nadere informatie

Doelen stellen en bereiken

Doelen stellen en bereiken Doelen stellen en bereiken Inleiding Sport draait bij uitstek om het bereiken van doelen: een gouden medaille op het EK, lid worden van het nationale team, Elke atleet probeert verschillende dingen te

Nadere informatie

Verbinden vanuit herkenning

Verbinden vanuit herkenning Joyce Rupert Invloed homogene subgroepen op leren en presteren van teams Verbinden vanuit herkenning Mensen verbinden zich met elkaar op basis van iets gemeenschappelijks dat ze in elkaar herkennen. Maar

Nadere informatie

Het effect van leeftijd en rijping op de selectie van jeugdtennissers en de ontwikkeling op de vijf-meter sprinttest

Het effect van leeftijd en rijping op de selectie van jeugdtennissers en de ontwikkeling op de vijf-meter sprinttest Het effect van leeftijd en rijping op de selectie van jeugdtennissers en de ontwikkeling op de vijf-meter sprinttest Tamara Kramer Barbara Huijgen Marije Elferink-Gemser Chris Visscher Expertiseteam Talentherkenning

Nadere informatie

termijndoelen, positief en doelgericht denken en uitdagingen aan gaan.

termijndoelen, positief en doelgericht denken en uitdagingen aan gaan. V Zelfvertrouwen Dit artikel is een bewerkte versie van ZELFVERTROUWEN, Geloof in eigen kunnen, doelen stellen, denktraining, uitdagingen aangaan, geschreven door Toon Damen, Samenwerkende Sportpsychologen

Nadere informatie

D U TC H S U M M A RY Samenvatting In zowel westerse als diverse niet-westerse samenlevingen wordt veel waarde gehecht aan schoolprestaties. Ouders en docenten stimuleren kinderen al op jonge leeftijd

Nadere informatie

versie: 2005 Strategieën ontwikkelen om de prestaties van de organisatie te verbeteren Plannen De Investors In People standaard

versie: 2005 Strategieën ontwikkelen om de prestaties van de organisatie te verbeteren Plannen De Investors In People standaard versie: 2005 De Investors In People standaard Strategieën ontwikkelen om de prestaties van de organisatie te verbeteren Plannen Een Investor in People ontwikkelt effectieve strategieën om de prestaties

Nadere informatie

Beleid Talentontwikkeling 2012-2020

Beleid Talentontwikkeling 2012-2020 Beleid Talentontwikkeling 2012-2020 Datum: Thursday 15 December 2011 Auteur: Boudewijn van Opstal en Jeroen Spaans Inhoudsopgave Aanleiding 1. Ambitie KNRB en doel talentontwikkeling 2. Begrippen 3. Visie

Nadere informatie

Vitaal personeel. Wilmar Schaufeli. Universiteit Utrecht. Workshop Vitaal Personeel - GGZ kennisdag 2009 1

Vitaal personeel. Wilmar Schaufeli. Universiteit Utrecht. Workshop Vitaal Personeel - GGZ kennisdag 2009 1 Vitaal personeel Wilmar Schaufeli Universiteit Utrecht Workshop Vitaal Personeel - GGZ kennisdag 2009 1 Curatie Preventie Amplitie Workshop Vitaal Personeel - GGZ kennisdag 2009 2 Leidt geluk tot succes

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Proefschrift_LVerburgh211214.indd 171 21-12-2014 16:46:37 172 Samenvatting ACHTERGROND DEEL A: DE RELATIE TUSSEN BEWEGING EN NEUROCOGNITIEF FUNCTIONEREN Ondanks bewezen gezondheidseffecten

Nadere informatie

De opleiding tot topsporter en het waterpolo opleidingscentrum

De opleiding tot topsporter en het waterpolo opleidingscentrum De opleiding tot topsporter en het waterpolo opleidingscentrum HET WATERPOLO OPLEIDINGSCENTRUM: DE OPLEIDING TOT TOPSPORTER Het Waterpolo Opleidingscentrum (WOC) streeft er naar spelers en speelsters in

Nadere informatie

presentatie Algemene Onderwijs Bond

presentatie Algemene Onderwijs Bond presentatie Algemene Onderwijs Bond Identiteit, Zelfwaardering en Discriminatie Arjan de Wolf 1. Introductie Overzicht 2. Persoonlijke en sociale identiteit? 3. Wat is categorisatie? Stereotypering? Vooroordelen?

Nadere informatie

TH-MI Motivation Indicator. Brown Jeremy Manager Brainwave Ltd.

TH-MI Motivation Indicator. Brown Jeremy Manager Brainwave Ltd. Brown Jeremy Manager Brainwave Ltd. TH-MI Motivation Indicator Dit rapport werd gegenereerd op 30-08-2013 door White Alan van Brainwave Ltd.. De onderliggende data dateren van 30-08-2013. OVER DE MOTIVATION

Nadere informatie

De relatie tussen leiderschap en cohesie

De relatie tussen leiderschap en cohesie Bachelor scriptie 2013-2014 De relatie tussen leiderschap en cohesie Anouk Schmidt Datum: Begeleider: 16 juni 2014 Dr. R.R.D. Oudejans 1 Faculteit der Bewegingswetenschappen, Vrije Universiteit Amsterdam

Nadere informatie

Hockey Heeze selectierichtlijn Jongste Jeugd en Junioren D t/m A-jeugd

Hockey Heeze selectierichtlijn Jongste Jeugd en Junioren D t/m A-jeugd selectierichtlijn Jongste Jeugd en Junioren D t/m A-jeugd Versie 4 6 juni 2011 Inhoudsopgave 1. INLEIDING... 3 2. DOELSTELLINGEN JEUGDBELEID... 3 3. TOELICHTING TEAMINDELINGEN... 3 3.1 Team indeling Jongste

Nadere informatie

Basket Zonhoven wil zijn eigen spelers een gezonde vrijetijdsbesteding aanbieden die onder deskundige begeleiding kan uitgevoerd worden.

Basket Zonhoven wil zijn eigen spelers een gezonde vrijetijdsbesteding aanbieden die onder deskundige begeleiding kan uitgevoerd worden. BASKET ZONHOVEN Missie Basket Zonhoven VZW streeft ernaar een sportclub te zijn die voor iedereen in Zonhoven (en onmiddellijke omgeving) de mogelijkheid biedt om aan basketbal te doen in competitieverband.

Nadere informatie

Competitie als ondersteuning in de opleiding van een sporter in plaats van een slechte leermeester.

Competitie als ondersteuning in de opleiding van een sporter in plaats van een slechte leermeester. Competitie als ondersteuning in de opleiding van een sporter in plaats van een slechte leermeester. Aangezien het proces van LTAD voor sport evolueert, ontstaan gaandeweg evenveel antwoorden als nieuwe

Nadere informatie

LESGEVEN IS TOPSPORT. www.cps.nl/lesgevenistopsport

LESGEVEN IS TOPSPORT. www.cps.nl/lesgevenistopsport www.cps.nl/lesgevenistopsport IK BEN Marc Lammers. COACH VAN HET BELGISCH DAMESHOCKEYTEAM. EERDER WAS IK BONDSCOACH VAN SPANJE EN HET NEDERLANDS DAMESHOCKEYTEAM. MET NEDERLAND WON IK EEN gouden medaille

Nadere informatie

Mentale Kracht. De succestraining van Olympische sporters en de Nationale Politie

Mentale Kracht. De succestraining van Olympische sporters en de Nationale Politie Mentale Kracht De succestraining van Olympische sporters en de Nationale Politie Mentale Kracht De succestraining van Olympische sporters en de Nationale Politie Veel organisaties kiezen ervoor om, als

Nadere informatie

STABLE LOVE, STABLE LIFE?

STABLE LOVE, STABLE LIFE? STABLE LOVE, STABLE LIFE? De rol van sociale steun en acceptatie in de relatie van paren die leven met de ziekte van Ménière Oktober 2011 Auteur: Drs. Marise Kaper Master Sociale Psychologie, Rijksuniversiteit

Nadere informatie

Presteren onder druk. Door: Afke van de Wouw Sportpsycholoog en Bewegingswetenschapper www.afkevandewouw.nl Twitter: @afkevandewouw

Presteren onder druk. Door: Afke van de Wouw Sportpsycholoog en Bewegingswetenschapper www.afkevandewouw.nl Twitter: @afkevandewouw Presteren onder druk Door: Afke van de Wouw Sportpsycholoog en Bewegingswetenschapper www.afkevandewouw.nl Twitter: @afkevandewouw Mentale Training Stellen van doelen Spanningsregulatie Verbeelding Gedachtecontrole

Nadere informatie

City Football Group verbetert management en sportieve prestaties met SAP technologie

City Football Group verbetert management en sportieve prestaties met SAP technologie City Football Group verbetert management en sportieve prestaties met SAP technologie Technologie in voetbal leidt tot aanzienlijke verbeteringen City Football Group (CFG) is eigenaar van Manchester City

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting. (summary in Dutch)

Nederlandse samenvatting. (summary in Dutch) Nederlandse samenvatting (summary in Dutch) 149 Samenvatting In dit proefschrift is agressief en regelovertredend gedrag van (pre)adolescenten onderzocht. Vanuit een doelbenadering (Sociale Productie Functie

Nadere informatie

de 9 mentale vaardigheden van een succesvolle atleet Topsport Limburg Sittard, 28 maart 2012 drs. Joep Teeken, VSPN -sportpsycholoog

de 9 mentale vaardigheden van een succesvolle atleet Topsport Limburg Sittard, 28 maart 2012 drs. Joep Teeken, VSPN -sportpsycholoog de 9 mentale vaardigheden van een succesvolle atleet Topsport Limburg Sittard, 28 maart 2012 drs. Joep Teeken, VSPN -sportpsycholoog doel inzicht krijgen in het belang van en ervaren van mentale vaardigheden

Nadere informatie

Motivatie: presteren? Of toch maar leren?

Motivatie: presteren? Of toch maar leren? Arjan van Dam Motivatie: presteren? Of toch maar leren? Een van de lastigste opgaven van managers is werken met medewerkers die niet gemotiveerd zijn. Op zoek naar de oorzaken van het gebrek aan motivatie,

Nadere informatie

Scala college en Leonardo College worden Topsport Talentschool

Scala college en Leonardo College worden Topsport Talentschool Nieuwsbrief -7- mei 2011 Inhoudsopgave: Talentontwikkeling Scala college en Leonardo College worden Topsport Talentschool Beleidsbrief sport Waterpolo festival 2012 WOC meisjes < 15 jaar op stage naar

Nadere informatie

Affectieve en motivationele consequenties van intergroeps-vergelijkingen over tijd: De blik op het verleden of de toekomst.

Affectieve en motivationele consequenties van intergroeps-vergelijkingen over tijd: De blik op het verleden of de toekomst. Affectieve en motivationele consequenties van intergroeps-vergelijkingen over tijd: De blik op het verleden of de toekomst. Jaap W. Ouwerkerk * (Vrije Universiteit Amsterdam) Naomi Ellemers (Vrije Universiteit

Nadere informatie

Voorstellen. Voorstellen. Topsport 1. Naam 2. Coachervaring 3. Ervaring met mentale begeleiding 4. Wat voor type coach bent u?

Voorstellen. Voorstellen. Topsport 1. Naam 2. Coachervaring 3. Ervaring met mentale begeleiding 4. Wat voor type coach bent u? Presteren op het Juiste Moment Rogier Hoorn sportpsycholoog VSPN kennis- en netwerkorganisa.e van, voor en door coaches Voorstellen drs. Rogier Hoorn, sportpsycholoog VSPN SportsMind.nl Sinds 2003 praktijk

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Dit proefschrift gaat over de invloed van inductieprogramma s op het welbevinden en de professionele ontwikkeling van beginnende docenten, en welke specifieke kenmerken van inductieprogramma s daarvoor

Nadere informatie

Club- en gedragsregels van CARTOUCHE. Cartouche is een hockeyclub waar sportiviteit, gezelligheid en prestatie hand in hand gaan.

Club- en gedragsregels van CARTOUCHE. Cartouche is een hockeyclub waar sportiviteit, gezelligheid en prestatie hand in hand gaan. Club- en gedragsregels van CARTOUCHE Cartouche is een hockeyclub waar sportiviteit, gezelligheid en prestatie hand in hand gaan. Bij die sportiviteit, gezelligheid en prestatie hoort voor een belangrijk

Nadere informatie

Voetbalvisie D.O.S. Kampen

Voetbalvisie D.O.S. Kampen Voetbalvisie D.O.S. Kampen Algemeen: D.O.S. Kampen is een ambitieuze voetbalvereniging waar leden met veel plezier actief of passief bezig zijn met het voetbalspelletje. Deze voetbalvisie gaat over de

Nadere informatie

JOUW TOEKOMST BEGINT HIER AMSTELPARK PRO ACADEMY. Koenenkade 8 1081 KH Amsterdam (020) 3010 715. tennis@amstelpark.nl www.amstelpark.

JOUW TOEKOMST BEGINT HIER AMSTELPARK PRO ACADEMY. Koenenkade 8 1081 KH Amsterdam (020) 3010 715. tennis@amstelpark.nl www.amstelpark. JOUW TOEKOMST BEGINT HIER AMSTELPARK PRO ACADEMY Koenenkade 8 1081 KH Amsterdam (020) 3010 715 tennis@amstelpark.nl www.amstelpark.nl AMSTELPARK PRO ACADEMY Sinds de oprichting in 1986 is Amstelpark Tennis

Nadere informatie

De kenniswerker. Prof. Dr. Joseph Kessels. Leuven 31 mei 2010

De kenniswerker. Prof. Dr. Joseph Kessels. Leuven 31 mei 2010 De kenniswerker Prof. Dr. Joseph Kessels Leuven 31 mei 2010 Is werken in de 21 ste eeuw een vorm van leren? Het karakter van het werk verandert: Van routine naar probleemoplossing Van volgend naar anticiperend

Nadere informatie

TH-PI Performance Indicator. Best Peter Assistant

TH-PI Performance Indicator. Best Peter Assistant Best Peter Assistant TH-PI Performance Indicator Dit rapport werd gegenereerd op 11-11-2015 door White Alan van Brainwave Ltd.. De onderliggende data dateren van 10-03-2015. OVER DE PERFORMANCE INDICATOR

Nadere informatie

Pvo LAAT ZE MAAR LOPEN..MAAR WEL MET EEN PLAN

Pvo LAAT ZE MAAR LOPEN..MAAR WEL MET EEN PLAN Pvo LAAT ZE MAAR LOPEN..MAAR WEL MET EEN PLAN De start van het schooljaar betekent bij ons op school OSG de Meergronden in Almere dat we leerlingen de eerste weken op het veld veel aandacht besteden aan

Nadere informatie

HvA ALO / NLcoach. NLsportpsycholoog

HvA ALO / NLcoach. NLsportpsycholoog Introductieworkshop Drie Batterijen methode HvA ALO / NLcoach 8 april 2016 Amsterdam drs. Jan Sleijfer NLsportpsycholoog KEIKO Health & Performance Center En U trainer-coaches / ALO-studenten? Een sportprestatie

Nadere informatie

Agendapunt 7 Structuur Talentencentra Inleiding School, Academy en University

Agendapunt 7 Structuur Talentencentra Inleiding School, Academy en University Agendapunt 7 Structuur Talentencentra Inleiding Reeds sinds 1993 voert de Nederlandse Badminton Bond een actief beleid om Talenten tijdig te ontdekken en regionaal en centraal op te leiden tot Topspeler.

Nadere informatie

LTAD model als kapstok voor talentbegeleiding. Trainerscongres NLcoach, NSTV en KNSB Epe, 14 april 2012 Jeroen van der Lee

LTAD model als kapstok voor talentbegeleiding. Trainerscongres NLcoach, NSTV en KNSB Epe, 14 april 2012 Jeroen van der Lee LTAD model als kapstok voor talentbegeleiding Trainerscongres NLcoach, NSTV en KNSB Epe, 14 april 2012 Jeroen van der Lee Wie? Bewegingswetenschapper Programmamanager sportontwikkeling Trainer/coach (ST5)

Nadere informatie

KFC Turnhout Techniektraining

KFC Turnhout Techniektraining WAT IS FUNCTIONEEL TECHNIEKTRAINEN? Om functioneel te trainen gaan we dus wedstrijdechte situaties trainen. Naast het aanbieden van droge technieken maken we de echte realiteit nl. het bewust maken in

Nadere informatie

Mentale Strategieën in de sport met behulp van NLP

Mentale Strategieën in de sport met behulp van NLP Mentale Strategieën in de sport met behulp van NLP Dit seizoen ga ik het maken! Wanneer het voorjaar z n intrede doet en de wedstrijden weer beginnen, is het tijd voor nieuw elan. Vele sporters zullen

Nadere informatie

HockeyVISIE Stappenplan mentale begeleiding voor de jeugd

HockeyVISIE Stappenplan mentale begeleiding voor de jeugd Stappenplan mentale begeleiding voor de jeugd DOELGROEP: TECHNISCH MANAGEMENT Hockeyvisie is bedoeld voor iedereen die als opleider, trainer en/of coach actief is in de hockeysport binnen tophockey, breedtehockey,

Nadere informatie

KNSB Verenigingsdag. Papendal, 3 oktober 2015 MJOP

KNSB Verenigingsdag. Papendal, 3 oktober 2015 MJOP KNSB Verenigingsdag Papendal, 3 oktober 2015 MJOP Voorstellen David den Hartog Master sportfysiotherapeut en manueeltherapeut Eigenaar Geeresteingroep (Woudenberg, Zeist, Amersfoort) Fysiotherapeut Jong

Nadere informatie

Mastertrack Sport- en Prestatiepsychologie. Gerald Weltevreden

Mastertrack Sport- en Prestatiepsychologie. Gerald Weltevreden Mastertrack Sport- en Prestatiepsychologie Gerald Weltevreden Wat is sportpsychologie? Psychologie van mensen in een sportsetting. Voornamelijk: Wedstrijdsporters Prestatieverbetering Maar ook: Exercise

Nadere informatie

DÉ SLIM-TENNIS WEDSTRIJDVOORBEREIDING

DÉ SLIM-TENNIS WEDSTRIJDVOORBEREIDING DÉ SLIM-TENNIS WEDSTRIJDVOORBEREIDING HOE JEZELF MENTAAL VOOR TE BEREIDEN OP WEDSTRIJDEN, MET OOG OP GENIETEN EN WINNEN AJDIN KOLONIC - WWW.SLIMTENNIS.NL Is jouw doel elke keer als je aan een wedstrijd

Nadere informatie

Samenvatting, conclusies en discussie

Samenvatting, conclusies en discussie Hoofdstuk 6 Samenvatting, conclusies en discussie Inleiding Het doel van het onderzoek is vast te stellen hoe de kinderen (10 14 jaar) met coeliakie functioneren in het dagelijks leven en wat hun kwaliteit

Nadere informatie

Inner Game. Tennis Workshop

Inner Game. Tennis Workshop Inner Game Tennis Workshop Inner Game Tennis Workshop De Inner Game Tennis Workshop zal zowel sporters als niet sporters, leden en niet leden van My HealthClub een waarvolle ervaring meegeven. Een positieve

Nadere informatie

2013-2017. Huiswerkbeleid

2013-2017. Huiswerkbeleid 01-017 Huiswerkbeleid Inhoudsopgave Beschrijving doelgroep Visie op onderwijs Basisvisie Leerinhouden/Activiteiten De voor- en nadelen van het geven van huiswerk Voordelen Nadelen Richtlijnen voor het

Nadere informatie

Organisatie: Yvonne Roosen Uitvoering: Koekkoek en co vertegenwoordigd door:

Organisatie: Yvonne Roosen Uitvoering: Koekkoek en co vertegenwoordigd door: Cursussen bij Dressuurstal (Website: www.cursustotaal.nl) Organisatie: Yvonne Roosen Uitvoering: Koekkoek en co vertegenwoordigd door: Nel Koekkoek, sportpsycholoog, GZ- psycholoog BIG Marie-José Hulsman

Nadere informatie

Selectienormen KNSB 2013/2014 Langebaan

Selectienormen KNSB 2013/2014 Langebaan Selectienormen 2013/2014 Langebaan voor deelname aan selectiewedstrijden, internationale wedstrijden en internationale kampioenschappen Definitieve versie, 05 oktober 2013 Selectiecommissie Langebaan:

Nadere informatie

Ik kan winnen, maar ik ben ook klaar om te verliezen

Ik kan winnen, maar ik ben ook klaar om te verliezen Ik kan winnen, maar ik ben ook klaar om te verliezen Over het formuleren van doelstellingen vanuit NLP (Neuro Lingustisch Programmeren) ging mijn artikel in de vorige Eekhoorn. NLP houdt zich vooral bezig

Nadere informatie

HBO SPORTMARKETING VOOR TOPSPORTERS

HBO SPORTMARKETING VOOR TOPSPORTERS HBO SPORTMARKETING VOOR TOPSPORTERS Leerroute van de opleiding Commerciële Economie Tilburg 2016-17 JOHAN CRUYFF UNIVERSITY INSTITUTE COLLEGE Johan Cruijff Oprichter In mijn ervaring bezitten sporters

Nadere informatie

Hoofdstuk 1: Algemene informatie voor het ontwikkelen van een HIGH PERFORMANCE speler.

Hoofdstuk 1: Algemene informatie voor het ontwikkelen van een HIGH PERFORMANCE speler. Hoofdstuk 1: Algemene informatie voor het ontwikkelen van een HIGH PERFORMANCE speler. Wat is een High PERFORMANCE speler nou precies? Ik mijn ogen is dat een top 200 speler van de wereld. Om hier te komen

Nadere informatie

TH-SCI Sales Capability Indicator. Best Peter Sales Representative

TH-SCI Sales Capability Indicator. Best Peter Sales Representative Best Peter Sales Representative TH-SCI Sales Capability Indicator Dit rapport werd gegenereerd op 03-09-2013 door White Alan van Brainwave Ltd.. De onderliggende data dateren van 24-07-2013. OVER DE SALES

Nadere informatie

Hockeyclub Nuenen selectiebeleid junioren D t/m A-jeugd

Hockeyclub Nuenen selectiebeleid junioren D t/m A-jeugd Hockeyclub Nuenen selectiebeleid junioren D t/m A-jeugd 1. Inleiding Het bestuur van de Hockeyclub Nuenen heeft haar beleid samengevat in Het Nuenen Concept. Een beschrijving van Het Nuenen Concept is

Nadere informatie

BETERE SPORT, BETERE MENSEN

BETERE SPORT, BETERE MENSEN Zakboekje Achtergronden Positief Onderzoek en achtergronden voor het ontwikkelen van winnaars in de sport en in het verdere leven Positief Programma Stichting Jeugdsport BETERE SPORT, BETERE MENSEN CONTEXT

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Elke dag nemen mensen talrijke beslissingen. Belangrijk voor het maken van keuzen is dat men weet wat de gevolgen van de verschillende mogelijkheden zijn. Het verzamelen

Nadere informatie

KNCB GEDRAGSCODES. Dutch Lions & Lionesses. A player may win the match, but the team wins the tournament.

KNCB GEDRAGSCODES. Dutch Lions & Lionesses. A player may win the match, but the team wins the tournament. KNCB GEDRAGSCODES Dutch Lions & Lionesses A player may win the match, but the team wins the tournament. Spelers Begrijp de regels en speel volgens de regels. Houd je aan de regels en respecteer de beslissingen

Nadere informatie

APRIL 2013 HAAL HET BESTE UIT JE TEAM/SPORTERS MENSGERICHT COACHEN

APRIL 2013 HAAL HET BESTE UIT JE TEAM/SPORTERS MENSGERICHT COACHEN for sports APRIL 2013 HAAL HET BESTE UIT JE TEAM/SPORTERS MENSGERICHT COACHEN DOOR: COERT-JAN TOMASSEN Partnership WAT DOET CJT? >> Coach in bedrijfsleven en sportorganisaties >> Ondersteunt en ontwikkelt

Nadere informatie

Theorieën, modellen, werkprocessen

Theorieën, modellen, werkprocessen 1 2 COACH LERAAR MANAGER ONDERNEMER Op het juiste moment willen kunnen doen DE SPORTER LEERLING WERKNEMER KLANT PRESTATIE BEPALENDE FACTOREN 3 Theorieën, modellen, werkprocessen vereenvoudigen zijn pragmatisch

Nadere informatie

POSITIEF COACHEN. 3. POSITIEF COACHEN Door aandacht te hebben voor positief coachen schep je een omgeving waar

POSITIEF COACHEN. 3. POSITIEF COACHEN Door aandacht te hebben voor positief coachen schep je een omgeving waar POSITIEF COACHEN 1. INLEIDING "Wel winnen hè!". Het is een van de meest gehoorde uitspraken langs het sportveld. Logisch, want het draait in de sport natuurlijk om winnen. Maar is het ook effectief? Trainers,

Nadere informatie

Zelfbeeld. Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld.

Zelfbeeld. Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld. Zelfbeeld Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld. Een kind dat over het algemeen positief over zichzelf denkt, heeft meer zelfvertrouwen.

Nadere informatie

www.flowmentaletraining.nl

www.flowmentaletraining.nl Er is tijdens deze workshop kennis gemaakt met de sportpsychologie en de toepassing van een mentale routine voor jonge sporters. Het gaat om plezier, motivatie en zelfvertrouwen van de sporter, als voorwaarde

Nadere informatie

Locatie: Centre for Sports & Education Boerendanserdijk 2a 8024 AH Zwolle

Locatie: Centre for Sports & Education Boerendanserdijk 2a 8024 AH Zwolle Locatie: Centre for Sports & Education Boerendanserdijk 2a 8024 AH Zwolle 1 Beste sporters en ouders, Op dinsdag 2 en woensdag 3 december organiseert Topsport Overijssel in samenwerking met het Centre

Nadere informatie

PROLOOP NR 1 2015 HAAL HET BESTE UIT JOUW LOPERS MET ZIPCOACH

PROLOOP NR 1 2015 HAAL HET BESTE UIT JOUW LOPERS MET ZIPCOACH PROLOOP NR 1 2015 HAAL HET BESTE UIT JOUW LOPERS MET ZIPCOACH 56 TIPS & TRICKS Elke hardloper heeft zijn eigen doelstelling: waar de één zich bijvoorbeeld focust op het verbeteren van zijn looptechniek,

Nadere informatie

Opleidingsplan Jongste Jeugd. Fundament voor grote successen

Opleidingsplan Jongste Jeugd. Fundament voor grote successen Opleidingsplan Jongste Jeugd Fundament voor grote successen D. Vd Meulen Kunee; Seizoen 2011-2012 Uitgangspunten voor training en wedstrijd van de Jongste Jeugd Plezier Tempo Teamgedrag Plezier: vanuit

Nadere informatie

OPLEIDINGSPLAN K.S.C. WIELSBEKE JEUGD

OPLEIDINGSPLAN K.S.C. WIELSBEKE JEUGD Wij volgen : Versie seizoen 2015 2016 Pagina 1 Doel : De jonge spelers een maximale kans geven om zich als voetballer optimaal te ontwikkelen, en dit door hen steeds met de best mogelijke mensen (trainers

Nadere informatie

SAMENVATTING onderzoek. Playing for Success

SAMENVATTING onderzoek. Playing for Success SAMENVATTING onderzoek SAMENVATTING onderzoek is een naschools programma voor leerlingen uit de groepen 6, 7 en 8 van de basisschool die (tijdelijk) minder goed functioneren op school dan zij zouden kunnen.

Nadere informatie

BATAVIEREN Het Nederlandse tophockey: From good to great. John Elffers Fons Fonteijn Jaques Brinkman Erik Gerritsen

BATAVIEREN Het Nederlandse tophockey: From good to great. John Elffers Fons Fonteijn Jaques Brinkman Erik Gerritsen BATAVIEREN Het Nederlandse tophockey: From good to great John Elffers Fons Fonteijn Jaques Brinkman Erik Gerritsen juni 0 Agenda Opening 6.00-6.05 uur Jan Albers PresentaEe resultaten Batavieren onderzoek

Nadere informatie

Coaching - theorie en praktijk : een uitwisseling van ervaring en kennis met onze VJF-coaches

Coaching - theorie en praktijk : een uitwisseling van ervaring en kennis met onze VJF-coaches Coaching - theorie en praktijk : een uitwisseling van ervaring en kennis met onze VJF-coaches 7 september 2013 Hotel Van der Valk Brugge-Oostkamp Kapellestraat 146 8020,Oostkamp INHOUD 1. Coachfilosofie

Nadere informatie

5 e Nationale Voetbal Symposium. Programma. Sprekers PLENAIR

5 e Nationale Voetbal Symposium. Programma. Sprekers PLENAIR www.nationalevoetbalsymposium.nl 5e editie Nationale Voetbal Symposium DE PRAKTIJKSITUATIE VAN DE AMATEURTRAINER woensdag 17 februari 2016 15:00-20:45 uur Postillion Hotel Utrecht - Bunnik WORLD FOOTBALL

Nadere informatie

Resultaten van de TeamSpiegel

Resultaten van de TeamSpiegel Resultaten van de TeamSpiegel We onderscheiden zes dimensies die samen een beeld geven hoe ver dit team is in haar ontwikkeling. De eerste drie dimensies (Cohesie, Vertrouwen en Veiligheid) hangen sterk

Nadere informatie

SAMENVATTING Het doel van dit proefschrift is drieledig. Ten eerste wordt inzicht verschaft in het gebruik van directe-rede-constructies (bijvoorbeeld Marie zei: Kom, we gaan! ) door sprekers met afasie.

Nadere informatie

AMSTERDAM 2015-16 MASTER IN COACHING JE KAN ANDEREN PAS COACHEN ALS JE JEZELF KAN COACHEN

AMSTERDAM 2015-16 MASTER IN COACHING JE KAN ANDEREN PAS COACHEN ALS JE JEZELF KAN COACHEN AMSTERDAM 2015-16 MASTER IN COACHING JE KAN ANDEREN PAS COACHEN ALS JE JEZELF KAN COACHEN FEMKE DEKKER Voormalig roeister, driemaal actief op de Olympische Spelen Trainer Mentale Kracht bij de Politie

Nadere informatie

Beleid selectie elftallen, teamindeling en gedragsregels

Beleid selectie elftallen, teamindeling en gedragsregels Beleid selectie elftallen, teamindeling en gedragsregels Binnen onze vereniging maken we onderscheid tussen Selectie elftallen en de overige elftallen. In de Selectie elftallen (ook wel Lijn - of Prestatie

Nadere informatie

Evidence Based Blessurepreventie in de Sport

Evidence Based Blessurepreventie in de Sport Evidence Based Blessurepreventie in de Sport Maarten Barendrecht Sportfysiotherapeut, medische begeleiding Hellas docent MOS, MSPT bij Avans+ Nederlands Instituut voor Sportblessurepreventie Overzicht

Nadere informatie

3 Stretching in warming up en cooling down : effecten op sprinten, springen en de tennisservice

3 Stretching in warming up en cooling down : effecten op sprinten, springen en de tennisservice Sportgericht 2008 (4) 2 Vijf Olympische kandidaten 9 Directe terugkoppeling 13 Is een GIRD te blokkeren 18 Bouwen aan zelfvertrouwen 21 Krachttraining voor sporters, deel 3 25 Nieuwe spulluh: Fitflops

Nadere informatie

René Meulensteen Academy. Presentatie NTK

René Meulensteen Academy. Presentatie NTK René Meulensteen Academy Presentatie NTK Voorstellen Michel Kuijpers docent wiskunde Elzendaalcollege docent opleidingen KNVB talentencoach KNVB RMA trainer Teams: Hapse Boys B1/C1/A1; Juliana Mill A1;

Nadere informatie

www.tma-methode.nl Talentenanalyse annemieke de Kuijper 21 april 2009

www.tma-methode.nl Talentenanalyse annemieke de Kuijper 21 april 2009 annemieke de Kuijper 21 april 2009 Talentenanalyse ceylonpoort 5-25 2037 AA Haarlem T 023-5463747 I www. E webdiscussie@ Inhoudsopgave: 1. Inleiding 3 2. Betekenis van de scores 3 3. Consistentie 3 4.

Nadere informatie

Special Olympics Nationale Spelen 2016

Special Olympics Nationale Spelen 2016 Special Olympics Nationale Spelen 2016 Voorlichtingsbijeenkomst verenigingen 16 november 2015 in Den Haag / 23 november 2015 in Nijmegen Wendy Scholten, Docent en TD Zwemmen Natascha Bruers, Sport director

Nadere informatie

De dimensies van het coachen

De dimensies van het coachen A-H04-def 13-05-2003 16:22 Pagina 25 4 De dimensies van het coachen Lilian Soerel 4.1 Inleiding Het is ondertussen heel geaccepteerd dat managers bij een derde advies inwinnen. Maar is dit coachen? Het

Nadere informatie

Geven en ontvangen van steun in de context van een chronische ziekte.

Geven en ontvangen van steun in de context van een chronische ziekte. Een chronische en progressieve aandoening zoals multiple sclerose (MS) heeft vaak grote consequenties voor het leven van patiënten en hun intieme partners. Naast het omgaan met de fysieke beperkingen van

Nadere informatie

Technisch jeugdbeleidsplan. Voetbalvereniging; FC Meppel

Technisch jeugdbeleidsplan. Voetbalvereniging; FC Meppel CHRISTELIJKE SPORTVERENIGING FC MEPPEL OPGERICHT 24-2-1930 KONINKLIJK GOEDGEKEURD 20-7-1972 Clubhuis, sportpark Ezinge Telefoon 0522-255252 www.fcmeppel.nl, e-mail: fcmeppel@fcmeppel.nl Technisch jeugdbeleidsplan

Nadere informatie

Nederland heeft een lange hockeyhistorie en is één van de toonaangevende landen als het om tophockey gaat. De meeste tophockeyers zijn begonnen met

Nederland heeft een lange hockeyhistorie en is één van de toonaangevende landen als het om tophockey gaat. De meeste tophockeyers zijn begonnen met Samenvatting Nederland heeft een lange hockeyhistorie en is één van de toonaangevende landen als het om tophockey gaat. De meeste tophockeyers zijn begonnen met hun sport toen ze 7 jaar oud waren en allemaal

Nadere informatie

Hieronder volgt het meerjarenbeleid van de sportvereniging DFS te Opheusden.

Hieronder volgt het meerjarenbeleid van de sportvereniging DFS te Opheusden. MEERJARENBELEID s.v.d.f.s. Hieronder volgt het meerjarenbeleid van de sportvereniging DFS te Opheusden. Het gaat om een periode van 5 jaren. Dit beleidsplan bevat de jaren 2010-2015. In het eerste seizoen

Nadere informatie

De Invloed van Familie op

De Invloed van Familie op De Invloed van Familie op Depressie- en Angstklachten van Verpleeghuisbewoners met Dementie The Influence of Family on Depression and Anxiety of Nursing Home Residents with Dementia Elina Hoogendoorn Eerste

Nadere informatie