19 Reële opties en termijncontracten

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "19 Reële opties en termijncontracten"

Transcriptie

1 19 Reële opties en termijncontracten 19.1 Reële opties 19.2 Termijnhandel en termijncontracten 19.3 Integratie van risicobeheer en nieuwe vermogenstitels Samenvatting Oefeningen bij hoofdstuk 19 In dit hoofdstuk geven we antwoord op de volgende vragen: Wat zijn reële opties en hoe kan de waarde worden berekend? Wat zijn termijncontracten en hoe helpen opties om deze te waarderen? Wat zijn de eigenschappen van termijncontracten op grondstoffen? Welke innovaties zijn er op financiële markten voor het afdekken van risico s? Hoofdstuk 19 Reële opties en termijncontracten 1

2 De economische en soms meer de menselijke schade van sommige natuurrampen, zoals vulkaanuitbarstingen, is niet te overzien. De uitbarsting van de IJslandse vulkaan Eyjafjallajökull half april 2010 heeft het vliegverkeer in grote delen van Europa verschillende dagen lamgelegd met als gevolg dat luchtvaartmaatschappijen vele honderden miljoenen euro schade hebben geleden. Een van de sectoren die de financiële gevolgen van natuurrampen het hardst voelen zijn verzekeringsmaatschappijen die de schade voor een deel moeten betalen. Een van de innovaties op financiële markten zijn de zogeheten rampenobligaties, beter bekend als Catastrophe Bonds. Hierbij worden nieuwe vermogenstitels, meestal obligaties, openbaar of onderhands uitgegeven, waarbij rentebetaling afhankelijk is van het zich al dan niet voordoen van een natuurramp Reële Opties Een nadeel bij de waardebepaling van bedrijven of investeringsprojecten volgens de contante waarde methode (NCW) is dat verondersteld wordt dat de kaststromen gedurende de planningsperiode vast (geen onzekerheid en geen keuzemogelijkheden in de toekomst) staan. Organisaties kunnen gebruik maken van scenario-analyse als instrument om de gevolgen van onzekere ontwikkelingen in kaart te brengen. Vervolgens kan een kansverdeling aan de verschillende varianten gekoppeld worden en is de verwachte contante waarde gerealiseerd. In de werkelijkheid komt het zelden voor dat investeringsprojecten exact volgens de planning worden uitgevoerd. Zo kan bijvoorbeeld een verandering van marktomstandigheden de reden zijn om de uitvoering van een plan voorlopig even te parkeren. In de praktijk bouwen de meeste organisaties in de praktijk een vorm van flexibiliteit in de besluitvorming door tussentijds te bepalen of de ingeslagen weg nog voldoet en afhankelijk van de uitkomsten het project bij te stellen. Deze mogelijkheid om in te grijpen is te vergelijken met een optie. Op de financiële markt worden bijvoorbeeld aandelenoptie verhandeld, waarbij het kenmerk is dat de koper van een optie een recht heeft. Voor het recht moet een bepaalde prijs worden betaald, maar het voordeel is dat de koper als de marktomstandigheden ongunstig zijn het recht niet uitoefent. De koper koopt daarmee als het ware flexibiliteit. Zoals een belegger optie kan kopen, met andere woorden het recht om later te beslissing om de investering in de onderliggende waarde te laten doorgaan, heeft een investeringsproject ook het karakter van een optie nl de aanspraak op reële activa. In het investeringstraject spelen reële opties een rol. Het feit dat men als bestuur mogelijkheden openhoudt (bijvoorbeeld scholing personeel, doen van onderzoek, herhaling van investeringsprojecten) heeft waarde voor het bedrijf. Door expliciet rekening te houden met de flexibiliteit kunnen betere keuzes gemaakt worden. Hoofdstuk 19 Reële opties en termijncontracten 2

3 Voorbeeld 19.1 Stel dat een organisatie overweegt een nieuw product op de markt te brengen. Onderzoek heeft uitgewezen dat de productie een investering van vergt. De looptijd van het project is berekend op 10 jaar. Volgens de marketingafdeling is een positieve kasstroom (gebaseerd op de verkoopprijs) gedurende het eerste jaar van 400 mogelijk. Na afloop van het eerste jaar wordt of de kasstroom 600 of 200. Men verwacht dat de kans op beide uitkomsten 50% is. De organisatie houdt rekening met een vermogenskostenvoet van 10%. De vraag is nu, wat te doen. In principe zijn er twee mogelijkheden: 1. De NCW van de investering uitrekenen op basis van een verwachte gemiddelde kasstroom van 400 gedurende 10 jaar 2. De investering uitstellen en pas nadat duidelijk is geworden wat de werkelijke kasstroom wordt beslissen. Mogelijkheid twee is in feite nu een optie nemen op de investering. Over 1 jaar wordt beslist of de optie wordt uitgeoefend. Op basis van de NCW zijn de volgende drie berekeningen te maken: Eén jaar uitstel periode Gelijk Investeren prijs wordt 600 prijs wordt , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,11 CW 457, ,10 771,09- Onmiddellijk investeren geeft een verwachte opbrengst van ± 458. Het uitstellen van de investering leidt of tot een NCW van ± 1323 (een gunstige prijs) of een NCW van ±- 771 (ongunstige prijs). Uitgaande van de verwachting van 50% kans op een gunstige prijs betekent dat de NCW van de investering wordt: 0,5 x ,5 x 0 (als de prijs 200 wordt dan investeer je niet) = 661 Op basis van de berekening van de NCW is de opbrengst van 1 jaar wachten hoger dan gelijk investeren. In feite heeft de organisatie een optie met een waarde van = 203. Hoofdstuk 19 Reële opties en termijncontracten 3

4 Het bepalen van de waarde van reële optie is in feite gelijk aan het bepalen van de waarde van flexibiliteit. De berekening van de waarde van een reële optie lijkt sterk op het opstellen van een beslissingsboom (Zie hoofdstuk 3). De waarde van de optie is afhankelijk van de volgende 6 variabelen: De onzekerheid (beweeglijkheid) over de contante waarde (een grote uitslag van mogelijke uitkomsten) Investeringskosten (hoe lager de disconteringsfactor des te lager de optieprijs) De verwachte contante waarde van de cashflows uit de investering (een verhoging van de contante waarde van het project leidt tot een hogere NCW) Risicovrije rentevoet. Een stijging van de risicovrije rentevoet verhoogt de optiewaarde aangezien het de tijdswaarde van het geldelijke voordeel van uitstel van de investeringskosten verhoogt. Cashflows kwijtgeraakt aan de concurrent die zich volledig hebben ingezet. Resterende looptijd. Een langere looptijd tot de uitoefendatum maakt het mogelijk om meer te weten te komen over de onzekerheid, waardoor de optiewaarde wordt verhoogd. De volgende vormen van reële opties worden onderscheiden: Buitengebruikstellingsoptie Een project dat buitengebruik gesteld kan worden bij tegenvallende resultaten (zo n project heeft een positieve liquidatiewaarde) heeft een hogere waarde dan een project dat ondanks alles moet worden doorgezet. Optie tot uitstel ontwikkeling Optie tot uitbreiding of inkrimping Door de mogelijkheid om extra productiecapaciteit in te zetten wordt het risico gereduceerd. Deze mogelijkheid is te vergelijken met een call-optie op een aandeel. Optie tot verlenging of verkorting Samengestelde optie Een samengestelde optie (compound optie) is een optie op een optie. Een voorbeeld is een gefaseerde invoering van producten. Iedere keer kan men beslissen of men door wil gaan, de productie wil uitbreiden of zelfs verminderen. Per beslissingsmoment heeft men in principe een optie. Regenboog-optie Er is spraken van een regenboogoptie als er meerdere vormen van onzekerheid zijn. Projecten kunnen technologische onzekerheden hebben en product/marktonzekerheden. De mogelijkheid van het inbouwen van beslismomenten (flexibiliteit) geeft waarde aan de organisatie. De waardebepaling van optie gebeurt in de praktijk met behulp van een beslissingsboom. Per moment wordt de mogelijke uitkomst vastgelegd en Hoofdstuk 19 Reële opties en termijncontracten 4

5 beoordeeld in hoeverre de totale contante waarde positief wordt beïnvloed De benadering van de investeringspraktijk met het idee van reële opties laat zien dat de werkelijke waarde van een investering/organisatie afwijkt van de recht toe recht Contante Waarde methode. Een bedrijf dat flexibiliteit in zijn beslissingen kan brengen heeft een hogere waarde vanwege de aanwezige opties, dan een bedrijf dat deze flexibiliteit niet heeft. Uiteraard blijft het waarderen van deze flexibiliteit een lastig karwei Termijnhandel en termijncontracten Termijncontracten lijken in veel opzichten op opties, maar verschillen daarvan ook op een aantal punten. Termijncontracten hebben een langere geschiedenis dan opties en worden niet alleen gebruikt voor het afdekken van prijsrisico s op grondstoffen en halffabricaten, maar in toenemende mate ook voor het afdekken van financiële risico s, zoals rente- en valutarisico s. Ook bij termijncontracten blijkt de optietheorie een uitstekend waarderingsmodel te bieden. De wereldmarktprijzen van ruwe grondstoffen, zoals granen, fossiele brandstoffen en metalen tonen een zeer grillig verloop, zijn onvoorspelbaar en soms aan heftige schommelingen onderhevig. Bedrijven die deze grondstoffen nodig hebben voor de productie van goederen zijn niet bijzonder gesteld op deze prijsonzekerheden. Prijsschommelingen maken een betrouwbare financiële inkoopplanning moeilijk en het behalen van de geplande winstmarge op de eindproducten twijfelachtig. Bedrijven hebben een voorkeur voor prijszekerheid op de korte en middellange termijn, wat betreft de inkoop van hun goederen, evenals wat betreft de verkoop. Een van de oudste instrumenten om prijszekerheid te verkrijgen is het sluiten van termijncontracten met toeleveranciers. Een termijncontract is een overeenkomst tussen twee partijen, waarbij de ene partij zich verplicht een onderliggend goed tegen een vaste prijs (de termijnprijs) te kopen op een toekomstig tijdstip, en de andere partij zich verplicht het onderliggende goed te leveren voor die prijs. Een termijncontract op bijvoorbeeld koffiebonen voor levering over drie maanden biedt zekerheid voor de koper wat betreft inkoopprijs, terwijl de verkoper zekerheid heeft over de prijs die hij ontvangt. Veel van de opgesomde kenmerken zijn dezelfde als bij opties, te weten: onderliggend goed looptijd leverprijs. Maar er bestaat een belangrijk verschil. Bij een termijncontract verplichten beide partijen zich tot koop/verkoop van het onderliggende goed op de vervaldatum. Op het moment van afsluiting van het termijncontract [t = 0] wordt geen prijs betaald. Er zijn dus geen kasstromen behoudens Hoofdstuk 19 Reële opties en termijncontracten 5

6 transactiekosten. De overeenstemming tussen koper en verkoper zit in de termijnprijs, die nauw samenhangt met de verwachtingen van beide partijen over de toekomstige marktprijs van het onderliggende goed. Indien partijen toekomstige prijsstijgingen verwachten, zal de termijnprijs boven de huidige marktprijs liggen, en bij verwachte dalende marktprijzen zal de termijnprijs onder de huidige marktprijs liggen. Termijnprijzen weerspiegelen de verwachtingen die handelaren en markt(partijen) hebben omtrent toekomstige prijzen. Naast termijncontracten op fysieke goederen is de handel in financiële termijncontracten (rente- en valutacontracten) de laatste decennia snel gegroeid Institutionele kenmerken van de termijnhandel Bij de termijnhandel wordt onderscheid gemaakt tussen georganiseerde handel en onderhandse op maat gesneden handel. Bij op maat gesneden contracten tussen leverancier en afnemer zijn veel uiteenlopende constructies van de termijnovereenkomst mogelijk. Bij georganiseerde termijnmarkten zijn de contracten gestandaardiseerd wat betreft onderliggende goederen en looptijden. Dit bevordert het handelsvolume, geeft een beter beeld van de vraag- en aanbodverhoudingen, terwijl een clearinginstelling garant staat voor de afhandeling van de transacties en de nakoming van de aangegane verplichtingen. 2 Bekende georganiseerde termijnmarkten in Nederland zijn de AEX (agrarische) termijnmarkt, een onderdeel van de AEX-effectenbeurs, en de olietermijnmarkt in Rotterdam. Op wereldschaal zijn er veel grotere goederen- en termijnmarkten, waar de wereldmarktprijzen tot stand komen van de meest verhandelde grondstoffen. In Nederland kunnen voor sommige producten ook termijncontracten worden afgesloten op veilingen, zoals voor bloemen en groente. De meeste georganiseerde termijnmarkten zijn niet gericht op fysieke levering want het ontbreekt hen meestal aan opslagruimte, maar voornamelijk op afdekking van prijsrisico. Een belangrijk kenmerk van de handel in termijncontracten is de dagelijkse verrekening aangeduid als marked to the market van het verschil tussen de termijnprijs en de marktprijs van het onderliggende goed De waarde van een termijncontract op de vervaldatum Indien de marktprijs op de vervaldatum van het onderliggende goed wordt aangegeven met P * en de termijnprijs met T kunnen zich op de vervaldatum de volgende drie situaties voordoen: P * > T: de koper koopt het goed voor T in plaats van op de vrije markt voor P * : winst: [P * T] P * < T: de koper moet het goed voor T kopen in plaats van de lagere P * : verlies: [P * T] P * = T: er is winst, noch verlies. Hoofdstuk 19 Reële opties en termijncontracten 6

7 Deze opbrengsten zijn in figuur 19.1 weergegeven. Figuur 19.1 Het eindwaardediagram van een termijncontract Waarde Contract T T Marktprijs P * onderliggend goed -T Figuur 19.1 toont het eindwaardediagram van een termijncontract. De doorgetrokken lijn met richting +1 geeft de waarde voor de koper aan, en de gestippelde lijn met richting 1 die van de verkoper. De verticale optelling van beide lijnen levert de horizontale as op, kenmerk van het nulsomspelkarakter van een termijncontract. Verder blijkt uit figuur 19.1, dat zowel de koper als de verkoper een kans op verlies loopt. Een nadere bestudering van het eindwaardediagram leert dat het deel van de stijgende stippellijn rechts van T samenvalt met het eindwaardediagram van een gekochte call-optie op hetzelfde goed en dezelfde uitoefenprijs en looptijd. Het deel links van T valt samen met een geschreven put-optie op hetzelfde goed, dezelfde uitoefenprijs en looptijd. Dit is de equivalente portefeuille van een termijncontract. De equivalente portefeuille van een termijncontract bestaat uit een gekochte call-optie en een geschreven put-optie op hetzelfde onderliggende goed met dezelfde looptijd en uitoefenprijs. Voor een gekochte call-optie wordt een prijs C betaald (uitgaande kasstroom C) en voor een geschreven put-optie ontvangt de schrijver een prijs P (inkomende kasstroom +P). Aangezien bij het afsluiten van een termijncontract op t = 0 geen prijs tot stand komt en de kasstromen dus 0 zijn moet volgens het equivalentiebeginsel de equivalente portefeuille dezelfde prijs hebben, dat wil zeggen P C = 0, ofwel P = C. Hoofdstuk 19 Reële opties en termijncontracten 7

8 Anders geformuleerd: de portefeuille samengesteld uit een call-optie en geschreven put-optie met eenzelfde uitoefenprijs en op hetzelfde onderliggende goed, waarbij de prijs van de call-optie en de put-optie en looptijd aan elkaar gelijk zijn, vormt een termijncontract. Ligt de marktprijs P * op afloopdatum boven de termijnprijs T, dan beschikt de portefeuillehouder over het onderliggende goed door de call-optie uit te oefenen en het goed voor T te kopen. Ligt de marktprijs P * op afloopdatum onder de termijnprijs T, dan beschikt de houder van de portefeuille over het onderliggende goed, doordat hij verplicht is dit te kopen voor een bedrag T van de houder van de put-optie. Dus wat de marktprijs op afloopdatum ook is, de houder van de equivalente portefeuille is evenals de houder van een termijncontract altijd in het bezit van het onderliggende goed Opbrengsten en kosten bij termijncontracten op fysieke goederen De belangrijkste overweging om termijncontracten op fysieke goederen (zoals agrarische en minerale grondstoffen en fossiele brandstoffen) af te sluiten, is bij de meeste bedrijven het uitsluiten van toekomstige prijsrisico s. Daarnaast zijn aan termijncontracten, zoals aan alle economische transacties, specifieke opbrengsten en kosten verbonden, die zijn verwerkt in de termijnprijs. Bij termijncontracten op fysieke goederen spelen twee factoren een belangrijke rol. Dit zijn: 1 de opslag- of bewaarkosten 2 het voordeel van de directe beschikbaarheid van het goed, of juist de afwezigheid daarvan. Ad 1 Opslag- of bewaarkosten Een bedrijf dat nu grondstoffen koopt, maar deze pas later in het productieproces nodig heeft, zal deze goederen moeten opslaan in magazijnen, opslagtanks, silo s of pakhuizen. Het bewaren van goederen in goede staat is een kostbare aangelegenheid, zeker wanneer ze onder stringente condities moeten worden bewaard, zoals bij vloeibaar stikstof of helium, of wanneer aan bijzondere veiligheidseisen, zoals bij olie en gas, dient te worden voldaan. Bij een termijncontract zijn als regel de opslagkosten tot het moment van levering voor rekening van de leverancier. Indien de leverancier schaalvoordelen geniet die de afnemer ontbeert, is het voor de afnemer voordeliger om de opslag of het bewaren door de leverancier te laten verzorgen. Indien daarentegen de afnemer over betere en goedkopere opslagfaciliteiten beschikt, is het goedkoper dat hij deze taak voor zijn rekening neemt. Opslagkosten maken daarom integraal deel uit van de termijnprijs. Ad 2 Al dan niet directe beschikbaarheid Een bedrijf met een gestroomlijnde productie- en inkoopplanning zal een naadloze afstemming hebben van zijn grondstoffeninkoop en toelevering op de productieplanning. Hoofdstuk 19 Reële opties en termijncontracten 8

9 Dit afstemmingsproces maakt onderdeel uit van het Supply Chain Management (SCM) van een onderneming. Een gestroomlijnde productieplanning komt zelden voor en bedrijven zullen rekening (dienen te) houden met piekproducties waarbij de orderportefeuille snel oploopt en met tegenvallers die tot productie-inkrimping leiden. Bij een termijncontract kan de afnemende partij als regel niet vóór de vervaldatum beschikken over het goed, zodat bij een onverwachte piekvraag de productie of de verkoop in de knel komt wegens het ontbreken van de benodigde grondstoffen. Indien het bedrijf op de korte termijn toch aan de benodigde grondstoffen wil komen, zullen deze op de dagmarkt spot market tegen de dan geldende prijs worden gekocht. Deze prijs kan afwijken van de termijnprijs. 4 De opportunitykosten van een termijncontract bestaan uit de extra kosten die de onderneming maakt, indien zij de grondstoffen langs andere kanalen inkoopt dan via de termijnmarkt. Opportunitykosten vloeien ook voort uit misgelopen opbrengsten als gevolg van nee-verkopen. Dit doet zich voor als klanten naar de concurrent lopen, omdat de onderneming niet op tijd kan leveren. Het niet direct beschikken over de grondstoffen door de afnemer leidt tot een lagere termijnprijs. De vergoeding voor dit risico is de beschikbaarheidspremie. Rekening houdend met deze twee risicofactoren kan een relatie tussen de termijnprijs en de dagprijs voor termijncontracten op fysieke grondstoffen worden geformuleerd. De termijnprijs wordt daarbij opgenomen tegen haar contante waarde met de risicovrije vergoeding als discontovoet er wordt namelijk pas op vervaldatum betaald en van de opslagkosten en het beschikbaarheidsvoordeel wordt ook de contante waarde genomen, omdat deze kosten pas gedurende de looptijd ontstaan Integratie van risicobeheer en nieuwe vermogenstitels In de afgelopen decennia zijn de grenzen tussen financieren en verzekeren vervaagd en raken beide takken van financiële sport steeds sterker met elkaar verweven. Ook binnen het traditionele verzekeringsbedrijf verschuiven de panelen. Van onafhankelijke bedrijfsverzekeringscontracten voor zaken als diefstal, brand, inboedel en andere is een tendens waarneembaar naar integraal risicobeheer. Sommige risico s blijken nauw met elkaar samen te hangen en bij integrale en onderling afgestemde verzekeringen kunnen schaalvoordelen worden bereikt. Daarnaast zijn er bedrijfsrisico s die niet door klassieke verzekeringscontracten worden gedekt, zoals omzetverzekering en verzekeringen tegen politieke risico s, zoals revoluties en buitenlandse onteigeningen zonder schadeloosstelling. Voor omzetverlies die het gevolg is van tegenvallende weersomstandigheden bestaat sinds enige tijd de mogelijkheid zich hiertegen in te dekken met behulp van weerderivaten. Omdat het hier te ver voert om uitvoerig op deze categorie derivaten in te gaan, wordt volstaan met te constateren dat zij lijken op opties en met de optietheorie kunnen worden gewaardeerd. De onderliggende waarde van een weerderivaat is meestal een weerindex, zoals de hoeveelheid regenval of de gemiddelde zomertemperatuur. Hoofdstuk 19 Reële opties en termijncontracten 9

10 Een aan weerderivaten verwante vermogenstitel zijn de rampenobligaties (catastroph bonds). Deze obligaties worden onder andere door grote herverzekeringsmaatschappijen uitgegeven en daarbij wordt de renteuitbetaling afhankelijk gemaakt van een onzekere gebeurtenis, namelijk het zich al dan niet voordoen van een natuurramp. Hoewel veel bedrijfstakken de negatieve gevolgen van natuurrampen ondervinden zijn sommige gevoeliger dan andere, zoals rederijen met stormschade aan hun schepen. Deze hebben daarom meer baat bij het bestaan van dit soort vermogenstitels. Samenvatting Investeringsprojecten blijken vaak impliciete rechten te bevatten die de contante waarde van het project verhogen. Met de toepassing van de optiewaardering werd het mogelijk aan deze rechten een prijskaartje te hangen en verschillende risicocomponenten van een investering afzonderlijk te waarderen. Het recht om een project te starten op het gunstigste moment en het recht om een lopend project bij tegenvallende resultaten van de hand te doen tegen een van tevoren afgesproken prijs, bleken uitstekend met de optietheorie te kunnen worden benaderd en gewaardeerd. Bestaande termijncontracten op grondstoffen, valuta en rentes bleken equivalente optieportefeuilles te hebben en als zodanig te kunnen worden gewaardeerd. Latere optie-innovaties introduceerden heel andere onderliggende waarden, zoals de neerslag of de temperatuur. Dit zijn de weerderivaten die de laatste jaren wegens klimaatveranderingen aan populariteit winnen. Oefeningen Meerkeuzevragen 19.1 Wat houdt integraal risicobeheer in? a Integraal risicobeheer is het onderbrengen van alle verzekerde risico s bij één verzekeringsmaatschappij. b Integraal risicobeheer is een beleid waarbij een bedrijf alle risico s in hun onderlinge samenhang beschouwt en dekt. c Integraal risicobeheer is een fusie van schadeverzekeraars en levensverzekeraars. d Integraal risicobeheer betekent dat een onderneming alle bedrijfsrisico s zelf draagt Waaruit bestaat de equivalente portefeuille van een termijncontract? a Uit een gekochte put-optie en een geschreven call-optie met dezelfde onderliggende waarde, looptijd en uitoefenprijs. Hoofdstuk 19 Reële opties en termijncontracten 10

11 b c d Uit een geschreven put-optie en een gekochte call-optie met dezelfde onderliggende waarde, looptijd en uitoefenprijs. Uit de onderliggende waarde zelf en een gekochte put-optie met dezelfde onderliggende waarde, looptijd en uitoefenprijs. Uit de onderliggende waarde zelf en een geschreven put-optie met dezelfde onderliggende waarde, looptijd en uitoefenprijs Welke van onderstaande factoren speelt geen rol van betekenis bij de waardering van een termijncontract op landbouwproducten? a Opslagkosten van de landbouwproducten tot aan leverdatum. b Opportunitykosten wegens het niet-beschikbaar zijn van de landbouwproducten tot de leverdatum. c De huidige marktprijs van de landbouwproducten. d De kwaliteit van de landbouwproducten. e De geografische plaats van de beurs waarop de termijncontracten worden verhandeld Wat is een weerderivaat? a Een weerderivaat is een optie waarbij uitbetaling is gekoppeld aan een meteorologische index, zoals neerslag of temperatuur. b Een weerderivaat is een overeenkomst tussen een meteorologisch instituut als aanbieder en een bedrijf als vrager tot levering van een bepaalde hoeveelheid neerslag op een vaste plaats tegen een vaste prijs op een gegeven tijdstip. c Een weerderivaat is een termijncontract op landbouwproducten, waarbij levering afhankelijk is gesteld van de weersomstandigheden op de vervaldatum van het termijncontract. d Een weerderivaat is een optie met als onderliggende waarde aandelen van een meteorologisch instituut, zoals Meteoconsult Wat zijn reële opties? a Reële opties zijn opties met als onderliggende activa de kasstromen uit investeringsprojecten. b Reële opties zijn opties die via het internet worden verhandeld in plaats van op financiële markten. c Reële opties zijn opties met als onderliggende activa grondstoffen. d Reële opties zijn opties die door natuurlijke personen worden verhandeld en niet door rechtspersonen. Opgaven 1 De in ernstig financieel vaarwater belande onderneming Innovatie BV heeft gehoor gevend aan een eis van de gezamenlijke schuldeisers die vrezen hun uitgeleende geld niet meer terug te zien door een onafhankelijke accountant een verkorte balans tegen marktwaarde laten opstellen. Hoofdstuk 19 Reële opties en termijncontracten 11

12 Balans Innovatie BV tegen marktwaarden per (bedragen 1 mln) Waarde activa 60 Eigen Vermogen 10 Schulden 50 Totale marktwaarde 60 Totale marktwaarde 60 De aflossingswaarde van de uitstaande schulden bedraagt 100 miljoen met een resterende looptijd van nog één jaar en een nog eenmalig verschuldigde rente op de vervaldatum van 10% over de hoofdsom. De risicovrije vergoeding bedraagt 8% op jaarbasis. Als een reddende engel heeft de moedermaatschappij op het laatste moment aangeboden zich zonder tegenprestatie garant te stellen voor de betalingsverplichtingen (aflossing hoofdsom en rentebetalingen) aan de schuldeisers op de vervaldatum. Dit aanbod wordt zonder morren door de gezamenlijke schuldeisers aanvaard. Gevraagd: a b c Bereken de financiële waarde van deze garantiestelling. Op welke zijde en onder welke post van de balans zou deze garantiestelling moeten worden verwerkt? Licht het antwoord toe. Heeft deze garantiestelling ook directe waarde voor de verschaffers van het Eigen Vermogen? Hoofdstuk 19 Reële opties en termijncontracten 12

Aandelenopties in woord en beeld

Aandelenopties in woord en beeld Aandelenopties in woord en beeld 2 Aandelenopties in woord en beeld 1 In deze brochure gaan we het hebben over aandelenopties zoals die worden verhandeld op de optiebeurs van Euronext. Maar wat zijn dat

Nadere informatie

Het beleggingssysteem van Second Stage

Het beleggingssysteem van Second Stage Het beleggingssysteem van Second Stage Hoewel we regelmatig maar dan op zeer beperkte schaal (niet meer dan vijf procent van het kapitaal) - zeer kortlopende transacties doen, op geanticipeerde koersbewegingen

Nadere informatie

Euronext.liffe. Inleiding Optiestrategieën

Euronext.liffe. Inleiding Optiestrategieën Euronext.liffe Inleiding Optiestrategieën Vooraf De inhoud van dit document is uitsluitend educatief van karakter. Voor advies dient u contact op te nemen met uw bank of broker. Het is verstandig alvorens

Nadere informatie

Kenmerken financiële instrumenten en risico s

Kenmerken financiële instrumenten en risico s Kenmerken financiële instrumenten en risico s Aan alle vormen van beleggen zijn risico s verbonden. De risico s zijn afhankelijk van de belegging. Een belegging kan in meer of mindere mate speculatief

Nadere informatie

Kenmerken van effecten en daaraan verbonden specifieke risico s

Kenmerken van effecten en daaraan verbonden specifieke risico s Kenmerken van effecten en daaraan verbonden specifieke risico s Hieronder worden de kenmerken van diverse vormen van effecten besproken en de daaraan verbonden specifieke risico s. Bij alle vormen van

Nadere informatie

EXAMENVRAGEN OPTIES. 1. Een short put is:

EXAMENVRAGEN OPTIES. 1. Een short put is: EXAMENVRAGEN OPTIES 1. Een short put is: A. een verplichting om een onderliggende waarde tegen een specifieke prijs in een bepaalde B. een verplichting om een onderliggende waarde tegen een specifieke

Nadere informatie

Financiële analyse. Les 2 Vermogensbehoefte en financiering. Auteur: Witek ten Hove, MBA

Financiële analyse. Les 2 Vermogensbehoefte en financiering. Auteur: Witek ten Hove, MBA Financiële analyse Les 2 Vermogensbehoefte en financiering Auteur: Witek ten Hove, MBA In deze les gaan we kijken naar onderdelen uit de balans. Er wordt aangenomen dat de student weet hoe een balans is

Nadere informatie

Opties. Brochure bestemd voor particuliere beleggers BASIC. Member of the KBC group. Gepubliceerd door KBC Securities in samen werking met Euronext.

Opties. Brochure bestemd voor particuliere beleggers BASIC. Member of the KBC group. Gepubliceerd door KBC Securities in samen werking met Euronext. Brochure bestemd voor particuliere beleggers Gepubliceerd door KBC Securities in samen werking met Euronext. p. 2 Index 1. Call en put opties 3 2. Koper en schrijver 4 3. Standaardisatie 5 Onderliggende

Nadere informatie

Voorwaarden derivaten

Voorwaarden derivaten Voorwaarden derivaten 2 Artikel 1. Toepasselijkheid en definities 1.1 Deze voorwaarden regelen, in aanvulling op de Voorwaarden voor Beleggingsdienstverlening, de verhouding tussen Kempen & Co en Cliënt

Nadere informatie

OPTIES IN VOGELVLUCHT

OPTIES IN VOGELVLUCHT OPTIES IN VOGELVLUCHT Inleiding Deze brochure biedt een snelle, beknopte inleiding in de beginselen van opties. U leert wat een optie is, wat de kenmerken zijn van een optie en wat een belegger kan doen

Nadere informatie

HOLLAND IMMO GROUP INSINGER DE BEAUFORT BEHEER B.V. TE EINDHOVEN. Halfjaarcijfers per 30 juni 2014. Geen accountantscontrole toegepast

HOLLAND IMMO GROUP INSINGER DE BEAUFORT BEHEER B.V. TE EINDHOVEN. Halfjaarcijfers per 30 juni 2014. Geen accountantscontrole toegepast HOLLAND IMMO GROUP INSINGER DE BEAUFORT BEHEER B.V. TE EINDHOVEN Halfjaarcijfers per 30 juni 2014 Balans per 30 juni 2014 Vóór resultaatbestemming ACTIVA 30 juni 2014 31 december 2013 Vlottende activa

Nadere informatie

Deutsche Bank. www.deutschebank.nl. Uw rentederivaat bij. Deutsche Bank

Deutsche Bank. www.deutschebank.nl. Uw rentederivaat bij. Deutsche Bank Deutsche Bank www.deutschebank.nl Uw rentederivaat bij Deutsche Bank Uw derivaat bij Deutsche Bank 1. Waarom is deze brochure belangrijk? U heeft op dit moment een rentederivaat. In deze brochure geven

Nadere informatie

Voorbeeld examenvragen Boekdeel 2 en special topics

Voorbeeld examenvragen Boekdeel 2 en special topics Voorbeeld examenvragen Boekdeel 2 en special topics Vraag 1 Stel dat je 10 aandelen Fortis in portfolio hebt, elk aandeel met een huidige waarde van 31 per aandeel. Fortis beslist om een deel van haar

Nadere informatie

Optie strategieën. Brochure bestemd voor particuliere beleggers INTERMEDIATE. Member of the KBC group

Optie strategieën. Brochure bestemd voor particuliere beleggers INTERMEDIATE. Member of the KBC group Optie strategieën Brochure bestemd voor particuliere beleggers INTERMEDIATE Gepubliceerd door KBC Securities in samen werking met Euronext. p. 2 Index 1. Grafische voorstelling 4 2. Bull strategieën 5

Nadere informatie

Opties. Brochure bestemd voor particuliere beleggers INTERMEDIATE. Member of the KBC group

Opties. Brochure bestemd voor particuliere beleggers INTERMEDIATE. Member of the KBC group Brochure bestemd voor particuliere beleggers Gepubliceerd door KBC Securities in samen werking met Euronext. p. 2 Index 1. Inleiding 3 2. Valutaopties 4 Twee valutaoptiecontracten 4 Waarom valutaopties

Nadere informatie

Oefenopgaven Hoofdstuk 8

Oefenopgaven Hoofdstuk 8 Oefenopgaven Hoofdstuk 8 Opgave 1 Hazelkoning Onderneming Hazelkoning NV heeft 7 jaar geleden een obligatielening uitgegeven met een oorspronkelijke looptijd van 30 jaar. De couponrente van de lening bedraagt

Nadere informatie

Kenmerken financiële instrumenten en risico s

Kenmerken financiële instrumenten en risico s Kenmerken financiële instrumenten en risico s Inleiding Aan alle vormen van beleggen zijn risico s verbonden. De risico s zijn afhankelijk van de belegging. Een belegging kan in meer of mindere mate speculatief

Nadere informatie

Welke soorten beleggingen zijn er?

Welke soorten beleggingen zijn er? Welke soorten beleggingen zijn er? Je kunt op verschillende manieren je geld beleggen. Hier lees je welke manieren consumenten het meest gebruiken. Ook vertellen we wat de belangrijkste eigenschappen van

Nadere informatie

HOLLAND IMMO GROUP BEHEER B.V. TE EINDHOVEN. Halfjaarcijfers per 30 juni 2014. Geen accountantscontrole toegepast

HOLLAND IMMO GROUP BEHEER B.V. TE EINDHOVEN. Halfjaarcijfers per 30 juni 2014. Geen accountantscontrole toegepast HOLLAND IMMO GROUP BEHEER B.V. TE EINDHOVEN Halfjaarcijfers per 30 juni 2014 Balans per 30 juni 2014 Vóór resultaatbestemming ACTIVA 30 juni 2014 31 december 2013 Vlottende activa Handelsdebiteuren 1.624

Nadere informatie

Optie strategieën. Brochure bestemd voor particuliere beleggers BASIC. Member of the KBC group

Optie strategieën. Brochure bestemd voor particuliere beleggers BASIC. Member of the KBC group Optie strategieën Brochure bestemd voor particuliere beleggers Gepubliceerd door KBC Securities in samen werking met Euronext. p. 2 Index 1. Basisstrategieën 2 2. Voorbeelden van toepassingen 2 3. Grafische

Nadere informatie

Waarom gaan we investeren We verwachten winst te maken! Alleen rekening houden met toekomstige ontvangsten en uitgaven.

Waarom gaan we investeren We verwachten winst te maken! Alleen rekening houden met toekomstige ontvangsten en uitgaven. www.jooplengkeek.nl Investeringsselectie Waarom gaan we investeren We verwachten winst te maken! Alleen rekening houden met toekomstige ontvangsten en uitgaven. belangrijk Calculaties voor beslissingen

Nadere informatie

I. Vraag en aanbod. Grafisch denken over micro-economische onderwerpen 1 / 6. fig. 1a. fig. 1c. fig. 1b P 4 P 1 P 2 P 3. Q a Q 1 Q 2.

I. Vraag en aanbod. Grafisch denken over micro-economische onderwerpen 1 / 6. fig. 1a. fig. 1c. fig. 1b P 4 P 1 P 2 P 3. Q a Q 1 Q 2. 1 / 6 I. Vraag en aanbod 1 2 fig. 1a 1 2 fig. 1b 4 4 e fig. 1c f _hoog _evenwicht _laag Q 1 Q 2 Qv Figuur 1 laat een collectieve vraaglijn zien. Een punt op de lijn geeft een bepaalde combinatie van de

Nadere informatie

Het beleggingssysteem van Second Stage

Het beleggingssysteem van Second Stage Het beleggingssysteem van Second Stage Hoewel we regelmatig maar dan op zeer beperkte schaal (niet meer dan vijf procent van het kapitaal) - zeer kortlopende transacties doen, op geanticipeerde koersbewegingen

Nadere informatie

Putoptie. 1Productinformatie!

Putoptie. 1Productinformatie! Putoptie 1Productinformatie! Een valutatransactie is een overeenkomst tussen twee partijen om een afgesproken hoeveelheid van één valuta te ruilen tegen een afgesproken hoeveelheid van één andere valuta.

Nadere informatie

Appendices. Beleggen en financiële markten

Appendices. Beleggen en financiële markten Appendices bij Beleggen en financiële markten 4 e druk 2013 Hans Buunk 2014 Sdu Uitgevers, Den Haag Academic Service is een imprint van BIM Media bv. Deze publicatie behoort bij Titel: Beleggen en financiële

Nadere informatie

"Opties in een vogelvlucht"

Opties in een vogelvlucht "Opties in een vogelvlucht" Presentatie voor het NCD November 2010 Ton Ruitenburg Senior Officer Retail Relations Amsterdam Opties en hun gebruikers Doel van deze presentatie is u een eerste indruk te

Nadere informatie

In dit proefschrift staat het gebruik van financiële derivaten binnen het. risicomanagement van individuele ondernemingen centraal (corporate risk

In dit proefschrift staat het gebruik van financiële derivaten binnen het. risicomanagement van individuele ondernemingen centraal (corporate risk SAMENVATTING IN HET NEDERLANDS In dit proefschrift staat het gebruik van financiële derivaten binnen het risicomanagement van individuele ondernemingen centraal (corporate risk management). In de afgelopen

Nadere informatie

Opties. Brochure bestemd voor particuliere beleggers INTERMEDIATE. Een onderneming van de KBC-groep

Opties. Brochure bestemd voor particuliere beleggers INTERMEDIATE. Een onderneming van de KBC-groep Brochure bestemd voor particuliere beleggers Gepubliceerd door KBC Securities in samen werking met Euronext. p. 2 Index 1. Inleiding 3 2. Valutaopties 4 Drie valutaoptiecontracten 4 Waarom valutaopties

Nadere informatie

European Forward Extra

European Forward Extra European Forward Extra 1Productinformatie! Een valutatransactie is een overeenkomst tussen twee partijen om een afgesproken hoeveelheid van één valuta te ruilen tegen een afgesproken hoeveelheid van één

Nadere informatie

Participating Forward

Participating Forward Participating Forward 1Productinformatie! Een valutatransactie is een overeenkomst tussen twee partijen om een afgesproken hoeveelheid van één valuta te ruilen tegen een afgesproken hoeveelheid van één

Nadere informatie

Financiële instrumenten

Financiële instrumenten 15 Financiële instrumenten 1501 a 1 191 Gekochte callopties d 250 991 Resultaat op callopties - 50 Aan 110 Bank d 300 2 191 Gekochte callopties d 280 d 530 d 250 Aan 991 Resultaat op callopties d 280 3

Nadere informatie

Vermogen: geld Kapitaal (aandelen, obligaties, leningen (lange termijn))

Vermogen: geld Kapitaal (aandelen, obligaties, leningen (lange termijn)) www.jooplengkeek.nl Vermogensmarkt De markt: vraag en aanbod Vermogen: geld Kapitaal (aandelen, obligaties, leningen (lange termijn)) Vermogen is een ruimer begrip dan geld. Een banksaldo is ook vermogen.

Nadere informatie

4. Financieel risicobeheer

4. Financieel risicobeheer 4. Financieel risicobeheer De Groep onderkent financiële risicofactoren ten aanzien van valuta, rente, prijs, krediet en liquiditeit. Deze financiële risico s zijn niet bijzonder van aard of afwijkend

Nadere informatie

Het crowdfunding platform voor. Professionals. Voor investeerders

Het crowdfunding platform voor. Professionals. Voor investeerders Het crowdfunding platform voor Professionals Voor investeerders INDEX Hoofdpunten 3 Hoe werkt het? 4 Rente 5 Risico 6 Zekerheden leningen 7 Overige voorwaarden 8 2 Hoofdpunten Purple24 is een crowdfunding

Nadere informatie

1. De optie theorie een korte kennismaking

1. De optie theorie een korte kennismaking 1. De optie theorie een korte kennismaking 1.1 Terminologie Een optie is een recht. Een recht om iets te kopen of verkopen. Dit recht kan worden verkregen tegen betaling van een bedrag in geld: de optiepremie.

Nadere informatie

Cylinder. 1Productinformatie!

Cylinder. 1Productinformatie! Cylinder 1Productinformatie! Een valutatransactie is een overeenkomst tussen twee partijen om een afgesproken hoeveelheid van één valuta te ruilen tegen een afgesproken hoeveelheid van één andere valuta.

Nadere informatie

College 3. Opgaven. Opgave 2

College 3. Opgaven. Opgave 2 College 3 Opgaven Opgave 2 Tabel bij opgave 2 Schepen Marg. kosten Totale kosten Tot. opbr. Marg. opbr. Netto opbr. 3 200 600 900 900 300 4 200 800 1600 700 800 5 200 1000 2000 300 1000 6 200 1200 2100

Nadere informatie

Markt voor onderhandse derivaten in korte tijd sterk gekrompen

Markt voor onderhandse derivaten in korte tijd sterk gekrompen Markt voor onderhandse derivaten in korte tijd sterk gekrompen De mondiale markt voor onderhandse derivaten - niet gestandaardiseerd verhandeld op de beurs maar in maatwerk tussen grote partijen - is sinds

Nadere informatie

Aandelenopties. In dit geval wordt de optie geacht, uit fiscaal oogpunt aan hem te zijn toegekend bij het verstrijken van de termijn van 60 dagen.

Aandelenopties. In dit geval wordt de optie geacht, uit fiscaal oogpunt aan hem te zijn toegekend bij het verstrijken van de termijn van 60 dagen. 1 H Aandelenopties Definiëring Een aandelenoptie kunnen we omschrijven als het recht om tegen een bepaalde prijs en binnen een bepaalde termijn een bepaald aantal aandelen of winstbewijzen van een vennootschap

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord 11. Hoofdstuk 1 Treasury 13

Inhoud. Voorwoord 11. Hoofdstuk 1 Treasury 13 Inhoud Voorwoord 11 Hoofdstuk 1 Treasury 13 1.1 Treasurytaken 13 1.1.1 Cash & liquidity management / Financiering 14 1.1.2 Renterisicobeheer 14 1.1.3 Valutarisicobeheer 15 1.1.4 Beheer van prijsrisico

Nadere informatie

aandeelprijs op t = T 8.5 e 9 e 9.5 e 10 e 10.5 e 11 e 11.5 e

aandeelprijs op t = T 8.5 e 9 e 9.5 e 10 e 10.5 e 11 e 11.5 e 1 Technische Universiteit Delft Fac. Elektrotechniek, Wiskunde en Informatica Tussentoets Waarderen van Derivaten, Wi 3405TU Vrijdag november 01 9:00-11:00 ( uurs tentamen) 1. a. De koers van het aandeel

Nadere informatie

Publicatierapport 2013/2014. Handelsregister Kamer van Koophandel voor Brabant, dossiernummer 56156006

Publicatierapport 2013/2014. Handelsregister Kamer van Koophandel voor Brabant, dossiernummer 56156006 Coöperatie HSLnet u.a. Jan Deckersstraat 29 5591 HN Heeze Publicatierapport 2013/2014 Handelsregister Kamer van Koophandel voor Brabant, dossiernummer 56156006 Vastgesteld door de Ledenraad d.d. 19 januari

Nadere informatie

De investeringsanalyse

De investeringsanalyse Het programma van vandaag: het investeringsproject de cashflow het gemiddelde rendement de terugverdientijd de netto contante waarde Adele 1 Investeringsbeslissingen Waarom investeren? We verwachten winst

Nadere informatie

EMPEN C REDIT L INKED N OTE

EMPEN C REDIT L INKED N OTE EMPEN C REDIT L INKED N OTE per juli 2011 Profiteer van een aantrekkelijke rente met een beperkt risico Profiteer van een aantrekkelijke rente met een beperkt risico De Europese rente staat momenteel op

Nadere informatie

Samengevat bieden aandelen over het algemeen een onzeker rendement terwijl u daarnaast het risico loopt uw inleg te verliezen.

Samengevat bieden aandelen over het algemeen een onzeker rendement terwijl u daarnaast het risico loopt uw inleg te verliezen. Bijlage 1, Kenmerken en risico's Hieronder worden de kenmerken van verschillende financiële instrumenten en enkele relevante begrippen besproken alsmede de daaraan verbonden beleggingsrisico s. Aan alle

Nadere informatie

Orders tot en met 5.000,- 1,5% Over het meerdere tot en met 25.000,- 0,7% Over het meerdere boven 25.000,- 0,5%

Orders tot en met 5.000,- 1,5% Over het meerdere tot en met 25.000,- 0,7% Over het meerdere boven 25.000,- 0,5% Tarievenoverzicht beleggingsdienstverlening 2011. 1) Beleggingsadvies zonder een vaste adviesfee Aandelen Ordergrootte Provisie Orders tot en met 5.000,- 1,5% Over het meerdere tot en met 25.000,- 0,7%

Nadere informatie

Agenda. Wie is De Hooge Waerder?

Agenda. Wie is De Hooge Waerder? 1 Agenda 1. Wie is De Hooge Waerder? 2. Wat is mijn bedrijf waard? 3. Is uw bedrijf verkoopklaar? Vestigingen Wie is De Hooge Waerder? 2 Wie is De Hooge Waerder? Divisies: op alle vestigingen zijn alle

Nadere informatie

18 Optietheorie toegepast op de waardering van hybride vermogenstitels

18 Optietheorie toegepast op de waardering van hybride vermogenstitels 18 Optietheorie toegepast op de waardering van hybride vermogenstitels 18.1 Een verfrissende kijk op aandelenvermogen 18.2 Eigen Vermogen gewaardeerd als call-optie 18.3 Vreemd Vermogen uitgedrukt in optietermen

Nadere informatie

Eindexamen m&o vwo 2005-I

Eindexamen m&o vwo 2005-I 4 Beoordelingsmodel Opgave 1 1 volgens grafiek: 10% voor computers en 5% voor software 0,15 54 = 8,1 miljard 2 aan de verzadigingsfase gaat de volwassenfase (rijpheidsfase) vooraf, de neergangsfase (eindfase)

Nadere informatie

AG8! Derivatentheorie Les2! Furtures & Forwards. 16 september 2010

AG8! Derivatentheorie Les2! Furtures & Forwards. 16 september 2010 AG8! Derivatentheorie Les2! Furtures & Forwards 16 september 2010 1 Agenda Duration & convexity (H4 8+ 9) Futures en Forwards (H2) Hedging met Futures en Forwards (H3) Waardering Futures en Forwards (H5)

Nadere informatie

De RJ is hierbij bijzonder geïnteresseerd in het antwoord op de vraag of u deze ontwerp- Interpretatie nuttig vindt.

De RJ is hierbij bijzonder geïnteresseerd in het antwoord op de vraag of u deze ontwerp- Interpretatie nuttig vindt. RJ-Uiting 2005-5 Ten geleide De Raad voor de Jaarverslaggeving (RJ) heeft het verzoek ontvangen van het Koninklijk NIVRA d.d. 29 december 2004 om een uitspraak te doen over de verwerking van terugkoopverplichtingen

Nadere informatie

ACHTERGRONDINFORMATIE STAALBANKIERS HYPOTHECAIRE LENING IN ZWITSERSE FRANKEN

ACHTERGRONDINFORMATIE STAALBANKIERS HYPOTHECAIRE LENING IN ZWITSERSE FRANKEN Staalbankiers N.V. Postbus 327 2501 CH DEN HAAG ACHTERGRONDINFORMATIE STAALBANKIERS HYPOTHECAIRE LENING IN ZWITSERSE FRANKEN Deze achtergrondinformatie bij de Staalbankiers hypothecaire lening in Zwitserse

Nadere informatie

Renteswap. omruilen voor vaste swaprente. Hoe werkt een variabele Euribor-rente? Wat is een renteswap? Zo werkt de renteruil

Renteswap. omruilen voor vaste swaprente. Hoe werkt een variabele Euribor-rente? Wat is een renteswap? Zo werkt de renteruil variabele Euriborrente omruilen voor vaste swaprente In dit productinformatieblad leest u in het kort wat een renteswap is, hoe het werkt en wat de voordelen en risico s zijn. De renteswap is een complex

Nadere informatie

Examen PC 2 Financiële Rekenkunde

Examen PC 2 Financiële Rekenkunde Examen PC 2 Financiële Rekenkunde Instructieblad Examen : Professional Controller 2 leergang 8 Vak : Financiële Rekenkunde Datum : 18 december 2014 Tijd : 14.00 15.30 uur Deze aanwijzingen goed lezen voor

Nadere informatie

Bijlage bij opgave 3 tentamen juni 2014. Jaarrekening 2012 Sligro Food Group NV

Bijlage bij opgave 3 tentamen juni 2014. Jaarrekening 2012 Sligro Food Group NV Bijlage bij opgave 3 tentamen juni 2014 Jaarrekening 2012 Sligro Food Group NV 1 2 3 4 Uit de grondslagen van de geconsolideerde jaarrekening: a. Algemeen Sligro Food Group N.V. is gevestigd te Veghel,

Nadere informatie

Binaire opties termen

Binaire opties termen Binaire opties termen Bij het handelen in binaire opties zijn er termen die bekend of onbekend in de oren klinken. Als voorbereiding is het dan ook handig om op de hoogte te zijn van de verschillende termen

Nadere informatie

Bedrijfseconomische aspecten Examennummer: 61562 Datum: 30 juni 2012 Tijd: 10:00 uur - 11:30 uur

Bedrijfseconomische aspecten Examennummer: 61562 Datum: 30 juni 2012 Tijd: 10:00 uur - 11:30 uur Bedrijfseconomische aspecten Examennummer: 61562 Datum: 30 juni 2012 Tijd: 10:00 uur - 11:30 uur Dit examen bestaat uit 5 pagina s. De opbouw van het examen is als volgt: - 10 open vragen (maximaal 70

Nadere informatie

De Knab Participatie in het kort

De Knab Participatie in het kort De Knab Participatie in het kort De Knab Participatie in het kort Let op! De Knab Participatie in het kort geeft antwoord op vragen die je mogelijk hebt over de participatie. Als je overweegt om de Knab

Nadere informatie

uitgedrukt in de referentiemunt anders kan zijn dan de rente die afgesproken is in de vreemde valuta.

uitgedrukt in de referentiemunt anders kan zijn dan de rente die afgesproken is in de vreemde valuta. Aard en risico s financiële instrumenten In deze brochure wordt een algemene beschrijving gegeven van de aard en risico s van verschillende financiële instrumenten waarin via de beleggingsdienstverlening

Nadere informatie

Bericht opties en futures

Bericht opties en futures Bericht opties en futures Bericht opties en futures 1. Wat zijn opties en futures?...2 2. Beschrijving van opties...2 3. De contractspecificaties...3 4. Doelstellingen van de optiebelegger...4 5. Het kopen

Nadere informatie

http://ccff02.minfin.fgov.be/kmweb/document.do?method=printselecteddocuments...

http://ccff02.minfin.fgov.be/kmweb/document.do?method=printselecteddocuments... Page 1 of 5 Home > Résultats de la recherche > Circulaires > Circulaire nr. Ci.RH.231/532.259 (AAFisc Nr. 3/2013) dd. 25.01.2013 Algemene administratie van de FISCALITEIT - Centrale diensten Personenbelasting

Nadere informatie

Risicobijlage. 1. Specifieke kenmerken en risico s van effecten

Risicobijlage. 1. Specifieke kenmerken en risico s van effecten Risicobijlage Today s geeft in deze risicobijlage een omschrijving van een aantal financiële producten en manieren waarop gehandeld kan worden. Cliënt wordt er uitdrukkelijk op gewezen dat de informatie

Nadere informatie

Hedging strategies. Opties ADVANCED. Member of the KBC group

Hedging strategies. Opties ADVANCED. Member of the KBC group Hedging strategies Opties p. 2 Index 1. Hedging met opties 3 2. Hedging met put opties 4 3. Hedgen met valutaopties 6 Twee valutaoptiecontracten 6 p. 3 Hedging met opties Hedging komt van het Engelse to

Nadere informatie

Beleggingrisico s. Rendement en risico

Beleggingrisico s. Rendement en risico Beleggingsrisico s Beleggingrisico s Onderstaand tref je de omschrijving aan van de belangrijkste beleggingsrisico s die samenhangen met jouw keuze voor een portefeuilleprofiel. Je neemt een belangrijke

Nadere informatie

HOLLAND IMMO GROUP BEHEER B.V. TE EINDHOVEN. Halfjaarcijfers per 30 juni 2015. Geen accountantscontrole toegepast

HOLLAND IMMO GROUP BEHEER B.V. TE EINDHOVEN. Halfjaarcijfers per 30 juni 2015. Geen accountantscontrole toegepast HOLLAND IMMO GROUP BEHEER B.V. TE EINDHOVEN Halfjaarcijfers per 30 juni 2015 Balans per 30 juni 2015 Vóór resultaatbestemming ACTIVA 30 juni 2015 31 december 2014 Vaste activa Immateriële vaste activa

Nadere informatie

Valutaoptie. Bescherming tegen koersschommelingen. Wat is valutarisico? Wat is een valutaoptie?

Valutaoptie. Bescherming tegen koersschommelingen. Wat is valutarisico? Wat is een valutaoptie? Bescherming tegen koersschommelingen Dit productinformatieblad is bedoeld voor ondernemers die internationaal zaken doen. In het kort leest u hierin wat een valutaoptie is, hoe het werkt en wat de voordelen,

Nadere informatie

Belang juiste waardering hypotheekleningen

Belang juiste waardering hypotheekleningen Onderwerp: Bijlage Q&A Waardering hypotheekleningen in de toereikendheidstoets Dit document beschrijft welke aspecten DNB betrekt bij haar oordeel over de waardering en het waarderingsproces (conform artikel

Nadere informatie

JAARRAPPORT 2011. Oyens & Van Eeghen Beheer B.V. Zuidplein 124 1077 XV AMSTERDAM

JAARRAPPORT 2011. Oyens & Van Eeghen Beheer B.V. Zuidplein 124 1077 XV AMSTERDAM JAARRAPPORT 2011 Oyens & Van Eeghen Beheer B.V. Zuidplein 124 1077 XV AMSTERDAM Vastgesteld door de Algemene Vergadering van Aandeelhouders d.d. 30 mei 2012. INHOUD 1 INLEIDING 2 JAARREKENING 3 OVERIGE

Nadere informatie

BROCHURE RENTEDERIVATEN

BROCHURE RENTEDERIVATEN BROCHURE RENTEDERIVATEN In deze brochure legt de AFM de belangrijkste eigenschappen van een rentederivaat uit en zijn vragen opgenomen die u kunt stellen aan uw bank. Deze brochure kunt u gebruiken als

Nadere informatie

ZEEËN VAN KANSEN FINANCIEEL MANAGEMENT

ZEEËN VAN KANSEN FINANCIEEL MANAGEMENT ZEEËN VAN KANSEN FINANCIEEL MANAGEMENT (Innovatieve) projecten Financiële haalbaarheid Welke kennis is essentieel Bedrijfsplan Investeringsselectie Inkoopmarkt Bedrijf Verkoopmarkt Productiemiddelen Gelduitgaven

Nadere informatie

Eindexamen m&o havo 2008-II

Eindexamen m&o havo 2008-II Opgave 3 Bij deze opgave horen vier informatiebronnen (de informatiebronnen 1 tot en met 4) en een uitwerkbijlage voor de vragen 15 en 16. In informatiebron 1 staan gegevens over de productiecapaciteit

Nadere informatie

ABN AMRO Groenbank B.V.

ABN AMRO Groenbank B.V. ABN AMRO Groenbank B.V. ENKELVOUDIGE HALFJAARLIJKSE JAARREKENING VOOR DE PERIODE EINDIGEND OP 30 JUNI 2014 (bevat aanpassingen op stukken gedeponeerd dd 28 augustus 2014) INHOUDSOPGAVE Directieverslag

Nadere informatie

8.1 Voorraadwaardering

8.1 Voorraadwaardering 8.1 Voorraadwaardering 8.1.2 Toystore A. Eindvoorraad In eenheden: 450 beginvoorraad 90 125 95 aankopen 200 150-80 -110 verkopen -280 eindvoorraad: 640 Het aantal verkochte goederen is: 80 110 280 470

Nadere informatie

FX Derivatives. Valutaoptie. ING Financial Markets

FX Derivatives. Valutaoptie. ING Financial Markets FX Derivatives Valutaoptie ING Financial Markets Inhoud Algemene Informatie... 1 Productbeschrijving... 1 Belangrijkste productkenmerken... 1 Voordelen... 2 Risico s... 2 Optiepremie... 2 Kosten... 3 Voorbeeld

Nadere informatie

Essentiële Beleggersinformatie 1 oktober 2013

Essentiële Beleggersinformatie 1 oktober 2013 Essentiële Beleggersinformatie 1 oktober 2013 Dit document verschaft u essentiële beleggersinformatie aangaande dit fonds. Het is geen marketingmateriaal. De verstrekte informatie is bij wet voorgeschreven

Nadere informatie

Schiphol Nederland B.V. 2011. Vennootschappelijke balans en winst- en verliesrekening

Schiphol Nederland B.V. 2011. Vennootschappelijke balans en winst- en verliesrekening Schiphol Nederland B.V. 2011 Vennootschappelijke balans en winst- en verliesrekening Jaarverslag 2011 Schiphol Nederland B.V. is onderdeel van de Schiphol Group (N.V. Luchthaven Schiphol voert Schiphol

Nadere informatie

Rentabiliteitsratio s

Rentabiliteitsratio s 18 Rentabiliteitsratio s Nu we de begrippen balans, resultatenrekening en kasstromentabel onder de knie hebben, kunnen we overgaan tot het meer interessante werk, nl. het onderzoek naar de performantie

Nadere informatie

Energie inkopen in de zorg: keuzes maken

Energie inkopen in de zorg: keuzes maken Energie inkopen in de zorg: keuzes maken Het inkopen van energie is complex. Sinds de liberalisering van de energiemarkt is niets doen eigenlijk geen optie; afnemers moeten zelf actief zijn op de energiemarkt

Nadere informatie

AG8! Derivatentheorie Les3! Swaps & options. 23 september 2010

AG8! Derivatentheorie Les3! Swaps & options. 23 september 2010 AG8! Derivatentheorie Les3! Swaps & options 23 september 2010 1 Agenda Huiswerk vorige keer Swaps (H7 1 t/m 4) Optie markt (H8) 2 Interest Rate Swaps Een interest rate swap (IRS) is een financieel contract

Nadere informatie

PDB. Financiële administratie & Kostprijscalculatie. Boekhouden. Aanvulling

PDB. Financiële administratie & Kostprijscalculatie. Boekhouden. Aanvulling PDB Financiële administratie & Kostprijscalculatie Boekhouden Aanvulling Deze vulling hoort bij PDB Financiële administratie & Kostpijscalculatie - Boekhouden, ISBN 978-90-415-0651-1. Lay-out en opmaak:

Nadere informatie

Effectenleningen en cessies-retrocessies van effecten

Effectenleningen en cessies-retrocessies van effecten Circulaire _2009_29 dd. 30 september 2009 Effectenleningen en cessies-retrocessies van effecten Toepassingsveld: Verzekeringsondernemingen onderworpen aan de wet van 9 juli 1975 betreffende de controle

Nadere informatie

Nadelen: Groot risico vanwege privéaansprakelijkheid. Lange werktijden. a Een vennootschap waarvan het eigen vermogen is verdeeld in aandelen.

Nadelen: Groot risico vanwege privéaansprakelijkheid. Lange werktijden. a Een vennootschap waarvan het eigen vermogen is verdeeld in aandelen. Hoofdstuk 9 a Een organisatie die naar winst streeft. b Eenmanszaak Vennootschap onder firma Naamloze vennootschap Besloten vennootschap Voordelen: Je bent eigen baas. De winst hoef je met niemand te delen.

Nadere informatie

Examen PC 2 vak Financiële Rekenkunde

Examen PC 2 vak Financiële Rekenkunde Examen PC 2 vak Financiële Rekenkunde Instructieblad Betreft: examen: PC 2 leergang 5 onderdeel: Financiële Rekenkunde datum: 28 juni 2013 tijd: 14.00 15.30 uur Deze aanwijzingen goed lezen voor u met

Nadere informatie

Specialisterren Foundation Kobaltweg 11 3542CE Utrecht. KvK-nummer: 50437062 RAPPORT INZAKE DE JAARSTUKKEN 2015

Specialisterren Foundation Kobaltweg 11 3542CE Utrecht. KvK-nummer: 50437062 RAPPORT INZAKE DE JAARSTUKKEN 2015 Specialisterren Foundation Kobaltweg 11 3542CE Utrecht KvK-nummer: 543762 RAPPORT INZAKE DE JAARSTUKKEN 215 Inhoud VERSLAG Samenstellingsverklaring Resultaat-analyse Jaarverslag van het Bestuur (Tekst)

Nadere informatie

Beginner. Beginner. Beginner

Beginner. Beginner. Beginner Beginner Nummer 1 Beginner Nummer 2 Beginner Antwoordmodel Antwoordmodel Antwoordmodel Nummer 3 2014: uitgave 0/kosten 30 Afschrijving De waardevermindering van de auto (een onderdeel van de vaste activa)

Nadere informatie

OVERZICHT VAN DE BELANGRIJKSTE KENMERKEN EN RISICO S VAN FINANCIËLE INSTRUMENTEN

OVERZICHT VAN DE BELANGRIJKSTE KENMERKEN EN RISICO S VAN FINANCIËLE INSTRUMENTEN OVERZICHT VAN DE BELANGRIJKSTE KENMERKEN EN RISICO S VAN FINANCIËLE INSTRUMENTEN Dit document maakt er geen aanspraak op alle risico's te beschrijven inherent aan beleggingen in financiële instrumenten.

Nadere informatie

SUPPLEMENT AANDEELHOUDERSCIRCULAIRE KONINKLIJKE KPN N.V.

SUPPLEMENT AANDEELHOUDERSCIRCULAIRE KONINKLIJKE KPN N.V. SUPPLEMENT d.d. 29 augustus 2013 bij de AANDEELHOUDERSCIRCULAIRE d.d. 21 augustus 2013 voor de Buitengewone Algemene Vergadering van Aandeelhouders van KONINKLIJKE KPN N.V. te houden op 2 oktober 2013

Nadere informatie

Vermogensbehoefte en financiering

Vermogensbehoefte en financiering Hoofdstuk 1 Vermogensbehoefte en financiering Opgave 1.1 Een groothandel heeft in de maanden maart tot en met oktober 600.000, extra vermogen nodig. Het benodigde extra vermogen kan voor deze periode worden

Nadere informatie

Hoofdstuk 8. Vreemd vermogen

Hoofdstuk 8. Vreemd vermogen Hoofdstuk 8 Vreemd vermogen Prijsvorming Vreemd vermogen Interest (rente) = vergoeding voor beschikbaar stellen geld. NB: rente is ook gelijkblijvend periodiek bedrag uit FRK 1. Tarief vraag en aanbod

Nadere informatie

Aandelenopties en warrants

Aandelenopties en warrants CLAEYS & ENGELS Advocaten Vorstlaan 280 1160 Brussel Tel +32 2 761 46 00 Fax +32 2 761 47 00 info@claeysengels.be www.claeysengels.be Aandelenopties en warrants www.iuslaboris.com Deze wijze van winstdeelneming

Nadere informatie

Materieel belang in de jaarrekening. Nationale Verslaggevingsdag 26 juni 2012 Ton Meershoek Hoofd toezicht financiële verslaggeving

Materieel belang in de jaarrekening. Nationale Verslaggevingsdag 26 juni 2012 Ton Meershoek Hoofd toezicht financiële verslaggeving Materieel belang in de jaarrekening Nationale Verslaggevingsdag 26 juni 2012 Ton Meershoek Hoofd toezicht financiële verslaggeving Agenda Inleiding Doel van de jaarrekening Wat is materieel belang Wat

Nadere informatie

De gemiddelde vermogenskosten en optimale vermogensstructuur

De gemiddelde vermogenskosten en optimale vermogensstructuur Hoofdstuk 5 De gemiddelde vermogenskosten en optimale vermogensstructuur 5.1 Inleiding In de vorige hoofdstukken hebben we het vreemd vermogen en het eigen vermogen van een onderneming besproken. De partijen

Nadere informatie

J A A R STUKKEN 2 0 12. Energiek BV. Permar Energiek BV Ede

J A A R STUKKEN 2 0 12. Energiek BV. Permar Energiek BV Ede J A A R STUKKEN 2 0 12 Energiek BV Permar Energiek BV Ede Opmaakdatum:31 mei 2013 Jaarstukken 2012 - Jaarrekening - Overige gegevens Opmaakdatum: 31 mei 2013 1 Jaarrekening - Balans - Winst-en-verliesrekening

Nadere informatie

OVEREENKOMST VAN GELDLENING

OVEREENKOMST VAN GELDLENING OVEREENKOMST VAN GELDLENING De ondergetekenden: en en 1. Zencap Netherlands B.V., een besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid, statutair gevestigd te Amsterdam, kantoorhoudende aan de Strawinskylaan

Nadere informatie

Naar gelang van de gekozen methode gaat het om specifieke dan wel globale waardeverminderingen (art. 18, tweede lid).

Naar gelang van de gekozen methode gaat het om specifieke dan wel globale waardeverminderingen (art. 18, tweede lid). CBN advies 167-2 - Boekhoudkundige verwerking van dekkingsverrichtingen en gedekte posities in aandelen (Err., Bull. C.B.N., nr. 30, februari 1993, p. 8) Inleiding Deel I : Reeksen van verrichtingen op

Nadere informatie

Treasury producten in KRM dossiers. Yvonne Einig Marc Leclair

Treasury producten in KRM dossiers. Yvonne Einig Marc Leclair Treasury producten in KRM dossiers Yvonne Einig Marc Leclair Waarom het onderwerp "Treasury producten in KRM dossiers"? Elsevier 25 juli 2015: "Banken bloeden steeds vaker om renteswaps" Onderzoek AFM:

Nadere informatie

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2012

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2012 BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD Suriname Debt Management Office Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2012 Een vooruitblik op de schuld, de schuldenlastbetalingen in 2013-2045

Nadere informatie

Officieel bericht opties en futures

Officieel bericht opties en futures Officieel bericht opties en futures Officieel bericht opties en futures 1 Wat zijn opties en futures? 5 2 Beschrijving van opties 6 3 De contractspecificaties 8 4 Doelstellingen van de optiebelegger 11

Nadere informatie

Bedrijfseconomische Aspecten Examennummer: 71533 Datum: 14 april 2012 Tijd: 13:00 uur - 14:30 uur

Bedrijfseconomische Aspecten Examennummer: 71533 Datum: 14 april 2012 Tijd: 13:00 uur - 14:30 uur Bedrijfseconomische Aspecten Examennummer: 71533 Datum: 14 april 2012 Tijd: 13:00 uur - 14:30 uur Dit examen bestaat uit 8 pagina s. De opbouw van het examen is als volgt: - 30 meerkeuzevragen (maximaal

Nadere informatie

Oefenopgaven Hoofdstuk 5

Oefenopgaven Hoofdstuk 5 Oefenopgaven Hoofdstuk 5 Opgave 1 Leg uit waarom een bank in de regel bereid is een lening die gedekt is door een zekerheid, tegen een lagere rente te verstrekken dan een gelijkwaardige lening zonder zekerheid.

Nadere informatie