KADERNOTA DUURZAME ONTWIKKELING

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "KADERNOTA DUURZAME ONTWIKKELING 2011-2014"

Transcriptie

1 KADERNOTA DUURZAME ONTWIKKELING April 2011 Versie 2.2

2 2

3 Inhoudsopgave Samenvatting 5 H1 Inleiding Aanleiding Definitie Doelstelling Leeswijzer... 8 H2 Uitgangspunten en kaders Coalitieakkoord Toekomstvisie Structuurvisie Cittaslow Millenniumgemeente Positie en afbakening van het plan Beleidskaders Achtergrond en reikwijdte klimaatbeleid Provinciaal beleid H3 Thema s Duurzame mobiliteit Duurzaam ondernemen Maatschappelijk verantwoord ondernemen Cradle to Cradle Economische ontwikkeling Recreatie en toerisme Vergunningverlening en handhaving Duurzaam bouwen Duurzaam bouwen gemeente Borger-Odoorn Duurzaam Bouwen Nieuwe Stijl Woonplan Duurzaam beheer en openbare ruimte Duurzaam groenbeheer Ruimte en Ruimte Ontwikkeling Duurzame Leefomgeving Cultuur en Maatschappij Milieu Water Bodem Lucht Licht Afvalverwerking Duurzame energie Duurzame bedrijfsvoering Management eigen gebouwen Duurzame organisatie Duurzaam inkopen

4 H4 Communicatie, participatie en educatie Rollen Participatie burgers/bedrijven Educatie. 31 H5 Ambities. 32 H6 Organisatie, programma en financiën Organisatie Programma Financiën Bijlagen Schema Kadernota duurzame ontwikkeling 2. Bronvermelding 3. Duurzaam Bouwen Nieuwe Stijl 4

5 Samenvatting De gemeente Borger-Odoorn kiest voor het inzetten op duurzaamheid en duurzame ontwikkeling. Maar wat is duurzame ontwikkeling? De meest gangbare definitie, welke ook door het Ministerie van Infrastructuur en Milieu wordt gehanteerd luidt: duurzame ontwikkeling is een ontwikkeling die in de behoeften van de huidige generaties voorziet zonder daarbij de behoeftevoorziening van toekomstige generaties in gevaar te brengen om ook in hun behoeften te voorzien. Duurzame ontwikkeling is een breed begrip. Het betekent bijvoorbeeld dat er geen roofbouw wordt gepleegd op het milieu. Dat bewoners in ontwikkelingslanden zich een leefbaar inkomen kunnen verwerven en armoede en honger wordt aangepakt. Door de verandering van het klimaat, een verminderde biodiversiteit en de uitputting van natuurlijke hulpbronnen wereldwijd, is er een andere benadering nodig om in de behoeften van huidige en nieuwe generaties te kunnen voorzien. De fossiele brandstoffen raken op, waardoor bijvoorbeeld de energieprijzen stijgen. Dit heeft gevolgen voor grote groepen mensen. Een keuze voor duurzame ontwikkeling zorgt ervoor dat Borger-Odoorn nu en straks aantrekkelijk is voor inwoners en bezoekers, waarbij het ook van belang is dat wat binnen de gemeentegrenzen gebeurt niet leidt tot negatieve effecten elders. Duurzame ontwikkeling betekent ook dat binnen de gemeente op alle niveaus bij beslissingen een afweging wordt gemaakt tussen de gevolgen voor mens, milieu en economie (people, planet, en profit). Hierbij moet een gezonde balans gevonden worden tussen deze drie belangen. De gemeente Borger-Odoorn neemt haar verantwoordelijkheid en gaat, op haar eigen niveau, bijdragen aan een meer duurzame samenleving. De gemeente wil een voorbeeldfunctie vervullen, waarbij duurzaamheid deel gaat uitmaken van alle besluiten, beleid en uitvoerende taken van de gemeente. Duurzaamheid is daarmee een zaak voor de hele gemeentelijke organisatie. De keuze voor duurzaamheid komt niet uit de lucht vallen. Duurzaamheid is in het collegeprogramma verkozen als een van de pijlers van het programma. De Kadernota Duurzame Ontwikkeling geeft de prioriteiten aan voor de komende jaren. Omdat het om een nieuw programma gaat, wordt het gefaseerd opgebouwd en worden concrete uitvoeringsprojecten nader uitgewerkt in de deelbeleidsnota s. In de loop van 2011 wordt een projectgroep geformeerd met daarin vertegenwoordigers uit de verschillende gemeentelijke afdelingen en waarbij de beleidsmedewerker milieu wordt aangewezen als projectleider. De projectgroep stelt prioriteiten vast, zet ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheid in gang en volgt deze op de voet. De uitvoeringsprojecten die voortvloeien uit de kadernota en deelbeleidsnota s worden voor een belangrijk deel beheerd door de verschillende afdelingen van de gemeente, maar voor een deel ook door externe partijen als bedrijven(groepen), de provincie of maatschappelijke organisaties. 5

6 Ambitie Een gemeente heeft relatief veel invloed op de bebouwde omgeving. Een kans dus om een duurzaamheidsimpuls aan het bouwen en verbouwen in de gemeente te geven. Bij de duurzame ontwikkeling, inrichting en beheer van de gemeente gaat het er ook vooral om de integratie van alle verschillende thema's. Door in een vroeg stadium milieu en natuur te betrekken in de planontwikkeling, is het mogelijk kansen te benutten voor een duurzame leefomgeving. De ambitie is te streven naar een Duurzaam Borger-Odoorn en te werken aan de integratie van milieu, natuur en ruimtelijke ontwikkeling. Daarnaast zet de gemeente in op het initiëren van strategische samenwerking en coalitievorming en het stimuleren van voorbeeldprojecten (bijvoorbeeld in de woningbouw of in de afvalverwerking) waarin strategische partners samenwerken. 6

7 Hoofdstuk 1 Inleiding 1.1 Aanleiding In 2010 heeft de gemeente Borger-Odoorn haar wens geuit om een samenhangend duurzaamheidbeleid te ontwikkelen. Het thema duurzaaheid komt terug in vrijwel alle beleidsterreinen en in veel uitvoeringstaken. Dat geeft een eigen uitdaging. Uitgangspunt is dat rekening gehouden moet worden met duurzaamheid. Naast alle afzonderlijke en vaak losstaande beleidsmaatregelen die de afgelopen jaren al zijn genomen, bestaat de behoefte aan een gemeenschappelijk kader waarbinnen de diverse beleidstukken hun plaats hebben. Deze kadernota biedt ruimte voor ontwikkelng en nieuwe kansen. De laatste tijd is veel bekend geworden over wat niet duurzaam is. Maar hoe het wel duurzaam kan, is nog sterk in ontwikkelng. Met het kader en de focus die deze nota biedt kan eenvoudig een bijstelling plaatsvinden. Deze flexibliteit is noodzakelijk vanwege nieuwe in- en externe informatie over duurzaamheid. Ervaringen, hier en elders, zijn daarbij van groot belang. Daarom zijn geen concrete maatregelen opgesomd. Een dergelijke lijst is onwerkbaar en altijd verouderd. Naast deze Kadernota Duurzame Ontwikkeling worden in de deelbeleidsnota s uitvoeringsprogramma s opgesteld. Hierin wordt concreet invulling gegeven aan het duurzaamheidbeleid van de gemeente. Met het opstellen en uitvoeren van het duurzaamheidbeleid geeft de gemeente invulling aan haar maatschappelijke verantwoordelijkheid door te werken aan milieu- en sociale kwaliteiten zowel hier en nu als in de toekomst. 1.2 Definitie Duurzaamheid staat hoog op de maatschappelijke agenda. Duurzaamheid is inmiddels ook verworden tot een containerbegrip dat in verschillende contexten een verschillende betekenis heeft gekregen. Bij het opstellen en uitwerken van duurzaamheiddoelstellingen is het wezenlijk om een goede definitie van duurzaamheid te hanteren, met een bewezen geldigheid. De definitie van duurzaamheid die de Commissie Brundtland heeft gelanceerd, heeft internationaal een grote betekenis; Duurzame Ontwikkeling is een ontwikkeling die in de behoeften van de huidige generaties voorziet zonder daarbij de behoeftevoorziening van toekomstige generaties in gevaar te brengen om ook in hun behoeften te voorzien. Duurzame ontwikkeling is een proces van verandering waarin gebruik van hulpbronnen, de richting van investeringen, de oriëntatie van technologische ontwikkeling en institutionele verandering alle met elkaar in harmonie zijn en alle zowel de huidige als de toekomstige mogelijkheden vergroten om aan menselijke behoeften en wensen tegemoet te komen (Our Common Future, Wereld Commissie voor Milieu en Ontwikkeling, Commissie Brundtland 1987). Duurzaamheid wordt ook vaak vertaald in de drie P s van People, Planet en Profit: het in balans brengen van sociale, milieu- en economische factoren. 7

8 Steeds meer bedrijven en organisaties (waaronder gemeenten) nemen deze aspecten mee als onderdeel van het Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO). Tenslotte brengt Cradle to Cradle (C2C) een nieuwe kijk op duurzaam ontwerpen. De kern van Cradle to Cradle ligt in het concept: afval is voedsel. Alle gebruikte materialen zouden na hun leven in het ene product, nuttig kunnen worden ingezet in een ander product. Hierbij zou geen kwaliteitsverlies mogen zijn en alle restproducten moeten hergebruikt kunnen worden of milieuneutraal zijn. 1.3 Doelstelling Met deze nota wil de gemeente Borger-Odoorn, als gemeente een bijdrage leveren aan een wereld waarin de mens in voldoende mate kan voorzien in zijn eigen levensonderhoud met respect voor anderen en zijn natuurlijke leefomgeving. De bijdrage die Borger-Odoorn wil leveren betreft dus een wezenlijke verbetering in leefomgeving, in begrip en in balans tussen verschillende mensengroepen onderling, mens en natuur, mens en bedrijf en bedrijf en natuur. De gemeente Borger-Odoorn is zoekende naar het maximale wat ze binnen haar eigen mogelijkheden kan doen en wil dit ook realiseren. Deze globale doelstelling vereist een voortdurende dialoog met burgers, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties. Vanuit deze dialoog zal de nota worden aangescherpt. De gemeente wil de acties realiseren. Hierbij is de medewerking van burgers en bedrijven noodzakelijk. 1.4 Leeswijzer Hoofdstuk 2 geeft de kaders en uitgangspunten weer. In hoofdstuk 3 wordt de huidige situatie in Borger-Odoorn toegelicht. Hieruit ontstaat een helder beeld van de stand van zaken met betrekking tot duurzaamheid. Om duurzame ontwikkeling te stimuleren is inzet van alle partijen essentieel, hierbij is communicatie is één van de belangrijkste middelen. In hoofdstuk 4 wordt hier op ingaan. Hoofdstuk 5 gaat in op de ambitie van de gemeente Borger-Odoorn. De organisatie en financiering van de gemeente komt aan bod in hoofdstuk 6. 8

9 Hoofdstuk 2 Uitgangpunten en kaders 2.1 Coalitieakkoord Richtingen voor het gemeentelijk duurzaamheidsbeleid zijn terug te vinden in het coalitieakkoord PvdA, CDA, VVD en ChristenUnie Bouwen op vertrouwen. De belangrijkste duurzaam (gerelateerde) zaken zijn: - Gestreefd wordt naar erkenning van de gemeente Borger-Odoorn als Cittaslowgemeente. Steekwoorden daarbij zijn: omgevingskwaliteit, landschap, cultuurhistorie en onthaasting; - Duurzame ontwikkeling wordt in onze millenniumgemeente blijvend gestimuleerd. Er komt een notitie duurzame ontwikkeling; - Alles waar wij in de gemeente verantwoordelijkheid voor dragen dient op hoofdlijnen (en zo nodig ook in detail) helder en inzichtelijk te zijn voor onze inwoners. Maar ook onze inwoners dienen de mogelijkheid te hebben met de gemeente in gesprek te gaan ver wat hen bezighoudt. Dan kan met onze inwoners op basis van goede verhoudingen en heldere afspraken samengewerkt worden aan onze mooie gemeente. Een gemeente waarin iedereen burgerparticipatie belangrijk vindt. 2.2 Toekomstvisie 2018 Goed en tijdig zicht op de langere termijn ontwikkelingen en wat wenselijk is in Borger-Odoorn, maakt het voor het gemeentebestuur mogelijk om op korte termijn op een goede manier sturing te geven aan beleid en om beargumenteerd een bepaalde beleidskeuze te maken. Op basis hiervan is in 2009 de Toekomstvisie 2018 Hoe verder je kijkt, hoe meer je ziet vastgesteld. In de Toekomstvisie 2018 zijn de ambities voor de komende jaren geformuleerd. Hiermee brengt de gemeente haar wensen en belangen in beeld en is op een zorgvuldige manier onderbouwde keuzes gemaakt. Dit op onder meer het gebied van wonen, werken, voorzieningen, economie, landbouw, verkeer, recreatie en toerisme, natuur, landschap en cultuurhistorie. Dat zijn grote maatschappelijke vraagstukken waarop ook Borger-Odoorn moet inspringen. De Toekomstvisie 2018 speelt in de Kadernota Duurzame Ontwikkeling een rol vanwege de overeenkomsten in een aantal taken die in beide nota s aan de orde worden gesteld. Zoals duurzaamheid en energiebesparing zijn belangrijke ontwikkelingen en van groot belang. Om als gemeente Borger-Odoorn een bijdrage te leveren aan het tegengaan van de klimaatverandering is energiebesparing in alle sectoren een belangrijke en logische eerste stap. Daarnaast is het nodig om het percentage duurzame energie in de energievoorziening te laten groeien. Als gemeente willen we op een breed front partijen met goede ideeën en initiatieven helpen die hiertoe bijdragen. 2.3 Structuurvisie De Toekomstvisie 2018 is een visie op hoofdlijnen. Daar staat in met welke thema s de gemeente de komende jaren aan de slag gaat, zodat de juiste keuzes worden gemaakt waar het gaat om natuur, werkgelegenheid en leefbaarheid binnen de gemeente Borger-Odoorn. Voor de praktische uitwerking ervan is in 2010 een wettelijk verplichte - Structuurvisie vastgesteld. De Structuurvisie geeft een integrale visie op de ruimtelijke ontwikkeling van de gemeente Borger-Odoorn voor de komende 10 jaar. In dit plan worden kansen beschreven die de ruimtelijke kwalitatieve situatie optimaal maken. Deze visie brengt de gemeentelijke ruimtelijke belangen in beeld aan de hand van de ruimtelijk relevante thema s en trends. De Structuurvisie haakt aan bij heel veel beleidsterreinen: wonen, werken, natuur, recreatie en voorzieningen. 9

10 De structuurvisie geeft richting aan ruimtelijke ontwikkelingen en initiatieven van overheid, organisaties en marktpartijen. De visie zal onder andere vertaald worden in het nieuwe bestemmingsplan buitengebied van Borger-Odoorn. 2.4 Cittaslow De gemeente Borger-Odoorn is in 2010 toegetreden tot de Cittaslow gemeenschap. Cittaslow is een internationaal keurmerk van gemeenten die op het gebied van natuur, landschap, bewuste voeding, streekproducten, energie, cultureel, cultuurhistorisch en gastvrijheid tot de top behoren. Het bewaken en bevorderen van de kwaliteit van de leefomgeving is het allerbelangrijkste voor een Cittaslow gemeente. Dit betekent dat een gezond milieu, het versterken van de landschappelijke kwaliteiten en een goede infrastructuur hoog op de agenda van de gemeente staan. Doel van Cittaslow is dan ook om de bewustwording bij beleidsmakers, instellingen, ondernemers en inwoners te versterken en hen te stimuleren om verantwoordelijkheid te nemen voor de duurzame ontwikkeling van de gemeente. Om dit te bereiken is een Actieplan Cittaslow opgesteld. Dit plan bevat een overzicht van de stappen die al gezet zijn en van de acties die in 2011 uitgevoerd worden. Onder de kwaliteitsnorm van Cittaslow valt het proces van de Kadernota Duurzame Ontwikkeling. 2.5 Milleniumgemeente De Millenniumgemeente campagne die aansluit op de mondiale VN Millenniumdoelen campagne tegen armoede, biedt een kader voor internationale activiteiten van gemeenten en laat zien hoe een gemeente de burger daarbij kan betrekken. Een Millenniumgemeente verbindt lokaal initiatief met de mondiale ontwikkelingsagenda. Centraal hierin staan de volgende acht Millenniumdoelen: 1. Extreme armoede en honger zijn uitgebannen 2. Alle jongens en meisjes gaan naar school 3. Mannen en vrouwen hebben dezelfde rechten 4. Kindersterfte is sterk afgenomen 5. Minder vrouwen sterven door zwangerschap 6. De verspreiding van ziektes als AIDS en malaria is gestopt 7. Er leven meer mensen in een duurzaam leefmilieu 8. Er is meer eerlijke handel, schuldverlichting en hulp De eerste zeven doelen moeten hoofdzakelijk worden gerealiseerd in de ontwikkelingslanden. Het achtste Millenniumdoel beoogt verandering in de relaties tussen rijke en arme landen. Omdat de abstracte Millenniumdoelen concreet vertaald moeten worden, hebben overheden, bedrijven en maatschappelijke organisaties tal van projecten opgestart. Een dergelijk project is de campagne voor Millenniumgemeenten. Gemeenten kunnen binnen hun mogelijkheden namelijk een bijdrage leveren aan de Millenniumdoelen, bijvoorbeeld door eerlijke fair trade-producten in te kopen en groepen binnen de gemeente te stimuleren bij te dragen aan ontwikkelingsprojecten met een positief effect op armoede, honger, milieu, educatie, mensenrechten of gezondheid. Op en staat een groot aantal heel concrete maatregelen beschreven die een gemeente kan uitvoeren als Millenniumgemeente. Een klein deel van de mogelijke Millenniummaatregelen gaat over energie en klimaat, ook is er overlap met het onderwerp duurzaam inkopen. 10

11 Op 25 oktober 2007 heeft de gemeenteraad besloten om de millenniumdoelen te ondersteunen en de gemeente Borger-Odoorn een Millenniumgemeente te laten zijn. Er is een werkgroep gevormd uit raadsleden en ambtenaren die met voorstellen komen. Zo is in onze gemeente al het een en ander gebeurd. De millenniumbus bezocht een aantal basisscholen en op het gebied van duurzaamheid en spaarzaam omgaan met energie zijn verschillende maatregelen genomen. 2.6 Positie en afbakening van het plan De nota zal als leidraad dienen voor het handelen van de gemeente als overheid. In grote lijnen wordt beschreven hoe aan duurzaamheid binnen de diverse beleidsvelden concreet invulling wordt gegeven De nota geeft deze hoofdlijnen voor het beleid in principe aan voor een beperkte periode. Gegeven de technologische ontwikkelingen en de wenselijke tijd om actiepunten uit te voeren wordt uitgegaan van een periode tot en met De meeste actiepunten moeten via een uitvoeringsprogramma nader worden uitgewerkt. Deze nota vormt hiervoor het raamwerk. De gemeente en externe partijen zoeken binnen de uitvoeringsplannen en binnen de gestelde actiepunten het uitvoeringsniveau (ambitieniveau). Zonder afbreuk te doen aan de totale ambities van dit plan is op projectniveau nog enige flexibiliteit mogelijk. 2.7 Beleidskaders Achtergrond en reikwijdte klimaatbeleid Ons huidige Nederlandse energiegebruik en de wijze waarop we hierin uit primaire energiebronnen voorzien, is momenteel niet duurzaam: veel van de gebruikte energie komt van primaire bronnen met een beperkte voorraad, de uitstoot van CO 2 en andere gassen zoals methaan en lachgas zorgt (zeer waarschijnlijk) voor het versterkte broeikaseffect. De door ons gebruikte energie zorgt ook nog voor andere schadelijke milieueffecten en onze energie komt voor een deel vanuit niet-stabiele regio s waardoor de energievoorziening op lange termijn onzeker is. Diverse Nederlandse gemeenten zijn zich hiervan al langere tijd bewust en voeren een beleid dat moet leiden tot een energiegebruik en een energievoorziening waarvoor bovengenoemde bezwaren veel minder of niet gelden. Energiebeleid is actueel vanwege de economische crisis. Energiebesparing in woningen en scholen is een van de weinige geselecteerde kabinetsmaatregelen voor de aanpak van de crisis met een win-win effect:: snel veel werkgelegenheid in de bouwsector met veel werklozen door kredietcrisis; snel extra inverdieneffecten door kostenbesparing dankzij energiebesparing; een van de goedkoopste manieren om CO 2 -emissies te reduceren. 11

12 Fossiele energiebronnen Het broeikasgas CO 2 komt vrij bij de verbranding van fossiele brandstoffen (kolen, aardolie, aardgas en hiervan afgeleide producten zoals benzine en diesel). Fossiele energiebronnen: veroorzaken bij winning, verwerking en transport schade aan landschap en milieu; dragen bij verbranding bij aan verzuring (stikstofoxiden, zwaveldioxide), broeikaseffect (kooldioxide) en fijn stofproblematiek; zijn niet onbeperkt voorradig op aarde en vormen daarom een groeiende kostenpost; zijn deels afkomstig uit politiek instabiele regio's. Voor de gemeente Borger-Odoorn zijn de voordelen van investeringen in een lager gebruik van fossiele energiebronnen: Burgers: - Lagere (of gelijkblijvende) woonlasten door energiebesparing & lagere kosten voor mobiliteit Bedrijven: - Kostenbesparing op energie, meer innovatie, extra werkgelegenheid Gemeente: - Belangrijke vestigingsfactor voor bedrijven in de toekomst - Betere leefomgeving - Goed voor het imago van Borger-Odoorn Trias Energetica De Trias Energetica is een algemeen geaccepteerde prioriteitsvolgorde bij het kiezen van maatregelen om te komen tot vermindering van de CO 2 -uitstoot. De in een bouwproces te nemen stappen worden opeenvolgend genomen, zodanig dat eerst zoveel mogelijk maatregelen uit stap 1 worden genomen; kan dit niet meer verantwoord gedaan worden, dan zoveel mogelijk maatregelen uit stap 2 en tenslotte een eventuele restvraag met stap 3: Stap 1: Beperken van onnodig energieverbruik, bijvoorbeeld door goede warmte isolatie. Stap 2: Voor de resterende behoefte zoveel mogelijk duurzame energiebronnen inzetten: biomassa, wind, water, zon etc. Stap 3: Efficiënt gebruikmaken van fossiele energiebronnen indien stap 2 niet volstaat. Bijvoorbeeld door optimaal gebruik te maken van hoogrendement cv-ketels. Besparing is de eerste en meest noodzakelijke stap bij milieubescherming. Het tijdperk van een ongebreidelde toevoer van goedkope energie is verleden tijd: fossiele brandstoffen worden zeldzamer en dus duurder. CO 2 -compensatie Een extra stap na de Trias Energetica zou kunnen zijn om resterend fossiel energiegebruik te compenseren. Gemeenten die hun eigen organisatie of wagenpark op korte termijn klimaatneutraal willen hebben, kiezen vaak voor deze optie. De CO 2 -uitstoot kan elders gecompenseerd worden door bijvoorbeeld bosaanplant, het opkopen van CO 2 -emissierechten (ETS) of extra duurzame energiebronnen te realiseren. Dit laatste geeft veel meer zekerheid over blijvende CO 2 -compensatie, maar is duurder. Een hectare bos neemt afhankelijk van tal van factoren, ongeveer 10 ton CO 2 per jaar op. Dit kost circa 1-5 euro per ton CO 2 -compensatie per jaar. In Nederland is het al snel een factor 8 duurder dan in een ontwikkelingsland. De gemeente Den Haag compenseert haar CO 2 -emissie van de eigen organisatie door het geld dat zij voor bosaanplant nodig zou hebben, in een lokaal klimaatfonds te steken, waaruit partijen binnen de gemeente gebruik van maken. Zij krijgen dan korting op energiebesparende maatregelen of duurzame energiebronnen, als dit leidt tot maatregelen die anders niet waren genomen. 12

13 Bestuursakkoorden Om de Rijksdoelen te behalen, heeft voormalige Minister van VROM in het najaar van 2007 bestuursakkoorden gesloten met de woningbouwcorporaties, het bedrijfsleven en de gemeenten. In het bestuursakkoord met de gemeenten (dat namens de gemeenten door de VNG is getekend), staat omschreven welke inspanningen worden geleverd door enerzijds het Rijk en anderzijds de gemeenten. Belangrijke punten uit dit bestuursakkoord zijn: - Gemeenten nemen het voortouw binnen hun eigen gebouwen en voorzieningen: energielabeling in 2009, Taskforce Verlichting, 75% duurzaam inkopen in 2010 en 100% in 2015; - Gemeenten stimuleren energiebesparing: voorlichtingscampagnes, prestatieafspraken met woningcorporaties en projectontwikkelaars, MJA-convenant (Meer Jaren Afspraken), energie heeft prioriteit bij periodieke controles bedrijven; - Gemeenten stimuleren duurzame energiebronnen: verdubbeling windenergie, ruimte bieden in bestemmingsplannen, voortvarende vergunningverlening; - Het Rijk zal ondermeer zorgen voor: een subsidieregeling als ondersteuning voor gemeenten, een proefproject met extreem zuinige wagenparken. Noordelijk Energieakkoord In oktober 2007 is het Noordelijk Energieakkoord gesloten. De partijen daarbij waren de provincies Fryslân, Groningen, Drenthe en Noord-Holland samen met het ministerie van Economische zaken en dat van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer. Deze partijen hebben zich verbonden tot een gezamenlijke inzet op het gebied van energie. In maart 2008 hebben alle Drentse gemeenten ook het Energieakkoord ondertekend. Daarmee hebben ze duidelijk gemaakt dat ze achter de doelen van het akkoord staan. Klimaatverbond Borger-Odoorn is lid van het Klimaatverbond: een statement dat klimaatbeleid een hogere prioriteit moet krijgen. Het verbond is een dynamisch netwerk van 140 gemeenten, alle provincies en 1 waterschap, dat samenwerkt aan projecten, kennis uitwisselt en belangen behartigt om een effectief lokaal klimaatbeleid te verankeren. Klimaatbeleid is volgens het Klimaatverbond zowel het verminderen van de uitstoot van broeikasgassen als het aanpassen aan de gevolgen van klimaatverandering, alsook mondiale samenwerking. Doel is het bevorderen van een gezond milieu door ondermeer reductie van energieverbruik, het opwekken van duurzame energie (zonne-energie, windenergie), het reduceren van de CO 2 - uitstoot, hulp aan inheemse volkeren door projecten te ondersteunen, het vermijden van het gebruik van niet duurzaam geproduceerd tropisch hardhout, het uitwisselen van informatie tussen de leden en het stimuleren van milieuaandacht onder bevolking en bedrijfsleven. Lidmaatschap schept formeel geen verplichtingen, maar veel leden van het Klimaatverbond - waaronder ook Borger-Odoorn - doen mee aan activiteiten die mede door het Klimaatverbond worden gesteund, zoals de warme truiendag Provinciaal beleid Het provinciaal beleid is opgenomen in de Omgevingsvisie Drenthe. Naast de Omgevingsvisie Drenthe is de provincie Drenthe bezig met het opstellen van een Structuurvisie ondergrond Daarnaast heeft de provincie Drenthe hoge ambities op het gebied van klimaat- en energiebeleid. Dit is vertaald in het Programma Klimaat en Energie. Hierin zijn de ambities van de provincie Drenthe beschreven en wordt een belangrijke stap gezet in de ontwikkeling naar een klimaatbestendig Drenthe. 13

14 Omgevingsvisie Drenthe (provincie) Provinciale staten van Drenthe hebben op 2 juni 2010 de Omgevingsvisie Drenthe vastgesteld. De Omgevingsvisie is hét strategische kader voor de ruimtelijk-economische ontwikkeling van Drenthe voor de periode tot De visie formuleert de belangen, ambities, rollen, verantwoordelijkheden en sturing van de provincie in het ruimtelijke domein. De Omgevingsvisie Drenthe vervangt het tweede Provinciaal omgevingsplan (POPII) en is een integratie van vier wettelijk voorgeschreven planvormen: de provinciale structuurvisie op grond van de Wet ruimtelijke ordening; het provinciaal milieubeleidsplan op grond van de Wet milieubeheer; het regionaal waterplan op grond van de waterwetgeving; het provinciaal verkeers- en vervoersplan op grond van de Planwet Verkeer en Vervoer. De Omgevingsvisie kent een duidelijke relatie met bestaande programma s en plannen. Dat geldt op landsdelig niveau (bijvoorbeeld de Gebiedsagenda Noord-Nederland), op regionaal niveau (bijvoorbeeld Regiovisie Groningen-Assen), op provinciaal niveau (bijvoorbeeld provinciaal Meerjarenprogramma) en uitwerkingen van het collegeprogramma van gedeputeerde staten (bijvoorbeeld programma Klimaat en Energie). Deze programma s en plannen zijn medebepalend geweest bij het tot stand komen van de Omgevingsvisie en worden benut bij de uitvoering ervan. Bestaande bestuurlijke afspraken zijn gerespecteerd. Structuurvisie Ondergrond (provincie) De Structuurvisie Ondergrond is een uitwerking van de Omgevingsvisie Drenthe. In de Structuurvisie wordt vastgelegd hoe de provincie Drenthe de ruimtelijke ontwikkeling voor de ondergrond van Drenthe richting willen geven. In de Structuurvisie Ondergrond staan voorstellen voor het gewenste gebruik van gasvelden, zoutkoepels en waterlagen in de ondergrond. Het gaat om diverse vormen van winning en opslag. Dat laatste kan tijdelijk of voor altijd zijn. Het heeft vooral betrekking op gebruik van de ondergrond voor energie. Het betreft beleid voor de volgende nu al bekende functies: - warmte- en koude opslag - winning van aardolie en aardgas - gebruik van diepe waterlagen voor winning van geothermische energie - gebruik van diepe waterlagen voor het opslaan van CO 2 - gebruik van zoutkoepels voor winning van zout - gebruik van zoutkoepels voor energieopslag in cavernes - gebruik van zoutkoepels voor opslag van afval, gevaarlijk afval en radioactief afval - strategische aardgasopslag in aardgasvelden - biogasopslag in aardgasvelden - injectie van formatiewater in aardgasvelden - opslag van CO 2 in aardgasvelden Maar er zijn in de toekomst misschien ook andere gebruiksfuncties aan de orde. Programma Klimaat en Energie Provincie Drenthe heeft via haar programma Klimaat en Energie de kabinetsdoelstellingen vertaald naar provinciale doelstellingen. Met het Programma Klimaat en Energie maakt de provincie Drenthe zich sterk voor het ontwikkelen van kennis, innovatie en beleid op het gebied van klimaatverandering en energie. 14

15 Het Collegeprogramma van de provincie Drenthe verbindt de robuuste onderdelen van het lopende programma Klimaat en Energie aan het Noordelijk energieakkoord. In dit akkoord staat de overgang naar een duurzame energiehuishouding centraal. Ten behoeve van de uitvoering van het provinciale programma Klimaat en Energie wordt ieder jaar een actieplan opgesteld. In het actieplan wordt weergegeven welke inspanningen jaarlijks worden verricht om de programmadoelstellingen te realiseren. Gedeputeerde Staten hebben het Actieplan Klimaat en Energie 2010 vastgesteld. De provincie heeft gekozen voor een uitvoeringsprogramma. Dat heeft alles te maken met de aard van het klimaatvraagstuk. De provincie kan dat vraagstuk niet alleen oplossen. Veel zal daarom afhangen van de andere partijen, zoals rijk, gemeenten, waterschappen, marktpartijen en natuurlijk burgers. Voor het uitvoeren van het programma is dus samenwerking en sterk partnerschap met gemeenten noodzakelijk. Daarbij komt dat ook de gemeenten het Energieakkoord Noord- Nederland hebben ondertekend. Hierdoor hebben provincie en gemeenten zichzelf een harde gemeenschappelijke taakstelling van CO 2 -emissiereductie en duurzame energieproductie opgelegd. Klimaatcontracten Om de provinciale doelstellingen te kunnen realiseren is samenwerking met de Drentse gemeenten noodzakelijk. Deze samenwerking is geconcretiseerd door het opstellen van een klimaatcontract per gemeente, zo ook voor Borger-Odoorn. In de vorm van een klimaatcontract hebben beide partijen concrete afspraken gemaakt voor 2010 en 2011 om de samenwerking te versterken, maatregelen effectiever maken en de slagkracht van het programma vergroten. In het klimaatcontract is opgenomen: 1. activiteiten die de gemeente Borger-Odoorn gaat ondernemen in de periode gemeentelijke en provinciale financiële bijdrage 3. inspanningsverplichting om gelden van derden te genereren 4. ondersteuning vanuit de provincie (kennis en regie) 5. CO 2 -emissiereductie te bewerkstelligen 15

16 Hoofdstuk 3 Thema s In bijlage 1 is een schematisch overzicht weergegeven van de verschillende thema s die onder duurzame ontwikkeling vallen. In dit hoofdstuk wordt per thema aangegeven wat reeds is vastgelegd in diverse beleidsstukken. In bijlage 2 is een overzicht weergegeven welke beleidsstukken de basis zijn voor deze nota. 3.1 Duurzame mobiliteit De inrichting van verkeersstromen en openbare ruimte hebben grote invloed op de leefkwaliteit binnen de gemeente. Daarnaast heeft de kwaliteit van de leefomgeving ook grote invloed op de sociale structuur en draagkracht van burgers en bedrijven. De mobiliteit is nog steeds groeiende en economische ontwikkelingen vragen goed gemeentelijk beleid ten aanzien van infrastructurele voorzieningen, openbaar vervoer, bereikbaarheid en (verkeer) veiligheid. Het in 2000 vastgestelde Gemeentelijk Verkeers- en Vervoersplan (GVVP) vormt de basis voor het te voeren verkeer- en vervoerbeleid. In het GVVP staat centraal het verbeteren/vergroten van de verkeersveiligheid en de bereikbaarheid met eigen (auto, fiets) en openbaar vervoer. De uitgangspunten van de visie Duurzaam Veilig spelen een centrale rol in het plan. Dit beleid is gericht op vier pijlers, namelijk: 1. Veiliger maken van de infrastructuur; 2. Verkeersveiligheid inbrengen in de ruimtelijke ordening; 3. Mobiliteitsbeleid: stimuleren fietsgebruik en gebruik openbaar vervoer; 4. Gedragsbeïnvloeding. In het kader van Duurzaam Veilig heeft de gemeente Borger-Odoorn de afgelopen jaren vele maatregelen genomen. Het herinrichten van gevaarlijke wegvakken en kruisingen heeft zich de afgelopen jaren vooral gericht op het veiliger maken van kruisingen door de aanleg van rotondes, maatregelen om de snelheid te verlagen en aanleg van fietsvoorzieningen. Een deel van de woongebieden in de gemeente is reeds ingericht als 30 km gebied en wordt autoluwheid in de kern gestimuleerd. Waar mogelijk wordt gebruik van openbaar vervoer en de fiets gestimuleerd. Het invoeren van Duurzaam Veilig is een lang proces en is continu in ontwikkeling. Steeds weer komen er nieuwe bevindingen in de jaren na de invoering van Duurzaam Veilig maatregelen. Tevens wordt de uitvoering van het Duurzaam Veilig beleid steeds meer gedecentraliseerd. Daarnaast is een verdieping van de veiligheidsgedachte ontstaan in de vorm van Shared Space. Een manier om de weg in te richten volgens de menselijke maat en rekeninghoudend met de omgeving van de weg. De huidige inrichting van wegen met drempels, chicanes en dergelijke heeft een acceptatiegrens bereikt bij bewoners en weggebruikers. Hier komt de nadruk te liggen op een andere inrichting voor verblijven en op de beïnvloeding van het mobiliteits- en rijgedrag. De Duurzaam Veilig aanpak heeft ten doel om bewoners zelf en gezamenlijk verantwoordelijk te maken voor de gevolgen van de eigen gedragskeuzes. Het Shared Space concept komt hieraan deels tegemoet. Hiermee ligt een zwaarder accent op de inrichting van de openbare ruimte. Het opraken van de fossiele brandstoffen en de landelijke aandacht voor duurzame mobiliteit en alternatieve brandstoffen biedt een duidelijke kans om de kwaliteiten rust en ruimte in Borger-Odoorn voor de toekomst veilig te stellen. Hierdoor wordt de gemeente aantrekkelijk voor recreanten en inwoners. 16

17 3.2 Duurzaam ondernemen Maatschappelijk verantwoord ondernemen De aandacht voor maatschappelijk verantwoord ondernemen (hierna MVO genoemd) ligt in het verlengde van die voor duurzaamheid of duurzame ontwikkeling. MVO betekent dat naast het streven naar winst (profit) ook rekening wordt gehouden met het effect van economische activiteiten op het milieu (planet) en dat er ook oog is voor menselijke aspecten binnen en buiten het bedrijf (people). Het gaat er om een balans te vinden tussen people, planet en profit. Bij MVO spelen alle kernprocessen van het bedrijf een rol, van inkoop en productie tot personeelsbeleid en marketing. Voor bedrijven is het winstgevend te investeren in MVO. Het levert vele voordelen op zoals imagoverbetering, innovatiemogelijkheden en besparingen. De gemeente Borger-Odoorn staat positief tegenover bedrijven die, behalve naar hun economisch rendement, ook bewust letten op de mate van profijt voor mens en milieu. Belangrijk aspect is dat MVO veel aanknopingspunten biedt voor samenwerking. Een betere samenwerking en afstemming tussen bedrijven leidt in de meeste gevallen ook tot winstmaximalisatie. De gemeente wil het nastreven van duurzaamheid bevorderen en hierin faciliterend/bemiddelend en stimulerend optreden. Dit onder andere door inzicht te geven in subsidiemogelijkheden voor duurzame maatregelen en het openstellen van een loketfunctie voor bedrijven Cradle to Cradle De Cradle-to-Cradle ( C2C van de wieg tot de wieg) filosofie bouwt voort op de Brundtland definitie van duurzaamheid. Zij wil voorzien in onze eigen noden, maar ook de toekomstige generaties van meer mogelijkheden voorzien. Het motto daarbij is: probeer goed te zijn in plaats van minder slecht! Dus grote milieustappen, in plaats van iets meer efficiëntie. De kern van Cradle to Cradle ligt in het concept: afval is voedsel. Alle gebruikte materialen zouden na hun leven in het ene product, nuttig kunnen worden ingezet in een ander product. Hierbij zou geen kwaliteitsverlies mogen zijn en alle restproducten moeten hergebruikt kunnen worden of milieuneutraal zijn. De drie basisregels van Cradle to Cradle zijn: 1. Afval = voedsel; 2. Zon is de energiebron; 3. Respect voor (bio)diversiteit. Cradle to Cradle is uitgebracht in een boek van William McDonough en Michael Braungart 'Cradle-to-Cradle: Remaking the Way We Make Things' Economische ontwikkeling De gemeente Borger-Odoorn heeft meerder bedrijventerreinen. De gemeente wil samen met ondernemers een brug slaan naar de toekomst door het verhogen van het kwaliteitsniveau en de bereikbaarheid van de bedrijventerreinen en het versterken van de onderlinge samenwerking tussen ondernemers. Duurzaamheid is hierbij een centraal uitgangspunt. Duurzaamheidsaspecten kunnen tot uitdrukking komen op kavel en gebouwniveau (producten) en openbare ruimte (o.a. groenvoorziening en verlichting). 17

18 Op het platteland van Borger-Odoorn vindt een groot aantal economische activiteiten plaats. Naast toerisme en natuurbeheer wordt er met name in de landbouw gewerkt. In de landbouw vindt naast het doorontwikkelen van bedrijven en (beperkte) schaalvergroting ook verbreding plaats naar functies als landschapsonderhoud, natuurbeheer, recreatie en zorg. Ook in de agrarische sector wordt gewerkt aan maatschappelijk verantwoord ondernemen en duurzaamheid. Het verbeteren van de verkaveling, waterverbetering en bereikbaarheid, zoals wordt gerealiseerd in de landinrichting Odoorn, is een aspect dat hiermee samenhangt. Als gemeente zijn we hierbij nauw betrokken. Ook projecten op het gebied van multifunctionele landbouw bieden kansen om duurzaam in dit gebied functies te combineren op het platteland. De gemeente wil hierbij de agrarische ondernemers faciliteren. Daarnaast is er binnen de gemeente aandacht voor streekeigenheid en het ontwikkelen van streekproducten. Borger-Odoorn zal primair de reeds bestaande duurzame particuliere initiatieven onderzoeken en in kaart brengen. Daarna kan worden gekeken naar de ondersteuningsbehoefte van deze initiatieven én de mogelijkheden van deze initiatieven om van elkaar te leren. Borger-Odoorn kan hierbij niet alleen aansluiten, maar ook faciliteren Recreatie en toerisme Toerisme en recreatie is een belangrijke pijler onder de lokale economie van Borger-Odoorn en heeft een groeipotentie. Het is dan ook de ambitie om het toeristisch-recreatief product in de gemeente Borger-Odoorn verder te ontwikkelen. Hierbij gaat het enerzijds om te voorzien in de recreatiebehoeften van de eigen inwoners, anderzijds ook van de toeristen die naar onze gemeente komen. Bij deze ambitie staan we een duurzame ontwikkeling voor Vergunningverlening en handhaving De gemeente heeft een belangrijke adviserende rol naar bedrijven vooral ook bij het afgeven van vergunningen en bij handhaving. In het (voor)overleg met de aanvrager van de vergunning kunnen duurzaamheidsaspecten aan de orde worden gesteld. De belangrijkste vergunning met effecten voor duurzaamheid is de omgevingsvergunning. De vergunningverlener moet beoordelen of de gevraagde activiteit past binnen de wettelijk toegestane mogelijkheden. Een vraag die in de beoordeling bijvoorbeeld nog niet aan de orde komt is of de vergunde activiteiten ook op een andere, maar duurzame wijze, kunnen worden uitgevoerd. Hier kan dus nog aanvulling van de procedure plaatsvinden. Maar vooral ook belangrijk is het signaleren van kansen op het gebied van duurzaamheid en het stimuleren van bedrijven die voorlopen met innovatieve ideeën. Van belang is bij nieuwe bestemmingsplannen of bij actualisatie van bestemmingsplannen te onderzoeken in hoeverre uitdagende condities kunnen worden gecreëerd die duurzame bedrijvigheid uitlokken 18

19 3.3 Duurzaam bouwen Duurzaam bouwen gemeente Borger-Odoorn Duurzaam bouwen en verbeteren is in de gemeente Borger-Odoorn al jaren speerpunt van gemeentelijk beleid en is ook in Drenthe gemeengoed geworden in discussies over ruimtelijke plannen en bouwprojecten. De Provincie en gemeenten hebben duurzaam bouwen opgenomen in hun plannen voor ruimtelijke ordening. Er is een infrastructuur ontstaan van bestuurders, opdrachtgevers en bouwers, die duurzaam bouwen uitdragen en kennis hebben om projecten van de grond te tillen. Er zijn nieuwe materialen en technieken ontwikkeld, waarmee de doelstellingen om duurzaam, gezond en comfortabel te bouwen kunnen worden waargemaakt. Er zijn spraakmakende voorbeeldprojecten gerealiseerd. Tegelijkertijd kan worden geconstateerd dat er nog veel werk is te verzetten. Vooruit kijken is nodig! In bijlage 3 is een overzicht weergegeven van reeds gerealiseerde projecten Duurzaam Bouwen Nieuwe Stijl Zoals gezegd duurzaam bouwen en verbeteren is in de gemeente Borger-Odoorn al jaren speerpunt van gemeentelijk beleid. Zo wordt de projectmatige bouw alleen gegund aan die ondernemer /ontwikkelaar die bereid is vergaande duurzame maatregelen op te nemen in zijn plannen. Deze maatregelen beperken zich niet slechts tot duurzaam bouwen in de zin van energiebesparende c.q. woonlastenverlagende maatregelen maar ook met de toepassing van zoveel mogelijk duurzaam geproduceerde materialen. Ook aan de aspecten duurzaam veilig, politiekeurmerk, duurzaam bruikbaar, levensloopbestendig, zongerichte verkaveling en afkoppeling verhard oppervlak wordt uitvoerig aandacht besteed en in de plannen verwerkt. Daarnaast draagt duurzame ruimtelijke planvorming tevens bij aan het behoud en de ontwikkeling van waardevol natuur- en cultuurlandschap en biodiversiteit en creëert een leefbare woon- en werkomgeving met waardevol groen en blauw en een lage milieubelasting. De stedenbouwkundige kwaliteit is eveneens een punt van bijzondere aandacht. Zowel in herstructureringsgebieden als in de nieuwe uitleg worden (beeld)kwaliteitsplannen opgesteld. Aan de inpassing in de bestaande omgeving wordt nadrukkelijk aandacht besteed. Duurzaam bouwen is opgenomen in het bestuursprogramma. In bijlage 3 is weergegeven wat Duurzaam Bouwen Nieuwe Stijl inhoudt. 19

20 3.3.3 Woonplan De komende jaren zal de woonlastencomponent stijgen doordat ook energiekosten toenemen. Hier wil de gemeente voortvarend op in spelen, zowel in de bestaande huur- en koopwoningvoorraad als in de nieuwbouw. Tevens draagt de gemeente hiermee bij aan klimaatdoelstellingen en het beperken van de CO2-uitstoot. - De stijging van de woonlasten van de huurder wordt meer veroorzaakt door de stijging van de energieprijzen dan door de stijging van de huurlasten. Een goede isolatie van bestaande huurwoningen is van belang om de stijging van de woonlasten binnen de perken te houden. De gemeente heeft dan ook in de prestatieafspraken met de corporaties vastgelegd dat de corporaties zich ervoor inzetten om het bestaande woningbezit te verbeteren tot energielabel C. Dit, voor zover de woningen in exploitatie blijven. - Ook in de koopsector wil de gemeente het aanbrengen van duurzame maatregelen die de energiezuinigheid van de woning vergroten, stimuleren. De gemeente werkt dit uit in haar duurzaamheidsbeleid. - Sinds 2006 beschikt de gemeente over de regeling Duurzaam Goedkoper, een regeling waarbij de gemeente subsidie verstrekt als de nieuwbouwwoning over een lagere EPC beschikt (dus energiezuiniger) dan in het Bouwbesluit wordt geëist. De Regeling Duurzaam Goedkoper zal ook in de komende jaren worden voortgezet. 3.4 Duurzaam beheer en openbare ruimte Duurzaam groenbeheer De beleving van de natuur is een belangrijk aspect in het beleid. Mensen moeten kunnen wandelen in de natuur en moeten de natuur kunnen proeven en ruiken. In natuurbeleid en groenbeleid profiteert niet alleen de aarde planet van duurzame activiteiten, ook de gebruikers people profiteren daarvan. Zo zullen burgers langer in een groene en veilige wijk willen blijven wonen. Dit maakt de wijk, de wijkvoorzieningen en de huizen per definitie al duurzamer. De groenbeleidsvisie 'Onze Groene Ruimte' legt de hoofddoelstellingen van het groenbeleid vast en benoemt de beleidsthema's groen. Uitwerking van deze beleidsthema's vindt plaats in de nota 'Groen moet je doen'. Het onderhoud van de groene openbare ruimtes gebeurt in principe op duurzame en ecologische grondslag, om de esthetische, ruimtelijke, educatieve, ecologische, milieuregulerende en recreatieve functies te waarborgen. Borger-Odoorn heeft geen bomenbeleidsplan vastgesteld, maar voorafgaand aan de opstelling van de groenbeleidsvisie heeft wel een inventarisatie van het groen en het bomenbestand plaatsgevonden. Groenstroken en ecologische verbindingszones zijn belangrijk om een zogenaamde groene gang, corridor, te creëren naar bepaalde natuurgebieden. Het zijn ontsnappingsgebiedjes waar dieren zich korte tijd, veilig kunnen ophouden. In de ontwikkelingen wordt rekening gehouden met deze wenselijke of mogelijke gebieden. 20

Van : L. de Ridder DMS nr: 11.04347 Aan : Gemeenteraad Datum : 19 mei 2011 Onderwerp : Start duurzaamheidsbeleid c.c. :

Van : L. de Ridder DMS nr: 11.04347 Aan : Gemeenteraad Datum : 19 mei 2011 Onderwerp : Start duurzaamheidsbeleid c.c. : INTERN MEMO Van : L. de Ridder DMS nr: 11.04347 Aan : Gemeenteraad Datum : 19 mei 2011 Onderwerp : Start duurzaamheidsbeleid c.c. : Aanleiding Duurzaamheid is een speerpunt in het coalitieakkoord en het

Nadere informatie

Duurzame ontwikkeling:

Duurzame ontwikkeling: Duurzaam Tynaarlo Duurzame ontwikkeling: Een ontwikkeling die kan voorzien in de behoeften van de huidige generaties zonder die van de toekomstige generaties in gevaar te brengen. (Our common future 1987)

Nadere informatie

VNG Raadsledencampagne

VNG Raadsledencampagne Duurzaam Drimmelen VNG Raadsledencampagne Klimaat niet zonder de Raad Invloed raadsleden Borging beleid Collegiaal bestuur Collegeakkoord 2010-2014 Duurzame ontwikkeling: Een ontwikkeling die kan voorzien

Nadere informatie

Sommige doelen zijn universeel en van alle tijden

Sommige doelen zijn universeel en van alle tijden Sommige doelen zijn universeel en van alle tijden Een voorstel voor Provinciale Staten van Gelderland en de Raden van de Gelderse gemeenten 7 juli 2015 Ramon Barends http://www.psp92.nl/gelderland/ Deze

Nadere informatie

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory.

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Een uitdagend klimaat 20 20 2020 In 2020 moet de uitstoot van CO 2 in de EU met 20% zijn teruggebracht ten opzichte van het 1990 niveau.

Nadere informatie

HELMOND MONDIAAL. Het organiseren van samenwerking met andere wereldburgers. in de periode 2014 tot en met 2018

HELMOND MONDIAAL. Het organiseren van samenwerking met andere wereldburgers. in de periode 2014 tot en met 2018 HELMOND MONDIAAL Het organiseren van samenwerking met andere wereldburgers in de periode 2014 tot en met 2018 Helmond Mondiaal 1 Inleiding Recente besluitvorming in de raad van Helmond leidt tot een andere

Nadere informatie

Raadsvergadering van 21 januari 2010. Onderwerp: Uitvoeringsnota Millenniumgemeente. Verantwoordelijke portefeuillehouder: W.J.M. Vissers SAMENVATTING

Raadsvergadering van 21 januari 2010. Onderwerp: Uitvoeringsnota Millenniumgemeente. Verantwoordelijke portefeuillehouder: W.J.M. Vissers SAMENVATTING RAADSVOORSTEL Agendanummer Raadsvergadering van 21 januari 2010 Onderwerp: Uitvoeringsnota Millenniumgemeente Verantwoordelijke portefeuillehouder: W.J.M. Vissers SAMENVATTING Naar aanleiding van een motie

Nadere informatie

Samen werken aan een duurzaam Hellendoorn. Collegebesluit 14 mei 2013. Raadsbesluit 29 oktober 2013.

Samen werken aan een duurzaam Hellendoorn. Collegebesluit 14 mei 2013. Raadsbesluit 29 oktober 2013. Samen werken aan een duurzaam Hellendoorn Collegebesluit 14 mei 2013. Raadsbesluit 29 oktober 2013. 1 Samenvatting Definitie duurzaamheid volgens Brundtland Aanmelden als Millenniumgemeente Speerpunten:

Nadere informatie

Een 10 puntenplan gemeenten die echt iets aan het klimaatprobleem willen doen

Een 10 puntenplan gemeenten die echt iets aan het klimaatprobleem willen doen Een 10 puntenplan voor gemeenten die echt iets aan het klimaatprobleem willen doen Doet uw gemeente voldoende aan het klimaatprobleem? Iedere aanpak van het klimaatprobleem begint lokaal. Internationaal

Nadere informatie

Duurzaamheid in Amersfoort: kansen en inspiratie Het Amersfoorts Afwegingskader Duurzaamheid

Duurzaamheid in Amersfoort: kansen en inspiratie Het Amersfoorts Afwegingskader Duurzaamheid Duurzaamheid in : kansen en inspiratie Het s Afwegingskader Duurzaamheid s Afwegingskader Duurzaamheid s Afwegingskader Duurzaamheid Leefomgeving Dit project draagt bij aan een gezond woon- en werkklimaat

Nadere informatie

RAADSVOORSTEL Millenniumgemeente

RAADSVOORSTEL Millenniumgemeente RAADSVOORSTEL Millenniumgemeente Inhoud 1. Inleiding 2. Millenniumgemeente wat is dat? 3. Landelijke VNG-campagne 4. Wat doet de gemeente al? 5. Waarom meedoen? 6. Waarom dit raadsvoorstel? 7. Wat gaat

Nadere informatie

Bijlagen: - MVO referentiekader - Fairtrade Gemeente handleiding. Afhandeling. 1. Inleiding

Bijlagen: - MVO referentiekader - Fairtrade Gemeente handleiding. Afhandeling. 1. Inleiding RG nr. Datum: Indiener(s): Onderwerp: Initiatiefvoorstel: ChristenUnie PAS SP PvdA Millenniumdoelstellingen De indieners stellen voor: - dat de gemeente Steenwijkerland zich actiever inzet om bij te dragen

Nadere informatie

Voor meer informatie over Faitrade Hoorn volgt hieronder een korte beschrijving over wat Faitrade-gemeente-Hoorn is en wil bereiken.

Voor meer informatie over Faitrade Hoorn volgt hieronder een korte beschrijving over wat Faitrade-gemeente-Hoorn is en wil bereiken. Koersopdoen en Fairtrade Tijdens de oprichting van mijn eigen onderneming Koersopdoen werd ik (vanwege mijn afstudeerrichting) door werkgroep lid R. Rote gevraagd plaats te nemen in de werkgroep Fairtrade

Nadere informatie

Fairtrade Gemeente Weert

Fairtrade Gemeente Weert Fairtrade Gemeente Weert Hans Kreutzer, Trijnie Helfferich, Henrieke Graven 17 april 2013 Fairtrade Gemeente Fairtrade Gemeente is een eretitel die aangeeft dat de gemeente bijzonder veel aandacht heeft

Nadere informatie

Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG

Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG Datum 20 december 2011 Onderwerp Raadsbrief: Sociale structuurvisie Categorie B Verseonnummer 668763 / 681097 Portefeuillehouder De heer Rensen en de heer

Nadere informatie

Workshop J De kracht van een klimaatfonds. 05 april 2011

Workshop J De kracht van een klimaatfonds. 05 april 2011 Workshop J De kracht van een klimaatfonds 05 april 2011 Presentatie Ad Phernambucq Zeeuws Klimaatfonds: Klimaatneutraal met Zeeuwse Projecten Nationaal Energie- en klimaatbeleid Doelstelling: Duurzame

Nadere informatie

Ab Arbo-advisering i en duurzaamheid + MVO

Ab Arbo-advisering i en duurzaamheid + MVO Ab Arbo-advisering i en duurzaamheid + MVO Esther Loozen Atze Boerstra (Stanley Kurvers) NvvA Symposium 2010 1 Programma Introductie door Esther Loozen Korte inleiding over duurzaamheid+ MVO door Atze

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen De Meeuw Nederland Industrieweg 8 Postbus 18 5688 ZG Oirschot T +31 (0)499 57 20 24 F +31 (0)499 57 46 05 info@demeeuw.com www.demeeuw.com De Meeuw en MVO Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord

Nadere informatie

Raadsvoorstel Inleiding: Feitelijke informatie: Afweging:

Raadsvoorstel Inleiding: Feitelijke informatie: Afweging: College V200801012 Onderwerp: Millennium gemeente Raadsvoorstel Inleiding: In september 2000 kwamen de wereldleiders in VN-verband bij elkaar voor de Millenniumtop. Er werd afgesproken om gezamenlijk te

Nadere informatie

Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze.

Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze. Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze. Rabobank Noord-Drenthe. Een bank met ideeen. www.rabobank.nl/noord-drenthe Triple P-onderzoek Rabobank

Nadere informatie

In actie voor duurzaamheid!

In actie voor duurzaamheid! In actie voor duurzaamheid! Ontwerp Actieplan Duurzaamheid Vastgesteld door Gedeputeerde Staten van Utrecht d.d. 5 februari 2008 1 Inleiding Duurzaamheid: een verantwoordelijkheid van iedereen Duurzaamheid

Nadere informatie

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE WATER- SCHAPPEN & ENERGIE Resultaten Klimaatmonitor Waterschappen 2014 Waterschappen willen een bijdrage leveren aan een duurzame economie en samenleving. Hiervoor hebben zij zichzelf hoge ambities gesteld

Nadere informatie

Via de griffier stuur ik u deze brief met bijgesloten een initiatiefvoorstel om van Uitgeest een Millennium Gemeente te maken.

Via de griffier stuur ik u deze brief met bijgesloten een initiatiefvoorstel om van Uitgeest een Millennium Gemeente te maken. D66 Uitgeest Aan de raadsleden van Uitgeest Betreft: Uitgeest, een Millennium Gemeente midden in de wereld Bijlage: initiatiefvoorstel Millennium Gemeente Uitgeest, 26 augustus 2010 Geachte collega raadsleden,

Nadere informatie

1. Wethouder Tiemens te machtigen voor het ondertekenen van het Gelders Energie Akkoord.

1. Wethouder Tiemens te machtigen voor het ondertekenen van het Gelders Energie Akkoord. Collegevoorstel Openbaar Onderwerp Deelname Gelders Energieakkoord Programma Duurzaamheid Portefeuillehouder H. Tiemens Samenvatting Het Klimaatverbond, Alliander en Gelderse Natuur en Milieufederatie

Nadere informatie

Klimaatakkoord Rijk en UvW

Klimaatakkoord Rijk en UvW Klimaatakkoord Rijk en UvW Politieke en beleidsmatige context (klimaatbeleid) Rafaël Lazaroms 25 mei 2010 1 Inhoud presentatie Voorstellen Internationaal en nationaal klimaatbeleid Positie waterschappen

Nadere informatie

Jaarverslag Millenniumplatform

Jaarverslag Millenniumplatform Jaarverslag Millenniumplatform Jaarverslag Millenniumplatform 2013 In 2008 heeft de gemeenteraad unaniem besloten onze gemeente uit te roepen tot Millenniumgemeente. Dit betekent dat de gemeente zich conformeert

Nadere informatie

Regionaal Energie Convenant 2014-2016

Regionaal Energie Convenant 2014-2016 Regionaal Energie Convenant 2014-2016 Mede mogelijk gemaakt met steun van: Regio Rivierenland Provincie Gelderland RCT-Rivierenland Pagina 1 Ondertekenaars, hier tezamen genoemd: partijen 1. Hebben het

Nadere informatie

Pagina 2 van 5. Financiële toelichting Lasten / baten Dekking in. Plan van aanpak Groene Energie in de Schappen

Pagina 2 van 5. Financiële toelichting Lasten / baten Dekking in. Plan van aanpak Groene Energie in de Schappen Adviescommissie 4 april 2011 Dagelijks bestuur 13 april 2011 Algemeen bestuur 14 december 2011 Aantal bijlagen: 1 Agendapunt: 22 Onderwerp: Groene Energie in Spaarnwoude Het algemeen bestuur besluit: 1.

Nadere informatie

Aan de Gemeenteraad. 17 december 2009. Raad. : Beleidsvisie Duurzaamheid Achtkarspelen. Opiniërend. Status. Punt no.

Aan de Gemeenteraad. 17 december 2009. Raad. : Beleidsvisie Duurzaamheid Achtkarspelen. Opiniërend. Status. Punt no. Aan de Gemeenteraad Raad Status 17 december 2009 Opiniërend Onderwerp Beleidsvisie Duurzaamheid Achtkarspelen Punt no. 22 Korte toelichting In deze beleidsvisie willen wij u een beeld schetsen van de mogelijkheden

Nadere informatie

OPZET KLIMAATPLAN 11-2-04

OPZET KLIMAATPLAN 11-2-04 OPZET KLIMAATPLAN 11-2-04 Samenvatting Deze notitie voorziet in de opzet van het klimaatplan voor Nijmegen. Dit is de voortzetting het Nijmeegse energiebeleid. Actualisering was sowieso nodig omdat oude

Nadere informatie

Hoe groen zijn de partijprogramma s

Hoe groen zijn de partijprogramma s Hoe groen zijn de partijprogramma s Een onderzoek over wat er door de verschillende partijen is opgeschreven voor de gemeenteraadsverkiezingen van 19 maart 2014 Werkwijze Alle 8 partijprogramma s zijn

Nadere informatie

Coalitieprogramma s regio Oost

Coalitieprogramma s regio Oost Coalitieprogramma s regio Oost Van: Aan: C.c.: Datum: 7 juli 2014 H.M. Immink t +31 (0)55 3 686 868 e h.immink@bouwendnederland.nl Betreft: Coalitieprogramma s gemeenten regio oost Inleiding: 83 coalitieprogramma

Nadere informatie

Februari 2010. Kadernotitie duurzame ontwikkeling Smallingerland 2009 2012

Februari 2010. Kadernotitie duurzame ontwikkeling Smallingerland 2009 2012 Februari 2010 Kadernotitie duurzame ontwikkeling Smallingerland 2009 2012 Inleiding Het college van Smallingerland heeft de nota Duurzame Ontwikkeling in Smallingerland, periode 2009-2012 vastgesteld

Nadere informatie

VOORSTEL AB AGENDAPUNT :

VOORSTEL AB AGENDAPUNT : VOORSTEL AB AGENDAPUNT : PORTEFEUILLEHOUDER : F.K.L. Spijkervet AB CATEGORIE : B-STUK (Beleidsstuk) VERGADERING D.D. : 26 november 2013 NUMMER : WM/MIW/RGo/7977 OPSTELLER : R. Gort, 0522-276805 FUNCTIE

Nadere informatie

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Fons Claessen sr.adviseur klimaat, energie & duurzaamheid Gemeente Nijmegen Waarom moeten we iets doen?? 1: Klimaatverandering 2: Energie en grondstoffen 3.

Nadere informatie

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken;

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken; INTENTIEVERKLARING CO 2 AFVANG, TRANSPORT en OPSLAG Partijen 1. De Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, vertegenwoordigd door de heer ir. J. van der Vlist, Secretaris-Generaal

Nadere informatie

Wat wordt de energiestrategie van de gemeente?

Wat wordt de energiestrategie van de gemeente? Wat wordt de energiestrategie van de gemeente? Programma raadsrotonde 17 mei 2010 Opening avond door rotondevoorzitter. Inleiding; (door Conny Huijskes; 10 minuten) - Uitleg opzet avond /in het begin toelichten

Nadere informatie

DATUM ONS KENMERK BEHANDELD DOOR 22 januari 2015 1400334664 B.J. van Oosten - Bronsgeest

DATUM ONS KENMERK BEHANDELD DOOR 22 januari 2015 1400334664 B.J. van Oosten - Bronsgeest POSTADRES Postbus 20 7500 AA Enschede BEZOEKADRES Hengelosestraat 51 Aan de Gemeenteraad TELEFOON 14 0 53 DATUM ONS KENMERK BEHANDELD DOOR 22 januari 2015 1400334664 B.J. van Oosten - Bronsgeest UW BRIEF

Nadere informatie

Nieuw perspectief voor Westerveld

Nieuw perspectief voor Westerveld Nieuw perspectief voor Westerveld Verkiezingsprogramma voor de gemeenteraad 2014 2018 1 STERK Westerveld is een nieuwe lokale politieke kiesvereniging in de gemeente Westerveld De politieke missie van

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie

Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie 1 Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie Wij willen Betaalbare, Duurzame, Eigen Energie in Oosterhout 3 Waarom ONE Betaalbaar Duurzaam Eigen Samen Goedkoper dan de markt Winsten

Nadere informatie

gemeente Eindhoven Hierin wil GroenLinks in ieder geval de volgende vragen beantwoord hebben.

gemeente Eindhoven Hierin wil GroenLinks in ieder geval de volgende vragen beantwoord hebben. gemeente Eindhoven Inboeknummer 15bst00959 Beslisdatum B&W 14 juli 2015 Dossiernummer 15.29.103 (2.3.1) Raadsvragen Van het raadslid dhr. R. Thijs (GroenLinks) over klimaatambities Eindhoven na gerechtelijke

Nadere informatie

Verlengen stal op het perceel Dorpsstraat 74 te Zuidlaarderveen

Verlengen stal op het perceel Dorpsstraat 74 te Zuidlaarderveen Verlengen stal op het perceel Dorpsstraat 74 te Zuidlaarderveen NL.IMRO.1730.ABdorpsstr74zuidlv-0301 Projectgebied Situatie Dorpsstraat 74 Zuidlaarderveen 2 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Huidige en beoogde

Nadere informatie

MIDDEN TUSSEN DE MENSEN SPORT EN RECREATIE MOBILITEIT EN BEREIKBAARHEID.

MIDDEN TUSSEN DE MENSEN SPORT EN RECREATIE MOBILITEIT EN BEREIKBAARHEID. MIDDEN TUSSEN DE MENSEN De uitgangspunten van het CDA Koggenland zijn helder: je wilt werken voor je brood, je ziet om naar elkaar en je laat de wereld knap achter voor je kinderen. Het CDA staat voor

Nadere informatie

Duinkampen 23 te Paterswolde

Duinkampen 23 te Paterswolde Duinkampen 23 te Paterswolde Projectgebied. Duinkampen 23 Paterswolde 1. Inleiding Deze ruimtelijke onderbouwing is opgesteld voor het bouwen van een bijgebouw, het plaatsen van een schutting en twee kunstwerken

Nadere informatie

Factsheet Energie en Klimaat

Factsheet Energie en Klimaat Factsheet Energie en Klimaat 1. Inleiding Deze factsheet heeft betrekking op het klimaatbeleid (de reductie van CO 2 )en het energiebeleid (inzetten op zeven speerpunten) van Den Haag. Voor deze factsheet

Nadere informatie

BIJLAGE 1: Zero sum benadering, wat doen we wel in onder regie van de Regio Achterhoek en wat niet meer

BIJLAGE 1: Zero sum benadering, wat doen we wel in onder regie van de Regio Achterhoek en wat niet meer BIJLAGE 1: Zero sum benadering, wat doen we wel in onder regie van de Regio Achterhoek en wat niet meer Op 24 september in de Radstake hebben de aanwezige raadsleden allereerst gestemd over de prioriteitsvolgorde

Nadere informatie

Regie op energie. Investeren in de productie van duurzame energie in de regio Arnhem-Nijmegen

Regie op energie. Investeren in de productie van duurzame energie in de regio Arnhem-Nijmegen Investeren in de productie van duurzame energie in de regio Arnhem-Nijmegen Regie op energie Wij, de 22 gemeenten in de regio Arnhem- Nijmegen, maken ons sterk voor een versnelde transitie van fossiele

Nadere informatie

Wijk bij Duurstede, 16 september 2013. Betreft: Plan van aanpak duurzaamheid. Memo. Van: Wethouder Robbert Peek. Aan: Gemeenteraad Wijk bij Duurstede

Wijk bij Duurstede, 16 september 2013. Betreft: Plan van aanpak duurzaamheid. Memo. Van: Wethouder Robbert Peek. Aan: Gemeenteraad Wijk bij Duurstede Wijk bij Duurstede, 16 september 2013 Betreft: Plan van aanpak duurzaamheid. Memo Van: Wethouder Robbert Peek Aan: Gemeenteraad Wijk bij Duurstede behandeld door Jelger Takken toestelnummer 609 bijlagen

Nadere informatie

Duurzaam Ondernemen en DGMR. 1. Inleiding. 1.1 Algemene missie DGMR. Betreft : Beleidsvisie Datum : 10 december 2012

Duurzaam Ondernemen en DGMR. 1. Inleiding. 1.1 Algemene missie DGMR. Betreft : Beleidsvisie Datum : 10 december 2012 Duurzaam Ondernemen en DGMR Betreft : Beleidsvisie Datum : 10 december 2012 1. Inleiding Deze DuOn-beleidsvisie is het overkoepelende document voor het beleid en de initiatieven van DGMR op het gebied

Nadere informatie

Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder

Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder Communicatieplan, 22 Augustus 2014 1 Voorwoord Duurzaamheid is geen trend, het is de toekomst. Het is niet meer weg te denken

Nadere informatie

Overzicht lessenserie Energietransitie. Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les.

Overzicht lessenserie Energietransitie. Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les. 1 Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les. 2 Colofon Dit is een uitgave van Quintel Intelligence in samenwerking met GasTerra en Uitleg & Tekst Meer informatie Kijk voor meer informatie

Nadere informatie

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk De Lokale Duurzame Energie Coöperatie EnergieCoöperatieBoxtel Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk WWW.ECBOXTEL.NL LDEC: Waarom en waartoe leidt het Samen met leden realiseren van betaalbare, duurzame,

Nadere informatie

Overijssel kleurt groen in 2020

Overijssel kleurt groen in 2020 Overijssel kleurt groen in 2020 Natuur en Milieu Overijssel Circulaire economie Vitale leefomgeving Kracht van de samenleving Waarom een groen Overijssel? Winst voor iedereen: Vitale leefomgeving voor

Nadere informatie

Initiatiefvoorstel. Onderwerp Duurzaam (Ver)Bouwen

Initiatiefvoorstel. Onderwerp Duurzaam (Ver)Bouwen Onderwerp Duurzaam (Ver)Bouwen Initiatiefvoorstel Tenda Hoffmans. (Groen Links), Jan de Ridder (PvdA) E-mail: J.A.deRidder@uva.nl Bestuurlijke context Eind 2005 is er door de raad aan de hand van een nota

Nadere informatie

Duurzaam, mvo, energiezuinig & klimaatneutraal

Duurzaam, mvo, energiezuinig & klimaatneutraal Duurzaam, mvo, energiezuinig & klimaatneutraal Huidge situatie aarde Het klimaat verandert, de aarde warmt op Huidge situatie energie Energievoorraad stagneert Huidge situatie bevolking De arbeidsmarkt

Nadere informatie

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl 12-11-2007Sheet nummer 1 Ontwikkelingen wereldwijd Heeft de Al Gore film impact?

Nadere informatie

FOSSIELE BRANDSTOFFEN

FOSSIELE BRANDSTOFFEN FOSSIELE BRANDSTOFFEN De toekomst van fossiele energiebronnen W.J. Lenstra Inleiding Fossiele energiebronnen hebben sinds het begin van de industriele revolutie een doorslaggevende rol gespeeld in onze

Nadere informatie

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03 1 van 13 5-7-2011 17:03 Enquête Enquête beheer Ingelogd als: aqpfadmin Uitloggen Enquête sta s eken Enquête beheer > De Klimaat Enquête van het Noorden > Statistieken Algemene statistieken: Aantal respondenten

Nadere informatie

POL-uitwerking Landelijk Gebied Noord-Limburg

POL-uitwerking Landelijk Gebied Noord-Limburg POL-uitwerking Landelijk Gebied Noord-Limburg Bestuursafspraken CONCEPT versie 27 november 2015 1. Inleiding Het landelijk gebied van de regio Noord-Limburg is divers van karakter; bestaande uit beekdalen,

Nadere informatie

Verslag van de informatieavond over het Milieubeleidsplan Wijk bij Duurstede

Verslag van de informatieavond over het Milieubeleidsplan Wijk bij Duurstede Verslag van de informatieavond over het Milieubeleidsplan Wijk bij Duurstede Datum: Onderwerp: Aanwezig: Notulist: 26 oktober 2009, 19.30-21.30 uur Milieubeleidsplan Wijk bij Duurstede Henk Muis, wethouder

Nadere informatie

Klimaatbestendige steden

Klimaatbestendige steden Klimaatbestendige steden Klimaatbeleid en praktijk in Nederland Inspiratie voor Amersfoort Michaël Meijer Introductie Michaël Meijer Tuin- en Landschapsinrichting @ IAH Larenstein Planologie @ Radboud

Nadere informatie

HERBESTEMMINGSINFORMATIE PROFESSIONALS

HERBESTEMMINGSINFORMATIE PROFESSIONALS HERBESTEMMINGSINFORMATIE PROFESSIONALS www.herbestemmingnoord.nl Kenniscentrum Herbestemming Noord Het doel van Kenniscentrum Herbestemming Noord is een duurzame herbestemming tot stand te brengen met

Nadere informatie

Sector- en keteninitiatieven 2014-2016 CO 2 -prestatie

Sector- en keteninitiatieven 2014-2016 CO 2 -prestatie Sector- en keteninitiatieven 2014-2016 CO 2 -prestatie Cable Partners B.V. Venneveld 34 4705 RR ROOSENDAAL tel. 0031 165 523 000 fax 0031 165 520 033 www.cablepartners.nl Opgesteld d.d.: Mei 2015 Revisie:

Nadere informatie

CULTUREEL ERFGOED EN DE VERTALING NAAR RUIMTELIJKE PLANNEN

CULTUREEL ERFGOED EN DE VERTALING NAAR RUIMTELIJKE PLANNEN CULTUREEL ERFGOED EN DE VERTALING NAAR RUIMTELIJKE PLANNEN Onderzoek naar cultuurhistorische structuren, landschappen en panden Aansluitend op Belvedere- (Behoud door ontwikkeling) en het MoMo-beleid (Modernisering

Nadere informatie

De Keizer Kennismakelaar bij Haven Amsterdam

De Keizer Kennismakelaar bij Haven Amsterdam De Keizer Kennismakelaar bij Haven Amsterdam Afdelingsoverleg NS-Beleid Donderdag 9 april 2009 Haven Amsterdam is een bedrijf van de gemeente Amsterdam Inhoud presentatie De Keizer Kennismakelaar HAP -

Nadere informatie

Bijlage 3 Duurzame gebiedssjablonen verder uitgewerkt

Bijlage 3 Duurzame gebiedssjablonen verder uitgewerkt Bijlage 3 Duurzame gebiedssjablonen verder uitgewerkt De volgende sjablonen voor duurzame gebiedsontwikkeling zijn te onderscheiden: gezonde wijk Klimaatvriendelijke wijk / gebied Prachtig compacte wijk

Nadere informatie

Collectief Particulier Opdrachtgeverschap en Energiezuinig Wonen waar liggen verbindingen?

Collectief Particulier Opdrachtgeverschap en Energiezuinig Wonen waar liggen verbindingen? Collectief Particulier Opdrachtgeverschap en Energiezuinig Wonen waar liggen verbindingen? DNA in de bouw De Nieuwe Aanpak in de bouw DNA in de bouw staat voor: transitie in de bouw vanuit de basis, de

Nadere informatie

Duurzaamheidvisie Gemeente Staphorst

Duurzaamheidvisie Gemeente Staphorst r 2018 Duurzaamheidvisie Gemeente Staphorst Versie: Definitief (inclusief aangenomen amendementen) Duurzaamheidvisie Gemeente Staphorst Pagina 1 van 6 Inhoudsopgave 1. Verrekijker 2018 2. Essentie Duurzaamheidvisie

Nadere informatie

Draagvlak bij burgers voor duurzaamheid. Corjan Brink, Theo Aalbers, Kees Vringer

Draagvlak bij burgers voor duurzaamheid. Corjan Brink, Theo Aalbers, Kees Vringer Draagvlak bij burgers voor duurzaamheid Corjan Brink, Theo Aalbers, Kees Vringer Samenvatting Burgers verwachten dat de overheid het voortouw neemt bij het aanpakken van duurzaamheidsproblemen. In deze

Nadere informatie

Het maken van een duurzaamheidsbeleid

Het maken van een duurzaamheidsbeleid Het maken van een duurzaamheidsbeleid Workshop Lekker Betrokken! Phyllis den Brok Projectleider Lekker Betrokken! phyllis@phliss.nl 06-22956623 hhp://www.phliss.nl/lb.html Duurzaamheid Definitie duurzaamheid:

Nadere informatie

Evaluatie Uitvoeringsprogramma 2009-2012 versie: 29-jan Doelen Doelstelling bereikt? reductie

Evaluatie Uitvoeringsprogramma 2009-2012 versie: 29-jan Doelen Doelstelling bereikt? reductie Evaluatie Uitvoeringsprogramma 2009-2012 versie: 29-jan Doelen Doelstelling bereikt? reductie Project Doelstelling wel deels niet anders ingevuld CO2- uitstoot verlaging woon- /bdrf.lasten creatie nieuw

Nadere informatie

ROUTEKAART DUURZAAM OSS

ROUTEKAART DUURZAAM OSS ROUTEKAART DUURZAAM OSS 2025-2030 Duurzaam Oss Alle gemeentelijke gebouwen energieneutraal of energieleverend in 2025 Bestaande woningen en gebouwen energiezuiniger maken Verduurzamen verkeer en vervoer

Nadere informatie

PLAN VAN AANPAK TEN BOER MILLENNIUMGEMEENTE januari 2010

PLAN VAN AANPAK TEN BOER MILLENNIUMGEMEENTE januari 2010 PLAN VAN AANPAK TEN BOER MILLENNIUMGEMEENTE januari 2010 Inleiding De raad heeft in oktober 2007 ingestemd met het voorstel (via een motie) om Ten Boer te laten aansluiten bij de Millenniumcampagne en

Nadere informatie

PROTOS onderschrijft volop de Millenniumdoelstellingen!

PROTOS onderschrijft volop de Millenniumdoelstellingen! PROTOS onderschrijft volop de Millenniumdoelstellingen! De doelstellingen van PROTOS zijn de armsten onder ons te voorzien van rechtvaardig, duurzaam en participatief drinkwater, water voor landbouw, en

Nadere informatie

agendapunt B.04 Aan Verenigde Vergadering BELEIDSKADER DUURZAAMHEID

agendapunt B.04 Aan Verenigde Vergadering BELEIDSKADER DUURZAAMHEID agendapunt B.04 851617 Aan Verenigde Vergadering BELEIDSKADER DUURZAAMHEID Gevraagd besluit Verenigde Vergadering 28-10-2010 In te stemmen met de beleidsuitgangspunten, genoemd in hoofdstuk 5 van het Beleidskader

Nadere informatie

Agendapunt: 9 No. 72/'11. Dokkum, 6 september 2011. ONDERWERP: Het streven naar de titel Fairtrade Gemeente SAMENVATTING: Aan de gemeenteraad,

Agendapunt: 9 No. 72/'11. Dokkum, 6 september 2011. ONDERWERP: Het streven naar de titel Fairtrade Gemeente SAMENVATTING: Aan de gemeenteraad, Agendapunt: 9 No. 72/'11 Dokkum, 6 september 2011 ONDERWERP: Het streven naar de titel Fairtrade Gemeente SAMENVATTING: Aan de gemeenteraad, In de raadsvergadering van 18 juni 2009 is besloten de gemeente

Nadere informatie

Blik op Leidschendam-Voorburg 2020

Blik op Leidschendam-Voorburg 2020 Blik op Leidschendam-Voorburg 2020 Een toekomstvisie voor Leidschendam-Voorburg De voormalige gemeenten Leidschendam en Voorburg kennen elk een eeuwenlange historie. Als gefuseerde gemeente gaat Leidschendam-Voorburg

Nadere informatie

Groengebied Amstelland AB 10-11-2011 Agendapunt 9 eerder door het bestuur behandelde notities over rol en positie GGA BIJLAGE 1 DISCUSSIENOTITIE

Groengebied Amstelland AB 10-11-2011 Agendapunt 9 eerder door het bestuur behandelde notities over rol en positie GGA BIJLAGE 1 DISCUSSIENOTITIE Groengebied Amstelland AB 10-11-2011 Agendapunt 9 eerder door het bestuur behandelde notities over rol en positie GGA BIJLAGE 1 DISCUSSIENOTITIE Bestuurlijke begeleidingsgroep Visie Amstelland Aantal bijlagen:

Nadere informatie

Aan de raad AGENDAPUNT 4

Aan de raad AGENDAPUNT 4 Aan de raad AGENDAPUNT 4 ONGEWIJZIGD VASTGESTELD 5 JUNI 2008 Doetinchem millenniumgemeente 1. Inleiding In april 2007 lanceerde de VNG de campagne Millenniumgemeente. Met deze campagne wordt beoogd een

Nadere informatie

Maatschappelijk Jaarverslag 2012

Maatschappelijk Jaarverslag 2012 Maatschappelijk Jaarverslag 2012 Inhoudsopgave Blad Voorwoord 2 1. Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) 3 2. MVO en Prins Bouw 3 3. Beleid 4 4. Speerpunten 5 5. Duurzaam bouwen 9 6. Toekomst 10

Nadere informatie

Beleidsnotitie. Kleine Windturbines in de Gemeente Oude IJsselstreek

Beleidsnotitie. Kleine Windturbines in de Gemeente Oude IJsselstreek Beleidsnotitie Kleine Windturbines in de Gemeente Oude IJsselstreek Aanleiding De afgelopen periode is de interesse voor kleine windturbines in Nederland toegenomen. Verwacht wordt dat de komende jaren

Nadere informatie

Raadsvoorstel. Onderwerp : uitvoeringsprogramma Groen Blauwe Diensten

Raadsvoorstel. Onderwerp : uitvoeringsprogramma Groen Blauwe Diensten Raadsvoorstel Vergadering: : 28 april 2008 Agendanummer : 7 Opiniërende vergadering : 14 april 2008 Portefeuillehouder : L.C.J. Lijmbach Onderwerp : uitvoeringsprogramma Groen Blauwe Diensten Aan de raad,

Nadere informatie

Park Vliegbasis Soesterberg

Park Vliegbasis Soesterberg Plannen voor Vliegbasis Soesterberg (2009-2012) Aan de ruimtelijke planvorming voor de Vliegbasis Soesterberg is de afgelopen jaren hard gewerkt door de betrokken overheden en verschillende gebiedspartijen.

Nadere informatie

Werkgroep Duurzame Energie

Werkgroep Duurzame Energie AANLEIDING Tijdens de raadsvergadering van 7 juni 2011 heeft de gemeenteraad raadsbreed een motie aangenomen, waarin het college wordt opgedragen een raadsconferentie te organiseren over de mogelijkheid

Nadere informatie

Beleidsplan Ruimte Vlaanderen Werkgroep Ruimte voor Energie. Partnerforum Gent 18 oktober 2016

Beleidsplan Ruimte Vlaanderen Werkgroep Ruimte voor Energie. Partnerforum Gent 18 oktober 2016 Beleidsplan Ruimte Vlaanderen Werkgroep Ruimte voor Energie Partnerforum Gent 18 oktober 2016 Energie uitdagingen VISIE 2050: 7. energietransitie Daling uitstoot broeikasgassen in EU met 80-95% t.o.v.

Nadere informatie

Ladder voor duurzame verstedelijking Bestemmingsplan Huis ter Heide West, gemeente Zeist

Ladder voor duurzame verstedelijking Bestemmingsplan Huis ter Heide West, gemeente Zeist Ladder voor duurzame verstedelijking Bestemmingsplan Huis ter Heide West, gemeente Zeist De Ladder voor duurzame verstedelijking is in de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR) geïntroduceerd en

Nadere informatie

Energieambities in strategisch voorraadbeleid

Energieambities in strategisch voorraadbeleid TEN KROODE & VAN ZEE ORGANISATIE-ADVISEURS Energieambities in strategisch voorraadbeleid Artikel 090.003 12 februari 2008 In opdracht van SenterNovem Ten Kroode & Van Zee, organisatie-adviseurs www.tkvz.nl

Nadere informatie

Compensatieverordening gemeente Midden-Drenthe

Compensatieverordening gemeente Midden-Drenthe Compensatieverordening gemeente Midden-Drenthe Verordening vastgesteld: 26-06-2003 In werking getreden: 15-09-2003 COMPENSATIEVERPLICHTING Artikel 1 Voor de toepassing van deze verordening wordt verstaan

Nadere informatie

EERLIJK DELEN, KRACHTEN BUNDELEN EN NIEMAND AAN DE KANT IN VENLO

EERLIJK DELEN, KRACHTEN BUNDELEN EN NIEMAND AAN DE KANT IN VENLO EERLIJK DELEN, KRACHTEN BUNDELEN EN NIEMAND AAN DE KANT IN VENLO 29 juni 2011 1 / 5 Kadernota 2012-2015 PvdA Venlo 29 juni 2011 Eerlijk delen, krachten bundelen en niemand aan de kant in Venlo. Bezuinigen

Nadere informatie

Riedsútstel. Underwerp Duurzaamheidsbeleid 2014-2018

Riedsútstel. Underwerp Duurzaamheidsbeleid 2014-2018 Riedsútstel Ried : 22 januari 2015 Status : Opiniërend/Besluitvormend Eardere behandeling : Informerend d.d. 6 november 2014 Agindapunt : 10 Portefúljehâlder : M. van der Veen Amtner : mw. R.M.A. van Sonsbeek

Nadere informatie

mevrouw R. Leeuwenburgh notulistenbureau Leeuwenburgh Vendrig

mevrouw R. Leeuwenburgh notulistenbureau Leeuwenburgh Vendrig VERSLAG VOORBESPREKING Duurzaam Bouwen 13 december 2011 Samenvattend verslag van de openbare voorbespreking van de gemeenteraad van de gemeente Wijk bij Duurstede Gespreksleider mevrouw W.A.J. Kosterman

Nadere informatie

TER KENNISNAME. Onderwerp : Klimaatbeleid (energiebeleid) de commissie grondgebiedzaken

TER KENNISNAME. Onderwerp : Klimaatbeleid (energiebeleid) de commissie grondgebiedzaken CIE GZ 6 01-2007 TER KENNISNAME AAN Onderwerp : Klimaatbeleid (energiebeleid) de commissie grondgebiedzaken 1 Inleiding In 1997 zijn in Kyoto internationale afspraken gemaakt om tot een reductie van uitstoot

Nadere informatie

Visiedocument en Activiteitenplan 2013

Visiedocument en Activiteitenplan 2013 Visiedocument en Activiteitenplan 2013 1. Inleiding In Leusden is in september 2006 gestart met het project Maatschappelijk Betrokken Ondernemen. De Gemeente Leusden, het bedrijfsleven en de maatschappelijke

Nadere informatie

Naar een duurzaam Den Helder

Naar een duurzaam Den Helder Naar een duurzaam Den Helder Inleiding De aandacht voor een duurzame samenleving is groter dan ooit. Met name het wereldwijde besef van klimaatverandering en de eindigheid van fossiele energiebronnen zet

Nadere informatie

VISIE WET MAATSCHAPPELIJKE ONDERSTEUNING 2012-2015 BOEKEL, LANDERD, SINT-OEDENRODE UDEN EN VEGHEL

VISIE WET MAATSCHAPPELIJKE ONDERSTEUNING 2012-2015 BOEKEL, LANDERD, SINT-OEDENRODE UDEN EN VEGHEL VISIE WET MAATSCHAPPELIJKE ONDERSTEUNING 2012-2015 BOEKEL, LANDERD, SINT-OEDENRODE UDEN EN VEGHEL Inhoudsopgave: Voorwoord... 1 1. Visie: door KANTELING in BALANS...2 1.1 De kern: Eigen kracht en medeverantwoordelijkheid

Nadere informatie