Raads inforrnatiebrief

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Raads inforrnatiebrief"

Transcriptie

1 gemeente Eindhoven Raadsnummer zo. R39I2. OOI Inboeknummer robstorsrr Dossiernummer os6.4or g september zozo Raads inforrnatiebrief Betreft onderzoek "Creatieve Industrie en Design Eindhoven" Inleiding Bij motie (M16) heeft de Raad het college op 30 juni 2009 verzocht informatie te verschaffen over de werkelijke omvang van de werkgelegenheid in de creatieve sector en de mogelijkheden tot (economische) verankering van design in de stad. Op 29 september 2009 is uw raad per raadsinformatiebrief geinformeerd over de resultaten van een eerste inventarisatie door de sector Economie R Cultuur. Llit deze inventarisatie bleek de omvang van de werkgelegenheid in de creatieve industrie en de sector design voor het College op dat moment nog niet onomstotelijk vast te stellen. Op basis van deze eerste inventarisatie is besloten een nader kwantitatief onderzoek uit te laten voeren om de economische bijdrage van design duidelijker en eenduidiger te onderbouwen. E.e.a. in nauw overleg met de Stichting Brainport. Landelijk worden door diverse (overheids)instanties verschillende afbakeningsregels gehanteerd. De creatieve sector is een moeilijk af te bakenen sector, inherent aan de veelheid en aard van de activiteiten en het feit dat veel designers "onzichtbaar" zijn want vervat in indicatoren als de industrie (Philips Design), meubelbedrijven (bijv. Piet Hein Eek), etc... Besloten is een objectief en gerenommeerd onderzoeksbureau in te schakelen om tot een voor Eindhoven bruikbare afbakening te komen en een monitor te ontwikkelen. Het bureau dat hiervoor is geselecteerd is "Research voor Beleid" omdat dit bureau ook voor het rijk het onderzoek heeft uitgevoerd naar de landelijke creatieve industrie. In de monitor zijn de ontwikkelingen in de creatieve sector en de designsector in Eindhoven in de periode opgenomen. Deze ontwikkelingen worden vergeleken met landelijke ontwikkelingen (G4) alsmede met die in de provincie (B5). Parallel aan het Eindhovense onderzoek is op landelijk niveau een grootschalig kwalitatief onderzoek uitgevoerd door de Rotterdam School of Management

2 Raadsnummer (RSM) en de TU Delft in opdracht van de Brancheorganisatie Nederlandse Ontwerpers (BNO) en het ministerie van Economische Zaken. Dit onderzoek dat op 30 juni j.l. openbaar werd gemaakt, richtte zich op de effectiviteit van Design: de invloed van (het gebruik van) design op bedrijfsprestaties. Ook dit onderzoek wordt u hierbij ter inzage gelegd. Besluit van college van burgemeester en wethouders Wij hebben besloten Motie M16 hiermee als afgehandeld te beschouwen. Argumenten 1a.1 Afbakening Creatieve Industrie en Design Bij de afbakening van de Creatieve Industrie is aangesloten op de definitie zoals toegepast door het rijk inzake hun beleid "De waarde van Creatie". Er wordt van drie hoofdfuncties uitgegaan: Kunsten, Media en Entertainment en Creatief Zakelijke Dienstverlening. Om specifieke ontwikkelingen op het gebied van design in Eindhoven te kunnen volgen zijn cijfers over de creatieve industrie als geheel te breed. Om deze reden is specifiek voor design een afbakening ontworpen, afgeleid van eerder onderzoek (door het sectorinstituut voor design en mode, Premsela) naar aantallen vormgevers in sectoren. Naast de kern van de designsector, de vormgeving (tevens onderdeel van de definitie creatieve industrie, creatief zakelijke dienstverlening), worden ook sectoren met een herkenbare hoeveelheid vormgevers tot de designsector in Eindhoven gerekend. Het onderzoek schets dan ook de cijfers zowel voor de creatieve sector en de designsector los van elkaar, alsmede voor beide sectoren gecombineerd (waarbij sprake is van overlap). 1a.2 Onderzoek betreft uitsluitend de stad Eindhoven Het onderzoek omschrijft de economische toegevoegde waarde van de creatieve industrie en design in de stad Eindhoven. De werkgelegenheid creatieve industrie en design in de directe (brainport)regio is hier niet in meegenomen. 1a.3 Directe enindirecte economische bijdrage In de monitor (het onderzoek) wordt de economische bijdrage van de creatieve- en design sectoren geschetst. Naast de directe werkgelegenheid zorgen de creatieve industrie en de designsector in Eindhoven ook voor werkgelegenheid in andere sectoren. Vanwege deze indirecte werkgelegenheid is het belang van deze sectoren groter dan alleen de toegevoegde waarde en werkgelegenheid in de eigen sector. Deze indirecte werkgelegenheid is echter niet uit registraties af te leiden. Er is een meetmethode ontwikkeld die een schatting maakt van deze omvang. 1a.4 Moni tori ng van ontwikkelingen mogelijk

3 Raadsnummer De door "Research voor beleid" ontwikkelde monitor stelt het college in staat de economische ontwikkelingen in de creatieve industrie en de designsector te blijven volgen. 1b.1 Het gebruik van Design heeft een significanteinvloed op de bedrij fsprestati es van ondernemingen Uit het landelijk onderzoek naar de effectiviteit van Design blijkt het succes van een nieuw product groter is, als tijdens de ontwikkelingsfase veel aandacht aan design wordt besteed en als ontwerpers bij de ontwikkeling van het product worden betrokken. De betrokkenheid van ontwerpers bij de ontwikkeling van website en huisstijl versterkt het bedrijfsimago. Succesvolle producten en een sterker bedrijfsimago resulteren vervolgens in betere bedrijfsprestaties. Zo blijkt uit een grootschalig landelijk onderzoek in opdracht van het ministerie van Economische Zaken en de Brancheorganisatie Nederlandse Ontwerpers. 1c.1 De onderzoeksresulta ten ondersteunen de belei dskeuzes ten aanzien van de crea ti eve industrie en design. De beide onderzoeken tonen aan dat de creatieve industrie en designsector van grote economische waarde zijn voor de stad. Deze economische waarde is beduidend groter dan de autonome werkgelegenheid in de betreffende sectoren. Het onderzoek naar de effectiviteit van design toont aan dat juiste andere sectoren economisch profiteren van de inzet van designers en creatieven bij de ontwikkeling van producten en diensten. Dit ondersteunt de beleidskeuzes die gemaakt zijn in de beleidsnota "Design in Eindhoven", zoals door de raad vastgesteld op 4 maart Niet alleen moet blijvend ingezet worden op het bevorderen van bedrijvigheid in de creatieve industrie c.q. designsector. Ook is het onverminderd belangrijk om de samenwerking tussen (industriele) designers / creatieven en de (maak)industrie/ het bedrijfsleven te blijven stimuleren. Projecten als "MKB & Design", "Open lnnovation Space", "Design in Detail" en DDW Business zijn hierop gericht. 1c.2 Vervolgonderzoek. "Research voor Beleid" heeft kwantitatief onderzoek gedaan naar de werkgelegenheid in de creatieve sectoren alsmede de sectoren waar relatief veel designers werkzaam zijn. Om nog nauwkeuriger inzicht te krijgen hoe designers bijdragen aan de bedrijvigheid in de regio zal in een vervolgonderzoek onderzocht worden waar afgestudeerde creatieven uit Eindhoven terecht komen. 2.1 "Economische i/era nkeri ng van Design" bea n twoordi n de raadsi nforma ti ebri ef van 29 september 2009, resterende vraagstelling i n deze brief beantwoord. Motie M16 vroeg om inzage in de "werkelijke" omvang van de werkgelegenheid in de creatieve sector en om de economische verankering van Design. De omvang van de werkgelegenheid is in bijgaande rapportage opgenomen. De "economische

4 Raadsnummer verankering" van design is vervat in de programmalijn "properity" van het uitvoeringsprogramma Design in Eindhoven, Creating a Ca ring Society zoals op 4 maart 2010 door de gemeenteraad vastgesteld, zoals ook verwoord in de raadsinformatiebrief van 29 september Ter inzage gelegde stukken Rapportage "Creatieve Industrie en Design Eindhoven", Monitor 2009 (juli 2010). Onderzoeksrapport "Effectiviteit van Design" (juni 2010). Burgemeester en wethouders van Eindhoven, E. van Merrienboer, secretaris a.i.

5 AA Raadsnummer

6 Creatieve industrie en design Eindhoven Monitor 2009 Eindrapport Een onderzoek in opdracht van Gemeente Eindhoven Martijn van Haeften Jaap Wils Projectnummer: B3751 Zoetermeer, 7 juli 2010

7 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Research voor Beleid. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen, scripties en boeken is toegestaan mits de bron duidelijk wordt vermeld. Vermenigvuldigen en/of openbaarmaking in welke vorm ook, alsmede opslag in een retrieval system, is uitsluitend toegestaan na schriftelijke toestemming van Research voor Beleid. Research voor Beleid aanvaardt geen aansprakelijkheid voor drukfouten en/of andere onvolkomenheden.

8 Inhoudsopgave Voorwoord Samenvatting en conclusies 1 Monitor voor creatieve industrie en design Aanleiding en achtergrond Creatieve industrie en design Gebruikte indicatoren en herkomst gegevens Leeswijzer 21 2 Creatieve industrie en design naast elkaar Stand van zaken Vergelijking met andere gemeenten Ontwikkelingen Deelconclusies creatieve industrie en design naast elkaar 28 3 Creatieve industrie in Eindhoven Stand van zaken Eindhoven Vergelijking met andere gemeenten Ontwikkelingen Deelconclusies creatieve industrie 35 4 Design in Eindhoven Stand van zaken Aandeel in de economie van Eindhoven Vergelijking met andere gemeenten Ontwikkelingen Deelconclusies design 43 5 Indirecte effecten creatieve industrie en designsector Inleiding De vervlechting van de creatieve industrie en design De indirecte werkgelegenheidseffecten Deelconclusies indirecte effecten 52 Bijlage 1 Cijfers Eindhoven per SBI code 53 Bijlage 2 Opzet bi-regionale input-outputtabel 55

9

10 Voorwoord De gemeente Eindhoven heeft Research voor Beleid gevraagd een monitorinstrument te ontwerpen waarmee ontwikkelingen in de creatieve industrie en designsector zijn te volgen. Hiervoor heeft eerst een afbakening plaatsgevonden van de creatieve industrie en de designsector. Vervolgens zijn de ontwikkelingen in Eindhoven in kaart gebracht en vergeleken met het landelijk beeld en enkele andere grote gemeenten. Het onderzoeksteam is bij de uitvoering ondersteund door Nick Timmermans, Wim Verhoeven en Ton Kwaak van EIM. Zij verzorgden de berekening van de indirecte werkgelegenheidseffecten. Vanuit de gemeente Eindhoven is het onderzoek begeleid door Fancy van de Vorst en Sophie van Hof-Rubens. Wij danken hen voor de plezierige samenwerking. Jaap Wils Accountmanager Research voor Beleid

11

12 Samenvatting en conclusies 1. Inleiding Achtergrond Eindhoven kenmerkt zich door de aanwezigheid van veel bedrijven en instellingen die zich toeleggen op creatieve industrie en design. De ontwikkeling van de creatieve industrie en van design wordt in Eindhoven en breder binnen de regio Zuidoost-Brabant ondersteund door middel van beleid, projecten en programma s. Ook landelijk staat de creatieve industrie al enkele jaren sterk in de belangstelling. Om barrieres weg te nemen en kansen beter te benutten hebben de ministeries van Economische Zaken en Onderwijs, Cultuur en Wetenschap in 2005 het Programma voor de creatieve industrie gelanceerd. Dit heeft een vervolg gekregen in de nota Waarde van creatie met een Beleidsprogramma voor de Creatieve Industrie Voor de gemeente Eindhoven is het belangrijk de ontwikkelingen binnen de creatieve industrie te volgen. Daarbij geldt voor Eindhoven en Zuidoost-Brabant dat naast de creatieve industrie in het algemeen ook specifiek beleidsmatig aandacht wordt besteed aan design. Design is bij uitstek een creatieve functie. Om specifieke ontwikkelingen op het gebied van design in Eindhoven te kunnen volgen zijn cijfers over de creatieve industrie als geheel te breed. Onder creatieve industrie vallen immers ook niet-designsectoren zoals de podiumkunsten. Daarnaast vallen enkele specifieke designsectoren, bijvoorbeeld de vervaardiging van meubels, niet onder de creatieve industrie. I-let is daarom nodig om naast op de creatieve industrie ook afzonderlijk in te zoomen op de designonderdelen. Definities Creatieve industrie I-loewel wordt gesproken over de creatieve industrie is feitelijk sprake van een verzameling diverse, uiteenlopende sectoren. De laatste jaren hebben meerdere onderzoekers zich gebogen over een afbakening (definitie). De afbakening vindt plaats aan de hand van de Standaard Bedrijfsindeling (SBI) van het CBS. Het CBS gebruikt de SBI om bedrijven in sectoren in te delen naar hoofdactiviteit. De hoofdactiviteit is die activiteit waarmee de meeste werkgelegenheid in het onderzochte bedrijf gemoeid is. In verschillende onderzoeken zijn verschillende definities gebruikt. Zoals ook in Waarde van creatie beschreven gaan deze definities wel allemaal uit van drie domeinen: kunsten, media en entertainment en creatieve zakelijke dienstverlening. Het gaat in deze definities om de sectoren die zich bezighouden met initiele creatie. Productie en distributie blijven buiten beschouwing. Voor deze Eindhovense monitor is gekozen aan te sluiten bij de in regionaal en lokaal onderzoek veel toegepaste definitie van TNO. Deze definitie is in Eindhoven eerder ook al gebruikt, en heeft als bijkomend voordeel dat voor Eindhoven belangrijke creatieve functies worden meegenomen. Design In tegenstelling tot de creatieve industrie zijn er geen gangbare landelijke definities beschikbaar om de designsector af te bakenen. Om deze reden is voor deze monitor een af-

13 bakening gemaakt. De sectoren waarin relatief de meeste vormgevers werkzaam zijn en die Informatieverstrekking toensme en Beoefening van podiumkunst Producenten podiumkunst Dienstverlening uitvoerende kunst Schrgven en ov. scheppende kunst Kunstgaleneen, -expositieruimten Reclamebureaus Handel in advertentieruimte en -tgd Industrieel ontwerp en vormgeving Architecten Uitgevergen van boeken Uitgevei Uen van ki enten Uitgevergen van tildschnften Overige uitgevenien (niet software) Uitgevergen van computerspellen Overige uitgevergen van software Productie van films (geen telewsiefilms) Productie van televisieprogramma s Facilitaire actwiteiten voor film- en tv-productie Distributie films en tv-producties Bioscopen Maken en uitgeven van geluidsopnamen Radio-omroepen Televisieomroepen Persagentschappen Fotografie Circus en vanete Ingenieurs en oveng technisch ontwerp en adwes Vervaardiging onderdelen auto s en toebehoren Vervaardiging vhegtuigonderdelen Inteneurbouw Vervaardiging van bedrgfsmeubels Vervaardiging van keukenmeubels Vervaardiging van ovenge meubels Bewerken edelstenen. en vervaardiging sieraden Vervaardiging van muziekinstrumenten Vervaardiging van speelgoed en spellen Reparatie en stoffenng van meubels bovendien van belang zijn voor Eindhoven zijn tot de designsector gerekend. Zo ontstaat een relatief complete afbakening van de voor Eindhoven relevante designsectoren. De onderstaande figuur laat zien welke sectoren (SBI-codes) onder de gehanteerde definities vallen. Uit de figuur is op te maken dat creatieve industrie en design elkaar deels overlappen. Het gaat om de sectoren die vallen onder de creatieve zakelijke dienstverlening (bijvoorbeeld reclamebureaus en architecten). Sectoren die alleen onder design vallen zijn bijvoorbeeld vervaardiging van meubels en bewerking van sieraden. Met de gehanteerde definities is het mogelijk de ontwikkelingen van de creatieve industrie en de designsector gezamenlijk en afzonderlijk te volgen. Figuur S.1 Overzicht afbakening creatieve industrie en design en de overlap Sbi-codes Creatieve industrie Design Theaters en schouwburgen Musea Aan de hand van de afbakeningen zijn de ontwikkelingen in Eindhoven in kaart gebracht en vergeleken met zowel het landelijk beeld als dat in enkele andere grote gemeenten. Deze samenvatting beschrijft kort de belangrijkste conclusies.

14 2. Conclusies ontwikkelingen Positie creatieve industrie en design in Eindhoven De creatieve industrie en design bestaan in Eindhoven gezamenlijk uit vestigingen waar in totaal mensen werkzaam zijn. De beide sectoren overlappen elkaar deels. Iets meer dan de helft de werkzame personen is alleen actief binnen de designsector, een kwart binnen de creatieve industrie en een kwart binnen sectoren die zowel binnen de design- als de creatieve industriesectoren vallen. Bij het aantal vestigingen is de verdeling gelijkmatiger. De creatieve industrie en design vormen gezamenlijk 15,4% van het totaal aantal vestigingen in Eindhoven. Voor werkzame personen is dit aandeel 6,0%. Tabel S.1 Kerncijfers creatieve industrie en design Eindhoven 2009 Vestigingen Werkzame personen abs. abs. Creatieve industrie zonder overlap % % Overlap % % Design zonder overlap % % Totaal creatieve industrie en design % % Vergelijking met andere gemeenten Uit vergelijking met de G4-gemeenten en vier Brabantse steden blijkt dat Eindhoven met het hier boven genoemde aantal vestigingen op een vierde plaats komt. Alleen Amsterdam, Utrecht en s Gravenhage hebben meer vestigingen in de creatieve industrie- en designsectoren dan Eindhoven. Bij het aantal werkzame personen is naast de genoemde drie steden ook Rotterdam groter. In relatief opzicht (het aandeel van de creatieve industrie en de designsector ten opzichte van het totaal aantal vestigingen/werkzame personen in een gemeente) doet Eindhoven het nog iets beter. Na Utrecht en Amsterdam neemt Eindhoven de derde positie in. Dit geldt zowel voor het aandeel vestigingen als voor het aandeel werkzame personen. Als alleen naar de designsector wordt gekeken, is het aandeel in Eindhoven zelfs het grootste van de negen gemeenten. Ontwikkelingen Het totaal aantal vestigingen van de creatieve industrie- en designsectoren gezamenlijk is in Eindhoven van gegroeid met 60%. Het aantal werkzame personen is in dezelfde periode gegroeid met 18%. De groei van het aantal vestigingen is het meest toe te schrijven aan de creatieve industrie; de groei in het aantal werkzame personen vooral aan de designsector. Creatieve industrie en design zijn daarmee veel harder gegroeid dan de andere sectoren in Eindhoven. De toename van het aantal vestigingen in de creatieve industrie en design is ook groter dan de groei van dezelfde sectoren in de rest van Nederland. Voor het aantal werkzame personen is dit in mindere mate het geval (18% in Eindhoven ten opzichte van 16% in de rest van Nederland). Onderstaande indexen laten dit zien.

15 Figuur S.2 Groei-indexen creatieve industrie en design Bewerking RvB op basis van gegevens van LISA, 2005, 2007 en Specifieke ontwikkelingen creatieve industrie Zoals hierboven aangegeven draagt de creatieve industrie het meest bij aan de ontwikkeling van het aantal vestigingen. Het aantal vestigingen in de creatieve industrie in Eindhoven groeit bijna drie keer zo hard als andere sectoren in Eindhoven, en bijna twee keer zo hard als de creatieve industrie in de rest van Nederland. Veel minder is de bijdrage aan de groei in het aantal werkzame personen. Het aantal werkzame personen is in 2009 maar net hoger dan in 2005 (1 /o groei). Deze beperkte stijging wordt veroorzaakt door een dip in 2007, die bijna volledig is toe te schrijven aan een sterke teruggang van het aantal werkzame personen bij reclamebureaus. In 2009 is er binnen deze sector weer enig herstel te zien. Specifieke ontwikkelingen designsector De designsector laat zowel een groei zien bij het aantal vestigingen als het aantal werkzame personen. In de periode is het aantal vestigingen in de designsector gegroeid met 46 /o. De sterkste groei is gerealiseerd vanaf 2007 tot en met Het aantal werkzame personen is over de gehele periode met 22 /o toegenomen. Deze groei is toe te schrijven aan de hoofdfunctie Architectuur en Technisch ontwerp. Indirecte werkgelegenheid Naast de hierboven beschreven directe werkgelegenheid zorgen de creatieve industrie en de designsector in Eindhoven ook voor werkgelegenheid in andere sectoren. Vanwege leveringen en inkopen bij bedrijven buiten de eigen sector, maar wel binnen de regio, treedt er indirecte werkgelegenheid op. Vanwege deze indirecte werkgelegenheid is het belang van deze sectoren groter dan alleen de toegevoegde waarde en werkgelegenheid in de eigen sector. De indirecte werkgelegenheid is echter niet uit registraties af te leiden. Hiervoor is een meetmethode opgesteld die een schatting maakt van de omvang.

16 De creatieve industrie en de bedrijven in de designsector van Eindhoven blijken sterk regionaal georienteerd te zijn en hierdoor een aanzienlijke bedrage aan de werkgelegenheid in andere sectoren te geven. Meer dan de helft van de inkopen wordt gedaan binnen de regio en het merendeel van de afnemers bevindt zich in de eigen regio. Uit de berekening blijkt dat de creatieve industrie naar schatting zorgt voor ruim extra banen in andere sectoren. In de designsector zorgt de indirecte werkgelegenheid zelfs voor bijna extra banen extra. Gecorrigeerd voor de overlap van de afbakening gaat het in totaal om circa banen, ofwel eenderde boven op de directe werkgelegenheid.

17

18 i Monitor voor creatieve industrie en design 1.1 Aanleiding en achtergrond Eindhoven kenmerkt zich door de aanwezigheid van veel bedrijven en instellingen die zich toeleggen op creatieve industrie en design. Bekende voorbeelden zijn Philips Design, het Designhuis en Van Berlo. De ontwikkeling van de creatieve industrie en van design wordt in Eindhoven en breder binnen de regio Zuidoost-Brabant ondersteund door middel van beleid, projecten en programma s. Ook landelijk staat de creatieve industrie al enkele jaren sterk in de belangstelling. Om barrieres weg te nemen en kansen beter te benutten hebben de ministeries van Economische Zaken en Onderwijs, Cultuur en Wetenschap in 2005 het Programma voor de creatieve industrie gelanceerd. Dit heeft een vervolg gekregen in de nota Waarde van creatie met een Beleidsprogramma voor de Creatieve Industrie Voor de gemeente Eindhoven is het belangrijk de ontwikkelingen binnen de creatieve industrie en design te volgen. I-liervoor is een monitorinstrument nodig waarmee deze ontwikkelingen in kaart zijn te brengen. Daarbij geldt dat voor Eindhoven en Zuidoost-Brabant naast de creatieve industrie in het algemeen ook specifiek beleidsmatig aandacht wordt besteed aan design. Design is bij uitstek een creatieve functie. Om specifieke ontwikkelingen op het gebied van design in Eindhoven te kunnen volgen zijn cijfers over de creatieve industrie als geheel te breed. Het is dan nodig nader in te zoomen op de designonderdelen. Dit rapport beschrijft de opzet van deze monitor en de resultaten. Belangrijke onderdelen van de monitor zijn afbakeningen van de creatieve industrie en design, het benoemen van indicatoren om de ontwikkelingen meetbaar te maken, het vervolgens in kaart brengen van de ontwikkelingen in Eindhoven en het vergelijken van deze ontwikkelingen met zowel het landelijk beeld als dat in enkele andere grote gemeenten. Daarnaast maakt een meetmethode voor de indirecte effecten van de creatieve industrie deel uit van de monitor. Dit hoofdstuk gaat in op de opzet van het monitorinstrument. De resultaten zijn weergegeven in de hoofdstukken 2 tot en met Creatieve industrie en design Afbakening op basis van SBI-coderingen Afbakening van sectoren vindt plaats aan de hand van de Standaard Bedrijfsindeling (SBI) van het CBS. De SBI bestaat uit een hierarchische indeling van codes. Het CBS gebruikt de SBI om bedrijfseenheden in te delen naar hun hoofdactiviteit. De hoofdactiviteit is die activiteit waarmee de meeste werkgelegenheid in het onderzochte bedrijf gemoeid is. Omdat per vestiging de totale werkgelegenheid wordt geteld, betekent dit dat andere activiteiten

19 binnen het bedrijf worden meegeteld alsof zij onder de belangrijkste activiteit zouden val- I e n. Consequentie van deze methode voor dit onderzoek is dat indien een bedrijf tot de creatieve industrie of design wordt gerekend alle functies van het bedrijf meetellen, dus ook de functies die niet creatief zijn of met design te maken hebben. Andersom kunnen ook in bedrijven die niet tot creatieve industrie of design worden gerekend werknemers met creatieve/designberoepen actief zijn. Voor Eindhoven geldt dit bijvoorbeeld bij ontwerpers op afdelingen van grote technisch georienteerde bedrijven. Een voorbeeld van een dergelijk bedrijf is Philips Design. In een eerder onderzoek wordt dit de verborgen schat van de regio genoemd. Er zijn aanwijzingen dat dit effect in Eindhoven groter is dan elders. De beschreven consequenties zijn inherent aan het werken met cijfers op basis van SBIcodes. Alternatieve economische cijfers, bijvoorbeeld over beroepsgroepen, zijn niet voorhanden. Qm deze reden is afbakening met SBI-codes in de praktijk het meest geschikt en het meest gebruikt. De volgende paragrafen beschrijven achtereenvolgens de definities van de creatieve industrie en design, en de overlap tussen beiden Creatieve industrie Hoewel wordt gesproken over de creatieve industrie is feitelijk sprake van een verzameling zeer uiteenlopende sectoren. Binnen deze sectoren zijn diverse (vaak kleine) bedrijven actief met zeer uiteenlopende activiteiten. Kenmerk is dat de activiteiten producten of diensten voortbrengen op basis van creativiteit en dat symboliek of betekenis wordt toegevoegd. De afgelopen jaren zijn diverse onderzoeken verricht naar de economische betekenis van de creatieve industrie. Belangrijkste overeenkomst van de in eerdere onderzoeken gebruikte definities van creatieve industrie is dat, zoals ook in de beleidsnota van het Rijk Waarde van creatie beschreven, uitgegaan wordt van drie hoofdfuncties: kunsten, media en entertainment en creatieve zakelijke dienstverlening. Verder wordt vaak een "enge" en een "brede" definitie onderscheiden. Bij de brede definitie worden ook de productie en distributie meegenomen. Bij de enge definitie gaat het alleen om initiele creatie. Definiering creatieve industrie Concrete vertaling van de hoofdfuncties naar een definitie van te gebruiken SBI-coderingen is lastig en enigszins willekeurig. Twee definities zijn het meest gehanteerd: die van TNO en die van SEQ/Atlas voor gemeenten. De definitie van TNQ is vooral toegepast in meerdere regionale/lokale onderzoeken. Qok Eindhoven heeft eerder deze definitie gebruikt. Die van SEO/Atlas voor gemeenten wordt door het Rijk gehanteerd. De verschillen tussen de definities van de TNO en SEO/Atlas voor gemeenten zijn beperkt. Het belangrijkste verschil is dat het uitgeven, het distribueren van media en de productie en het vertonen van podiumkunsten in de TNQ definitie wel, en in de SEO definitie niet zijn meegenomen. Deze Zuidoost-Nederland in vorm; de economische betekenis van design, TNO, De creatieve industrie in Amsterdam en de regio, Rutten e.a., Omvang en belang van de creatieve productie in Nederland, Poort, 3. e.a., 2006.

20 1 functies zijn door TNO als creatief bestempeld en daarom meegeteld bij de creatieve bedrijfstakken. SEO ziet dit als een vorm van distributie en telt het daarom niet mee. Niettemin is er in deze functies zeker sprake van creatieve interactie. De beide afbakeningen zijn gebaseerd op beargumenteerde keuzes van de betrokken onderzoekers. Voor deze monitor is gekozen aan te sluiten bij de definitie van T(NO. Deze heeft inhoudelijk als voordeel dat enkele belangrijke creatieve functies voor Eindhoven worden meegenomen. Daarnaast is een praktisch voordeel dat deze definitie juist op lokaal en regionaal niveau veel wordt gebruikt. Onderlinge vergelijking met andere gemeenten is hierdoor eenvoudiger. Aanpassing aan nieuwe SBI 2008 codering De veelgebruikte definitie van TNO gaat uit van de indeling van bedrijven in categorieen door middel van de SBI codering uit In 2008 is deze codering echter gewijzigd. De meeste categorieen hebben alleen een ander nummer gekregen. Enkele zijn echter opgesplitst en/of verdeeld over verschillende codes. Voor de in dit onderzoek te gebruiken definitie zijn de best passende nieuwe SBI 08 coderingen gezocht bij de oude SBI 93 coderingen. Door de nieuwe coderingen kan echter niet exact worden aangesloten bij de eerder gebruikte definitie van TNO van de creatieve industrie. Dit heeft als consequentie dat enkele sectoren worden meegeteld die voorheen niet onder de definitie vielen, en enkele sectoren niet meer worden meegeteld. Extra sectoren die zijn meegeteld zijn databanken (geen webportais) en Informatieverstrekking op het gebied van toerisme. Niet meer meegeteld zijn Technische ontwerp- en adviesbureaus voor burgerlijke en utiiiteitsbouw en Technisch ontwerp en advies voor stedenbouw-, verkeers-, tuin- en landschapskunde, ruimtelijke ordening en planologie. Het gevolg van het gebruik van SBI 08 coderingen is dat de cijfers niet goed vergelijkbaar zijn met cijfers die in eerdere onderzoeken zijn verzameld op basis van SBI 93 coderingen. Definitie creatieve industrie De volgende tabel bevat de in dit onderzoek gebruikte definitie van de creatieve industrie op basis van SBI 08 coderingen, met de indeling in hoofdfuncties. Een derde gevolg is dat enkele groepen van bedrijven, waarvoor geen afzonderlijke SBI codering meer bestaat, verschuiven tussen de hoofdfuncties van de creatieve industrie (kunsten, media en entertainment en creatieve zakelijke dienstverlening) : Exploitatie van filmstudio s viel voorheen onder kunsten, maar nu onder media en entertainment; Productie van geluidsopnamen en Exploitatie van geluidsstudio s (geen radio) vielen vroeger onder kunsten, maar nu onder media en entertainment; Journalistiek viel vroeger onder media, maar nu onder kunsten.

21 Tabel 1.1 SBI 2008 codes creatieve industrie Creatieve industrie Kunsten Informatieverstrekking op het gebied van toerisme en reserveringsbureaus Beoefening van podiumkunst Producenten van podiumkunst Dienstverlening voor uitvoerende kunst Schrijven en overige scheppende kunst Theaters en schouwburgen Musea Kunstgalerieen en -expositieruimten Media en entertainment Uitgeverijen van boeken Uitgeverijen van kranten Uitgeverijen van tijdschriften Overige uitgeverijen (niet van software) Uitgeverijen van computerspellen Overige uitgeverijen van software Productie van films (geen televisiefilms) Productie van televisieprogramma s Facilitaire activiteiten voor film- en televisieproductie Distributie van films en televisieproducties Bioscopen Maken en uitgeven van geluidsopnamen Radio-omroepen Televisieomroepen Persagentschappen Fotografie Circus en variete Creatieve zakelijke dienstverlening Architecten Reclamebureaus Handel in advertentieruimte en -tijd Industrieel ontwerp en vormgeving

22 1.2.3 Design Afbakening Hoewel minder vaak en omvangrijk is er ook enig onderzoek gedaan naar het afbakenen van de designsector. Belangrijkste aanknopingspunt zijn twee eerdere studies. Om te bepalen welke sectoren tot de designsector behoren, is in deze studies gekeken naar het aantal werkzame en herkenbare vormgevers in verschillende sectoren, afgezet tegen het totaal aantal banen in die sectoren. De sectoren met de hoogste percentages vormgevers worden tot de designsector gerekend. Hieruit is een afbakening naar voren gekomen die bestaat uit twee groepen : 1 Vormgeving, de kern van de designsector: reclame, industrieel ontwerp en vormgeving. In deze sectoren werkt een hoog percentage vormgevers. 2 Sectoren met een herkenbare hoeveelheid vormgevers. Dit is een grove indeling van sectoren, waaronder uitgeverijen, drukkerijen en reproductie, vervaardiging van meubels, groothandels, detailhandel en reparatie, architectuur en technisch ontwerp, computerservice en informatietechnologie, speur- en ontwikkelwerk, zakelijke dienstverlening, cultuur, sport- en recreatie, overige dienstverlening. Nadeel van deze afbakening is dat de tweede groep (overige sectoren) zeer breed is. Als alternatief is het mogelijk er voor te kiezen daarom alleen de eerste groep als designsector te beschouwen. De consequentie van deze keuze zou echter zijn dat sectoren waar in Eindhoven relatief veel vormgevers werkzaam zijn geheel buiten de afbakening vallen. Daarom is voor deze monitor gekozen om naast de kern designsectoren uit groep 1 ÃćâĆňâĂİ gericht op vormgeving ÃćâĆňâĂİ enkele sectoren met een herkenbare hoeveelheid vormgevers uit de tweede groep mee te nemen. I-let gaat om sectoren waarin relatief veel vormgevers werkzaam zijn en die bovendien van belang zijn voor Eindhoven. Het gaat om de hoofdfuncties vervaardiging van meubeis en architectuur en technisch ontwerp. De meubelmakerij bevat (hoewel op ruime afstand) na de kern designsectoren het hoogste percentage vormgevers, op de voet gevolgd door architectuur en technisch ontwerp. Dit is bovendien een belangrijke sector in Eindhoven. Met deze ingeperkte definitie ontstaat zo een relatief complete afbakening van de voor Eindhoven relevante designsectoren. Definitie In onderstaande tabel is de definitie weergegeven van de designsector die wordt gebruikt in dit onderzoek, ingedeeld in de drie hoofdfuncties vormgeving, vervaardiging meubels en architectuur en technisch ontwerp. De eerste is: TNO Informatie- en Communicatietechnologie in opdracht van Stichting Premsela / Ministerie van OCW, 2005, l/ormgeving in de Creatieve Economie, Delft, rapportnummer De tweede is: Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), Centrum voor Beleidsstatistiek, 2007, Vormgevers in Nederland, Voorburg/Heerlen, CBS-productnummer:

23 Tabel 1.2 SBI 2008 codes design Design Vormgeving Reclamebureaus Handel in advertentieruimte en -tijd Industrieel ontwerp en vormgeving Vervaardiging meubels Vervaardiging van niet-elektrische en -elektronische onderdelen en toebehoren voor auto s Vervaardiging van vliegtuigonderdelen (waaronder stoelen) Interieurbouw Vervaardiging van bedrijfsmeubels Vervaardiging van keukenmeubels Vervaardiging van overige meubels Bewerken van edelstenen en vervaardiging van sieraden e.d. (geen imitatie) Vervaardiging van muziekinstrumenten Vervaardiging van speelgoed en spellen Reparatie en stoffering van meubels Architectuur en technisch ontwerp Architecten Ingenieurs en overig technisch ontwerp en advies

24 Overlap tussen definities creatieve industrie en design Een consequentie van de bovenstaande definities is dat de creatieve industrie en de designsector elkaar deels overlappen. In onderstaande tabel is in het geel te zien welke delen overlappen. Tabel 1.3 Overlap creatieve industrie en design S bi-codes C reatieve industrie Design Informatieverstrekking toerisme en reserverings- Beoefening van podiumkunst Producenten podiumkunst Dienstverlening uitvoerende kunst Schrijven en ov. scheppende kunst Theaters en schouwburgen Musea Kunstga lerieen, -expositieruimten Uitgeverijen van boeken Uitgeverijen van kranten Uitgeverijen van tijdschriften Overige uitgeverijen (niet software) Uitgeverijen van computerspellen Overige uitgeverijen van software Productie van films (geen televisiefilms) Productie van televisieprogramma s Facilitaire activiteiten voor film- en tv-productie Distributie films en tv-producties Bioscopen Maken en uitgeven van geluidsopnamen Radio-omroepen Televisieomroepen Persagentschappen Fotografie Circus en variete 73,11 73, Reclamebureaus Handel in advertentieruimte en -tijd Industrieel ontwerp en vormgeving Architecten Ingenieurs en overig technisch ontwerp en advies Vervaardiging onderdelen auto s en toebehoren Vervaardiging vliegtuigonderdelen Interieurbouw Vervaardiging van bedrijfsmeubels Vervaardiging van keukenmeubels Vervaardiging van overige meubels Bewerken edelstenen. en vervaardiging sieraden Vervaardiging van muziekinstrumenten Vervaardiging van speelgoed en spellen Reparatie en stoffering van meubels

25 Uit tabel 1.3 blijkt dat vier sectoren met een SBI-codering zowel onder de creatieve industrie als onder design vallen (reclamebureaus, handel in advertentieruimte en -tijd, industrieel ontwerp en vormgeving en architecten). Deze vier sectoren vallen geheel samen met een van de hoofdfuncties van de creatieve industrie, namelijk de creatieve zakelijke dienstverlening. In termen van hoofdfuncties van design gaat het om de gehele hoofdfunctie vormgeving, en een gedeelte van architectuur en technisch ontwerp. 1.3 Gebruikte indicatoren en herkomst gegevens Gebruikte indicatoren Voor het in kaart brengen van de omvang en het belang van de creatieve industrie en het design, zoals in voorgaande paragraaf afgebakend, liggen indicatoren als het aantal vestigingen en het aantal daar werkzame personen praktisch gezien voor de hand. Deze cijfers kunnen rechtstreeks uit registraties worden afgeleid. De directe omvang van de sector wordt hiermee duidelijk. Naast de directe omvang van de creatieve industrie en design is ook gekeken naar de extra werkgelegenheid die deze sectoren opleveren in andere sectoren van Eindhoven. Bedrijven in de creatieve industrie en design kopen voor de productie van hun goederen en diensten in bij andere sectoren, deels in Eindhoven zelf en deels buiten Eindhoven. Daarnaast leveren de creatieve industrie goederen en diensten aan andere sectoren, ook weer deels in Eindhoven en deels daarbuiten. Dit patroon van onderlinge leveringen zorgt voor extra omzet en werkgelegenheid bij bedrijven in de andere sectoren. Dit wordt aangeduid als het indirecte effect. Herkomst gegevens De gegevens op basis waarvan in dit rapport is gerapporteerd zijn afkomstig uit het vestigingenbestand van LISA. Hierin zijn gegevens over alle vestigingen in Nederland waar betaald werk wordt verricht opgenomen. jaarlijks wordt dit register bijgewerkt op basis van gegevens van regionale registerhouders. De kerngegevens per vestiging hebben een ruimtelijke component (adresgegevens) en sociaal-economische componenten (absolute werkgelegenheid en belangrijkste economische activiteit). Het LISA gaat uit van onderstaande definities van vestiging en werkzame persoon. {\}lestiging: Een locatie van een onderneming, instelling of zelfstandige beroepsbeoefenaar (dat wil zeggen elke fabriek, werkplaats, kantoor, winkel of andere bedrijfsruimte, dan wel elk complex daarvan) waarin of van waaruit een economische activiteit of zelfstandig (vrij) beroep wordt uitgeoefend door minimaal 1 werkzaam persoon. Werkzaam persoon: Arbeidskracht die beroepsmatig (een) betaalde activiteit(en) verricht op of vanuit de vestiging: meewerkende ondernemer/eigenaar (directeur, bedrijfshoofd), meewerkend gezinslid, zelfstandig beroepsbeoefenaar, werknemer, of uitzendkracht. Het gaat zowel om fulltimers als parttimers.

26 In deze monitor is gebruik gemaakt van de meest recente bij het LISA beschikbare gegevens. Dit zijn de cijfers van Deze cijfers zijn vergeleken met 2005 en Het startjaar 2005 is gekozen, omdat toen op landelijk niveau het programma voor de creatieve industrie van start is gegaan. De indirecte effecten zijn geanalyseerd op basis van de input-outputtabel. In deze tabel zijn de onderlinge leveringen van halffabrikaten en business-to-business diensten in kaart gebracht. De basis voor Eindhoven is de bi-regionale input-outputtabel van Noord-Brabant gemaakt door de sectie Ruimtelijke Economie Groningen van de Rijksuniversiteit Groningen in samenwerking met het CBS. 1.4 Leeswijzer Dit rapport gaat achtereenvolgens in op het gezamenlijke beeld van de creatieve industrie en design in Eindhoven (hoofdstuk 2), en vervolgens op de creatieve industrie (hoofdstuk 3) en de designsector (hoofdstuk 4) afzonderlijk. Tot slot zijn de indirecte effecten van creatieve industrie en design beschreven (hoofdstuk 5).

27

28 2 Creatieve industrie en design naast elkaar 2.1 Stand van zaken 2009 In dit hoofdstuk staat de bijdrage van de creatieve industrie en de designsector gezamenlijk aan de economie van Eindhoven centraal. In de gepresenteerde resultaten is steeds onderscheid aangebracht tussen de bedrijven die alleen onderdeel uitmaken van de creatieve industrie, de bedrijven die alleen tot de designsector behoren en de bedrijven die in beide sectoren kunnen worden ingedeeld (de overlap ). De na dit hoofdstuk volgende hoofdstukken gaan meer in detail in op de creatieve industrie en de designsector afzonderlijk, waarbij meer aandacht is voor specifieke ontwikkelingen per sector en eventuele verklaringen daarvoor. Dit hoofdstuk schetst allereerst het gezamenlijke, algemene beeld. Onderstaande tabel toont het absolute aantal vestigingen en werkzame personen van de genoemde drie groepen, en van het totaal. Tabel 2.1 Kerncijfers creatieve industrie en design Eindhoven 2009 Vestigingen Werkzame personen abs. abs. Creatieve industrie zonder overlap /e /o Overlap /e /o Design zonder overlap /o /o Totaal creatieve industrie en design /o /o Bewerking Research voor Beleid op basis van gegevens van LISA, Uit de tabel blijkt dat het aantal vestigingen evenredig is verdeeld over de drie groepen. Het valt echter op dat het aantal werkzame personen in de designsector groter is dan in de overige twee groepen: iets meer dan de helft van het totaal in de drie groepen werkzame personen is actief binnen de designsector. Met name de sector ingenieurs en overig technisch ontwerp en advies is groot. Aandeel in totale economie Binnen de totale economie van Eindhoven valt 15,4o/o van de vestigingen binnen de creatieve industrie en designsectoren. Bij werkzame personen is het aandeel 6,0 /o.

29 Figuur 2.1 Aandeel vestigingen creatieve industrie en design Eindhoven Bewerking Research voor Beleid op basis van gegevens van LISA, Z009. Figuur 2.2 Aandeel werkzame personen creatieve industrie en design Eindhoven Bewerking Research voor Beleid op basis van gegevens van LISA, Z009.

30 Vergelijking van belangrijkste cijfers 9, 8 /o 9, 8 /o 2.2 Vergelijking met andere gemeenten In onderstaande tabel is de omvang van de creatieve industrie en design gezamenlijk in Eindhoven weergegeven naast de cijfers van acht andere gemeenten. Het gaat om de G4 (Amsterdam, Rotterdam, s Gravenhage, Utrecht) en vier Brabantse steden ( s Hertogenbosch, Breda, Tilburg, Helmond). Tabel 2.2 Creatieve industrie en design in negen gemeenten in 2009 Vestigingen Werkzame personen 1. Amsterdam Utrecht s Gravenhage Eindhoven Rotterdam Breda s Hertogenbosch Tilburg Helmond Geheel Nederland Z 386. ZZ8 Bewerking Research voor Beleid op basis van gegevens van LISA, Uit de tabel blijkt dat Eindhoven qua aantal vestigingen komt na Amsterdam, Utrecht en s Gravenhage. Bij het aantal werkzame personen is naast de drie genoemde steden ook Rotterdam groter. Eindhoven is koploper van de Brabantse steden. Tabel 2.3 Aandeel creatieve industrie en design in negen gemeenten in Utrecht 2. Amsterdam 3. Eindhoven 4. s Hertogenbosch 5. Breda 6. Tilburg 7. s Gravenhage 8. Rotterdam 9. Helmond Aandeel vestigingen in gemeente 19, 3 /o 18, 5 /o 15,4o/o 14,0 /o 12,7 /o 11,8 /o 11, 5 /o Aandeel werkzame personen in gemeente 6,7 /o Geheel Nederland 10 4 /o 4 8o/ Bewerking Research voor Beleid op basis van gegevens van LISA, Z009. 8,9 /e 6,0o/o 5,5 /e 4, 3 /o 3,7 /o 5,7 /o 4,6 /o 3,6 /o

31 Kijkend naar het aandeel van de creatieve industrie en design in de totale economie van de stad (tabel 2.3) komt Eindhoven op een derde plaats (15,4 /o voor vestigingen en 6,0 /o voor werkzame personen), na Utrecht (19,3 /o en 6,7 /o) en Amsterdam (18,5 /o en 8,9 /o). Het aandeel van vestigingen in Eindhoven is 5 /o hoger dan het landelijk gemiddelde (15,4 /o ten opzichte van 10,4 /o), bij werkzame personen ligt het 1,2 /o hoger (6,0 /o t.o.v. 4,8o/o). Werkzame personen per vestiging Tussen de gemeenten bestaan verschillen in het gemiddelde aantal werkzame personen per vestiging. Onderstaande tabel bevat de gemiddelde cijfers per gemeente. Tabel 2.4 Gemiddeld aantal werkzame personen per vestiging in negen gemeenten (2009) Creatieve industrie en design Rotterdam 6,1 s Gravenhage 3,8 s Hertogenbosch 3,7 Eindhoven Utrecht 3,4 Amsterdam 32 Tilburg 2,8 Breda 2,8 Helmond 2,6 Landelijk 3,4 Bewerking Research voor Beleid op basis van gegevens van LISA, Uit de tabel blijkt dat in Rotterdam gemiddeld veruit de grootste bedrijven actief zijn in de creatieve industrie- en designsectoren gezamenlijk. Eindhoven staat op een vierde plaats, dicht bij de gemiddelden van s Gravenhage en s Hertogenbosch. In Utrecht en Amsterdam zijn de bedrijven gemiddeld wat kleiner dan in Eindhoven. 2.3 Ontwikkelingen De groei van de sectoren creatieve industrie en design gezamenlijk is in de periode van ongeveer gelijk aan de groei van andere sectoren in Eindhoven (zie figuur 2.3). In de periode daarna groeit het aantal werkzame personen en het aantal vestigingen harder dan bij de overige sectoren. Over de gehele periode is het aantal vestigingen (60 /o) en het aantal werkzame personen (18/o) veel harder gegroeid dan bij de overige sectoren (24 /o en 6 /o).

32 Figuur 2.3 Groei-indexen Eindhoven Bewerking Research voor Beleid op basis van gegevens van LISA, 2005, 2007 en Vergelijking creatieve industrie en design met landelijke ontwikkeling In de periode van gaat de groei van de sectoren creatieve industrie en design gelijk op met de landelijke groei van deze sectoren (zie figuur 2.4). In de periode daarna ( ) groeit het aantal vestigingen in Eindhoven harder dan in de rest van het land. Bij werkzame personen is dit ook het geval, maar daar is het verschil met de landelijke trend veel minder groot. Figuur 2.4 Groei-indexen creatieve industrie en design Bewerking Research voor Beleid op basis van gegevens van LISA, Z005, Z007 en Z009.

33 2.4 Deelconclusies creatieve industrie en design naast elkaar Positie creatieve industrie en design in Eindhoven De creatieve industrie en design bestaan in Eindhoven gezamenlijk uit vestigingen waar in totaal mensen werkzaam zijn. Iets meer dan de helft hiervan is alleen actief binnen de designsector, een kwart binnen de creatieve industrie en een kwart binnen sectoren die zowel binnen de design- als de creatieve industriesectoren vallen. De drie groepen vormen gezamenlijk 15,4 /o van het totaal aantal vestigingen in Eindhoven. Voor werkzame personen is dit aandeel 6,0 /o. Vergelijking met andere gemeenten Uit vergelijking met de G4-gemeenten en vier Brabantse steden blijkt dat Eindhoven met het hierboven genoemde aantal vestigingen op een vierde plaats komt. Alleen Amsterdam, Utrecht en s Gravenhage hebben meer vestigingen in de creatieve industrie- en designsectoren dan Eindhoven. Bij het aantal werkzame personen is naast de genoemde drie steden ook Rotterdam groter. In relatief opzicht (het aandeel van de creatieve industrie in de designsector ten opzichte van het totaal aantal vestigingen/werkzame personen in een gemeente) doet Eindhoven het nog iets beter. Na Utrecht en Amsterdam neemt Eindhoven de derde positie in. Dit geldt zowel voor het aandeel vestigingen als voor het aandeel werkzame personen. Ontwikkelingen Het totaal aantal vestigingen van de creatieve industrie- en designsectoren gezamenlijk is van gegroeid met 60 /o. I-let aantal werkzame personen is in dezelfde periode gegroeid met 18 /o. De groei van het aantal vestigingen is het meest toe te schrijven aan de creatieve industrie; de groei in het aantal werkzame personen vooral aan de designsector. Creatieve industrie en design zijn in Eindhoven veel harder gegroeid dan de andere sectoren. De toename van het aantal vestigingen in de creatieve industrie en design is ook groter dan de groei van dezelfde sectoren in de rest van Nederland. Voor het aantal werkzame personen is dit in mindere mate het geval (18 /o in Eindhoven ten opzichte van 16 /o in de rest van Nederland).

34 o/o 27 o/o 28o/o 2 5 o/o 22o/o 48a/o 50a/o 3 Creatieve industrie in Eindhoven Stand van zaken Eindhoven 2009 Dit hoofdstuk gaat specifiek in op de creatieve industrie. Onderstaande tabel toont het aantal vestigingen en aantal werkzame personen in de gehele creatieve industrie in Eindhoven in Tabel 3.1 Creatieve industrie Eindhoven 2009: vestigingen en werkzame personen Vestigingen Werkzame personen abs. abs. o/o Kunsten Media en entertainment Creatieve zakelijke dienstverlening Totaal creatieve industrie o/o o/o Bewerking Research voor Beleid op basis van gegevens van LISA, Er zijn in vestigingen binnen de creatieve industrie, waar mensen werkzaam zijn. Ongeveer de helft van de vestigingen en de helft van de werkzame personen binnen de creatieve industrie valt binnen de hoofdfunctie creatieve zakelijke dienstverlening, de andere helft is verdeeld over kunsten, en media en entertainment. Er zijn iets meer vestigingen die vallen onder de kunsten dan onder media en entertainment. Bij werkzame personen is dit verschil nog iets groter. Aandeel in totale economie van Eindhoven In onderstaande figuren is het aandeel van de creatieve industrie in het totaal aantal vestigingen en werkzame personen in Eindhoven weergegeven. Van alle vestigingen in Eindhoven (15.890) behoort 10,4o/o tot de creatieve industrie, en 2,9 /o van alle werkzame personen is actief in deze sector. Het verschil in percentages komt doordat de bedrijven die vallen binnen de creatieve industrie relatief klein zijn. In bijlage 1 zijn de cijfers uitgesplitst naar afzonderlijke bedrijfsg roep (naar SBI codering).

WERKGELEGENHEID REGIO WATERLAND 2012

WERKGELEGENHEID REGIO WATERLAND 2012 1.1 Arbeidsplaatsen De regio Waterland telt in totaal 61.070 arbeidsplaatsen (dat zijn werkzame personen). Daarvan werkt 81 procent 12 uur of meer per week (49.480 personen). Het grootste deel van de werkgelegenheid

Nadere informatie

Vormgevers in Nederland (verdieping) Uitkomsten en toelichting

Vormgevers in Nederland (verdieping) Uitkomsten en toelichting Centraal Bureau voor de Statistiek Centrum voor Beleidsstatistiek in Nederland (verdieping) Uitkomsten en toelichting Daniëlle ter Haar en Frank van der Linden juni 2007 Inleiding In februari 2007 heeft

Nadere informatie

Kengetallen kleine groeiondernemers

Kengetallen kleine groeiondernemers M200913 Kengetallen kleine groeiondernemers Tabellenboek drs. N.G.L. Timmermans R. in 't Hout dr. J. Meijaard Zoetermeer, juli 2009 1 Inleiding Het Innovatieplatform heeft EIM gevraagd inschattingen te

Nadere informatie

HTSM in Twente. Over de topsector High Tech Systemen en Materialen juni 2016

HTSM in Twente. Over de topsector High Tech Systemen en Materialen juni 2016 HTSM in Twente Over de topsector High Tech Systemen en Materialen 2007-2015 juni 2016 INHOUDS OPGAVE 1. Samenvatting 2. Aantal werkzame personen en vestigingen HTSM 2015 3. Aantal vestigingen HTSM 2015

Nadere informatie

Creatieve industrie in Nederland

Creatieve industrie in Nederland Creatieve industrie in Nederland Creatieve bedrijven 109 Nicole Braams, Noortje Urlings Publicatiedatum CBS-website: 15 december 2010 Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer **

Nadere informatie

Werkgelegenheidsonderzoek 2010

Werkgelegenheidsonderzoek 2010 2010 pr ov i nc i e g r oni ng e n Wer kgel egenhei dsonder zoek Eenanal ysevandeont wi kkel i ngen i ndewer kgel egenhei di nde pr ovi nci egr oni ngen Werkgelegenheidsonderzoek 2010 Werkgelegenheidsonderzoek

Nadere informatie

Werkgelegenheidsonderzoek

Werkgelegenheidsonderzoek Monitor Ruimtelijke Economie Uitkomsten Werkgelegenheidsonderzoek Provincie Utrecht 2011 (Voorlopig) Januari 2012 Afdeling Mobiliteit, Economie en Cultuur Inleiding In de periode april t/m september 2011

Nadere informatie

Artikelen. Creatieve industrie in Nederland: bedrijven en personen. Nicole Braams en Noortje Pouwels-Urlings

Artikelen. Creatieve industrie in Nederland: bedrijven en personen. Nicole Braams en Noortje Pouwels-Urlings Artikelen Creatieve industrie in Nederland: bedrijven en personen Nicole Braams en Noortje Pouwels-Urlings In Nederland zijn in 2009 ruim 43 duizend bedrijven actief in de creatieve industrie. Hiermee

Nadere informatie

stad cijfers Inleiding Kerncijfers Werkgelegenheid Toename aantal banen Tabel 1: Banen en vestigingen

stad cijfers Inleiding Kerncijfers Werkgelegenheid Toename aantal banen Tabel 1: Banen en vestigingen stad cijfers Inleiding Deze aflevering van Stadcijfers presenteert de nieuwste informatie over de ontwikkeling van het aantal banen en het aantal vestigingen in de gemeente Groningen. Deze belangrijke

Nadere informatie

Werkgelegenheidsonderzoek 2011

Werkgelegenheidsonderzoek 2011 Werkgelegenheidsonderzoek 2011 Werkgelegenheidsonderzoek 2011 Provincie Groningen Werkgelegenheidsonderzoek 2011 Werkgelegenheidsonderzoek 2011 Provincie Groningen Provincie Groningen Drs. Eelco Westerhof

Nadere informatie

Bedrijvigheid en Werkgelegenheid in Zuidoost-Brabant

Bedrijvigheid en Werkgelegenheid in Zuidoost-Brabant Bedrijvigheid en Werkgelegenheid in Zuidoost-Brabant Tabellen- en trendboek Vestigingenregister 2015 juni 2016 Uitgave: Inlichtingen: Gemeenten Eindhoven en Helmond In samenwerking met Provincie Noord-Brabant

Nadere informatie

VESTIGINGENREGISTER PARKSTAD LIMBURG

VESTIGINGENREGISTER PARKSTAD LIMBURG Rapportage door bureau Onderzoek en Statistiek van de gemeente Heerlen Telefoon: 45 564741 E-mail: o&s@heerlen.nl Limburg, februari 27 VESTIGINGENREGISTER PARKSTAD LIMBURG METING 26 INHOUD INLEIDING...-

Nadere informatie

Bedrijvigheid & werkgelegenheid in Zuidoost-Brabant. Tabellenboek Vestigingsregister 2014

Bedrijvigheid & werkgelegenheid in Zuidoost-Brabant. Tabellenboek Vestigingsregister 2014 Bedrijvigheid & werkgelegenheid in Zuidoost-Brabant Tabellenboek Vestigingsregister 2014 1 Bedrijvigheid en Werkgelegenheid in Zuidoost-Brabant Tabellen- en trendboek Vestigingenregister 2014 juni 2015

Nadere informatie

Werkgelegenheid in Twente. Jaarbericht 2014

Werkgelegenheid in Twente. Jaarbericht 2014 Werkgelegenheid in Twente Jaarbericht 214 Inhoudsopgave 1. Ontwikkeling werkzame personen en vestigingen (groei / afname) Ontwikkeling naar sectoren 2. Ontwikkeling naar sectoren Ontwikkeling naar branches

Nadere informatie

Het Veiligheidscluster in Twente

Het Veiligheidscluster in Twente Het Veiligheidscluster in Twente 2013-2015 Juni 2016 Colofon: Het Veiligheidscluster in Twente 2013-2015 Versie 1.1 Samenstelling: H. Seker & E. van de Wiel Uitgave: Kennispunt Twente, Mei 2016 2016, Kennispunt

Nadere informatie

Sectorrapport zakelijke dienstverlening Arnhem

Sectorrapport zakelijke dienstverlening Arnhem Sectorrapport zakelijke dienstverlening Arnhem 2006-2015 1 juli 2016 Colofon: Gemeente Arnhem Afdeling Informatievoorziening Team Onderzoek & Statistiek Contactpersonen: Peter Bisseling / José Nieuwenstein

Nadere informatie

pagina 1 van 8 Conjunctuurtest commerciële dienstverlening Onderwerpen Saldi per indicator Verwachte ontwikkeling omzet

pagina 1 van 8 Conjunctuurtest commerciële dienstverlening Onderwerpen Saldi per indicator Verwachte ontwikkeling omzet pagina 1 van 8 10-7- Conjunctuurtest commerciële dienstverlening Onderwerpen Saldi per indicator Perioden april Bedrijfsactiviteiten (SBI93) % Ontwikkeling omzet mei juni Verwachte ontwikkeling omzet april

Nadere informatie

BNO Branchemonitor De Nederlandse ontwerpsector in beeld en getal

BNO Branchemonitor De Nederlandse ontwerpsector in beeld en getal De Nederlandse ontwerpsector in beeld en getal Februari 2016 Voorwoord Herstel In lijn met de economische opleving veert ook de designsector weer op. De cijfers over 2015 bevestigen het herstel dat in

Nadere informatie

KvK-Bedrijvendynamiek

KvK-Bedrijvendynamiek KvK-Bedrijvendynamiek Eerste kwartaal 2017 April 2017 Inhoudsopgave 1. Het algemene beeld 2. Dynamiek start en stop per maand 3. Segmenten 4. Sectoren 5. Provincies 6. Faillietverklaringen Bijlagen 1.

Nadere informatie

M200413 Beperkte groei werkgelegenheid in het MKB

M200413 Beperkte groei werkgelegenheid in het MKB M200413 Beperkte groei werkgelegenheid in het MKB A.M.J. te Peele Zoetermeer, 24 december 2004 Beperkte groei werkgelegenheid MKB in 1999-2002 De werkgelegenheid in het MKB is in 2002 met 3% toegenomen

Nadere informatie

Creatieve industrie in de SBI 2008 bedrijfsindeling

Creatieve industrie in de SBI 2008 bedrijfsindeling Notitie Creatieve industrie in de SBI 2008 bedrijfsindeling Paul Rutten 1, Olaf Koops 2 en Monique Roso 3 Innovatie en Ruimte Van Mourik Broekmanweg 6 Postbus 49 2600 AA Delft www.tno.nl T +31 15 276 30

Nadere informatie

Ontvangen: ^-/\\ Gemeenteraad Presidium Commissie'lX^elE Griffie DIV team 2. Griffier: \$ \1\l1 ff 1 L. Qr\vv%cxw

Ontvangen: ^-/\\ Gemeenteraad Presidium Commissie'lX^elE Griffie DIV team 2. Griffier: \$ \1\l1 ff 1 L. Qr\vv%cxw Gemeentebestuur RAADSGRIFFIEl DORDRECHT Ontvangen: ^-/\\ Gemeenteraad Presidium Commissie'lX^elE Griffie DIV team 2 Griffier: \$ \1\l1 ff 1 L. Qr\vv%cxw Dordrecht BESLUIT Nr. PEO/2003/8 Het COLLEGE van

Nadere informatie

De Creatieve Stad Leiden

De Creatieve Stad Leiden De Creatieve Stad Leiden Op zoek naar een eenduidige definitie Gemeente Leiden Concernstaf BOA (Beleidsinformatie, Onderzoek en Advies) Postbus 9100, 2300 PC Leiden e-mail: a.van.soest@leiden.nl/ h.zalme@leiden.nl

Nadere informatie

De arbeidsmarkt klimt uit het dal

De arbeidsmarkt klimt uit het dal Trends en ontwikkelingen arbeidsmarkt en onderwijs De arbeidsmarkt klimt uit het dal Het gaat weer beter met de arbeidsmarkt in, ofschoon de werkgelegenheid wederom flink daalde. De werkloosheid ligt nog

Nadere informatie

Cross Media update. Cross Media Monitor 2011 compacte versie. immovator Cross Media Network, Hilversum

Cross Media update. Cross Media Monitor 2011 compacte versie. immovator Cross Media Network, Hilversum Cross Media update Cross Media Monitor 2011 compacte versie immovator Cross Media Network, Hilversum Colofon Titel Cross Media update Cross Media Monitor 2011, compacte versie November 2011 Stichting immovator,

Nadere informatie

BEDRIJVENREGISTER PARKSTAD LIMBURG

BEDRIJVENREGISTER PARKSTAD LIMBURG Rapportage door bureau Onderzoek en Statistiek van de gemeente Heerlen Telefoon: 045 5604741 E-mail: o&s@heerlen.nl Parkstad Limburg, mei 2004 BEDRIJVENREGISTER PARKSTAD LIMBURG METING 2003 1 2 INHOUD

Nadere informatie

Factsheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014. Werkloosheid stijgt naar 24% Definities. Nummer 6 juni 2014

Factsheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014. Werkloosheid stijgt naar 24% Definities. Nummer 6 juni 2014 Nummer 6 juni 2014 Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014 Factsheet Ondanks eerste tekenen dat de economie weer aantrekt blijft de werkloosheid. Negen procent van de Amsterdamse beroepsbevolking is werkloos

Nadere informatie

Geachte Voorzitter, Voorzitter van de Tweede Kamer. der Staten Generaal Interne postcode 270 Postbus EA Den Haag Telefoon

Geachte Voorzitter, Voorzitter van de Tweede Kamer. der Staten Generaal Interne postcode 270 Postbus EA Den Haag Telefoon Directoraat-Generaal Wonen Directie Strategie Kennisontwikkeling Rijnstraat 8 Postbus 30941 Voorzitter van de Tweede Kamer 2500 GX Den Haag der Staten Generaal Interne postcode 270 Postbus 20018 2500 EA

Nadere informatie

Factsheet Subsidieregeling Creatieve Sector

Factsheet Subsidieregeling Creatieve Sector Factsheet Subsidieregeling Creatieve Sector Factsheet subsidieregeling Creatief 1 juli 2014 Vanaf 1 juli tot en met 30 september 2014 kunnen ondernemers uit de creatieve sector (zie lijst SBI-codes) in

Nadere informatie

Werkgelegenheid in Leiden

Werkgelegenheid in Leiden maart 2010 Werkgelegenheid in Leiden Jaarlijks publiceert de eenheid Beleidsonderzoek en Analyse (BOA) de meest actuele cijfers over het aantal bedrijven en werkzame personen in Leiden gebaseerd op het

Nadere informatie

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch Afdeling Onderzoek & Statistiek Maart 2013 2 Samenvatting In deze monitor staat de CO2-uitstoot beschreven in de gemeente s-hertogenbosch. Een gebruikelijke manier om de

Nadere informatie

1 Inleiding. 1.1 Aanleiding tot de verkenning. 1.2 Beleidscontext

1 Inleiding. 1.1 Aanleiding tot de verkenning. 1.2 Beleidscontext 1 Inleiding 1.1 Aanleiding tot de verkenning De Raad voor Cultuur (RvC) heeft in zijn Agenda Cultuur 2017 2020 en verder aangekondigd gezamenlijk met de Sociaal-Economische Raad (SER) een verkenning van

Nadere informatie

Toeristisch bezoek aan Dordrecht

Toeristisch bezoek aan Dordrecht Toeristisch bezoek aan Dordrecht Besteding van toeristische bezoekers groeit naar meer dan 100 miljoen In 2010 zorgde het toeristisch bezoek in Dordrecht voor een economische spin-off van ruim 73 miljoen.

Nadere informatie

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Zzp ers in de provincie Utrecht 2013 Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Ester Hilhorst Economic Board Utrecht Februari 2014 Inhoud Samenvatting Samenvatting Crisis kost meer banen in 2013 Banenverlies

Nadere informatie

Graydon Kwartaalmonitor. Kwartaal

Graydon Kwartaalmonitor. Kwartaal Graydon kwartaal monitor Kwartaal 3 216 1 Inhoud Inleiding 3 Persbericht 4 Overzicht per branche 6 Vergelijking Q1-216, Q2 216 en Starters per branche 7 Opheffingen per branche 8 Faillissementen per branche

Nadere informatie

Bedrijventerrein Kapelpolder (Maassluis) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter

Bedrijventerrein Kapelpolder (Maassluis) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Bedrijventerrein Kapelpolder (Maassluis) Maatschappelijke Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Bedrijventerrein Kapelpolder, gemeente Maassluis A. Inleiding Deze factsheet geeft een bondig overzicht

Nadere informatie

Mei Economische Barometer Valkenswaard en Waalre. Verwachting voor 2010 en 2011

Mei Economische Barometer Valkenswaard en Waalre. Verwachting voor 2010 en 2011 Verwachting voor 2010 en 2011 Mei 2010 CONCLUSIES Zakelijke dienstverlening domineert de economie van Waalre. Valkenswaard kent relatief veel industrie en groothandel. Afname van de werkgelegenheid doet

Nadere informatie

Mei Economische Barometer Weerterland en Cranendonck. Verwachting voor 2010 en 2011

Mei Economische Barometer Weerterland en Cranendonck. Verwachting voor 2010 en 2011 Verwachting voor 2010 en 2011 Mei 2010 CONCLUSIES Productiesectoren landbouw, industrie en bouw goed voor een derde van de werkgelegenheid in. Afname van de werkgelegenheid doet zich in 2010 vooral voor

Nadere informatie

Gesubsidieerd zaken doen in Duitsland. Effecten van NIOF subsidies en een nadere analyse van het vermarkten van producten binnen dat kader

Gesubsidieerd zaken doen in Duitsland. Effecten van NIOF subsidies en een nadere analyse van het vermarkten van producten binnen dat kader Gesubsidieerd zaken doen in Duitsland Effecten van NIOF subsidies en een nadere analyse van het vermarkten van producten binnen dat kader Inhoudsopgave 1. Inleiding 3. Analyse 3 3. Inzicht in Noord-Nederlandse

Nadere informatie

VANDAAG IN VLAANDEREN INDUSTRIEËN CREATIEVE MAPPING EN BEDRIJFSECONOMISCHE ANALYSE

VANDAAG IN VLAANDEREN INDUSTRIEËN CREATIEVE MAPPING EN BEDRIJFSECONOMISCHE ANALYSE CREATIEVE INDUSTRIEËN IN VLAANDEREN VANDAAG MAPPING EN BEDRIJFSECONOMISCHE ANALYSE WAT? WAA 2 WAT ZIJN CREATIEVE INDUSTRIEËN? Het geheel van sectoren en activiteiten die een beroep doen op de input van

Nadere informatie

Juni Economische Barometer Bollenstreek. Verwachting voor 2011 en 2012

Juni Economische Barometer Bollenstreek. Verwachting voor 2011 en 2012 Verwachting voor 2011 en 2012 Juni 2011 CONCLUSIES Geleidelijk herstel van Nederlandse economie in 2011 en 2012. Regionale groei van werkgelegenheid in zakelijke dienstverlening was in 2010 sterker dan

Nadere informatie

Vacatures West-Brabant 2009

Vacatures West-Brabant 2009 Vacatures West-Brabant 2009 Publicatienummer: 1569 Datum: Oktober 2009 In opdracht van: SES West-Brabant Uitgave: Gemeente Breda Afdeling Onderzoek en Informatie Projectnummer: 1218 Claudius Prinsenlaan

Nadere informatie

Conjunctuurenquête Nederland. Vierde kwartaal 2015

Conjunctuurenquête Nederland. Vierde kwartaal 2015 Conjunctuurenquête Nederland Vierde kwartaal 15 Ondernemers positiever over werkgelegenheid 16 Voorwoord Dit rapport geeft de belangrijkste uitkomsten van de Conjunctuurenquête Nederland van het vierde

Nadere informatie

Toerisme en recreatie in zicht. Toeristisch-recreatief beleid gemeenten, tweede meting (2010)

Toerisme en recreatie in zicht. Toeristisch-recreatief beleid gemeenten, tweede meting (2010) Toerisme en recreatie in zicht Toeristisch-recreatief beleid gemeenten, tweede meting (2010) Colofon Uitgever: Kronenburgsingel 525 Postbus 9292 6800 KZ Arnhem internet: www.arnhem.kvk.nl Auteurs: Drs.

Nadere informatie

De softwaresector in Nederland

De softwaresector in Nederland De softwaresector in Nederland Survey 2010 In opdracht van: ICT~Office Project: 2010.002 Publicatienummer: 2010.002-1018 Datum: Utrecht, 23 augustus 2010 Auteurs: Robbin te Velde Jaap Veldkamp Marijn Plomp

Nadere informatie

Benchmark Axisopleidingen

Benchmark Axisopleidingen Benchmark Axisopleidingen In opdracht van: Platform Bèta Techniek In samenwerking met Ministerie van OCW HBO-raad Project: 2008.104 Datum: Utrecht, 22 december 2008 Auteurs: Guido Ongena, MSc. drs. Rob

Nadere informatie

Innovatie en samenwerking door Utrechtse bedrijven

Innovatie en samenwerking door Utrechtse bedrijven Innovatie en samenwerking door Utrechtse bedrijven 2008-2012 Ester Hilhorst Economic Board Utrecht April 2014 Samenvatting Vinger aan de pols Innovatie is sterk verbonden met vooruitgang, vernieuwing en

Nadere informatie

Vormgeving verder op de kaart/

Vormgeving verder op de kaart/ 1/9 verder op / Hoe design groeit in tijden van krimp 1. Zie: SenterNovem (2009). Innovation Intelligence: Verkenning creatieve industrie. De creatieve sector is één van de sectoren waarmee Nederland zich

Nadere informatie

Graydon Kwartaal Monitor. Kwartaal

Graydon Kwartaal Monitor. Kwartaal Graydon kwartaal monitor Kwartaal 1 216 1 Inhoud Inleiding 3 Persbericht 4 Overzicht per branche 5 Vergelijking Q4-214, Q1 215 en Q2 215 Starters per branche 5 Opheffingen per branche 6 Faillissementen

Nadere informatie

KvK-barometer provincie Utrecht

KvK-barometer provincie Utrecht KvK-barometer De economie in de blijft zwaar onder druk staan. Dit blijkt vooral uit het aantal bedrijven dat een verslechtering ziet van het economisch klimaat. Daarnaast verwachten meer ondernemers een

Nadere informatie

Plan gemeente Utrecht en Provincie Utrecht

Plan gemeente Utrecht en Provincie Utrecht Plan gemeente Utrecht en Provincie Utrecht LET OP: voor de raadspeiling over de cultuurlening is in dit document alleen onderdeel A relevant (revolverend fonds ter bevordering van creatief ondernemerschap)

Nadere informatie

Economische Barometer Stadsregio Arnhem Nijmegen. Dynamiek kwartaal 4

Economische Barometer Stadsregio Arnhem Nijmegen. Dynamiek kwartaal 4 Economische Barometer Stadsregio Arnhem Nijmegen 2011-Q4 Dynamiek kwartaal 4 Starters Oprichtingen Opheffingen Faillissementen Aanwas 2010 2011 % 2010 2011 % 2010 2011 % 2010 2011 % 2010 2011 % Achterhoek

Nadere informatie

Energieprijzen in vergelijk

Energieprijzen in vergelijk CE CE Oplossingen voor Oplossingen milieu, economie voor milieu, en technologie economie en technologie Oude Delft 180 Oude Delft 180 611 HH Delft 611 HH Delft tel: tel: 015 015 150 150 150 150 fax: fax:

Nadere informatie

Ontwikkeling leerlingaantallen

Ontwikkeling leerlingaantallen Ontwikkeling leerlingaantallen Elk jaar wordt op 1 oktober het leerlingaantal van elke basisschool geregistreerd door de Dienst Uitvoering Onderwijs (). Op basis van deze leerlingtelling wordt de bekostiging

Nadere informatie

Aandeel MKB in buitenlandse handel en investeringen

Aandeel MKB in buitenlandse handel en investeringen Rapport Aandeel MKB in buitenlandse handel en investeringen Drie afbakeningen van het MKB Oscar Lemmers Dit onderzoek werd uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Er waren geen

Nadere informatie

Zakelijke diensten voor en door de industrie

Zakelijke diensten voor en door de industrie 06 Zakelijke diensten voor en door de industrie Gusta van Gessel-Dabekaussen Publicatiedatum CBS-website: 10 december 2007 Voorburg/Heerlen, 2007 Verklaring der tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig

Nadere informatie

Regionaal-Economische Barometer

Regionaal-Economische Barometer Regionaal-Economische Barometer Verwachtingen voor Assen-Beilen in 2011 Januari 2011 CONCLUSIES Groeiverwachting Nederlandse economie in 2011 1½ procent Overheid en zorg goed voor 40 procent van de werkgelegenheid

Nadere informatie

Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer. 1. Inleiding

Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer. 1. Inleiding Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer 1. Inleiding Zoetermeer wil zich de komende jaren ontwikkelen tot een top tien gemeente qua duurzaam leefmilieu. In het programma duurzaam Zoetermeer

Nadere informatie

Rapport. Maatwerk voor brancheverenigingen. FHI federatie van technologiebranches

Rapport. Maatwerk voor brancheverenigingen. FHI federatie van technologiebranches Rapport Maatwerk voor brancheverenigingen FHI federatie van technologiebranches CBS Den Haag Henri Faasdreef 312 2492 JP Den Haag Postbus 24500 2490 HA Den Haag +31 70 337 38 00 www.cbs.nl projectnummer

Nadere informatie

KLEINSCHALIGE BEDRIJFSRUIMTEN IN MIDDELGROTE STEDEN 24 MEI 2017

KLEINSCHALIGE BEDRIJFSRUIMTEN IN MIDDELGROTE STEDEN 24 MEI 2017 KLEINSCHALIGE BEDRIJFSRUIMTEN IN MIDDELGROTE STEDEN 24 MEI 2017 VERENIGING VOOR MAKELAARS EN TAXATEURS KLEINSCHALIGE BEDRIJFSRUIMTEN IN MIDDELGROTE STEDEN 24 MEI 2017 INLEIDING... 6 1.1 ONDERZOEKSVRAAG

Nadere informatie

VEEL CROSS-SECTORALE INNOVATIES IN DE REGIO GRONINGEN ASSEN

VEEL CROSS-SECTORALE INNOVATIES IN DE REGIO GRONINGEN ASSEN VEEL CROSS-SECTORALE INNOVATIES IN DE REGIO GRONINGEN ASSEN De meeste innovaties ontstaan buiten de traditionele sectoren. Dat is de opvallendste uitkomst van de Regioanalyse die in opdracht van de Regio

Nadere informatie

Leefbaarheid: feiten in beeld Commerciële voorzieningen

Leefbaarheid: feiten in beeld Commerciële voorzieningen Leefbaarheid: feiten in beeld Commerciële voorzieningen Zoals u in de eerste uitgave van Leefbaarheid: feiten in beeld heeft kunnen lezen, valt de aanwezigheid van voorzieningen onder één van de thema

Nadere informatie

Noord-Holland heeft hoogste startersquote

Noord-Holland heeft hoogste startersquote Vooruitzicht Starters Noord-Holland heeft hoogste startersquote Ontwikkeling aantal starters onzeker door nieuwe wetgeving Fors meer taxichauffeurs door nieuwe taxiwet en Uber Ontwikkeling aantal starters

Nadere informatie

Rapportage Kunsten-Monitor 2014

Rapportage Kunsten-Monitor 2014 Rapportage Kunsten-Monitor 2014 Inleiding In 2014 heeft de AHK deelgenomen aan het jaarlijkse landelijke onderzoek onder recent afgestudeerden: de Kunsten-Monitor. Alle bachelor en master afgestudeerden

Nadere informatie

Resultaten werkgelegenheidsonderzoek. Provinciaal Arbeidsplaatsen Register (PAR)

Resultaten werkgelegenheidsonderzoek. Provinciaal Arbeidsplaatsen Register (PAR) Resultaten werkgelegenheidsonderzoek Provinciaal Arbeidsplaatsen Register (PAR) 2013 Maarten Bergmeijer Provincie Utrecht afdeling MEC, team Economie par@provincie-utrecht.nl www.provincie-utrecht.nl/par

Nadere informatie

Periodieke monitor Digitale verplichtingen Wro bij gemeenten

Periodieke monitor Digitale verplichtingen Wro bij gemeenten Periodieke monitor Digitale verplichtingen Wro bij gemeenten Resultaten eerste meting Een onderzoek in opdracht van het ministerie van VROM J. Wils Projectnummer: B3490 Zoetermeer, 27 oktober 2008 De verantwoordelijkheid

Nadere informatie

tariefgroep Hoofdactiviteit van de werkgever NACE code (indicatief)

tariefgroep Hoofdactiviteit van de werkgever NACE code (indicatief) BIJLAGE 1 BIJ HET KB TARIFERING - INDELING WERKGEVERS IN 5 TARIEFGROEPEN VOLGENS HOOFDACTIVITEIT tariefgroep Hoofdactiviteit van de werkgever NACE code (indicatief) 1 Uitgeverijen 58 1 Ontwerpen en programmeren

Nadere informatie

KENGETALLEN MOBILITEITSBRANCHE

KENGETALLEN MOBILITEITSBRANCHE KENGETALLEN MOBILITEITSBRANCHE 2005-2016 Juni 2016 Kengetallen mobiliteitsbranche 2005-2016 1 INHOUD 1. Aanleiding 3 2. Conclusie 5 3. Resultaten 10 3.1 Werkgevers 10 3.2 Medewerkers 27 3.3 Branchemobiliteit

Nadere informatie

Fact sheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam. nummer 5 maart 2013

Fact sheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam. nummer 5 maart 2013 Fact sheet nummer 5 maart 2013 Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam Er zijn ruim 133.000 jongeren van 15 tot en met 26 jaar in Amsterdam (januari 2012). Met de meeste jongeren gaat het goed in het onderwijs

Nadere informatie

Werkgelegenheid in Westfriesland Augustus 2014

Werkgelegenheid in Westfriesland Augustus 2014 Werkgelegenheid in Westfriesland Augustus 2014 Colofon Uitgave I&O Research Van Dedemstraat 6c 1624 NN Hoorn Tel.nr. 0229-282555 Rapportnummer 2014-2042 Datum Augustus 2014 Opdrachtgever De Westfriese

Nadere informatie

De stand van Mediation in Nederland

De stand van Mediation in Nederland De stand van Mediation in Nederland drs. R.J.M. Vogels Zoetermeer, 17 november 2011 In opdracht van het Nederlands Mediation Instituut (NMI). De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Stratus.

Nadere informatie

Fact sheet. Ondernemerschap in Noord. In stadsdeel Noord zijn er in ves gekeken of de gemiddelde bedrijfsgrootte van

Fact sheet. Ondernemerschap in Noord. In stadsdeel Noord zijn er in ves gekeken of de gemiddelde bedrijfsgrootte van Fact sheet november 11 Ondernemerschap in Stadsdeel is van oudsher een woongebied (voor arbeiders) met aan de oevers grote industriële bedrijven. Na de de-industrialisatie in de jaren zeventig en tachtig

Nadere informatie

Instituut voor de nationale rekeningen

Instituut voor de nationale rekeningen Instituut voor de nationale rekeningen 2015-02-17 Links: Publicatie BelgoStat Online Algemene informatie Broos herstel in 2013 na krimp in 2012 in Brussel en Wallonië; verdere groeivertraging in 2013 in

Nadere informatie

Factsheet bedrijventerrein Mijlpolder, Gemeente Binnenmaas

Factsheet bedrijventerrein Mijlpolder, Gemeente Binnenmaas Factsheet bedrijventerrein Mijlpolder, Gemeente Binnenmaas Factsheet bedrijventerrein Mijlpolder, Gemeente Binnenmaas A. Inleiding Deze factsheet geeft een bondig overzicht van de maatschappelijke en economische

Nadere informatie

Resultaten Conjunctuurenquete 1e helft 2014

Resultaten Conjunctuurenquete 1e helft 2014 Resultaten Conjunctuurenquete 1e helft 214 Willemstad, Maart 214 Inleiding In juni 214 zijn in het kader van de conjunctuurenquête (CE) de bedrijven benaderd met vragenlijsten op Curaçao. Doel van deze

Nadere informatie

KvK-Bedrijvendynamiek

KvK-Bedrijvendynamiek KvK-Bedrijvendynamiek Eerste helft Juli Inhoudsopgave 1. Het algemene beeld 2. Dynamiek start en stop per maand 3. Segmenten 4. Sectoren 5. Provincies 6. Faillietverklaringen Bijlagen 1. Percentage nevenvestigingen

Nadere informatie

Graydon Kwartaalmonitor. Kwartaal

Graydon Kwartaalmonitor. Kwartaal Graydon kwartaal monitor Kwartaal 2 216 1 Inhoud Inleiding 3 Persbericht 4 Overzicht per branche 5 Vergelijking Q4-215, Q1 216 en Q2 216 Starters per branche 5 Opheffingen per branche 6 Faillissementen

Nadere informatie

Werklandschap Meerpaal. Sport en werk centraal in Nederland. Bedrijfsvestiging in de gemeente Houten

Werklandschap Meerpaal. Sport en werk centraal in Nederland. Bedrijfsvestiging in de gemeente Houten Werklandschap Meerpaal Sport en werk centraal in Nederland Bedrijfsvestiging in de gemeente Houten Kwaliteiten Werklandschap Directe aansluiting op A27 Gebiedsoppervlak van 10 ha Flexibele kavelgrootte

Nadere informatie

Creatieve industrie in Nederland

Creatieve industrie in Nederland 11 0 Creatieve industrie in Nederland Creatieve beroepen Noortje Urlings, Nicole Braams Publicatiedatum CBS-website: 2 maart 2011 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig

Nadere informatie

Ontwikkeling aantal leerlingen Reclame, Presentatie en Communicatie 2013/2014 Statistisch jaaroverzicht deel 1

Ontwikkeling aantal leerlingen Reclame, Presentatie en Communicatie 2013/2014 Statistisch jaaroverzicht deel 1 R eclame, P resentatie en C ommunicatie Ontwikkeling aantal leerlingen Reclame, Presentatie en Communicatie 2013/2014 Statistisch jaaroverzicht deel 1 Datum: februari 2014 Auteur: Sanne Saalbrink Colofon

Nadere informatie

Plan WERKGROEP CREATIEVE INDUSTRIE. Wouter Dijk John Franke Bastiaan Hollander Goeran de Pater Karianne Simmers Leen van Wijngaarden

Plan WERKGROEP CREATIEVE INDUSTRIE. Wouter Dijk John Franke Bastiaan Hollander Goeran de Pater Karianne Simmers Leen van Wijngaarden Plan WERKGROEP CREATIEVE INDUSTRIE Wouter Dijk John Franke Bastiaan Hollander Goeran de Pater Karianne Simmers Leen van Wijngaarden index Inleiding 3 1. Waarom creatieve industrie van belang is. 4 2. Waar

Nadere informatie

Factsheet economische crisis. 1 e kwartaal 2010

Factsheet economische crisis. 1 e kwartaal 2010 Factsheet economische crisis 1 e kwartaal 21 O&S Mei 21 2 Kort samengevat Ieder kwartaal factsheet Vanwege de economische recessie in Nederland is er behoefte aan inzicht in de gevolgen hiervan voor de

Nadere informatie

I. Vast te stellen de bijgevoegde Subsidieregeling Haagse vernieuwers 2014.

I. Vast te stellen de bijgevoegde Subsidieregeling Haagse vernieuwers 2014. Gemeente Den Haag Ons kenmerk DSO/2014.866 RIS 277770 SUBSIDIEREGELINGEN CREATIEVE INDUSTRIE DEN HAAG HET COLLEGE VAN BURGEMEESTER EN WETHOUDERS, overwegende dat: - de aanwezigheid van de creatieve industrie

Nadere informatie

Koopstromen Katwijk. Herkomst bestedingen vrijetijdssector en detailhandel. Samengesteld in opdracht van

Koopstromen Katwijk. Herkomst bestedingen vrijetijdssector en detailhandel. Samengesteld in opdracht van Koopstromen Katwijk Herkomst bestedingen vrijetijdssector en detailhandel Samengesteld in opdracht van Gemeente Katwijk Februari 2013 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 Inleiding... 3 Vraagstelling... 3

Nadere informatie

Parkeervraag 'project Duinhoek

Parkeervraag 'project Duinhoek Exploitatiemaatschappij De Quack BV Parkeervraag 'project Duinhoek Datum 25 augustus 2008 Kenmerk EDQ002/Khr/0007 Eerste versie 20 augustus 2008 1 Inleiding Exploitatiemaatschappij De Quack BV, eigenaar

Nadere informatie

Mannen geven veel vaker leiding dan vrouwen

Mannen geven veel vaker leiding dan vrouwen nen geven veel vaker leiding dan vrouwen Astrid Visschers en Saskia te Riele In 27 gaf 14 procent van de werkzame beroepsbevolking leiding aan of meer personen. Dit aandeel is de afgelopen jaren vrijwel

Nadere informatie

Aan de raad AGENDAPUNT 11. Doetinchem, 4 juli 2009. Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem

Aan de raad AGENDAPUNT 11. Doetinchem, 4 juli 2009. Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem Aan de raad AGENDAPUNT 11 Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem Voorstel: 1. de foto van de sociaal-economische situatie in Doetinchem voor kennisgeving aannemen; 2. het beleidskader

Nadere informatie

Onderzoeksflits. Atlas voor gemeenten 2015 Erfgoed positie van Utrecht uitgelicht. IB Onderzoek, 29 mei 2015. Utrecht.nl/onderzoek

Onderzoeksflits. Atlas voor gemeenten 2015 Erfgoed positie van Utrecht uitgelicht. IB Onderzoek, 29 mei 2015. Utrecht.nl/onderzoek Onderzoeksflits Atlas voor gemeenten 015 Erfgoed positie van Utrecht uitgelicht IB Onderzoek, 9 mei 015 Utrecht.nl/onderzoek Colofon uitgave Afdeling Onderzoek Gemeente Utrecht 030 86 1350 onderzoek@utrecht.nl

Nadere informatie

Bedrijventerrein Nieuw Mathenesse (Schiedam) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter

Bedrijventerrein Nieuw Mathenesse (Schiedam) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Bedrijventerrein Nieuw Mathenesse (Schiedam) Maatschappelijke waarde Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Factsheet bedrijventerrein Nieuw Mathenesse, Gemeente Schiedam A. Inleiding Deze factsheet

Nadere informatie

Analyse (door)startende bedrijven (in woningen)

Analyse (door)startende bedrijven (in woningen) Analyse (door)startende bedrijven (in woningen) Versie derde kwartaal 2014 RAPPORT (DOOR)STARTENDE BEDRIJVEN (IN WONINGEN) Derde kwartaal 2014 Oktober 2014 Samenstelling rapport: In opdracht van: Camiel

Nadere informatie

Hoofdstuk 13. Arbeidsmarkt

Hoofdstuk 13. Arbeidsmarkt Hoofdstuk 13. Arbeidsmarkt Samenvatting De potentiële beroepsbevolking wordt gedefinieerd als alle inwoners van 15-64 jaar en bestaat uit ruim 86.000 Leidenaren. Van hen verricht ruim zeven op de tien

Nadere informatie

Bedrijventerrein De Mient (Capelle a/d IJssel) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter

Bedrijventerrein De Mient (Capelle a/d IJssel) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Bedrijventerrein De Mient (Capelle a/d IJssel) Maatschappelijke waarde Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Bedrijventerrein De Mient, gemeente Capelle a/d IJssel A. Inleiding Deze factsheet geeft

Nadere informatie

Fact sheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2013

Fact sheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2013 Fact sheet nummer 9 juli 2013 Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2013 Er zijn in Amsterdam bijna 135.000 jongeren in de leeftijd van 15 tot 27 jaar (januari 2013). Veel jongeren volgen een opleiding of

Nadere informatie

Bijlage 1 Regels: Staat van bedrijfsactiviteiten

Bijlage 1 Regels: Staat van bedrijfsactiviteiten Bijlage 1 Regels: Staat van bedrijfsactiviteiten Inleiding Voornaamste criterium voor het al dan niet toelaten van bedrijfsactiviteiten is dat bedrijven qua omvang en aard passen binnen de kern, geen onevenredige

Nadere informatie

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012 Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012 drs. K.L. Bangma drs. A. Bruins drs. D. Snel drs. N. Timmermans Zoetermeer, 5 juli 2013 Rapportnummer : A201337 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek

Nadere informatie

ScaleUp Dashboard 2015

ScaleUp Dashboard 2015 Rapportage ScaleUp Dashboard 2015 ScaleUp Dashboard 2015 Prof. dr. Justin Jansen Lotte de Vos Rotterdam School of Management Erasmus Centre for Entrepreneurship Conclusies Nederland staat aan de Europese

Nadere informatie

Toeristisch bezoek aan Leiden in 2010

Toeristisch bezoek aan Leiden in 2010 April 2011 ugu Toeristisch bezoek aan in 2010 Al zeven jaar doet mee aan Toeristisch bezoek aan steden, onderdeel van het Continu Vakantie Onderzoek (CVO). Het CVO is een panelonderzoek waarbij Nederlanders

Nadere informatie

Opvallend in deze figuur is het grote aantal bedrijven met een vergunning voor exact 340 stuks melkvee (200 melkkoeien en 140 stuks jongvee).

Opvallend in deze figuur is het grote aantal bedrijven met een vergunning voor exact 340 stuks melkvee (200 melkkoeien en 140 stuks jongvee). Ontwikkeling melkveebedrijven in Utrecht, Gelderland en Brabant Analyse van mogelijke groei van melkveebedrijven op basis van gegevens van CBS en provincies Het CBS inventariseert jaarlijks de feitelijk

Nadere informatie

Conjunctuurenquête Nederland. Tweede kwartaal 2015. Bedrijfsleven onveranderd positief

Conjunctuurenquête Nederland. Tweede kwartaal 2015. Bedrijfsleven onveranderd positief Conjunctuurenquête Nederland Tweede kwartaal 215 Bedrijfsleven onveranderd positief Voorwoord Dit rapport geeft de belangrijkste uitkomsten van de Conjunctuurenquête Nederland van het tweede kwartaal 215.

Nadere informatie

Fact sheet. Ondernemerschap in Oost. Ondernemerschap in Oost. Het aantal vestigingen in stadsdeel Oost groeit sterk. november 2011

Fact sheet. Ondernemerschap in Oost. Ondernemerschap in Oost. Het aantal vestigingen in stadsdeel Oost groeit sterk. november 2011 Fact sheet november 11 Ondernemerschap in Stadsdeel telt veel kleine bedrijven die zich voornamelijk bevinden in de en in de explosief groeiende cultuur en recreatie sector. Het hoge aantal starters zorgt

Nadere informatie